Adhyaya 25

Verse 1

। सूत उवाच । तत्राश्चर्यमभूत्पूर्वं यत्तद्ब्राह्मणसत्तमाः । तद्वोऽहं संप्रवक्ष्यामि गंगामाहात्म्यसंभवम्

সূতে ক’লে: সেই ঠাইত, হে ব্ৰাহ্মণশ্ৰেষ্ঠসকল, পূৰ্বকালত এক আশ্চৰ্য ঘটনা ঘটিছিল। এতিয়া মই গঙ্গাৰ মাহাত্ম্যৰ পৰা উদ্ভূত সেই বৃত্তান্ত তোমালোকক ক’ম।

Verse 2

चमत्कारपुरे विप्रः पुरासीत्संशितव्रतः । चंडशर्मेति विख्यातो रूपौदार्यगुणान्वितः

চমৎকাৰপুৰ নগৰত পূৰ্বে এজন বিপ্ৰ বাস কৰিছিল, যি ব্ৰতত দৃঢ় আছিল। তেওঁ ‘চণ্ডশৰ্মা’ নামে খ্যাত, আৰু ৰূপ, দানশীলতা আৰু সদ্‌গুণে সমৃদ্ধ আছিল।

Verse 3

स यदा यौवनोपेतस्तदा वेश्यानुरागकृत् । श्रोत्रियोऽप्यभवद्विप्रो यौवनोद्भारपीडितः

কিন্তু যেতিয়া তেওঁ যৌৱনত উপনীত হ’ল, তেতিয়া তেওঁ এজনী বেশ্যাৰ প্ৰেমত আসক্ত হ’ল। শ্ৰোত্ৰিয় তথা বিদ্বান ব্ৰাহ্মণ হ’লেও, যৌৱনৰ কামভাৰৰ পীড়াত কাতৰ হ’ল।

Verse 4

स कदाचिन्निशीथेऽथ तृषार्तश्च समुत्थितः । प्रार्थयामास तां वेश्यां पानीयं पातुमुत्सहे

এবাৰ নিশীথৰ গভীৰ ৰাতিত, তৃষ্ণাত কাতৰ হৈ সি উঠিল আৰু সেই বেশ্যাক অনুৰোধ কৰিলে—“মই পানী পান কৰিব খোজোঁ।”

Verse 5

अथ सा सलिलभ्रांत्या करकं मद्यसंभवम् । समादाय ददौ पानं तस्मै निद्राकुलाय च

তেতিয়া তাই পানী বুলি ভুল কৰি মদভৰা কলহ এটা লৈ আহি, নিদ্ৰাত আচ্ছন্ন সিজনক পান কৰিবলৈ দিলে।

Verse 6

मुखमध्यगते मद्ये सोऽपि तां कोपसंयुतः । वेश्यां प्रभर्त्सयामास धिग्धिक्शब्दैर्मुहुर्मुहुः

মদ মুখৰ মাজলৈ যেতিয়া সোমাল, তেতিয়া সিও ক্ৰোধেৰে ভৰি উঠি “ধিক্ ধিক্” বুলি বাৰে বাৰে সেই বেশ্যাক ধমক দিলে।

Verse 7

किमिदंकिमिदं पापे त्वया कर्म विगर्हितम् । कृतं यन्मुखमध्ये मे प्रक्षिप्ता निंदिता सुरा

“এইটো কি—এইটো কি, হে পাপিনী? তই কেনেকুৱা নিন্দনীয় কৰ্ম কৰিলি যে এই নিন্দিত সুৰা মোৰ মুখৰ মাজত পেলালি?”

Verse 8

ब्राह्मण्यमद्य मे नष्टं मद्यपानादसंशयम् । प्रायश्चित्तं करिष्यामि तस्मादात्मविशुद्धये

“আজি মদ্যপানৰ ফলত—নিঃসন্দেহে—মোৰ ব্ৰাহ্মণ্য-পবিত্ৰতা নষ্ট হ’ল। সেয়ে আত্মশুদ্ধিৰ বাবে মই প্ৰায়শ্চিত্ত কৰিম।”

Verse 9

एवमुक्त्वा विनिष्क्रम्य तद्गृहाद्दुःखसंयुतः । रुरोदाथ तदा गत्वा करुणं निर्जने वने

