Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 6

Devanagari script

पारदो घनदो ध्वांक्षी हंसक्री नरकस्तथा । पंचशीर्षस्त्रिशीर्षश्च क्रोडदंष्ट्रो महाद्भुत

Transliteration

pārado ghanado dhvāṃkṣī haṃsakrī narakastathā | paṃcaśīrṣastriśīrṣaśca kroḍadaṃṣṭro mahādbhuta

Translation

পাৰদ, ঘনদ, ধ্বাংক্ষী, হংসক্ৰী আৰু নৰক; পঞ্চশীৰ্ষ আৰু ত্ৰিশীৰ্ষ; আৰু ক্ৰোডদংষ্ট্ৰ—ৰূপ-শক্তিত অতি আশ্চৰ্য।

Word by Word

• पारदः: Pārada (name)
• पारदः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पारद (प्रातिपदिक; नाम)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• घनदः: giver of clouds / cloud-giver (name)
• घनदः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: घन (प्रातिपदिक) + द (कृदन्त; √दा धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (घनस्य दः/दाता)

• ध्वांक्षी: crow-like one / Dhvāṃkṣī (name)
• ध्वांक्षी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ध्वाङ्क्षिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; इन्-प्रत्ययान्त

• हंसक्री: Haṃsakrī (name)
• हंसक्री: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हंस (प्रातिपदिक) + क्री (प्रातिपदिक/नाम)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (हंसस्य क्री/हंसक्री)

• नरकः: Naraka (name/hell)
• नरकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नरक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तथा: also
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थ (also)

• पञ्चशीर्षः: five-headed
• पञ्चशीर्षः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पञ्च (संख्या-प्रातिपदिक) + शीर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; द्विगु-समासः (पञ्च शीर्षाणि यस्य)

• त्रिशीर्षः: three-headed
• त्रिशीर्षः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक) + शीर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; द्विगु-समासः (त्रीणि शीर्षाणि यस्य)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)

• क्रोडदंष्ट्रः: boar-tusked
• क्रोडदंष्ट्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्रोड (प्रातिपदिक) + दंष्ट्रा (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (क्रोडस्य दंष्ट्रा यस्य)

• महाद्भुतः: greatly wondrous
• महाद्भुतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + अद्भुत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (महान् अद्भुतः)

Speaker

Narrator (likely Sūta/Lomaharṣaṇa; not explicit in snippet)

Visual Art Cues

Scene: A procession-like tableau of Rudra’s gaṇas—each named figure suggested by distinctive hybrid physiognomy (multi-headed, animal-faced, boar-tusked), clustered near an unseen or partially seen Śiva-sannidhi; the mood is wondrous rather than horrific.

Characters & Entities

• Pārada
• Ghanada
• Dhvāṃkṣī
• Haṃsakrī
• Naraka
• Paṃcaśīrṣa
• Triśīrṣa
• Kroḍadaṃṣṭra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The sacred realm includes extraordinary, multi-formed divine beings—indicating that tīrthas are not merely physical places but spiritually charged domains.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse does not name the tīrtha; it contributes to the chapter’s larger tīrtha-māhātmya narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual practice is stated in this verse.