Adhyaya 34
অধ্যায় ৩৪ত ঋষিসকলে সূতক আগতে কোৱা এক প্ৰসঙ্গ—এজন মুনি আৰু ক্ষীৰসাগৰ (পয়সাং-নিধি)—সম্পৰ্কে সুধে। সূতে তেতিয়া এটা পুৰণি সংকটৰ কাহিনী কয়: কালেয়/কালিকেয় নামৰ প্ৰবল দানৱসকল উদ্ভৱ হৈ দেৱতাৰ তেজ হ্ৰাস কৰে আৰু ত্ৰিলোকৰ স্থিৰতা কঁপাই তোলে। দেৱসকলৰ দুখ দেখি বিষ্ণুৱে মহেশ্বৰক শৰণ লৈ তৎক্ষণাৎ প্ৰতিঘাতৰ প্ৰয়োজন বুলি নিবেদন কৰে। বিষ্ণু, ৰুদ্ৰ আৰু ইন্দ্ৰৰ নেতৃত্বত দেৱসেনা যুদ্ধলৈ একত্ৰিত হয় আৰু জগত কঁপোৱা সংঘৰ্ষ আৰম্ভ হয়। বিশেষ ঘটনাত ইন্দ্ৰৰ সৈতে দানৱ কালপ্ৰভৰ মুখামুখি যুদ্ধ হয়—সিয়ে ইন্দ্ৰৰ বজ্ৰ কেঢ়ি লয় আৰু ভয়ংকৰ গদাঘাতে ইন্দ্ৰক ভূমিত পেলায়; ভয়ত দেৱসেনা অস্থিৰ হৈ পিছুৱাই যায়। তাৰপিছত গৰুড়াৰূঢ় বিষ্ণুৱে অস্ত্ৰজাল ছেদন কৰি দানৱসকলক ছত্ৰভংগ কৰে, কিন্তু কালখঞ্জে বিষ্ণু আৰু গৰুড়ক আঘাত কৰে। বিষ্ণুৱে সুদৰ্শনচক্ৰ নিক্ষেপ কৰিলে দানৱে তাক সোজাসুজি প্ৰতিহত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে, ফলত বিষ্ণুৰ সংকট বাঢ়ে। এই সময়তে ত্ৰিপুৰান্তক শিৱে নিৰ্ণায়কভাৱে প্ৰৱেশ কৰি শূলপ্ৰহাৰে আক্রমণকাৰী দানৱক বধ কৰে আৰু কালপ্ৰভসহ ‘কাল’ উপাধিধাৰী প্ৰধান দানৱ-নায়কসকলক পৰাস্ত কৰে। শত্রুনেতৃত্ব ভাঙি পৰাত ইন্দ্ৰ আৰু বিষ্ণু স্থিৰচিত্ত হৈ মহাদেৱক স্তৱ কৰে; দেৱসকলে বাকী দানৱসকলক খেদাই পঠায়। আঘাতপ্ৰাপ্ত আৰু নায়কবিহীন দানৱসকল পলাই বৰুণৰ ধামত আশ্ৰয় লয়। অধ্যায়ৰ বোধ—দেৱসকলৰ সমন্বিত কাৰ্যৰে ধৰ্ম পুনঃস্থাপিত হয়, আৰু শম্ভুৰ ৰক্ষাই ত্ৰিলোকক পুনৰ স্থিৰতা দিয়ে।
Shlokas
Verse 1
। ऋषय ऊचुः । यदेतद्भवता प्रोक्तं तं मुनिं प्रति सूतज । त्वया पुरा सुरार्थाय प्रपीतः पयसांनिधिः
ঋষিসকলে ক’লে: হে সূতপুত্ৰ, আপুনি যি সেই মুনিৰ বিষয়ে ক’লে—দেৱতাসকলৰ হিতৰ বাবে পূৰ্বে কেনেকৈ ক্ষীৰসাগৰ পান কৰা হৈছিল?
