Adhyaya 32

Verse 1

। सूत उवाच । तथान्योऽस्ति द्विजश्रेष्ठास्तस्मिन्क्षेत्रे शुभावहे । सप्तर्षीणां सुविख्यात आश्रमः सर्वकामदः

সূতে ক’লে: হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল, সেই শুভ-মঙ্গলময় ক্ষেত্ৰত আন এটা স্থান আছে—সপ্তঋষিৰ সুপ্ৰসিদ্ধ আশ্ৰম, যি সকলো কামনা পূৰ্ণ কৰে।

Verse 2

तत्र श्रावणमासस्य पंचदश्यां समाहितः । यः करोति नरः स्नानं स लभेद्वांछितं फलम्

তাত শ্ৰাৱণ মাসৰ পঞ্চদশী তিথিত, মন একাগ্ৰ কৰি যি নৰে পবিত্ৰ স্নান কৰে, সি ইচ্ছিত ফল লাভ কৰে।

Verse 3

कन्दमूलफलैः शाकैर्यस्तत्र श्राद्धमाचरेत् । स प्राप्नोति फलं कृत्स्नं राजसूयाश्वमेधयोः

যি তাত কন্দ-মূল, ফল আৰু শাক-পাচলিৰে শ্ৰাদ্ধ আচৰে, সি ৰাজসূয় আৰু অশ্বমেধ যজ্ঞৰ সম্পূৰ্ণ পুণ্যফল লাভ কৰে।

Verse 4

पंचम्यां शुक्लपक्षे तु मासि भाद्रपदे द्विजाः । यस्तान्पूजयते भक्त्या पुष्पधूपानुलेपनैः । विधिनानेन विप्रेन्द्राः सर्वानेव यथाक्रमम्

হে দ্বিজসকল, ভাদ্ৰপদ মাসৰ শুক্লপক্ষৰ পঞ্চমীত যি ভক্তিভাৱে পুষ্প, ধূপ আৰু অনুলেপনেৰে এই বিধি অনুসাৰে, হে বিপ্ৰেন্দ্ৰসকল, সকলোকে ক্ৰমে ক্ৰমে পূজা কৰে—সেইজন উক্ত পুণ্য লাভ কৰে।

Verse 5

ॐ अत्रये नमः । ॐ वसिष्ठाय नमः । ॐ कश्यपाय नमः । ॐ भरद्वाजाय नमः । ॐ गौतमाय नमः । ॐ कौशिकाय नमः । ॐ जमदग्नये नमः । ॐ अरुंधत्यै नमः । पूजामंत्रः । जह्नुकन्यापवित्रांगा गृहीतजपमालिकाः । गृह्णंत्वर्घं मया दत्तमृषयः सर्वकामदाः

‘ওঁ অত্রয়ে নমঃ। ওঁ বসিষ্ঠায় নমঃ। ওঁ কশ্যপায় নমঃ। ওঁ ভরদ্বাজায় নমঃ। ওঁ গৌতমায় নমঃ। ওঁ কৌশিকায় নমঃ। ওঁ জমদগ্নয়ে নমঃ। ওঁ অৰুন্ধত্যৈ নমঃ।’—এইবোৰ পূজা-মন্ত্ৰ। ‘জাহ্নুকন্যা (গঙ্গা)য়ে পবিত্ৰ কৰা দেহধাৰী, জপমালা ধাৰণকাৰী, হে সকলো কামনা-দাতা ঋষিসকল! মোৰ দিয়া অৰ্ঘ্য গ্ৰহণ কৰক।’

Verse 6

ऋषय ऊचुः । तत्र सप्तर्षिभिस्तीर्थं कस्मिन्काले व्यवस्थितम् । विस्तरात्सूतज ब्रूहि परं कौतूहलं हि नः

ঋষিসকলে ক’লে: “সেই স্থানত সপ্তঋষিয়ে কোন সময়ত এই তীৰ্থ স্থাপন কৰিলে? হে সূতপুত্ৰ, বিস্তাৰে কোৱা; আমাৰ কৌতূহল অতি মহান।”

Verse 7

सूत उवाच । अनावृष्टिः पुरा जाता लोके द्वादशवार्षिकी । सर्वोषधिक्षयो जातस्ततो लोकाः क्षयार्दिताः

সূতে ক’লে: “পূৰ্বে জগতত দ্বাদশ-বছৰীয়া অনাবৃষ্টি হৈছিল। সকলো ঔষধি আৰু শস্য ক্ষয় হ’ল; সেয়েহে লোকসকল বিনাশ আৰু অৱনতিত পীড়িত হ’ল।”

Verse 8

अस्थिशेषा निरुत्साहास्त्यक्तधर्मव्रतक्रियाः । अभक्ष्यभक्षणपरास्तथैवापेयपायिनः

তেওঁলোক অস্থিমাত্ৰ অৱশিষ্ট, উৎসাহহীন হৈ পৰিল; ধৰ্ম, ব্ৰত আৰু ক্ৰিয়াকৰ্ম ত্যাগ কৰিলে। যি ভক্ষণীয় নহয় তাকেই খালে, আৰু যি পানীয় নহয় তাকেই পান কৰিলে।

Verse 9

त्यजंति मातरः पुत्रान्कलत्राणि तथा नराः । भृत्यान्स्वानपि वित्तेशाः का कथान्यसमुद्भवान्

মাতৃসকলে পুত্ৰসকলক ত্যাগ কৰিলে, আৰু নৰসকলে পত্নীসকলক। ধনৱানসকলেও নিজৰ দাস-ভৃত্যকো এৰি দিলে—অন্য ঘৰৰ লোকৰ কথা ক’মই বা কিয়?