এইদৰে কৈ সি সেই গৃহৰ পৰা ওলাই আহিল, দুখে আচ্ছন্ন; তাৰ পাছত একান্ত বনলৈ গৈ কৰুণভাৱে কান্দিলে।

Verse 10

ततः प्रभातवेलायां स्नात्वा वस्त्रसमन्वितः । त्यक्त्वा गात्रस्य रोमाणि समस्तानि द्विजोत्तमाः

তাৰ পাছত প্ৰভাতবেলাত স্নান কৰি বস্ত্ৰ পৰিধান কৰিলে; হে দ্বিজোত্তম, সি দেহৰ সকলো ৰোম অপসাৰণ কৰিলে।

Verse 11

संप्राप्तो विप्रमुख्यानां सभा यत्र व्यवस्थिता । पठंति सर्वशास्त्राणि वेदांतानि च कृत्स्नशः

সি সেই স্থানত উপস্থিত হ’ল য’ত প্ৰধান বিপ্ৰসকলৰ সভা স্থাপিত আছিল, য’ত সকলো শাস্ত্ৰ আৰু বেদান্ত সম্পূৰ্ণৰূপে পাঠ কৰা হৈছিল।

Verse 12

अथासौ प्रणिपत्योच्चैः प्रोवाच द्विजसत्तमान् । जलभ्रांत्या सुरा पीता मया कुरुत निग्रहम्

তেতিয়া সি প্ৰণাম কৰি উচ্চস্বৰে দ্বিজসত্তমসকলক ক’লে: ‘জল বুলি ভুল কৰি মই সুৰা পান কৰিলোঁ; কৃপা কৰি মোৰ ওপৰত যোগ্য নিগ্ৰহ বিধান কৰক।’

Verse 13

अथ ते धर्मशास्त्राणि प्रविचार्य पुनःपुनः । तमूचुर्ब्राह्मणाः सर्वे प्रायश्चित्तकृते स्थितम्

তেতিয়া সেই ব্ৰাহ্মণসকলে ধৰ্মশাস্ত্ৰসমূহ পুনঃপুনঃ বিচাৰ কৰি, কৰিবলগীয়া প্ৰায়শ্চিত্তৰ বিধানসহ তাক ক’লে।

Verse 14

ब्राह्मणा ऊचुः । अज्ञानाज्ज्ञानतो वापि सुरां चेद्ब्राह्मणः पिबेत् । अग्निवर्णं घृतं पीत्वा तावन्मात्रंविशु ध्यति

ব্ৰাহ্মণসকলে ক’লে: অজ্ঞানত বা জ্ঞানত যদি কোনো ব্ৰাহ্মণে সুৰা পান কৰে, তেন্তে অগ্নিবৰ্ণলৈ গৰম কৰা ঘিউ—যিমান মাত্ৰা—পান কৰিলে সি শুদ্ধ হয়।

Verse 15

स त्वं वांछसि चेच्छुद्धिमग्निवर्णं घृतं पिब । यावन्मात्रा सुरा पीता तावन्मात्रं विशुद्धये

যদি তুমি সত্যই শুদ্ধি বিচাৰা, তেন্তে অগ্নিবৰ্ণ ঘিউ পান কৰা; যিমান মাত্ৰা সুৰা পান কৰিছিলা, শুদ্ধিৰ বাবে সিমানেই পান কৰা।

Verse 16

स तथेति प्रतिज्ञाय घृतमादाय तत्क्षणात् । चक्रे वह्निसमं यावत्पानार्थं द्विजसत्तमाः

সি ক’লে, “তথাই হ’ব,” আৰু সেইমতে প্ৰতিজ্ঞা কৰি তৎক্ষণাৎ ঘিউ ল’লে; দ্বিজশ্ৰেষ্ঠজনে পানৰ বাবে তাক অগ্নিসদৃশ হোৱালৈকে গৰম কৰিলে।

Verse 17

तावत्तस्य पिता प्राप्तः श्रुत्वा वार्तां सभार्यकः । किमिदं किमिदं पुत्र ब्रुवाणो दुःख संयुतः । अश्रुपूर्णेक्षणो दीनो वाष्पगद्गदया गिरा

ঠিক তেতিয়াই তাৰ পিতা পত্নীসহ বাৰ্তা শুনি আহি উপস্থিত হ’ল। দুঃখে আচ্ছন্ন হৈ সি বাৰে বাৰে ক’লে, “এই কি, এই কি, পুত্ৰ?”—দীন, অশ্ৰুপূৰ্ণ নয়ন, হেঁপাহে কঁপা ৰুদ্ধ কণ্ঠে।

