
এই অধ্যায়ত সোমেশ্বৰ তীৰ্থৰ উৎপত্তি আৰু ব্ৰত-মাহাত্ম্য বৰ্ণিত। সূতে কয়—সোম (চন্দ্ৰ) স্থাপিত এক প্ৰসিদ্ধ শিৱলিঙ্গ আছে। এক বছৰৰ বাবে প্ৰতিটো সোমবাৰে পূজা কৰাৰ বিধান দিয়া হৈছে; ইয়াৰ ফলত যক্ষ্মা (ক্ষয়ৰোগ)সহ ভয়ংকৰ আৰু দীঘলীয়া ৰোগৰ পৰা মুক্তি লাভ হয় বুলি কোৱা হৈছে। সোমৰ ৰোগৰ কাৰণ এইদৰে—দক্ষৰ সাতাইশ কন্যা (নক্ষত্ৰ)ক বিয়া কৰিলেও সোমে ৰোহিণীৰ প্ৰতি বিশেষ আসক্তি দেখুৱায়। আন পত্নীসকলে অভিযোগ কৰাত দক্ষে ধৰ্মৰ দৃষ্টিত সোমক শাসন কৰে; সোমে সংশোধনৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দি পুনৰ একে আচৰণ কৰে। তেতিয়া দক্ষে তাক ক্ষয়ৰোগৰ শাপে অভিশপ্ত কৰে। সোমে বহু চিকিৎসা আৰু বৈদ্য বিচাৰিলেও ফল নাপায়; বৈৰাগ্য গ্ৰহণ কৰি তীৰ্থযাত্ৰা কৰি প্ৰভাসক্ষেত্ৰত আহি ঋষি ৰোমকৰ সৈতে সাক্ষাৎ কৰে। ৰোমকে কয়—শাপ সোজাকৈ নোহোৱা নহয়, কিন্তু শিৱভক্তিত তাৰ প্ৰভাৱ শমে; সোমে আটষট্টি তীৰ্থত লিঙ্গ স্থাপন কৰি শ্ৰদ্ধাৰে পূজা কৰিব লাগে। শিৱ প্ৰকট হৈ দক্ষৰ সৈতে মধ্যস্থতা কৰে আৰু শাপৰ সত্যতা ৰক্ষা কৰি চন্দ্ৰৰ পক্ষানুসাৰে বৃদ্ধি-ক্ষয়ৰ নিয়ম স্থাপন কৰে। সোমৰ প্ৰাৰ্থনাত সোমবাৰে শিৱৰ বিশেষ সান্নিধ্য লাভ হয়; শেষত বিভিন্ন তীৰ্থত সোমেশ্বৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱৰ কথা নিশ্চিত কৰা হয়।
Verse 1
सूत उवाच । अथ सोमेश्वराख्यं च तत्र लिंगं सुशोभनम् । अस्ति ख्यातं त्रिलोकेऽत्र स्वयं सोमेन निर्मितम्
সূত ক’লে: তাত সোমেশ্বৰ নামে এক অতি শোভন লিঙ্গ আছে। ই ত্ৰিলোকত খ্যাত, কিয়নো চন্দ্ৰদেৱ সোমে নিজে ইয়াত স্থাপন কৰিছিল।
Verse 2
सोमवारेण यस्तत्र वत्सरं यावदर्चयेत् । क्षणं कृत्वा स रोगेण दारुणेनापि मुच्यते
যি কোনোবাই তাত সোমবাৰে এক বছৰ পৰ্যন্ত অৰ্চনা কৰে—অল্প সময়ৰ ব্ৰত-নিয়মো গ্ৰহণ কৰি—সি ভয়ংকৰ ৰোগৰ পৰাও মুক্ত হয়।
Verse 3
यक्ष्मणापि न संदेहः किं पुनः कुष्ठपूर्वकैः । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन रोगार्त्तस्तं प्रपूजयेत्
যক্ষ্মা (ক্ষয়) ৰোগতো মুক্তিৰ বিষয়ে সন্দেহ নাই; তেন্তে কুষ্ঠ আদি অন্য ব্যাধিৰ কথা কিয়। সেয়ে ৰোগাক্ৰান্ত নৰে সকলো প্ৰয়াসে তাত সেই প্ৰভুক পূজা কৰা উচিত।