Verse 2
तत्त्वं सूतज नो ब्रूहि विस्तरेण महामते । यथा तेन पुरा पीतो मुनिना पयसांनिधिः
হে মহামতে সূতজ, আমাক সত্য কথাখিনি বিস্তাৰে কওক—কেনেকৈ পূৰ্বে সেই মুনিয়ে ক্ষীৰসাগৰ পান কৰিছিল।
Verse 3
सूत उवाच । कालेया इति विख्याताः पुरा दानवसत्तमाः । संभूताः सर्वदेवानां वीर्योत्साहप्रणाशकाः
সূতে ক’লে: পূৰ্বে ‘কালেয়া’ নামে খ্যাত দানৱশ্ৰেষ্ঠসকল উদ্ভৱ হৈছিল; তেওঁলোকে সকলো দেৱতাৰ বীৰ্য আৰু উৎসাহ বিনাশ কৰোঁতা আছিল।
Verse 4
ततस्तैः पीडितं दृष्ट्वा विष्णुना प्रभविष्णुना । त्रैलोक्यं शक्तियोगेन प्रोक्तो देवो महेश्वरः
তেওঁলোকৰ দ্বাৰা পীড়িত ত্ৰিলোক দেখিয়া, প্ৰভাৱশালী বিষ্ণুৱে নিজৰ দিৱ্য শক্তিৰ বলত দেৱ মহেশ্বৰক সম্বোধন কৰিলে।
Verse 5
एतदीशान दैतेयैस्त्रैलोक्यं परिपीडितम् । कालिकेयैर्महावीर्येस्तस्मात्कार्यो महाहवः । अद्यैव तैः समं देव समासाद्य धरातलम्
হে ঈশান! দৈত্যসকল—মহাবীৰ্য্য কালিকেয়াসকলে ত্ৰিলোকক ভীষণভাৱে পীড়িত কৰিছে। সেয়ে মহাযুদ্ধ কৰাটো আবশ্যক। হে দেৱ! আজি এই দিনেই পৃথিৱীত তেওঁলোকক সন্মুখীন হৈ যুদ্ধত প্ৰবৃত্ত হওক।
Verse 6
ततो विष्णुश्च रुद्रश्च सहस्राक्षः सुरैः सह । शितशस्त्रधराः सर्वे संप्राप्ता धरणीतलम्
তেতিয়া বিষ্ণু আৰু ৰুদ্ৰ, আৰু সহস্ৰাক্ষ (ইন্দ্ৰ) দেৱসকলৰ সৈতে—সকলো তীক্ষ্ণ দীপ্তিমান অস্ত্ৰ ধাৰণ কৰি—পৃথিৱীৰ তলত উপস্থিত হ’ল।
Verse 7
अथ ते दानवाः सर्वे श्रुत्वा देवान्समागतान् । युद्धार्थं सहसा जग्मुः संमुखाः कोपसंयुताः
দেৱসকল সমাগত হোৱা শুনি সেই সকলো দানৱ যুদ্ধাৰ্থে তৎক্ষণাৎ আগবাঢ়িল—সন্মুখলৈ সোজাকৈ আহি, ক্ৰোধেৰে পৰিপূৰ্ণ হৈ।
Verse 8
ततोऽभवन्महायुद्धं देवानां दानवैः सह । त्रैलोक्यं कंपितं येन समस्तं भय विह्वलम्
তাৰ পিছত দেৱ আৰু দানৱৰ মাজত মহাযুদ্ধ আৰম্ভ হ’ল; যাৰ ফলত সমগ্ৰ ত্ৰিলোক কঁপি উঠিল, সকলো ভয়ে কঁপিবলৈ ধৰিলে।
Verse 9
अथ कालप्रभोनाम दानवो बलगर्वितः । स शक्रं पुरतो दृष्ट्वा वज्रोच्छ्रितकरं स्थितम् । प्रोवाच प्रहसन्वाक्यं मेघगम्भीरनिःस्वनः
তেতিয়া বলৰ গৰ্বে ফুলি উঠা কালপ্ৰভা নামৰ এজন দানৱ আহিল। সি সন্মুখত শক্ৰ (ইন্দ্ৰ)ক দেখিলে—বজ্ৰ ধৰি হাত উঁচাই থিয় হৈ আছে। তেতিয়া সি উপহাসেৰে হাঁহি ক’লে; তাৰ কণ্ঠধ্বনি মেঘগম্ভীৰ গর্জনৰ দৰে আছিল।