Verse 20

संचिन्त्य धर्मशास्त्राणि विचार्य च पुनः पुनः । सर्वस्वमपि दास्यामि पुत्रहेतोरसंशयम्

ধৰ্মশাস্ত্ৰসমূহ চিন্তা কৰি আৰু বাৰে বাৰে বিচাৰ কৰি সি স্থিৰ কৰিলে: “পুত্ৰৰ কাৰণে—নিঃসন্দেহে—মই মোৰ সকলো সম্পত্তিও দিম।”

Verse 22

नान्यदस्ति सुरापाने प्रायश्चित्तं द्विजन्मनाम् । मौंजीहोमं विना विप्र यद्युक्तं तत्समाचर

সুৰাপান কৰা দ্বিজন্মাৰ বাবে আন কোনো প্ৰায়শ্চিত্ত নাই। হে বিপ্ৰ, মৌঞ্জী-হোম নকৰিলে যি বিধিসংগত, সেইটোৱেই আচৰণ কৰা।

Verse 23

ततः स स्वसुतं प्राह नैव त्वं कर्तुमर्हसि । यच्छ दानानि विप्रेभ्यस्तीर्थयात्रां समाचर

তাৰ পাছত তেওঁ নিজৰ পুত্ৰক ক’লে—“তুমি সেইটো একেবাৰে নকৰিবা। বিপ্ৰসকলক দান দিয়া, আৰু পবিত্ৰ তীৰ্থলৈ তীৰ্থযাত্ৰা কৰা।”

Verse 24

ततः शुद्धिं समाप्नोषि क्रमान्नियमसंयुतः । व्रतैश्च विविधैश्चीर्णैः सत्यमेतद्ब्रवीम्यहम्

তাৰ পাছত তুমি ক্ৰমে, নিয়ম-সংযমেৰে যুক্ত হৈ, নানা ধৰণৰ ব্ৰত পালন কৰি শুদ্ধি লাভ কৰিবা। এই সত্য মই কওঁ।

Verse 25

न ब्राह्मणसमादिष्टं प्रायश्चित्त विशुद्धये

বিপ্ৰ (ব্ৰাহ্মণ) বিদ্বানসকলে যি প্ৰায়শ্চিত্ত নিৰ্দেশ নকৰে, তেনে প্ৰায়শ্চিত্তে শুদ্ধি লাভ নহয়।

Verse 26

पुत्र उवाच । एतन्मम महाभागा यद्ब्रुवंति व्रतादिकम् । तस्मात्कार्यो मया तात मौंजीहोमो न संशयः

পুত্ৰে ক’লে—“হে মহাভাগা, ব্ৰত আদি বিষয়ে আপোনালোকে মোক যি কয়, সেয়া মোৰ বাবে নিশ্চয়। সেয়ে, হে পিতা, মোৰ দ্বাৰা মৌঞ্জী-হোম কৰাই উচিত—সন্দেহ নাই।”

Verse 27

यन्मया तु कृतं बाल्ये तत्सर्वं क्षंतुमर्हसि

মই বাল্যকালত যি যি কৰিছোঁ, হে প্ৰভু, সেই সকলোকে কৃপা কৰি ক্ষমা কৰিব।

Verse 28

सूत उवाच । तस्य तं निश्चयं ज्ञात्वा स पिता सुतवत्सलः । सर्वस्वं प्रददौ रुष्टो मरणे कृतनिश्चयः

সূত ক’লে: তেওঁৰ দৃঢ় সংকল্প জানি, পুত্ৰস্নেহী পিতাই ক্ৰোধেৰে সকলো সম্পত্তি দান কৰিলে, মৃত্যুৰ বিষয়ে দৃঢ় সিদ্ধান্ত কৰি।

Verse 29

साऽपि तस्य सती भार्या कृत्वा मृत्युविनिश्चयम् । तमुवाच सुतं दृष्ट्वा सर्वं दत्त्वा गृहादिकम्

তেওঁৰ সতী পত্নীয়েও মৃত্যুৰ সংকল্প কৰি, পুত্ৰক দেখি আৰু ঘৰ আদি সকলো দান কৰি, তেওঁক ক’লে।