Verse 4
तदाराध्य पुरा सोमः क्षयव्याधिसमन्वितः । बभूव नीरुग्देहोऽसौ यथा पांड्यो नराधिपः
পূৰ্বে ক্ষয়ব্যাধিত পীড়িত সোমে সেই (সোমেশ্বৰ)ক আৰাধনা কৰিছিল। তেতিয়া সি নীৰোগ দেহ লাভ কৰিলে—যেনেকৈ পাণ্ড্য নৰাধিপতিও (পিছত) লাভ কৰিছিল।
Verse 5
ऋषय ऊचुः । ओषधीनामधीशस्य कथं सोमस्य सूतज । क्षयव्याधिः पुरा जाता उपशांतिं कथं गतः
ঋষিসকলে ক’লে: হে সূতপুত্ৰ, ঔষধিসকলৰ অধীশ সোম কেনেকৈ প্ৰাচীন কালত ক্ষয়-ব্যাধিত পতিত হ’ল, আৰু সি কেনেকৈ উপশমলৈ গ’ল?
Verse 6
एतन्नः सर्वमाचक्ष्व विस्तरेण महामते । तथा तस्य महीपस्य पांड्यस्यापि कथां शुभाम्
হে মহামতে, এই সকলো কথা আমাক বিস্তাৰে ক’বা; আৰু সেই মহীপ পাণ্ড্য ৰজাৰো শুভ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা।
Verse 7
सूत उवाच । दक्षस्य कन्यकाः पूर्वं सप्तविंशतिसंख्यया । उपयेमे निशानाथो देवाग्निगुरुसंनिधौ
সূতে ক’লে: পূৰ্বে দক্ষৰ কন্যাসকল সাতাইশ সংখ্যাত আছিল; নিশানাথ সোমে দেৱতা, পবিত্ৰ অগ্নি আৰু গুৰুসকলৰ সান্নিধ্যত তেওঁলোকক বিবাহ কৰিলে।
Verse 8
नक्षत्रसंज्ञिता लोके कीर्त्यंते या द्विजोत्तमैः । दैवज्ञैरश्विनीपूर्वा रूपौदार्यगुणान्विताः
তেওঁলোক লোকত নক্ষত্ৰ নামে পৰিচিত, যাক উত্তম দ্বিজসকল আৰু জ্যোতিষীসকলে প্ৰশংসা কৰে—অশ্বিনী আদি কৰি—সৌন্দৰ্য, উদাৰতা আৰু গুণেৰে সমৃদ্ধ।
Verse 9
अथ तासां समस्तानां मध्ये तस्य निशापतेः । रोहिणी वल्लभा जज्ञे प्राणेभ्योऽपि गरीयसी
তাৰ পাছত তেওঁলোক সকলোৰ মাজত নিশাপতিৰ প্ৰিয়তমা ৰোহিণী হ’ল—তেওঁৰ প্ৰাণতকৈও অধিক প্ৰিয়।
Verse 10
ततः समं परित्यज्य सर्वास्ता दक्षकन्यकाः । रोहिण्या सह संयुक्तः संबभूव दिवानिशम्
তাৰ পাছত তেওঁ দাক্ষৰ সকলো কন্যাৰ প্ৰতি সমতা ত্যাগ কৰি, ৰোহিণীৰ সৈতে একাত্ম হৈ দিন-ৰাত থাকিল।
Verse 11
ततस्ताः काम संतप्ता दौर्भाग्येन समन्विताः । प्रोचुर्दुःखान्विता दक्षं गत्वा बाष्पप्लुताननाः
তেতিয়া সেই কন্যাসকল অপূৰ্ণ কামনাত দগ্ধ আৰু দুর্ভাগ্যবশত ভাৰাক্ৰান্ত হৈ, অশ্ৰুসিক্ত মুখে দাক্ষৰ ওচৰলৈ গৈ দুখেৰে কথা ক’লে।
Verse 12