Verse 10

संत्यक्तान्यग्निहोत्राणि ब्राह्मणैर्याजकैरपि । व्रतानि व्रतिभिर्दांतैरपि वृद्धतमैर्द्विजाः

যাজক ব্ৰাহ্মণসকলেও অগ্নিহোত্ৰ আদি যজ্ঞ ত্যাগ কৰিলে। ব্ৰতধাৰী সংযমীসকল—এমনকি অতি বৃদ্ধ দ্বিজসকলেও—নিজ নিজ অনুশাসন ত্যাগ কৰিলে।

Verse 11

दृश्यते चैव यत्रैव सस्यं वापि कथंचन । ह्रियते लज्जया हीनैस्तत्र क्षुत्क्षामकैर्नरैः

য’তেই কেতিয়াবা শস্যৰ ফচল অলপো দেখা গৈছিল, তাতেই ভোকত কৃশ, লজ্জাহীন মানুহে তাক কঢ়িয়াই লৈ গৈছিল।

Verse 12

एवमन्नक्षये जाते पीडिते धरणीतले । सप्तर्षयः क्षुधाविष्टा बभ्रमुस्तत्रतत्र च

এইদৰে অন্ন নিঃশেষ হ’ল আৰু ধৰণীৰ পৃষ্ঠ পীড়িত হ’লে, ক্ষুধাত আচ্ছন্ন সপ্তর্ষি তাত-তাত ঘূৰি ফুৰিলে।

Verse 13

अत्रिश्चैव वसिष्ठश्च कश्यपः सुमहातपाः । भरद्वाजस्तथा चान्यो गौतमः संशितव्रतः । कौशिको जमदग्निश्च तथैवारुंधती सती

অত্রি আৰু বশিষ্ঠ, মহাতপস্বী কশ্যপ; ভৰদ্বাজ আৰু দৃঢ়ব্ৰত গৌতম; কৌশিক আৰু জমদগ্নি, আৰু তদুপৰি সতি অৰুন্ধতী।

Verse 14

अथ तेषां समस्तानां चंडाभूत्परिचारिका । पशुवक्त्रस्तथा भृत्यो विनयेन समवितः

তেতিয়া তেওঁলোক সকলোৰে আগত এজনী চণ্ডালিনী পৰিচাৰিকা ৰূপে দেখা দিলে, আৰু পশুমুখ সদৃশ এজন ভৃত্যও—দুয়ো বিনয়-নম্ৰতাৰে সমন্বিত।

Verse 15

ततस्ते विषयं प्राप्ता वृषादर्भिमहीपतेः । क्षुत्क्षामा मुनयोऽत्यर्थं देशे चानर्तसंज्ञके

তাৰ পাছত তেওঁলোকে বৃষাদর্ভী মহীপতিৰ ৰাজ্যত উপস্থিত হ’ল; ক্ষুধাত অতিশয় কৃশ মুনিসকল অনর্ত নামে দেশত আহিল।

Verse 17

ततस्तैः पतितो भूमौ दृष्टो मृतकुमारकः । मंत्रयित्वा मिथः पश्चाद्गृहीतो भक्षणाय च

তেতিয়া তেওঁলোকে মাটিত পৰি থকা এটা মৃত বালক দেখিলে; পৰস্পৰে পৰামৰ্শ কৰি পাছত তাক উঠাই ল’লে—ভক্ষণৰ উদ্দেশ্যেও।

Verse 18

अपचन्यावदग्नौ तं क्षुधया परिपीडिताः । वृषादर्भिर्नृपः प्राप्तः श्रुत्वा तेषां विचेष्टितम्

ক্ষুধাই পীড়িত হৈ তেওঁলোকে তাক অগ্নিত ৰান্ধিবলৈ ধৰিলে; তেতিয়া তেওঁলোকৰ ভয়ংকৰ কাণ্ড শুনি ৰজা বৃষাদর্ভী উপস্থিত হ’ল।

Verse 19

वृषादर्भिरुवाच । किमिदं गर्हितं कर्म क्रियते मुनिसत्तमाः । राक्षसानामयं धर्मो महामांसस्य भक्षणम्

বৃষাদর্ভীয়ে ক’লে: “হে মুনিশ্ৰেষ্ঠসকল, এই নিন্দনীয় কৰ্ম কিয় কৰা হৈছে? স্থূল মাংস ভক্ষণ ৰাক্ষসসকলৰেই ধৰ্ম।”

Verse 20

सोऽहं सस्यं प्रदास्यामि ग्रामान्व्रीहीन्यवानपि । मम वाक्यादसंदिग्धं त्यजर्ध्वं मृतबालकम्

“মই তোমালোকক শস্য দিম—গাঁওসমেত, ধান আৰু যৱো। মোৰ বাক্যত নিঃসন্দেহে বিশ্বাস কৰা; এই মৃত বালকক ত্যাগ কৰা।”

Verse 21

ऋषय ऊचुः । प्रायश्चित्तं समादिष्टं महामांसस्य भक्षणात् । प्रतिग्रहस्य भूपाला दापत्कालेऽपि नो नृप

ঋষিসকলে ক’লে: “স্থূল মাংস ভক্ষণৰ বাবে প্ৰায়শ্চিত্ত বিধান কৰা হৈছে; আৰু হে নৃপ, আপদকালতো দান-প্ৰতিগ্ৰহ আমাৰ বাবে উচিত নহয়।”

Verse 22

पश्चात्तपश्चरिष्यामो महामांससमुद्भवम् । पातकं नाशयिष्यामो भक्षयामो वयं ततः

তাৰ পাছত আমি তপস্যা কৰিম, স্থূল মাংস ভক্ষণৰ পৰা জন্মা পাপ নাশ কৰিম; সেই দোষ বিনাশ কৰি তেতিয়াহে আমি আহাৰ গ্ৰহণ কৰিম।

Verse 23

वृषादर्भि रुवाच । प्रतिग्रहो द्विजातीनां प्रोक्ता वृत्तिरनिंदिता । ग्राह्यो मत्तस्ततः सर्वैर्नात्र कार्या विचारणा

বৃষাদর্ভিয়ে ক’লে: দ্বিজাতিসকলৰ বাবে দান গ্ৰহণ (প্ৰতিগ্ৰহ) নিন্দাহীন জীৱিকা বুলি কোৱা হৈছে। সেয়ে তোমালোক সকলোৱে মোৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা; ইয়াত বিচাৰ কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই।

Verse 24

ऋषय ऊचुः । राज प्रतिग्रहो घोरो मध्वास्वादो विषोपमः । स दूराद्ब्राह्मणैस्त्याज्यो विशेषात्कृतिभिर्नृप

