Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 56

Devanagari script

अथ तानाह्वयामाम तत्क्षणात्त्रिपुरांतकः । संप्राह चविषण्णास्यः कृतांजलिपुटान्स्थितान्

Transliteration

atha tānāhvayāmāma tatkṣaṇāttripurāṃtakaḥ | saṃprāha caviṣaṇṇāsyaḥ kṛtāṃjalipuṭānsthitān

Translation

তেতিয়া ত্ৰিপুৰান্তকে তৎক্ষণাৎ তেওঁলোকক ওচৰলৈ আহ্বান কৰিলে আৰু দুঃখত মুখ ম্লান হৈ, কৰযোৰে থিয় থকা সকলক সম্বোধন কৰি ক’লে।

Word by Word

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुक्रमसूचक (then)

• तान्: them
• तान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), बहुवचन; सर्वनाम

• आह्वयाम: let me call (summon)
• आह्वयाम: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ√ह्वे (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), परस्मैपद, उत्तमपुरुष, एकवचन; धातु: आह्वे—‘आह्वाने’; (पाठान्तर/प्रयोगः: ‘आह्वयाम’ = ‘let me call’)

• आम: indeed
• आम: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: आम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुमोदन/निश्चयार्थ (indeed/yes)

• तत्क्षणात्: immediately
• तत्क्षणात्: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: तत् (सर्वनाम) + क्षण (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास; पञ्चमी-एकवचन-रूपेण अव्ययार्थ (immediately/from that moment)

• त्रिपुरान्तकः: Tripurāntaka (Śiva, destroyer of Tripura)
• त्रिपुरान्तकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्रिपुर (प्रातिपदिक) + अन्तक (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (त्रिपुरस्य अन्तकः); पुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन

• संप्राह: said
• संप्राह: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + प्र√अह्/आह् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; धातु: आह्—‘कथने’ (सम्प्राह = ‘said’)

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (and)

• विषण्ण-आस्यः: whose face was dejected
• विषण्ण-आस्यः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विषण्ण (कृदन्त; वि√सद्/षद् भावे) + आस्य (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि-समास (विषण्णम् आस्यम् यस्य); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• कृत-अञ्जलि-पुटान्: with folded hands
• कृत-अञ्जलि-पुटान्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृत (कृदन्त; कृ धातु) + अञ्जलि (प्रातिपदिक) + पुट (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (कृतः अञ्जलि-पुटः येषाम्/तान्); पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; ‘hands folded (in reverence)’

• स्थितान्: standing
• स्थितान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) → स्थित (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

Speaker

Narrator (introducing Tripurāntaka/Śiva’s speech)

Visual Art Cues

Scene: Tripurāntaka summons the devas; they stand close with folded hands, faces lowered, sorrow visible; the Lord prepares to speak.

Characters & Entities

• Tripurāntaka (Śiva)
• Devas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

In crisis, divine grace begins with humility—approaching the Lord with reverence and surrender.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not specified in this verse; it frames Śiva’s intervention within the broader tīrtha narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly, though añjali (folded hands) indicates the devotional posture of prayer.