Adhyaya 249

Verse 1

वाण्युवाच । तुलसी रोपिता येन गृहस्थेन महाफला । गृहे तस्य न दारिद्र्यं जायते नात्र संशयः

ৱাণীয়ে ক’লে: যি গৃহস্থে মহাফলদায়িনী তুলসী ৰোপণ কৰে, তাৰ ঘৰত দাৰিদ্ৰ্য কেতিয়াও জন্ম নলয়—ইয়াত একো সন্দেহ নাই।

Verse 2

तुलस्या दर्शनादेव पापराशिर्निवर्तते । श्रियेऽमृतकणोत्पन्ना तुलसी हरिवल्लभा

তুলসীৰ কেৱল দৰ্শনতেই পাপৰাশি পিছু হটি আঁতৰি যায়। শ্ৰী (লক্ষ্মী)ৰ নিমিত্তে অমৃতৰ এক বিন্দুৰ পৰা জন্মা তুলসী হৰিৰ অতি প্ৰিয়।

Verse 3

पिबन्त्या रुचिरं पानं प्राणिनां पापहारिणी । यस्या रूपे वसेल्लक्ष्मीः स्कन्धे सागरसंभवा

তাইৰ মনোহৰ পান গ্ৰহণ কৰিলে ই প্ৰাণীসকলৰ পাপ হৰণ কৰে। যাৰ ৰূপত লক্ষ্মী বাস কৰে আৰু যাৰ স্কন্ধত সাগৰসম্ভৱা দেৱী অধিষ্ঠান কৰে।

Verse 4

पत्रेषु सततं श्रीश्च शाखासु कमला स्वयम् । इन्दिरा पुष्पगा नित्यं फले क्षीराब्धिसंभवा

ইয়াৰ পাতত সদায় শ্ৰী বাস কৰে; ডাল-শাখাত কমলা স্বয়ং বিদ্যমান। ফুলত নিত্য ইন্দিৰা নিবাস কৰে, আৰু ফলত ক্ষীৰসাগৰৰ পৰা জন্ম লোৱা দেবী অৱস্থিত।

Verse 5

तुलसी शुष्ककाष्ठेषु या रूपा विश्वव्यापिनी । मज्जायां पद्मवासा च त्वचासु च हरिप्रिया

সেই তুলসী—যাৰ ৰূপ বিশ্বজুৰি ব্যাপ্ত—শুকান কাঠতো বাস কৰে। মজ্জাত পদ্মবাসা (লক্ষ্মী) থাকে, আৰু বাকলত হৰিপ্ৰিয়া, হৰিৰ প্ৰিয়তমা।

Verse 6

सर्वरूपा च सर्वेशा परमानन्ददायिनी । तुलसी प्राशको मर्त्यो यमलोकं न गच्छति

তেওঁ সকলো ৰূপধাৰী, সৰ্বেশ্বৰী, পৰমানন্দ দানকাৰিণী। যি মর্ত্যই তুলসী গ্ৰহণ কৰে, সি যমলোকলৈ নাযায়।

Verse 7

शिरस्था तुलसी यस्य न याम्यैरनुभूयते । मुखस्था तुलसी यस्य निर्वाणपददायिनी

যাৰ মূৰত তুলসী থাকে, তাক যমৰ দূতসকলে ধৰি ননিয়ে। যাৰ মুখত তুলসী থাকে, তাক নিৰ্বাণ-পদ দান কৰে।

Verse 8

हस्तस्थातुलसीयस्य स तापत्रयवर्जितः । तुलसी हृदयस्था च प्राणिनां सर्वकामदा

যাৰ হাতত তুলসী থাকে, সি ত্ৰিতাপৰ পৰা মুক্ত হয়। আৰু তুলসী হৃদয়ত বাস কৰিলে, প্ৰাণীৰ সকলো ধৰ্মসঙ্গত কামনা পূৰ্ণ কৰে।

Verse 9

स्कन्धस्था तुलसी यस्य स पापैर्न च लिप्यते । कण्ठगा तुलसी यस्य जीवन्मुक्तः सदा हि सः

যাৰ স্কন্ধত তুলসী অৱস্থিত, সি পাপত লিপ্ত নহয়। যাৰ কণ্ঠত তুলসী ধাৰিত, সি জীৱিত অৱস্থাতেই সদায় মুক্ত।

Verse 10

तुलसीसंभवं पत्रं सदा वहति यो नरः । मनसा चिन्तितां सिद्धिं संप्राप्नोति न संशयः

যি নৰ সদায় তুলসীৰ পৰা জন্মা পাতা বহন কৰে, সি মনত চিন্তা কৰা সিদ্ধি নিঃসন্দেহে লাভ কৰে।

Verse 11

तुलसींसर्वकायार्थसाधिनीं दुष्टवारिणीम् । यो नरः प्रत्यहं सिञ्चेन्न स याति यमालयम्

যি নৰ প্ৰতিদিন তুলসীক জল দিয়ে সিঞ্চন কৰে—যি সকলো মঙ্গলকাৰ্য সাধনকাৰিণী আৰু অশুভ নিবারিণী—সি যমালয়লৈ নাযায়।

Verse 12

चातुर्मास्ये विशेषेण वन्दितापि विमुक्तिदा । नारायणं जलगतं ज्ञात्वा वृक्षगतं तथा

চাতুৰ্মাস্যত বিশেষকৈ, তুলসীক বন্দনা কৰিলেও মুক্তি দান কৰে—নাৰায়ণ জলত অৱস্থিত আৰু তেনেদৰে বৃক্ষতো অৱস্থিত বুলি জানি।