ঋষিসকলে ক’লে: “হে ৰাজন, দান গ্ৰহণ ভয়ংকৰ—মধুৰ দৰে মিঠা, কিন্তু বিষৰ সমান। সেয়ে ব্ৰাহ্মণসকলে দূৰৰ পৰা এৰাই চলিব লাগে, বিশেষকৈ বিবেকী আৰু কৃতীসকলে, হে নৃপ।”

Verse 25

दशसूनासमश्चक्री दशचक्रिसमो ध्वजी । दश ध्वजिसमा वेश्या दशवेश्यासमो नृपः

দহজন সূনা (বধকাৰী)ৰ সমান এজন চক্ৰী; দহজন চক্ৰীৰ সমান এজন ধ্বজী; দহজন ধ্বজীৰ সমান এজনী বেশ্যা; আৰু দহজনী বেশ্যাৰ সমান এজন নৃপ (ৰাজা)।

Verse 26

दशसूनासहस्रेण तुल्यो राजप्रतिग्रहः । कस्तस्य प्रतिगृह्णाति लोभाढ्यो ब्राह्मणो यथा

ৰাজাৰ দান গ্ৰহণ দহজন সূনাৰ হাজাৰ গুণৰ সমান। তেনে দান কোনে গ্ৰহণ কৰিব—লোভে ফুলা ব্ৰাহ্মণৰ বাহিৰে?

Verse 27

रौरवादिषु सर्वेषु नरकेषु स पच्यते । तस्माद्गच्छ गृहे भूप स्वस्ति तेऽस्तु सदैव हि

সেইজন ৰৌৰৱ আদি সকলো নৰকত দগ্ধ হৈ পকাই থাকে। সেয়ে, হে ভূপ, নিজ গৃহলৈ গমন কৰা; তোমাৰ সদায় মঙ্গল হওক।

Verse 28

वयमन्यत्र यास्यामो ग्रहीष्यामो न ते धनम् । एवमुक्त्वाथ ते सर्वे मुनयः शंसितव्रताः

আমি অন্য ঠাইলৈ যাম; তোমাৰ ধন আমি গ্ৰহণ নকৰোঁ। এইদৰে কৈ, প্ৰশংসিত ব্ৰতধাৰী সেই সকলো মুনিয়ে প্ৰস্থান কৰিবলৈ উদ্যত হ’ল।

Verse 29

परित्यज्य कुमारं तं मृतं तमपि भूमिपम् । चमत्कारपुरं क्षेत्रं समुद्दिश्य ततो ययुः

সেই মৃত কুমাৰক—আৰু সেই ভূপকো—এৰি, তেওঁলোকে তাৰ পাছত চমৎকাৰপুৰৰ পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰলৈ মন নিবদ্ধ কৰি যাত্ৰা কৰিলে।

Verse 30

सोऽपि राजा ततस्तैस्तु भर्त्सितोऽतिरुषान्वितः । जिज्ञासार्थं ततस्तेषां चक्रे कर्म द्विजोत्तमाः

সেই ৰজাও তেওঁলোকৰ তিৰস্কাৰত অতিশয় ক্ৰোধেৰে পূৰ্ণ হ’ল। তাৰ পাছত, সেই উত্তম দ্বিজসকলক পৰীক্ষা কৰিবলৈ তেওঁ এক কৌশল ৰচনা কৰিলে।

Verse 31

ततः सुवर्णपूर्णानि विधायोदुम्बराणि च । तेषां मार्गाग्रतो भूमौ समंतादथ चाक्षिपत्

তাৰ পাছত সোণৰে পূৰ্ণ উদুম্বৰ পাত্ৰ সাজি, তেওঁলোকৰ পথৰ আগফালে ভূমিত চাৰিওফালে সিঁচি পেলালে।

Verse 32

सूत उवाच । अथ ते मुनयो दृष्ट्वा पतितानि धरातले । उदुम्बराणि संदृष्ट्वा जगृहुः क्षुधयार्दिताः

সূত উৱাচ: তেতিয়া সেই মুনিসকলে ভূমিত পতিত উদুম্বৰ-পাত্ৰসমূহ দেখি, ক্ষুধাত কাতৰ হৈ সিহঁতক উঠাই ল’লে।

Verse 33

अथ तानि समालक्ष्य गुरूणि मुनिसत्तमाः । अत्रिरेकं परिस्फोट्य सुवर्णं वीक्ष्य चाब्रवीत्

তাৰ পাছত সেই গধুৰ ফলসমূহ লক্ষ্য কৰি মুনিশ্ৰেষ্ঠ অত্রিয়ে এটা ফালি দিলে; ভিতৰত সোণ দেখি তেওঁ ক’লে।

Verse 34

अत्रिरुवाच । नास्माकं मुनयोऽज्ञानं नास्माकं गृहबुद्धयः । हैमानिमान्विजानंतो ग्रहीष्याम उदुम्बरान्

অত্রিয়ে ক’লে: হে মুনিগণ, আমি সকলেই অজ্ঞ নহওঁ, আৰু গৃহস্থ-বুদ্ধিও আমাৰ নাই। এইবোৰক সোনালী ভ্ৰম বুলি জানি, আমি উদুম্বৰ ফলহে গ্ৰহণ কৰিম।

Verse 35

तस्मादेतानि संत्यज्य हेमगर्भाणि दूरतः । उदुम्बराणि यास्यामः फलानि विगतस्पृहाः

সেয়ে এই হেমগৰ্ভ ফলসমূহ দূৰলৈ ত্যাগ কৰি, স্পৃহাহীন হৈ আমি উদুম্বৰ ফলৰ ওচৰলৈ যাম।

Verse 36

सार्वभौमो महीपाल एकोऽन्यश्च निरीहकः । सुभगस्तु तयोर्नित्यं भूयाद्भूयो निरीहकः

এজন সাৰ্বভৌম নৃপতি, পৃথিৱীৰ পালনকৰ্তা হ’ব পাৰে; আনজন হ’ব পাৰে নিৰাসক্ত, নিৰীহ। কিন্তু দুয়োৰ মাজত সত্যসুখী—পুনঃ পুনঃ—সেইজনেই, যি স্পৃহাশূন্য।

Verse 37

धर्मार्थमपि विप्राणां संचयोऽर्थस्य गर्हितः । प्रक्षालनाद्धि पंकस्य दूरादस्पर्शनं वरम्