Verse 10
मुंच वज्र सहस्राक्ष पश्यामि तव पौरुषम् । चिरात्प्राप्तोऽसि मे दृष्टिं दिष्ट्या त्वं त्रिदिवेश्वरः
হে সহস্ৰাক্ষ (হাজাৰ-নয়ন) ইন্দ্ৰ, তোমাৰ বজ্ৰ নিক্ষেপ কৰা; মই তোমাৰ বীৰ্য দেখোঁ। বহুদিনৰ পাছত তুমি মোৰ দৃষ্টিত আহিলা; ধন্য ভাগ্য, তুমি ত্ৰিদিৱৰ ঈশ্বৰ।
Verse 11
ततश्चिक्षेप संक्रुद्धस्तस्य वज्रं शतक्रतुः । सोऽपि तल्लीलया धृत्वा जगृहे सव्यपाणिना
তেতিয়া শতিক্ৰতু (ইন্দ্ৰ) ক্ৰুদ্ধ হৈ তাৰ ওপৰত নিজৰ বজ্ৰ নিক্ষেপ কৰিলে। কিন্তু সি খেলাৰ দৰে সহজে ধৰি বাঁও হাতৰে তাক আঁকোৱালি ল’লে।
Verse 12
ततः शक्रं समुद्दिश्य गदां गुर्वीं मुमोच सः । सर्वायसमयीं रौद्रां यमजिह्वामिवापराम्
তাৰ পাছত শক্ৰ (ইন্দ্ৰ)ক লক্ষ্য কৰি সি এক গম্ভীৰ গদা নিক্ষেপ কৰিলে—সম্পূৰ্ণ লৌহময়, ৰৌদ্ৰ আৰু ভয়ংকৰ, যেন যমৰ জিহ্বাৰ দৰে আন এক মৰণাস্ত্ৰ।
Verse 13
तया हतः सहस्राक्षो विसंज्ञो रुधिरप्लुतः । ध्वजयष्टिं समाश्रित्य संनिविष्टो रथोपरि
সেই আঘাতে সহস্ৰাক্ষ (ইন্দ্ৰ) অচেতন হৈ পৰিল, ৰক্তে ভিজি গ’ল। ধ্বজদণ্ডক আশ্ৰয় কৰি সি ৰথৰ ওপৰত ঢলি পৰি থাকিল।
Verse 14
अथ तं मातलिर्दृष्ट्वा विसंज्ञं वलघातिनम् । प्राङ्मुखं च रथं चक्रे संस्मरन्सारथेर्नयम्
তেতিয়া মাতলি, বলঘাতিন (ইন্দ্ৰ)ক অচেতন দেখি, সাৰথিৰ নীতি স্মৰণ কৰি ৰথখন পূবমুখী কৰি দিলে।
Verse 15
ततः पराङ्मुखीभूते रथे शक्रस्य संगरे । दुद्रुवुर्भयसंत्रस्ताः सर्वे देवाः समंततः
তাৰ পাছত ৰণক্ষেত্ৰত শক্ৰৰ ৰথ পৰামুখ হোৱাত, ভয়ত আতংকিত সকলো দেৱতা চাৰিওফালে পলাই গ’ল।
Verse 16
आदित्या वसवो रुद्रा विश्वेदेवा मरुद्गणाः । व्रीडां विहाय विध्वस्ताः पृष्ठदेशे शितैः शरैः
আদিত্য, বসু, ৰুদ্ৰ, বিশ্বেদেৱ আৰু মৰুদ্গণ—লাজ ত্যাগ কৰি—বিধ্বস্ত হ’ল; তীক্ষ্ণ শৰবোৰে তেওঁলোকৰ পিঠি বিদ্ধ কৰিলে।
Verse 17
अथ भग्नं बलं दृष्ट्वा दानवैर्मधुसूदनः । आरुह्य गरुडं तूर्णं कालप्रभमुपाद्रवत्
তাৰ পাছত দানৱসকলে সেনা ভাঙি পেলোৱা দেখি মধুসূদনে তৎক্ষণাৎ গৰুড়ত আৰোহণ কৰি কালপ্ৰভাৰ ওপৰত দ্ৰুতগতিত ধাৱিত হ’ল।