वयं यस्मै त्वया दत्ताः पत्न्यर्थं तात पापिने । ऋतुमात्रमपि प्रीत्या सोऽस्माकं न प्रयच्छति
‘পিতা, তুমি আমাক সেই পাপীক স্বামী ৰূপে দিছিলা; কিন্তু সি স্নেহে আমাৰ ওচৰলৈ নাহে, এক ৰিতু—এটা ঋতুকালৰ সান্নিধ্যও আমাক নিদিয়ে।’
Verse 14
सूत उवाच । तासां तद्वचनं श्रुत्वा दक्षो दुःखसमन्वितः । सर्वास्ताः स्वयमादाय जगाम शशिसंनिधौ
সূত ক’লে: তেওঁলোকৰ বাক্য শুনি দাক্ষ দুখেৰে ভৰি উঠিল; সকলোকে নিজে সৈতে লৈ শশিন—চন্দ্ৰদেৱৰ সান্নিধ্যলৈ গ’ল।
Verse 15
ततः प्रोवाच सोऽन्वक्षं तासां दक्षः प्रजापतिः । भर्त्सयन्परुषैर्वाक्यैर्निशानाथं मुहुर्मुहुः
তাৰ পাছত প্ৰজাপতি দাক্ষ তেওঁলোকৰ আগত থিয় হৈ, নিশানাথ—চন্দ্ৰদেৱক কঠোৰ বাক্যেৰে বাৰে বাৰে ধমক দিলে।
Verse 16
किमिदं युज्यते कर्तुं त्वया रात्रिपतेऽधम । कर्म मूढ सतां बाह्य धर्मशास्त्रविगर्हितम्
হে ৰাত্ৰিৰ অধিপতি, অধম! তুমি এই কাম কৰা কেনেকৈ উচিত? হে মূঢ়, এই কৰ্ম সজ্জনৰ আচৰণৰ বাহিৰ আৰু ধৰ্মশাস্ত্ৰে নিন্দিত।
Verse 17
ऋतुकालेऽपि संप्राप्ते सुता मम समुद्भवाः । यन्न संभाषसि प्रीत्या धर्मशास्त्रं न वेत्सि किम्
যথোচিত ঋতুকাল আহিলেও, মোৰ পৰা জন্ম লোৱা কন্যাসকলৰ সৈতে তুমি প্ৰীতিভাৱে কথা নকোৱা। তুমি ধৰ্মশাস্ত্ৰ নাজানা নেকি?
Verse 18
ऋतु स्नातां तु यो भार्यां संनिधौ नोपगच्छति । घोरायां भ्रूणहत्यायां युज्यते नात्र संशयः
কিন্তু ঋতুকালত স্নান কৰি প্রস্তুত হোৱা পত্নী ওচৰত থাকিলেও যি জনে তেঁওক নোপগচ্ছতি, সি ভয়ংকৰ ভ্ৰূণহত্যাৰ পাপত পতিত হয়—ইয়াত সন্দেহ নাই।
Verse 19
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सलज्जो रात्रिनायकः । प्रोवाचाधोमुखो दक्षं प्रकरिष्ये वचस्तव
তেওঁৰ বাক্য শুনি ৰাত্ৰিনায়ক লজ্জিত হ’ল; মুখ নত কৰি দাক্ষক ক’লে, “আপোনাৰ আদেশ মই পালন কৰিম।”
Verse 20
ततो हृष्टमना दक्षः सुताः सर्वा हिमद्युते । निवेद्यामंत्र्य तं पश्चाज्जगाम निजमंदिरम्
তাৰ পাছত দাক্ষ আনন্দিতচিত্তে, হিমদ্যুতি-ধাৰী (চন্দ্ৰ)ৰ আগত নিজৰ সকলো কন্যা নিবেদন কৰিলে; তেঁওক প্ৰণাম কৰি বিদায় লৈ নিজ আবাসলৈ গ’ল।
Verse 21
चन्द्रोऽपि पूर्ववत्सर्वास्ताः परित्यज्य दक्षजाः । रोहिण्या सह संसर्गं प्रचकारानुरागतः