ধৰ্মৰ কাৰণতো ব্ৰাহ্মণসকলৰ ধন সঞ্চয় নিন্দনীয়। কাদাঁ ধুই পেলোৱাতকৈ দূৰৰ পৰা তাক স্পৰ্শ নকৰাই উত্তম।

Verse 38

त्यजतः संचयान्सर्वान्यांति हानिमुपद्रवाः । न हि सर्वार्थवान्कश्चिद्दृश्यते निरुपद्रवः

যি সকলো সঞ্চয় ত্যাগ কৰে, তাৰ দুখ-উপদ্ৰৱ দূৰ হয় আৰু শক্তি হেৰুৱায়। কিয়নো সকলো ধন-সম্পদ থকা সত্ত্বেও বিপদমুক্ত কোনো লোক দেখা নাযায়।

Verse 39

निर्धनत्वं तथा राज्यं तुलायां धारयेद्बुधः । अकिंचनत्वमधिकं जायते संमतिर्मम

বুধিমান লোকে দাৰিদ্ৰ্য আৰু ৰাজ্যত্বক তুলাত তুলি চাওক। মোৰ বিচাৰ মতে অকিঞ্চনতাই—একো নথকা—অধিক কল্যাণ।

Verse 40

कश्यप उवाच । अनर्थोऽयं मुने प्राप्तो यदर्थस्य परिग्रहः । अर्थैश्वर्यविमूढात्मा श्रेयसा मुच्यते हि सः

কশ্যপ ক’লে: হে মুনি, এই অনর্থ ঘটিল—যে ধনৰ পৰিগ্ৰহ উদ্ভৱ হ’ল। ধন আৰু ঐশ্বৰ্যত মোহিত মনৱালা জন শ্ৰেয়স, অৰ্থাৎ উচ্চ কল্যাণৰ দ্বাৰাই মুক্ত হয়।

Verse 41

अर्थसंपद्विमोहाय विमोहो नरकाय च । तस्मादर्थं प्रयत्नेन श्रेयोऽर्थी दूरतस्त्यजेत्

ধন-সম্পদ মোহ জন্মায়, আৰু মোহ নৰকলৈ নিয়ে যায়। সেয়ে যি শ্ৰেয়স বিচাৰে, সি যত্ন কৰি ধনক দূৰৰ পৰােই ত্যাগ কৰক।

Verse 42

योर्थेन साध्यते धर्मः क्षयिष्णुः स प्रकीर्तितः । यः पुनस्तपसा साध्यः स मोक्षायेति मे मतिः

অৰ্থৰ দ্বাৰা সাধিত ধৰ্ম ক্ষয়শীল বুলি কোৱা হৈছে। কিন্তু যি ধৰ্ম তপস্যাৰে সিদ্ধ হয়, মোৰ মতে সেয়াই মোক্ষলৈ লৈ যায়।

Verse 43

भरद्वाज उवाच । जीर्यंति जीर्यतः केशा दंता जीर्यंति जीर्यतः । चक्षुः श्रोत्रे तथा पुंसस्तृष्णैका तरुणायते

ভৰদ্বাজ ক’লে: মানুহ বুঢ়া হ’লে চুলি বুঢ়া হয়, দাঁত বুঢ়া হয়; চকু আৰু কাণো বুঢ়া হয়। কিন্তু তৃষ্ণা একাই ভিতৰত সদায় তরুণ হৈ থাকে।

Verse 44

सूच्या सूत्रं यथा वस्त्रं संचारयति सूचिका । तद्वत्संसारसूत्रं च वांछयात्मा नयत्यसौ

যেনেকৈ সূচে কাপোৰৰ মাজেৰে সূতাটো চলাই নিয়ে, তেনেকৈ তৃষ্ণাই চালিত আত্মাই সংসাৰৰ সূতাটো টানি লৈ যায়।

Verse 45

यथा शृंगं हि कायेन वर्द्धमानेन वर्धते । तद्वत्तृष्णापि वित्तेन वर्द्धमानेन वर्द्धते

যেনেকৈ দেহ বাঢ়িলে শিংও বাঢ়ে, তেনেকৈ ধন বাঢ়িলে তৃষ্ণাও বাঢ়ি যায়।

Verse 46

अनंतपारा दुष्पूरा तृष्णा दुःखशतावहा । अधर्मबहुला चैव तस्मात्तां परिवर्जयेत्

তৃষ্ণা অনন্ত, তাৰ পাৰ নাই; সেয়া পূৰণ কৰাটো দুষ্কৰ আৰু শত শত দুখ আনে। ই অধৰ্মেৰে ভৰপূৰ; সেয়ে তাক পৰিত্যাগ কৰা উচিত।

Verse 47

गौतम उवाच । संतुष्टः केन चाल्योऽस्ति फलैरपि विवर्जितः । सर्वोपीन्द्रियलौल्येन संकटे भ्रमति द्विजाः

গৌতমে ক’লে: যি সন্তুষ্ট, তাক কোনে বিচলিত কৰিব পাৰে, ফল নাথাকিলেও? কিন্তু ইন্দ্ৰিয়-লৌল্যৰ চঞ্চলতাতেই, হে দ্বিজসকল, সকলোৱে দুঃখ-সংকটত ভ্ৰমি ফুৰে।

Verse 48

सर्वत्र संपदस्तस्य संतुष्टं यस्य मानसम् । उपानद्गूढपादस्य ननु चर्मास्तृतेव भूः

যাৰ মন সন্তুষ্ট, তাৰ বাবে সকলো ঠাইতে সম্পদ আছে। যাৰ পাৱ জোতাৰে ঢকা, তাৰ বাবে পৃথিৱী যেন চামৰ বিছোৱা মাটিৰ দৰে।

Verse 49

संतोषामृततृप्तानां यत्सुखं शांतचेतसाम् । कुतस्तद्धनलुब्धानामितश्चेतश्च धावताम्

সন্তোষ-অমৃতত তৃপ্ত, শান্তচিত্ত লোকসকলৰ যি সুখ—সেই সুখ ধনলোভীসকলৰ ক’ত, যিসকলৰ মন ইফালে-সিফালে দৌৰি ফুৰে?