Verse 13

प्राणिनां कृपया लक्ष्मीस्तुलसीवृक्षमाश्रिता । चातुर्मास्ये समायाते तुलसी सेविता यदि

প্ৰাণীসকলৰ ওপৰত কৃপা কৰি লক্ষ্মীয়ে তুলসী বৃক্ষত আশ্ৰয় লৈছে। চাতুৰ্মাস্য আহিলে, যদি তুলসীৰ বিধিপূৰ্বক সেৱা কৰা হয়—

Verse 14

तेषां पापसहस्राणि यांति नित्यं सहस्रधा । गोविन्दस्मरणं नित्यं तुलसीवनसेवनम्

তেওঁলোকৰ হাজাৰ হাজাৰ পাপ নিতৌ হাজাৰগুণে ক্ষয় হৈ আঁতৰি যায়। গোবিন্দৰ নিত্য স্মৰণ আৰু তুলসী-বনৰ নিৰন্তৰ সেৱা—

Verse 15

तुलसीसेचनं दुग्धै श्चातुर्मास्येऽतिदुर्लभम् । तुलसीं वर्द्धयेद्यस्तु मानवो यदि श्रद्धया

পবিত্ৰ চাতুৰ্মাস্য কালত গাখীৰে তুলসী সেচন অতি দুৰ্লভ (সেয়েহে মহাপুণ্যদায়ক)। যি মানুহে শ্ৰদ্ধাৰে তুলসীক লালন-পালন কৰি বৃদ্ধি কৰে—সেয়ে বিশেষ আধ্যাত্মিক ফল লাভ কৰে।

Verse 16

आलवालांबुदानैश्च पावितं सकलं कुलम् । यथा श्रीस्तुलसीसंस्था नित्यमेव हि वर्द्धते

তুলসীৰ মূলৰ আলৱালাত জল অৰ্পণ কৰিলে সমগ্ৰ কুল পবিত্ৰ হয়। আৰু যেনেকৈ শ্ৰী-তুলসীৰ পবিত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা নিতৌ পোষিত হৈ বৃদ্ধি পায়, তেনেকৈয়ে শ্ৰী (লক্ষ্মী)ৰ সমৃদ্ধিও ধীৰে ধীৰে বাঢ়ে।

Verse 17

तथातथा गृहस्थस्य कामवृद्धिः प्रजायते । ब्रह्मचारीगृहस्थश्च वानप्रस्थो यतिस्तथा

এইদৰে গৃহস্থৰ ধৰ্মসঙ্গত কামনা আৰু লক্ষ্যসমূহ বিকশিত হয়। কোনোবাই ব্ৰহ্মচাৰী হওক, গৃহস্থ হওক, বানপ্ৰস্থ হওক বা যতি সন্ন্যাসী—এই আচৰণ সকলো আশ্ৰমৰ বাবে ফলদায়ক।

Verse 18

तथा प्रकृतयः सर्वास्तुलसीसेवने रताः । श्रद्धया यदि जायन्ते न तासां दुःखदो हरिः

এইদৰে, সকলো স্বভাৱ আৰু প্ৰকৃতি যদি শ্ৰদ্ধাৰে উদ্ভৱ হৈ তুলসী-সেৱাত ৰত হয়, তেন্তে তেওঁলোকৰ বাবে হৰি দুঃখদাতা নহয়; ভক্তৰ বাবে তেওঁ কষ্টৰ কাৰণ নোহে।

Verse 19

एको हरिः सकलवृक्षगतो विभाति नानारसैस्तु परिभावितमूर्तिरेव । वृक्षाधिवासमगमत्कमला च देवी दुःखादिनाशनकरी सततं स्मृताऽपि

হৰি একেই, তথাপি সকলো গছ-গছনিতেই ব্যাপি উজ্জ্বল হয়; নানাবিধ ৰস আৰু সাৰৰ দ্বাৰা যেন তেওঁৰ মূৰ্তি নানা ৰূপে প্ৰকাশ পায়। কমলা দেৱী (লক্ষ্মী)য়ো গছত নিবাস গ্ৰহণ কৰিছে; কেৱল স্মৰণ কৰিলেও তেওঁ সদায় দুখ আদি নাশ কৰে।

Verse 249

इति श्रीस्कांदे महापुराणएकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठ नाग रखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्यमाहात्म्ये पैजवनोपाख्याने तुलसीमाहात्म्यवर्णनंनामैकोनपञ्चाशदुत्तर द्विशततमोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণত—একাশীতিসাহস্ৰ শ্লোকসম্ভৃত সংহিতাৰ অন্তৰ্গত—ষষ্ঠ নাগৰ খণ্ডত, হাটকেশ্বৰ ক্ষেত্ৰৰ তীৰ্থমাহাত্ম্যত, শেষশায়্য উপাখ্যানত, ব্ৰহ্মা-নাৰদ সংবাদত, চাতুৰ্মাস্য-মাহাত্ম্য আৰু পৈজৱন উপাখ্যানৰ ভিতৰত “তুলসী-মাহাত্ম্য বৰ্ণনা” নামৰ দ্বিশত একোনপঞ্চাশতম অধ্যায় সমাপ্ত।