কিন্তু চন্দ্ৰই পূৰ্বৰ দৰে দক্ষৰ সকলো কন্যাক ত্যাগ কৰি, কামাসক্ত অনুৰাগেৰে ৰোহিণীৰ সৈতে সংযোগ চলাই গ’ল।
Verse 22
अथ ता दुःखिता भूयो जग्मुर्यत्र पिता स्थितः । प्रोचुश्च बाष्पपूर्णाक्षास्तत्कालसदृशं वचः
তাৰ পাছত দুখেৰে পীড়িত হৈ তেওঁলোকে পুনৰ য’ত পিতা আছিল তাত গ’ল। চকু অশ্ৰুপূৰ্ণ কৰি সেই মুহূর্তৰ দুখৰ উপযুক্ত বাক্য ক’লে।
Verse 23
एतत्तात महद्दुःखमस्माकं वर्तते हृदि । यद्दौर्भाग्यं प्रसंजातं सर्वस्त्रीजनगर्हितम्
‘হে পিতা, আমাৰ হৃদয়ত মহাদুখ বাস কৰিছে—কাৰণ আমাৰ ওপৰত এনে দুর্ভাগ্য নামি আহিছে, যি সকলো নাৰীৰ দ্বাৰা নিন্দিত লজ্জা।’
Verse 24
यत्पुनस्त्वं कृतस्तेन कामुकेन दुरात्मना । व्यर्थश्रमोऽप्रमाणीव कृतेऽस्माकं गतः स्वयम्
‘আৰু সেই কামুক দুষ্টাত্মাৰ কাৰণে তোমাক এনে কৰা হ’ল যেন তোমাৰ পৰিশ্ৰম বৃথা আৰু তোমাৰ কর্তৃত্ব অগ্ৰাহ্য—যদিও তুমি আমাৰ হিতৰ বাবে কৰিলা।’
Verse 25
तद्दुःखं न वयं शक्ता हृदि धर्तुं कथंचन । रमते स हि रोहिण्या चंद्रमाः सहितोऽनिशम्
‘সেই দুখ আমি কোনো মতে হৃদয়ত ধৰি ৰাখিব নোৱাৰোঁ; কিয়নো চন্দ্ৰমা নিশিদিন ৰোহিণীৰ সৈতে একেলগে থাকি সদায় আনন্দ কৰে।’
Verse 26
विशेषात्तव वाक्येन निषिद्धो रात्रिनायकः । अनुज्ञां देहि तस्मात्त्वमस्माकं तत्र सांप्रतम् । दौर्भाग्यदुःखसंतप्तास्त्यजामो येन जीवितम्
বিশেষকৈ তোমাৰ বাক্যৰ দ্বাৰাই ৰাত্ৰিৰ নাথক নিষিদ্ধ কৰা হ’ল। সেয়ে এতিয়া আমাক তাত যোৱাৰ অনুমতি দিয়া; দুর্ভাগ্যৰ দুখে দগ্ধ হৈ আমি সেই উপায়ে জীৱন ত্যাগ কৰিব খোজোঁ।
Verse 27
सूत उवाच । तासां तद्वचनं श्रुत्वा दक्षः कोपसमन्वितः । शशाप शर्वरीनाथं गत्वा तत्संनिधौ ततः
সূত ক’লে: তেওঁলোকৰ কথা শুনি দাক্ষ ক্ৰোধেৰে পৰিপূৰ্ণ হ’ল। তাৰ পাছত তেওঁ তাৰ সন্নিধিলৈ গৈ ৰাত্ৰিৰ নাথক শাপ দিলে।
Verse 28
यस्मात्पाप न मे वाक्यं त्वया धर्मसमन्वितम् । कृतं तस्मात्क्षयव्याधिस्त्वां ग्रसिष्यति दारुणः
‘যিহেতু, হে পাপী, তুমি ধৰ্মসমন্বিত মোৰ বাক্য মানি নচলা, সেয়ে ভয়ংকৰ ক্ষয়-ব্যাধিয়ে তোমাক গ্ৰাস কৰিব।’
Verse 29
एवमुक्त्वा ययौ दक्षश्चन्द्रोऽपि द्विजसत्तमाः । तत्क्षणाद्यक्ष्मणाश्लिष्टः क्षयं याति दिने दिने