Verse 50

असंतोषः परं दुःखं संतोषः परमं सुखम् । सुखार्थी पुरुषस्तस्मात्संतुष्टः सततं भवेत्

অসন্তোষ পৰম দুঃখ, সন্তোষ পৰম সুখ। সেয়ে যি পুৰুষ সুখ বিচাৰে, সি সদায় সন্তুষ্ট হৈ থাকক।

Verse 51

विश्वामित्र उवाच । कामं कामयमानस्य यदि कामः स सिध्यति । तथान्यो जायते पुंसस्तत्क्षणादेव कल्पितः

বিশ্বামিত্ৰে ক’লে: কামনা কৰা মানুহৰ কামনা যদি সিদ্ধও হয়, তথাপি সেই ক্ষণতেই তাৰ ভিতৰত আন এটা নতুন কামনা জন্ম লয়, কল্পিত হৈ উঠে।

Verse 52

न जातु कामी कामानां सहस्रैरपि तुष्यति । हविषा कृष्णवर्त्मेव वांछा तस्य विवर्धते

কামনাৰে আৱিষ্ট মানুহে হাজাৰ হাজাৰ ভোগ পাইও কেতিয়াও তৃপ্ত নহয়; হৱিষেৰে পুষ্ট অগ্নিৰ দৰে তাৰ বাসনা অধিকেই বৃদ্ধি পায়।

Verse 53

कामानभिलषन्मोहान्न नरः सुखमाप्नुयात् । श्येनालयतरुच्छायां व्रजन्निव कपिञ्जलः

কামনাৰ লোভ-মোহত পৰি মানুহে সুখ নাপায়; যেন বাজৰ বাসস্থান হোৱা গছৰ ছাঁত আশ্ৰয় ল’বলৈ যোৱা তিতিৰ।

Verse 54

नित्यं सागरपर्यन्तां यो भुङ्क्ते पृथिवीमिमाम् । तुल्याश्मकाश्चनश्चैव स कृतार्थो महीपतेः

যদি ৰজাই নিত্য সাগৰ-সীমান্ত এই পৃথিৱী ভোগ কৰে, তথাপি যেতিয়া তাৰ দৃষ্টিত পাথৰ আৰু সোণ একে হয়—হে মহীপতে—তেতিয়াই সি সত্য কৃতাৰ্থ।

Verse 55

जमदग्निरुवाच । योऽर्थं प्राप्याधमो विप्रः शोचितव्येपि हृष्यति । न च पश्यति मन्दात्मा नरकं चा कुतोभयः

জমদগ্নিয়ে ক’লে: ‘অধম বিপ্ৰ ধন পাই শোকযোগ্য বিষয়তো আনন্দ কৰে। সেই মন্দাত্মা নৰক নেদেখে; তেন্তে ভয় ক’ত থাকিব?’

Verse 56

प्रतिग्रहसमर्थानां निवृत्तानां प्रतिग्रहात् । य एव ददतां लोकास्त एवाप्रतिगृह्णताम्

যিসকল দান গ্ৰহণ কৰিবলৈ সক্ষম হৈও দান গ্ৰহণৰ পৰা নিবৃত্ত থাকে—দাতা যি লোক লাভ কৰে, গ্ৰহণ নকৰোঁতাও সেই একে লোক লাভ কৰে।

Verse 57

अरुन्धत्युवाच । बिसतंतुर्यथाऽनन्तो नालमासाद्य संस्थितः । तृष्णा चैवमनाद्यन्ता स्थिता देहे शरीरिणाम्

অৰুন্ধতীয়ে ক’লে—যেনে পদুমৰ আঁহ ডাঁটিত আশ্ৰয় লৈ অনন্ত যেন লাগে, তেনেদৰে তৃষ্ণাও অনাদি-অনন্ত; দেহধাৰী জীৱৰ দেহত ই স্থিত হৈ থাকে।

Verse 58

या दुस्त्यजा दुर्मतिभिर्या न जीर्यति जीर्यतः । याऽसौ प्राणान्तिको रोगस्तां तृष्णां त्यजतः सुखम्

যি তৃষ্ণা কুমতিসকলৰ বাবে ত্যাগ কৰা দুৰ্লভ; যি বয়স বাঢ়িলেও জীৰ্ণ নহয়; যি প্ৰাণান্তক ৰোগ—সেই তৃষ্ণা ত্যাগ কৰিলে সুখ লাভ হয়।

Verse 60

पशुमुख उवाच यदाचरन्ति विद्वांसः सदा धर्मपरायणाः । तदेव विदुषा कार्यमात्मनो हितमिच्छता

পশুমুখে ক’লে—যি আচৰণ বিদ্বানসকলে সদায় ধৰ্মপৰায়ণ হৈ কৰে, নিজৰ সত্য হিত কামনা কৰা জ্ঞানীয়ে সেইটোৱেই কৰণীয়।

Verse 62

चमत्कारपुरेक्षेत्रे विविशुस्ते ततः परम् । ददृशुः सहसा प्राप्तं परिव्राजं शुनोमुखम्

তাৰ পাছত তেওঁলোকে চমৎকাৰপুৰৰ পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰৱেশ কৰিলে। তাত হঠাতে আহি পোৱা এজন পৰিব্ৰাজক—শুনোমুখ—ক দেখিলে।

Verse 63

तेनैव सहितास्तत्र गत्वा किञ्चिद्वनान्तरम् । दृष्टवन्तस्ततो हृद्यं सरः पंकजशोभितम्

তেওঁৰ সৈতে একেলগে তাতৰ পৰা গৈ অলপ বনান্তৰত প্ৰৱেশ কৰিলে। তাৰ পাছত তেওঁলোকে পদুমে শোভিত এক মনোমোহা সৰোবৰ দেখিলে।

Verse 64

ततो बुभुक्षयाविष्टा बिसान्यादाय भूरिशः । तीरे निक्षिप्य सरसश्चक्रुः पुण्यां जल क्रियाम्

তাৰ পাছত ক্ষুধাত কাতৰ হৈ তেওঁলোকে বহু পদ্ম-মৃণাল সংগ্ৰহ কৰিলে; সৰোবৰৰ তীৰত থৈ পুণ্যদায়ক জল-ক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰিলে।

Verse 65

अथोत्तीर्यजलात्सर्वे ते समेत्य परस्परम् । बिसानि तान्यपश्यन्त इदं वचनमब्रुवन्

তাৰ পাছত সকলোৱে পানীৰ পৰা উঠি আহি একেলগে গোট খালে। সেই পদ্ম-মৃণাল নেদেখি, তেওঁলোকে পৰস্পৰে এই কথা ক’লে।

Verse 66

ऋषय ऊचुः । केन क्षुधाभितप्तानामस्माकं निर्दयात्मना । मृणालानि समस्तानि स्थानादस्माद्धृतानि च

ঋষিসকলে ক’লে: “আমরা ক্ষুধাত দগ্ধ হৈ থাকোঁতে, কোন নিৰ্দয়চিত্তই এই স্থানৰ পৰা সকলো পদ্ম-মৃণাল উঠাই নিলে?”