Verse 19
स तैराच्छादितो विष्णुः शुशुभे च समंततः । सम्यक्पुलकितांगश्च रक्ताचल इवापरः
তেওঁলোকৰ দ্বাৰা চাৰিওফালে আচ্ছাদিত হৈও বিষ্ণু উজ্জ্বলভাৱে শোভা পালে; অঙ্গত ৰোমাঞ্চ জাগি উঠি, তেওঁ যেন আন এক ৰক্তবৰ্ণ পৰ্বতৰ দৰে দেখা দিলে।
Verse 20
ततः शार्ङ्गविनिर्मुक्तैः शरैः कंकपतत्रिभिः । छेदयित्वेषुजालानि दैतेयान्निजघान सः
তাৰ পাছত শাৰ্ঙ্গ ধনুৰ পৰা নিক্ষিপ্ত বগলী-পাখিযুক্ত শৰবোৰে তেওঁ অস্ত্ৰজাল কাটি পেলাই দৈত্যসকলক নিধন কৰিলে।
Verse 21
ततो दैत्यगणाः सर्वे हन्यमाना सुरारिणा । त्रातारं नाभ्यगच्छंत मृगाः सिंहार्दिता इव
তেতিয়া দেৱশত্ৰুৰ হাতে নিহত হৈ দানৱগণৰ সকলো বাহিনী কোনো ত্ৰাতা নাপালে—যেন সিংহে পীড়িত হৰিণ।
Verse 22
एतस्मिन्नंतरे दैत्यः कालखंज इति स्मृतः । स कोपवशमापन्नो वासुदेवमुपाद्रवत्
এই অন্তৰত ‘কালখঞ্জ’ নামে খ্যাত এজন দানৱ ক্ৰোধবশ হৈ বাসুদেৱৰ ওপৰত ধাৱিত হ’ল।
Verse 23
स हत्वा पञ्चभिर्बाणैर्वासुदेवं शिला शितैः । जघान गरुडं क्रुद्धो दशभिर्नतपर्वभिः
সেই দানৱে শিলাৰ দৰে তীক্ষ্ণ পাঁচ বাণে বাসুদেৱক আঘাত কৰিলে; তাৰপিছত ক্ৰুদ্ধ হৈ বাঁকা গাঁঠযুক্ত দশ বাণে গৰুড়ক প্ৰহাৰ কৰিলে।
Verse 24
ततः सुदर्शनं चक्रं तस्य दैत्यस्य माधवः । प्रमुमोच वधार्थाय ज्वालामालासमावृतम्
তেতিয়া মাধৱে সেই দানৱৰ বধৰ নিমিত্তে জ্বালামালাৰে আৱৃত সুদৰ্শন চক্ৰ নিক্ষেপ কৰিলে।
Verse 25
सोऽपि तच्चक्रमालोक्य वासुदेवकराच्च्युतम् । आगच्छंतं प्रसार्यास्यं ग्रस्तुं तत्संमुखो ययौ
বাসুদেৱৰ হাতৰ পৰা মুক্ত হৈ নিজৰ দিশে আহি থকা সেই চক্ৰ দেখি, সিও মুখ বহলকৈ মেলি তাক গিলিবলৈ সন্মুখলৈ আগবাঢ়িল।
Verse 26
अग्रसच्च महादैत्यस्तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत् । वासुदेवं समुद्दिश्य ततश्चिक्षेप सायकान्
মহাদৈত্য আগবাঢ়ি আহি চিঞৰি ক’লে, “থিয় হওঁ, থিয় হওঁ!” তাৰ পাছত বাসুদেৱক লক্ষ্য কৰি সায়কসমূহ নিক্ষেপ কৰিলে।
Verse 27
ततश्चक्री स दैत्येन ग्रस्तचक्रेण ताडितः । सुपर्णेन समायुक्तो जगाम विषमां व्यथाम्
তাৰ পাছত চক্ৰধাৰী শক্ৰক সেই দৈত্যই আঘাত কৰিলে, যিয়ে সেই চক্ৰটোকেই গ্ৰাস কৰিছিল; সুপৰ্ণ (গৰুড়)ৰ সহায় থাকিলেও তেওঁ ভয়ংকৰ ব্যথাত পৰিল।