Verse 30

आवाभ्यां संप्रविष्टाभ्यां वह्नौ पुत्र ततस्तदा । मौंजीहोमस्त्वया कार्यो मां तातं यदि मन्यसे

হে পুত্ৰ, আমি দুয়ো জনে যেতিয়া অগ্নিত প্ৰৱেশ কৰিম, তেতিয়া তুমি মৌঞ্জী-হোম কৰিবা, যদি তুমি মোক আৰু তোমাৰ পিতাক কৰ্তব্যৰ যোগ্য বুলি মানা।

Verse 31

ततस्तौ दम्पती हृष्टौ यावद्वह्निसमीपगौ । संजातौ मरणार्थाय स च ताभ्यां समुद्भवः

তাৰ পাছত সেই দম্পতী আনন্দিত হৈ অগ্নিৰ ওচৰলৈ গ’ল, মৃত্যুৰ উদ্দেশ্যে উদ্‌যত; আৰু তেওঁলোকৰ পৰা জন্মা পুত্ৰও তাতেই সৈতে আছিল।

Verse 32

तावत्प्राप्तो मुनिर्नाम शांडिल्यो वेदपारगः । तीर्थयात्राप्रसंगेन तत्र देशे द्विजोत्तमाः

ঠিক তেতিয়াই বেদপাৰগ মুনি শাণ্ডিল্য নামধাৰী, তীৰ্থযাত্ৰাৰ উপলক্ষে, সেই দেশত উপস্থিত হ’ল, হে দ্বিজোত্তমসকল।

Verse 33

स वृत्तांतं समाकर्ण्य कोपसंरक्तलोचनः । अब्रवीद्ब्राह्मणान्सर्वान्भर्त्समानो मुहुर्मुहुः

সেই বৃত্তান্ত শুনি ক্ৰোধে ৰক্তলোচন হৈ, তেওঁ সকলো ব্ৰাহ্মণক বাৰে বাৰে ভৰ্ৎসনা কৰি ক’লে।

Verse 34

अहो मूढतमा यूयं यदेतद्ब्राह्मणत्रयम् । वृथा मृत्युमवाप्नोति निग्रहे सुगमे सति

‘হায়! তোমালোক অতি মূঢ়—এই ব্ৰাহ্মণ ত্ৰয়ী অকারণে মৃত্যুৰ দিশে আগবাঢ়িছে, যেতিয়া সংযম আৰু সংশোধন সহজেই সম্ভৱ।’

Verse 35

अत्र कात्यायनेनोक्तं यद्वचः सुमहात्मना । तच्छृण्वन्तु द्विजाः सर्वे प्रायश्चित्ती तथाप्ययम्

‘ইয়াত মহাত্মা কাত্যায়নে যি বাক্য কৈছিল, সেয়া সকলো দ্বিজে শুনক; তথাপিও এই বিষয়ৰ প্ৰায়শ্চিত্ত আছে।’

Verse 36

चांद्रायणानि कृच्छ्राणि तथा सांतपनानि च । प्रायश्चित्तानि दीयंते यत्र गंगा न विद्यते

‘য’ত গঙ্গা মাতা বিদ্যমান নহয়, তাত চাঁদ্ৰায়ণ ব্ৰত, কৃচ্ছ্ৰ তপ আৰু সান্তপন তপ—এইবোৰ প্ৰায়শ্চিত্ত ৰূপে বিধান কৰা হৈছে।’

Verse 37

अत्र विष्णुपदी गंगा तत्क्षेत्रे तु द्विजोत्तमाः । तस्यां स्नानं करोत्वेष ततः शुद्धिमवाप्स्यति

এই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত বিষ্ণুপদী নামে গঙ্গা বিদ্যমান, হে দ্বিজোত্তমসকল। তাত স্নান কৰিলে সি তৎক্ষণাৎ শুদ্ধি লাভ কৰিব।

Verse 38

मौंजीहोमः प्रमाणं स्यान्मुनिवाक्येन चेद्भवेत् । तदेतदपि वाक्यं हि कात्यायनमुनेः स्फुटम्

মুনিসকলৰ বাক্যক যদি প্ৰমাণ ধৰা হয়, তেন্তে ‘মৌঞ্জী-হোম’ নামক বিধিক বৈধ প্ৰমাণ বুলি গ্ৰহণ কৰা উচিত; কিয়নো এই কথাই কাত্যায়ন মুনিৰ স্পষ্ট বাক্যতও প্ৰকাশ পাইছে।