Verse 67

ते शंकमाना अन्योन्यमृषयः शंसितव्रताः । प्रचक्रुः शपथान्रौद्रानात्मनः प्रविशुद्धये

পৰস্পৰে সন্দেহ কৰি, ব্ৰতখ্যাত সেই ঋষিসকলে নিজৰ শুদ্ধি আৰু দোষমুক্তিৰ বাবে ভয়ংকৰ শপথ উচ্চাৰণ কৰিলে।

Verse 68

कश्यप उवाच । सर्वभक्षः सदा सोऽस्तु न्यासलोभं करोतु वा । कूटसाक्षित्वमभ्ये तु बिसस्तैन्यं करोति यः

কশ্যপ ক’লে: “যি পদ্ম-মৃণাল চুৰি কৰে, সি সদায় সকলো বস্তু ভক্ষণকাৰী (অপবিত্ৰও) হওক; অথবা আমানতৰ ধনৰ লোভত পৰক; আৰু মিছা সাক্ষ্য দিয়া পাপতেও লিপ্ত হওক।”

Verse 69

धर्मं करोतु दंभेन राजानं चोपसेवताम् । मधुमांसं सदाश्नातु बिसस्तैन्यं करोति यः

যি পদুমৰ ডাঁটি চুৰ কৰে, সি দম্ভেৰে ‘ধৰ্ম’ আচৰে, লাভৰ বাবে ৰজাক সেৱা কৰে, আৰু সদায় মধু আৰু মাংস ভক্ষণ কৰি থাকে।

Verse 70

वसिष्ठ उवाच । अनृतौ मैथुनं यातु दिवा वाप्यथ पर्वणि । अतिथिः स्यात्ततोऽन्योन्यं बिसस्तैन्यं करोति यः

বসিষ্ঠ ক’লে: যি পদুমৰ ডাঁটি চুৰ কৰে, সি অনুচিত সময়ত—দিনতে বা পবিত্ৰ পৰ্বদিনত—মৈথুন কৰে; আৰু আনৰ ঘৰত ভৰসা কৰি বিবাদ-বিদ্বেষে ভৰা ‘অতিথি’ হৈ পৰে।

Verse 71

भरद्वाज उवाच । योधिगम्य गुरोः शास्त्रं निष्क्रयं न प्रयच्छति । तस्यैनसा स युक्तोस्तु बिसस्तैन्यं करोति यः

ভৰদ্বাজ ক’লে: যি পদুমৰ ডাঁটি চুৰ কৰে, সি সেই ব্যক্তিৰ পাপৰ সৈতে যুক্ত হওক—যি গুৰুৰ পৰা শাস্ত্ৰ শিকিও যথোচিত দক্ষিণা (গুরুদক্ষিণা) নেদিয়ে।

Verse 72

नृशंसोऽस्तु स सर्वत्र समृद्ध्या चाप्यहंकृतः । मत्सरी पिशुनश्चैव बिसस्तैन्यं करोति यः

যি পদুমৰ ডাঁটি চুৰ কৰে, সি সকলো ঠাইতে নিৰ্দয় হওক; আৰু সমৃদ্ধি লাভ কৰিলেও অহংকাৰী হওক—ঈৰ্ষাপৰায়ণ আৰু নিন্দুকো হওক।

Verse 73

विश्वामित्र उवाच । एकाकी मृष्टम श्नातु प्रशंस्यादथ चात्मनः । वेदविक्रयकर्तास्तु बिसस्तैन्यं करोति यः

বিশ্বামিত্ৰ ক’লে: যি পদুমৰ ডাঁটি চুৰ কৰে, সি একাকী সুস্বাদু আহাৰ খাওক, নিজৰ প্ৰশংসা নিজে কৰক, আৰু বেদ বিক্ৰী কৰা লোক হৈ পৰক।

Verse 74

जमदग्निरुवाच । कन्यां यच्छतु वृद्धाय स भूयाद्वृषली पतिः । अस्तु वार्धुषिको नित्यं बिसस्तैन्यं करोति यः

জমদগ্নিয়ে ক’লে: যি পদুমৰ ডাঁটি চুৰ কৰে, সি নিজৰ কন্যাক বৃদ্ধলৈ দিওক; সি নীচজাতীয় স্ত্ৰীৰ স্বামী হওক, আৰু সদায় সুদখোৰ হৈ থাকক।

Verse 75

गौतम उवाच । स गृह्णात्वविकादानं करोतु हयविक्रयम् । प्रकरो तु गुरोर्निंदां बिसस्तैन्यं करोति यः

গৌতমে ক’লে: অদত্ত বস্তু গ্ৰহণ কৰিলেও, ঘোঁৰাৰ বেপাৰ কৰিলেও; কিন্তু যি গুৰুক নিন্দা কৰে, সি মহাপাপ কৰে—পদুমৰ ডাঁটি চুৰিৰ তুল্য।

Verse 76

अत्रिरुवाच । मातरं पितरं नित्यं दुर्मतिः सोऽवमन्यताम् । शूद्रं पृच्छतु धर्मार्थं बिसस्तैन्यं करोति यः

অত্ৰিয়ে ক’লে: ধৰ্মবিষয়ে যি শূদ্ৰক সুধিবলৈ যায় আৰু পদুমৰ ডাঁটি চুৰ কৰে, সেই কুবুদ্ধি লোকক মাতৃ-পিতৃক সদায় অপমান কৰা লোক বুলি গণ্য কৰা হওক।