এইদৰে কৈ দাক্ষ গুচি গ’ল; আৰু হে শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজসকল, চন্দ্ৰও সেই মুহূৰ্ততে ক্ষয়-ৰোগেৰে আবদ্ধ হ’ল আৰু দিনে দিনে ক্ষীণ হ’বলৈ ধৰিলে।
Verse 30
ततोऽसौ कृशतां प्राप्तः संपरित्यज्य रोहिणीम् । अशक्तः सेवितुं कामं वभ्राम जगतीतले
তাৰ পাছত তেওঁ কৃশ হ’ল; ৰোহিণীক ত্যাগ কৰি, কামভোগ কৰিবলৈ অক্ষম হৈ, পৃথিৱীৰ তলত ভ্ৰমি ফুৰিলে।
Verse 31
क्षयव्याधिप्रणाशाय पृच्छ मानश्चिकित्सकान् । औषधानि विचित्राणि प्रकुर्वाणो जितेन्द्रियः
ক্ষয়ৰোগ বিনাশৰ কামনাৰে তেওঁ চিকিৎসকসকলক সুধিলে; ইন্দ্ৰিয়-সংযমী হৈ নানাবিধ ঔষধ প্ৰস্তুত কৰিলে।
Verse 32
तथापि मुच्यते नैव यक्ष्मणा स निशापतिः । दक्षशापेन रौद्रेण क्षयं याति दिनेदिने
তথাপি নিশাপতি চন্দ্ৰ যক্ষ্মাৰ পৰা মুক্ত নহ’ল; দক্ষৰ ভয়ংকৰ শাপে তেওঁ দিনেদিনে ক্ষয়লৈ গৈ থাকিল।
Verse 33
ततो वैराग्यमापन्नस्तीर्थयात्रापरायणः । बभूव श्रद्धयायुक्तस्त्यक्त्वा भेषजमुत्तमम्
তাৰ পাছত বৈৰাগ্য লাভ কৰি তেওঁ তীৰ্থযাত্ৰাত পৰায়ণ হ’ল; শ্ৰদ্ধাৰে পূৰ্ণ হৈ সৰ্বোত্তম ঔষধো ত্যাগ কৰিলে।
Verse 34
अथासौ भ्रममाणस्तु तीर्थान्यायतनानि च । संप्राप्तो ब्राह्मणश्रेष्ठाः प्रभासं क्षेत्रमुत्तमम्
এইদৰে তীৰ্থ আৰু পবিত্ৰ আয়তনসমূহত ভ্ৰমণ কৰি, হে ব্ৰাহ্মণশ্ৰেষ্ঠসকল, তেওঁ প্ৰভাস নামৰ সৰ্বোত্তম ক্ষেত্ৰত উপস্থিত হ’ল।
Verse 35
तत्र स्नात्वा शुचिर्भूत्वा प्रभासं वीक्ष्य रात्रिपः । यावत्संप्रस्थितोन्यत्र तावदग्रे व्यवस्थितम्
তাত স্নান কৰি শুচি হৈ নিশাপতিয়ে প্ৰভাস দৰ্শন কৰিলে; আৰু আন ঠাইলৈ যাত্ৰা কৰিবলৈ ওলাওঁতেই আগত কাকো থিয় হৈ থকা দেখিলে।
Verse 36
अपश्यद्रोमकंनाम स मुनि संशितव्रतम् । तपोवीर्यसमोपेतं सर्वसत्त्वानुकम्पकम्
তেওঁ ৰোমক নামৰ মুনিক দেখিলে—ব্ৰতত দৃঢ়, তপস্যাজনিত তেজ-শক্তিৰে সমন্বিত, আৰু সকলো প্ৰাণীৰ প্ৰতি দয়ালু।
Verse 37
तं दृष्ट्वा स प्रणम्योच्चै स्ततः प्रोवाच सादरम् । क्षयव्याधियुतश्चन्द्रो निर्वेदाद्द्विजसत्तमाः
তাঁক দেখি তেওঁ গভীৰ প্ৰণাম কৰি উঠি সাদৰে ক’লে। ক্ষয়ৰোগে পীড়িত চন্দ্ৰই গভীৰ নিৰ্বেদে ক’লে—হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল।