Verse 28
एतस्मिन्नंतरे क्रुद्धो भगवांस्त्रिपुरांतकः । दृष्ट्वा हरिं तथाभूतं शक्रं चापि पराङ्मुखम्
সেই মুহূর্ততে ক্ৰুদ্ধ ভগৱান ত্ৰিপুৰান্তক (শিৱ)য়ে হৰিক তেনে অৱস্থাত আৰু শক্ৰকো পিঠি ঘূৰাই থকা দেখিলে।
Verse 29
ततः शूलप्रहारेण तं निहत्य दनोः सुतम् । शरैः पिनाकनिर्मुक्तैर्जघानोच्चैस्तथा परान्
তাৰ পাছত ত্ৰিশূলৰ প্ৰহাৰে দনুৰ পুত্ৰক নিধন কৰিলে; আৰু পিনাকৰ পৰা মুক্ত হোৱা শৰসমূহেৰে আন শত্রুসকলকো তেনেদৰে উচ্চৈঃকৈ নাশ কৰিলে।
Verse 30
कालप्रभं प्रकालं च कालास्यं कालविग्रहम् । जघान भगवाञ्छंभुस्तथान्यानपि नायकान्
ভগৱান শম্ভুৱে কালপ্ৰভ, প্ৰকাল, কালাস্য, কালবিগ্ৰহ আৰু তদুপৰি আন আন নায়কসকলকো বধ কৰিলে।
Verse 31
ततः प्रधानास्ते सर्वे दानवा अपिदारुणाः । पलायनपरा जाता निरुत्साहा द्विषज्जये
তেতিয়া সেই সকলো প্ৰধান দানৱ, যদিও অতি ভয়ংকৰ আছিল, কেৱল পলায়নৰ দিশে মন দিল; শত্রুৰ জয় দেখি তেওঁলোকৰ উৎসাহ নিভি গ’ল।
Verse 32
ततः शक्रश्च विष्णुश्च लब्धसंज्ञौ धृतायुधौ । श्लाघयंतौ महादेवं संस्थितौ रणमूर्धनि
তেতিয়া শক্ৰ আৰু বিষ্ণু পুনৰ সংজ্ঞা লাভ কৰি, অস্ত্ৰ ধৰি, ৰণৰ অগ্ৰভাগত থিয় হৈ মহাদেৱক প্ৰশংসা কৰিবলৈ ধৰিলে।
Verse 33
एतस्मिन्नंतरे भग्नान्समुद्वीक्ष्य दनोः सुतान् । जघ्नुः शरशतैः शस्त्रैः सर्वे देवाः सवासवाः
ইতিমধ্যে দনুৰ পুত্ৰসকলক ভগ্ন-বিক্ষত হৈ পলায়িত হোৱা দেখি, বাসৱ (ইন্দ্ৰ)সহ সকলো দেৱতাই শত শত শৰ আৰু অস্ত্ৰেৰে তেওঁলোকক বধ কৰিলে।
Verse 34
अथ ते हतभूयिष्ठा दानवा बलवत्तराः । हन्यमानाः शितैर्बाणैस्त्रिदशैर्जितकाशिभिः
তাৰ পিছত সেই দানৱসকল, যদিও অতি বলৱান আছিল, ত্ৰিদশসকলৰ তীক্ষ্ণ বাণেৰে—জয়ৰ দীপ্তিত উজ্জ্বল—আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈ অধিকাংশই নিহত হ’ল।
Verse 35
अगम्यं मनसा तेषां प्रविष्टा वरुणालयम् । शस्त्रैश्च क्षतसर्वांगा हतनाथाः सुदुःखिताः
তেওঁলোকৰ কল্পনাৰো অতীত, তেওঁলোকে বৰুণৰ আলয়ত প্ৰৱেশ কৰিলে; অস্ত্ৰাঘাতে সৰ্বাঙ্গ ক্ষত-বিক্ষত, নেতা নিহত, আৰু তেওঁলোক গভীৰ দুখত নিমজ্জিত হ’ল।