Verse 77

प्रतिश्रुत्य न यो दद्याद्ब्राह्मणाय गवादिकम् । तस्यैनसा स युज्येत बिसस्तैन्यं करोति यः

যি প্ৰতিশ্ৰুতি দি ব্ৰাহ্মণক গাই আদি নেদিয়ে, সি সেই পাপে বন্ধ হয়; তাক পদুমৰ ডাঁটি চুৰ কৰা লোকৰ সমান গণ্য কৰা হয়।

Verse 78

अरुंधत्युवाच । करोतु पत्युः पूर्वं सा भोजनं शयनं तथा । नारी दुष्टसमाचारा बिसस्तैन्यं करोति या

অৰুন্ধতীয়ে ক’লে: সি প্ৰথমে স্বামীৰ সেবা কৰক—তাঁৰ আহাৰ আৰু শয্যা প্ৰস্তুত কৰক। যি নাৰী দুষ্ট আচৰণে পদুমৰ ডাঁটি চুৰ কৰে, সি পাপিনী।

Verse 79

चण्डोवाच । स्वामिनः प्रतिकूलास्तु धर्मद्वेषं करोतु च । साधुद्वेषपरा चैव बिसस्तैन्यं करोति या

চণ্ডে ক’লে: যি নাৰী স্বামীৰ প্ৰতিকূল, ধৰ্মৰ প্ৰতি দ্বেষ পোষে, সাধুজনক নিন্দা কৰাত আসক্ত, আৰু পদুমৰ আঁহ যেন সৰু বস্তুও চুৰি কৰে—সেই নাৰী পাপিনী বুলি জনা উচিত।

Verse 80

पशुमुख उवाच । स्वामिद्रोहरतो नित्यं स भूयात्पापकृन्नरः । साधु द्वेषपरश्चैव बिसस्तैन्यं करोति यः

পশুমুখে ক’লে: যি মানুহ সদায় নিজৰ প্ৰভুৰ প্ৰতি দ্ৰোহ কৰাত ৰত থাকে, সি পাপকাৰী হয়। তদুপৰি যি সাধুজনক ঘৃণা কৰে আৰু পদুমৰ ডাঁটি চুৰি কৰে—সিও পাপ কৰোঁতা।

Verse 81

शुनोमुख उवाच । वेदान्स पठतु न्यायाद्गृहस्थः स्यात्प्रियातिथिः । सत्यं वदतु चाजस्रं बिसस्तैन्यं करोति यः

শুনোমুখে ক’লে: গৃহস্থে ন্যায়মতে বেদ পাঠ কৰক, অতিথিৰ প্ৰিয় হওক, আৰু অবিৰত সত্য কথা কওক। কিন্তু যি পদুমৰ ডাঁটি (বিস) চুৰি কৰে—সি ধৰ্মচ্যুত হৈ পাপৰ ভাগী হয়।

Verse 82

ऋषय ऊचुः । इष्ट एव द्विजातीनां यस्त्वया शपथः कृतः । बिसस्तैन्यं हि चास्माकं तन्नूनं भवता कृतम्

ঋষিসকলে ক’লে: তুমি যি শপথ কৰিছা, সেয়া দ্বিজসকলৰ বাবে যথাযথ। কিন্তু আমাৰ পদুমৰ ডাঁটি (বিস) চুৰি নিশ্চয় তোমাৰ দ্বাৰাই কৰা হৈছে—ইয়াত সন্দেহ নাই।

Verse 83

शुनोमुख उवाच । मया हृतानि सर्वेषां बिसानीमानि वो द्विजाः । धर्मान्वै श्रोतुकामेन मां जानीत पुरंदरम्

শুনোমুখে ক’লে: হে দ্বিজসকল, তোমালোকৰ এই সকলো পদুমৰ ডাঁটি (বিস) মইয়ে লৈ গৈছোঁ। তথাপি মোক পুৰন্দৰ বুলি জানিবা—কাৰণ ধৰ্মৰ কথা শুনিবলৈ আকুল হৈয়েই মই এই কৰিছোঁ।

Verse 84

युष्माकं परितुष्टोऽस्मि लोभाभावाद्द्विजोत्तमाः । तस्मात्स्वर्गं मया सार्द्धं शीघ्रमागम्यतामिति ।ा

হে দ্বিজোত্তমসকল, লোভৰ অভাৱত মই তোমালোকত সম্পূৰ্ণ সন্তুষ্ট; সেয়ে মোৰ সৈতে শীঘ্ৰে স্বৰ্গলৈ আহাঁ।

Verse 85

ऋषय ऊचुः । मोक्षमार्गं समासक्ता न वयं स्वर्गलिप्सवः । तस्मात्तपश्चरिष्यामः सरसीह विमुक्तये

ঋষিসকলে ক’লে: আমি মোক্ষ-মাৰ্গত নিবদ্ধ, স্বৰ্গৰ লালসা আমাৰ নাই। সেয়ে, হে ইন্দ্ৰ, এই পবিত্ৰ সৰোবৰতে বিমুক্তিৰ বাবে তপস্যা কৰিম।

Verse 86

पूर्णा सागरपर्यंतां चरित्वा पृथिवी मिमाम् । प्राणयात्रां प्रकुर्वाणा मृणालैर्मुनिसत्तमाः । तस्माद्गच्छ तव श्रेयो भूयादस्मात्समागमात्

সাগৰ-সীমালৈকে এই পৃথিৱী ভ্ৰমণ কৰি, মুনিশ্ৰেষ্ঠসকলে পদ্মদণ্ডে জীৱন ধৰি প্ৰাণযাত্ৰা চলাইছে। সেয়ে তুমি প্ৰস্থান কৰা; আমাৰ এই সাক্ষাৎৰ পৰা তোমাৰ মহৎ কল্যাণ হওক।

Verse 87

शक्र उवाच । न वृथा दर्शनं मे स्यात्कदाचिदपि सुव्रताः । तस्माद्गृह्णीत यच्चित्ते सदाभीष्टं व्यवस्थितम्

শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) ক’লে: হে সুব্ৰতসকল, মোৰ দৰ্শন তোমালোকৰ বাবে কেতিয়াও বৃথা নহওক। সেয়ে তোমালোকৰ হৃদয়ত যি সদা প্ৰিয় কামনা দৃঢ়ভাৱে আছে, তাকেই বাছি লোৱা।

Verse 88

ऋषय ऊचुः आश्रमोऽयं सुविख्यातो भूयाच्छक्र महीतले । नाम्नास्माकं तथा नृणां सर्वपातकनाशनः

ঋষিসকলে ক’লে: হে শক্ৰ, এই আশ্ৰম পৃথিৱীত অতি প্ৰখ্যাত হওক। আৰু আমাৰ নাম ধৰি ই মানুহৰ বাবে সকলো পাপ নাশক হওক।

Verse 89

वयं स्थास्यामहे नित्यमत्रैव सुरसत्तम । तपोऽर्थं भावितात्मानो यावन्मोक्षगतिर्ध्रुवा

হে সুৰশ্ৰেষ্ঠ! আমি সদায় ইয়াতেই থাকিম; তপস্যাৰ অৰ্থে আত্মাক ভাবিত-সংস্কৃত কৰি, যেতিয়ালৈকে মোক্ষলৈ নিশ্চিত গতি লাভ নকৰোঁ।

Verse 90

इन्द्र उवाच । त्रैलोक्येऽपि सुविख्यात आश्रमो वो भविष्यति । तथा कामप्रदश्चैव लोकानां संभविष्यति

ইন্দ্ৰ ক’লে: তোমালোকৰ আশ্ৰম ত্ৰিলোকতো সুপ্ৰসিদ্ধ হ’ব; আৰু লোকসকলৰ বাবে কামনা-পূৰণকাৰী বৰদাতা ৰূপেও উদ্ভৱ হ’ব।

Verse 91

यो यं काममभिध्याय श्राद्धमत्र करिष्यति । श्रावणे पौर्णमास्यां च स तं सर्वमवा प्स्यति

যি জনে যি কামনা মনত ধৰি ইয়াত শ্ৰাদ্ধ কৰিব—বিশেষকৈ শ্ৰাৱণ পূৰ্ণিমাত—সেই জনে সেই সকলো ফল লাভ কৰিব।

Verse 92

निष्कामो वा नरो यस्तु श्राद्धं दानमथापि वा । प्रकरिष्यति मोक्षं स समवाप्स्यत्यसंशयम्

আৰু যদি কোনো নৰ নিষ্কাম হৈ ইয়াত শ্ৰাদ্ধ বা দান কৰে, তেন্তে সি নিঃসন্দেহে মোক্ষ লাভ কৰিব।

Verse 93

ये चात्र देहं त्यक्ष्यंति युष्माकं चाश्रमे शुभे । अपि पापसमायुक्तास्ते यास्यंति परां गतिम्

আৰু যিসকলে ইয়াত, তোমালোকৰ শুভ আশ্ৰমত, দেহ ত্যাগ কৰে—পাপৰ ভাৰ থাকিলেও—তেওঁলোকে পৰম গতি লাভ কৰিব।

Verse 94

इंगुदैर्बदरैर्वापि बिल्वैर्भल्लातकैरपि । पितॄनुद्दिश्य यः श्राद्धं करिष्यति समाहितः

যি একাগ্ৰচিত্তে পিতৃসকলক উদ্দেশ্য কৰি ইঙ্গুদ, বদৰ (বেৰ), বিল্ব বা ভল্লাতক ফলৰে শ্ৰাদ্ধ কৰে, সি তাৰ যথোচিত ফল লাভ কৰে।

Verse 95

स यास्यति परां सिद्धिं दुर्लभां त्रिदशैरपि । सर्वपापविनिर्मुक्तः स्तूयमानश्च किंनरैः

সি পৰম সিদ্ধি লাভ কৰিব—যি ত্ৰিদশ দেৱতাসকলৰ বাবেও দুৰ্লভ—সৰ্বপাপৰ পৰা মুক্ত হৈ, কিন্নৰসকলৰ দ্বাৰা প্ৰশংসিত হ’ব।

Verse 96

जगामादर्शनं तेऽपि स्थितास्तत्र द्विजोत्तमाः

সি দৃষ্টিৰ পৰা অদৃশ্য হ’ল; আৰু সেই উত্তম দ্বিজ-ব্ৰাহ্মণসকল তাতেই স্থিৰ হৈ থাকিল।

Verse 97

ततः काले गते तेऽपि कृत्वा तीव्रं महत्तपः । संप्राप्ताः परमं स्थानं जरामरणवर्जितम्

তাৰ পাছত সময় বাগৰি যোৱাত, তেওঁলোকেও তীব্ৰ আৰু মহৎ তপস্যা কৰি, জৰা-মৰণবর্জিত পৰম স্থান লাভ কৰিলে।

Verse 98

तैस्तत्र स्थापितं लिङ्गं देवदेवस्य शूलिनः । तस्य संदर्शनादेव नरः पापाद्विमुच्यते

তাত তেওঁলোকে দেবদেৱ শূলিন (শিৱ)ৰ লিঙ্গ স্থাপন কৰিলে। তাৰ কেৱল দৰ্শনেই মানুহক পাপৰ পৰা মুক্ত কৰে।

Verse 99

यस्तल्लिंगं पुनर्भक्त्या पुष्पधूपानुलेपनैः । अर्चयेत्स ध्रुवं मुक्तिं प्राप्नोति द्विजसत्तमाः

যি জনে সেই লিঙ্গক পুনৰ ভক্তিৰে পুষ্প, ধূপ আৰু চন্দন-লেপনেৰে অৰ্চনা কৰে, সি নিশ্চয়েই মুক্তি লাভ কৰে, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল।

Verse 100

एतत्पवित्र मायुष्यं सर्वपातकनाशनम् । सप्तर्षोणां समाख्यातमाश्रमस्यानुकीर्तनम्

এই পবিত্ৰ আখ্যানে আয়ু বৃদ্ধি কৰে আৰু সকলো পাপ নাশ কৰে; ই সপ্তঋষিসকলৰ আশ্ৰমৰ প্ৰসিদ্ধ অনুকীৰ্তন-কথা।