Verse 38
परिक्षीणोऽस्मि विप्रेंद्र क्षयव्याधिप्रभावतः । तस्मात्कुरु प्रतीकार महं त्वां शरणं गतः
‘হে বিপ্ৰেন্দ্ৰ, ক্ষয়ৰোগৰ প্ৰভাৱত মই সম্পূৰ্ণ ক্ষীণ হৈ পৰিছোঁ। সেয়ে উপায় কৰক; মই আপোনাৰ শৰণ লৈছোঁ।’
Verse 39
मया चिकित्सकाः पृष्टास्तैरुक्तं भेषजं कृतम् । अनेकधा महाभाग परिक्षीणो दिनेदिने
‘মই চিকিৎসকসকলক সুধিলোঁ; তেওঁলোকে কোৱা ঔষধ বহু ধৰণে গ্ৰহণ কৰিলোঁ। তথাপি, হে মহাভাগ, মই দিনেদিনে অধিক ক্ষীণ হৈছোঁ।’
Verse 40
यदि नैवोपदेशं मे कञ्चित्त्वं संप्रदास्यसि । व्याधिनाशाय तत्तेन त्यक्ष्याम्यद्य कलेवरम्
‘যদি আপুনি মোৰ বাবে এই ব্যাধি নাশৰ কোনো উপদেশ নেদিব, তেন্তে সেই কাৰণেই মই আজি এই দেহ ত্যাগ কৰিম।’
Verse 41
रोमक उवाच । अन्यस्यापि निशानाथ न शापः कर्तुमन्यथा । शक्यते किं पुनस्तस्य दक्षस्यामिततेजसः
ৰোমকে ক’লে: হে নিশানাথ! আনৰ শাপো অন্যথা কৰিব নোৱাৰি; তেন্তে অমিত তেজস্বী দক্ষৰ শাপৰ কথা কিমান অধিক।
Verse 42
तस्मादत्रोपदेशं ते प्रयच्छामि सुसंमतम् । येन ते स्यादसंदिग्धं क्षयव्याधि परिक्षयः
সেইহেতু মই ইয়াত তোমাক সুসম্মত উপদেশ দিছোঁ, যাৰ দ্বাৰা সন্দেহ নথকাকৈ তোমাৰ ক্ষয়-ব্যাধি সম্পূৰ্ণৰূপে নাশ পাব।
Verse 43
नादेयं किंचिदस्तीह देवदेवस्य शूलिनः । संप्रहृष्टस्य तद्वाक्यात्तस्मादाराधयस्व तम्
ইয়াত দেবদেৱ শূলিন প্ৰসন্ন হ’লে ‘নাদেয়’ বুলিবলৈ একোৱেই নাই। সেয়েহে সেই আশ্বাসৰ বলত তুমি তেওঁৰ আৰাধনা কৰা।
Verse 44
अष्टषष्टिषु तीर्थेषु सत्यं वासः सदा क्षितौ । तेषु संस्थाप्य तल्लिंगं तस्य नाशाय रात्रिप
অষ্টষষ্টি তীৰ্থত সত্যই পৃথিৱীত সদা এক বাস আছে। হে ৰাত্ৰিপ, সেই দুঃখ নাশৰ বাবে সেই লিঙ্গ তাত স্থাপন কৰা।
Verse 45
आराधय ततो नित्यं श्रद्धापूतेन चेतसा । संप्राप्स्यसि न संदेहः क्षयव्याधि परिक्षयम्
তাৰ পাছত শ্ৰদ্ধাৰে পবিত্ৰ কৰা চিত্তে নিত্য আৰাধনা কৰা। সন্দেহ নাই, তুমি ক্ষয়-ব্যাধিৰ সম্পূৰ্ণ পৰিক্ষয় লাভ কৰিবা।
Verse 46
सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा संप्रहृष्टो निशापतिः । तस्मिन्प्रभासके क्षेत्रे दिव्यलिंगानि शूलिनः । संस्थाप्य पूजयामास स्वनामांकानि भक्तितः