Verse 39

ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे हर्षेण महतान्विताः । साधुसाध्विति तं प्रोच्य प्रोचुः सत्यमिदं मुने

তেতিয়া সেই সকলো ব্ৰাহ্মণ মহা হর্ষে পৰিপূৰ্ণ হ’ল। ‘সাধু সাধু’ বুলি তাক ক’লে আৰু ক’লে, ‘হে মুনে, ই নিশ্চয় সত্য।’

Verse 40

ततः प्रबोध्य तं विप्रं निन्युस्तत्र द्विजोत्तमाः । यत्र विष्णुपदी गंगा स्वयमेव व्यवस्थिता

তাৰ পাছত দ্বিজোত্তমসকলে সেই ব্ৰাহ্মণক জগাই তুলি লৈ গ’ল, য’ত বিষ্ণুপদী নামে গঙ্গা স্বয়ং স্থাপিত হৈ আছে।

Verse 41

तत्र स ब्राह्मणो यावद्गंगातोयसमुद्भवम् । गंडूषं कुरुते वक्त्रे तावच्छुद्धो बभूव सः । उदरादखिलं तोयं निष्क्रांतं द्विजसत्तमाः

তাত সেই ব্ৰাহ্মণে গঙ্গাজলৰ পৰা উদ্ভূত এক গণ্ডূষ মুখত লোৱাৰ লগে লগে সি তৎক্ষণাৎ শুদ্ধ হ’ল। হে দ্বিজসত্তম, তাৰ উদৰৰ সকলো পানী বাহিৰলৈ ওলাই গ’ল।

Verse 42

ततोऽवगाहते यावत्तस्यास्तोयं सुशोभनम् । तावदाकाशसंभूता गम्भीरोवाच भारती

তাৰ পাছত তেওঁ তাইৰ অতি শোভন জলত অৱগাহন কৰিবলৈ ধৰোঁতেই, সেই মুহূৰ্ততে আকাশ-সম্ভূতা ভাৰতীৰ গম্ভীৰ বাণী শুনা গ’ল।

Verse 43

शुद्धोऽयं ब्राह्मणः साक्षाद्विष्णुपद्याः समागमात् । स्नानादाचमनादेव तस्माद्यातु गृहं निजम्

‘এই ব্ৰাহ্মণজন বিষ্ণুপদীৰ সংস্পৰ্শত সাক্ষাতে শুদ্ধ হ’ল। স্নান আৰু আচমন মাত্ৰেই—সেয়ে এতিয়া তেওঁ নিজৰ ঘৰলৈ উভতি যাওক।’

Verse 44

ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे चंडशर्मादयश्च ये । दिष्ट्यादिष्ट्येति जल्पन्तः स्वानि हर्म्याणि भेजिरे

তাৰ পাছত চণ্ডশৰ্মা আদি সকলো ব্ৰাহ্মণে ‘ধন্য, ধন্য!’ বুলি ক’বলৈ ক’বলৈ নিজৰ নিজৰ গৃহলৈ উভতি গ’ল।

Verse 45

सूत उवाच । एवं प्रभावा सा विप्रा गंगा विष्णुपदी स्थिता । तस्य क्षेत्रस्य सीमांते पश्चिमे पापनाशिनी

সূতে ক’লে: ‘হে বিপ্ৰসকল, তাত স্থিত বিষ্ণুপদী গঙ্গাৰ এইদৰে মহাপ্ৰভাৱ। সেই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰৰ সীমান্তৰ পশ্চিমে পাপনাশিনী নামৰ তীৰ্থ আছে, যি পাপ বিনাশ কৰে।’

Verse 46

एतद्वः सर्वमाख्यातं विष्णुपद्याः समुद्भवम् । माहात्म्यं ब्राह्मणश्रेष्ठाः सर्वपातकनाशनम्

‘বিষ্ণুপদীৰ উৎপত্তি-প্ৰাদুৰ্ভাৱ সম্বন্ধে এই সকলো কথা মই তোমালোকক সম্পূৰ্ণকৈ ক’লোঁ। হে ব্ৰাহ্মণশ্ৰেষ্ঠসকল, এই মাহাত্ম্য সকলো পাপ বিনাশ কৰে।’