সূত উৱাচ: সেই বাক্য শুনি নিশাপতি চন্দ্ৰ অতি হৰ্ষিত হ’ল। প্ৰভাস ক্ষেত্ৰত ত্ৰিশূলধাৰী শিৱৰ দিব্য লিঙ্গসমূহ স্থাপন কৰি, নিজৰ নামাঙ্কিত লিঙ্গসমূহ ভক্তিভাৱে পূজা কৰিলে।
Verse 47
ततस्तुष्टो महादेवस्तस्य संदर्शनं गतः । प्रोवाच वरदोऽस्मीति प्रार्थयस्व यथेप्सितम्
তাৰ পাছত সন্তুষ্ট মহাদেৱে তাক দর্শন দিলে আৰু ক’লে: “মই বৰদাতা; যি ইচ্ছা, তেনেকৈ প্ৰাৰ্থনা কৰা।”
Verse 48
चन्द्र उवाच । परं क्षीणोऽस्मि देवेश यक्ष्मणाहं पदांतिकम् । प्राप्तस्तस्मात्परित्राहि नान्यत्संप्रार्थयाम्यहम्
চন্দ্ৰ উৱাচ: হে দেৱেশ, মই অতি ক্ষীণ হৈ পৰিছোঁ; যক্ষ্মা ৰোগে মোক অন্তৰ সীমালৈ আনিছে। সেয়ে মোক ৰক্ষা কৰা—মই আন একো প্ৰাৰ্থনা নকৰোঁ।
Verse 49
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा भगवान्वृषभध्वजः । दक्षमाहूय तत्रैव ततः प्रोवाच सादरम्
তাৰ বাক্য শুনি ভগৱান বৃষভধ্বজে তাতেই দক্ষক আহ্বান কৰিলে, তাৰ পাছত সাদৰে ক’লে।
Verse 50
एष चंद्रस्त्वया शप्तो जामाता न कृतं शुभम् । तस्मादनुग्रहं चास्य मम वाक्यात्समाचर
এই চন্দ্ৰ—তোমাৰ জোঁৱাই—তুমি শাপ দিছিলা, আৰু সিও শুভ কৰ্ম নকৰিলে। সেয়ে মোৰ বাক্য অনুসৰি তাক অনুগ্ৰহ কৰি কৃপা কৰা।
Verse 51
दक्ष उवाच । मया धर्म्यमपि प्रोक्तो वाक्यमेष कुबुद्धिमान् । नाकरोन्मे पुरः प्रोच्य करिष्यामीत्य सत्यवाक्
দক্ষ ক’লে: মই তাক ধৰ্মসম্মত উপদেশবাণীও কৈছিলোঁ, তথাপি এই কুবুদ্ধিমান জনে সেয়া নকৰিলে। মোৰ আগত ‘কৰিম’ বুলি সত্যবাক্য দিয়া সত্ত্বেও, সি নিজৰ বাক্য ভংগ কৰিলে।
Verse 52
तेन शप्तस्तु कोपेन सुतार्थे वृषभध्वज । हास्येनापि मया प्रोक्तं नान्यथा संप्रजायते
হে বৃষভধ্বজ প্ৰভু! কন্যাৰ কাৰণে সি ক্ৰোধেৰে (চন্দ্ৰক) শাপ দিলে। আৰু মই যদিও হাঁহিৰে কৈছিলোঁ, তথাপি ই অন্যথা নহ’ব—মোৰ বাক্য অৱশ্যে ফলিব।
Verse 53
देवदेव उवाच । अद्यप्रभृति सर्वास्ताः सुता एष निशाकरः । समाः संवीक्षते नित्यं मम वाक्यादसंशयम्
দেৱদেৱে ক’লে: আজিৰ পৰা এই নিশাকৰ (চন্দ্ৰ) সেই সকলো কন্যাক সদায় সমান ৰূপে দৰ্শন কৰিব—মোৰ আদেশত, নিঃসন্দেহে।
Verse 54
तस्मात्पक्षं क्षयं यातु पक्षं वृद्धिं प्रगच्छतु । येन ते स्याद्वचः सत्यं मत्प्रसादसमन्वितम्
সেয়েহে এক পক্ষ ক্ষয় হওক আৰু আন পক্ষ বৃদ্ধি পাওক, যাতে তোমাৰ বাক্য সত্য হয়, মোৰ কৃপাৰে সংযুক্ত।
Verse 55
ततो दक्षस्तथेत्युक्त्वा जगाम निजमन्दिरम् । देवोऽपि शंकरो भूयः प्रोवाच शशलांछनम्
তেতিয়া দক্ষে ‘তথাস্তূ’ বুলি কৈ নিজৰ মন্দিৰলৈ গ’ল। আৰু দেৱ শংকৰে পুনৰায় শশলাঞ্ছন চন্দ্ৰক সম্বোধন কৰিলে।
Verse 56
भूयोऽपि प्रार्थयाभीष्टं मत्तस्त्वं शशलांछन । येन सर्वं प्रयच्छामि यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्
হে শশলাঞ্ছন চন্দ্ৰ! তুমি পুনৰ মোৰ পৰা তোমাৰ অভীষ্ট বৰ প্ৰাৰ্থনা কৰা; সেইদ্বাৰাই মই সকলো দান কৰোঁ, যদিও সেয়া অতি দুৰ্লভ হ’ব পাৰে।
Verse 57
चन्द्र उवाच । यदि तुष्टोऽसि देवेश यदि देयो वरो मम । तत्स्थापितेषु लिंगेषु मया सर्वेषु सर्वदा । संनिधानं त्वया कार्यं लोकानां हित काम्यया
চন্দ্ৰ ক’লে: “হে দেৱেশ! যদি তুমি সন্তুষ্ট আৰু মোক বৰ দিয়া হয়, তেন্তে মোৰ দ্বাৰা স্থাপিত সকলো লিঙ্গত সদায় তোমাৰ পবিত্ৰ সান্নিধ্য প্ৰকাশিত হওক, লোককল্যাণৰ কামনাৰে।”
Verse 58
देव उवाच । अष्टषष्टिषु लिंगेषु स्थापितेषु त्वया विभो । सोमवारेण सांनिध्यं करिष्ये वचनात्तव
দেৱে ক’লে: “হে বিভো! তোমাৰ দ্বাৰা স্থাপিত আটষট্টি লিঙ্গত, তোমাৰ বাক্য অনুসাৰে, মই সোমবাৰে বিশেষ সান্নিধ্য স্থাপন কৰিম।”
Verse 59
एवमुक्त्वा स देवेशस्ततश्चादर्शनं गतः । चन्द्रोऽपि हर्षसंयुक्तः समं पश्यति तास्ततः
এইদৰে কৈ দেৱেশ তেতিয়া অদৃশ্য হ’ল। চন্দ্ৰও আনন্দে পৰিপূৰ্ণ হৈ, তাৰ পাছত সিহঁত সকলোকে সমদৃষ্টিৰে চালে।
Verse 60
सुता दक्षस्य विप्रेंद्रा शंकरस्य वचः स्मरन् । ततो हर्ष समायुक्ता वभूवुस्तदनंतरम्
হে বিপ্ৰশ্ৰেষ্ঠ! দক্ষৰ কন্যাসকলে শংকৰৰ বাক্য স্মৰণ কৰি, তাৰ পাছতেই তৎক্ষণাৎ আনন্দে পৰিপূৰ্ণ হ’ল।
Verse 61
एवं सोमेश्वरास्तत्र बभूवुर्द्विजसत्तमाः । अष्टषष्टिषु तीर्थेषु तथान्येषु ततः परम्
এইদৰে, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল, তাত সোমেশ্বৰসকল প্ৰাদুৰ্ভূত হ’ল—অষ্টষষ্টি পবিত্ৰ তীৰ্থত আৰু তাৰো পৰে আন আন স্থানতো।