Adhyaya 247

Verse 1

पैजवन उवाच । श्रीः कथं तुलसीरूपा बिल्ववृक्षे च पार्वती । एतच्च विस्तरेण त्वं मुने तत्त्वं वद प्रभो

পাইজৱনে ক’লে: শ্ৰী কেনেকৈ তুলসীৰূপে আছে, আৰু বিল্ববৃক্ষত পাৰ্বতী কেনেকৈ অৱস্থিত? হে মুনিপ্ৰভো, এই তত্ত্ব মোক বিস্তাৰে কওক।

Verse 2

गालव उवाच । पुरा दैवासुरे युद्धे दानवा बलदर्पिताः । देवान्निजघ्नुः संग्रामे घोररूपाः सुदारुणाः

গালৱে ক’লে: পূৰ্বে দেৱ-অসুৰ যুদ্ধত দানৱসকল বল আৰু দৰ্পে মত্ত হৈ, ভয়ংকৰ ৰূপধাৰী আৰু অতি নিৰ্দয় হৈ, ৰণক্ষেত্ৰত দেৱসকলক নিধন কৰিছিল।

Verse 3

देवाश्च भय संविग्ना ब्रह्माणं शरणं ययुः । ते स्तुत्वा पितरं नत्वा वृहस्पतिपुरःसराः

ভয়ত কঁপি উঠা দেৱসকলে আশ্ৰয় বিচাৰি ব্ৰহ্মাৰ শৰণলৈ গ’ল। বৃহস্পতিয়ে আগবঢ়াই, তেওঁলোকে পিতৃক স্তৱ কৰি প্ৰণাম কৰিলে।

Verse 4

तस्थुः प्रांजलयः सर्वे तानुवाच पितामहः । किमर्थं म्लानवदना अस्मद्गेहमुपागताः

সকলোয়ে প্ৰাঞ্জলি হৈ থিয় দিলে। তেতিয়া লোকপিতামহ ব্ৰহ্মাই ক’লে— “কিহেতু তোমালোক ম্লান মুখে মোৰ গৃহলৈ আহিলা?”

Verse 6

वयं सर्वे पराक्रांता अतस्त्वां शरणं गताः । त्राह्यस्मान्देवदेवेश शरणं समुपागतान्

“আমি সকলোৱে পৰাভূত হ’লোঁ, সেয়ে তোমাৰ শৰণ লৈছোঁ। হে দেৱদেৱেশ, শৰণাগত আমাক ৰক্ষা কৰা।”

Verse 7

तच्छ्रुत्वा भगवान्प्राह ब्रह्मा लोकपितामहः । मया न शक्यते कर्त्तुं पक्षः कस्य जनस्य च

সেয়া শুনি ভগৱান ব্ৰহ্মা, লোকপিতামহ, ক’লে— “মোৰ পক্ষে কোনো দলৰ হৈ পক্ষপাত কৰা সম্ভৱ নহয়; কোনো জনৰ পক্ষ ল’ব নোৱাৰোঁ।”

Verse 9

कारणं कथ्यतामाशु वह्नीन्द्रवसुभिर्युताः । देवा ऊचुः । दैत्यैः पराजितास्तात संगरेऽद्भुतकारिभिः

“কাৰণটো শীঘ্ৰ কোৱা,” অগ্নি, ইন্দ্ৰ আৰু বসুসকলসহ দেৱসকলৰ সন্মুখত ব্ৰহ্মাই ক’লে। দেৱসকলে ক’লে— “হে পিতা, আশ্চৰ্য কৰ্মকাৰী দৈত্যসকলে যুদ্ধত আমাক পৰাজিত কৰিলে।”

Verse 10

ऐक्यं विष्णुगणैः कुर्वन्दध्रे रूपं महाद्भुतम् । तदा हरिहराख्यं च देहार्द्धाभ्यां दधार सः

বিষ্ণুৰ গণসমূহৰ সৈতে ঐক্য স্থাপন কৰি তেওঁ অতি আশ্চৰ্য্য ৰূপ ধাৰণ কৰিলে; তেতিয়া দেহৰ দুটা অৰ্ধেৰে ‘হৰিহৰ’ নামে খ্যাত ৰূপ বহন কৰিলে।

Verse 11

हरश्चैवार्द्धदेहेन विष्णुरर्द्धेन चाभवत् । एकतो विष्णुचिह्नानि हरचिह्नानि चैकतः

দেহৰ এক অৰ্ধে তেওঁ হৰ (শিৱ) হ’ল, আৰু আন অৰ্ধে বিষ্ণু; এক ফালে বিষ্ণুৰ চিহ্ন, আন ফালে হৰৰ চিহ্ন প্ৰকাশ পালে।

Verse 12

एकतो वैनतेयश्च वृषभश्चान्यतोऽभवत् । वामतो मेघवर्णाभो देहोऽश्मनिचयोपमः

এফালে আছিল ৱৈনতেয় (গৰুড়), আৰু আনফালে প্ৰকাশ পালে বৃষভ (নন্দী)। বাওঁফালে দেহ মেঘবৰ্ণে দীপ্ত, শিলাৰ স্তূপৰ দৰে।

Verse 13

कर्पूरगौरः सव्ये तु समजायत वै तदा । द्वयोरैक्यसमं विश्वं विश्वमैक्यमवर्त्तत

সোঁফালে তেতিয়া তেওঁ কৰ্পূৰ-গৌৰ ৰূপে প্ৰকাশ পালে। দুয়োৰ ঐক্যৰ সমান যেন বিশ্ব হ’ল; জগত নিজেই একতাৰ দিশে গতি কৰিলে।

Verse 14

विभेदमतयो नष्टाः श्रुतिस्मृत्यर्थबाधकाः । पाखंडिनो हैतुकाश्च सर्वे विस्मयमागमन्

বিভেদবুদ্ধিত আসক্ত যিসকলে—যি শ্ৰুতি-স্মৃতিৰ অৰ্থ বাধা দিছিল—সেই পাখণ্ডী আৰু কেৱল তৰ্ককাৰ সকলোৱে বিস্মিত হ’ল, তেওঁলোকৰ বিতৰ্ক ভাঙি পৰিল।

Verse 15

स्वंस्वं मार्गं परित्यज्य ययुर्निर्वाणपद्धतिम् । मंदरे पवतश्रेष्ठे सा मूर्तिर्नित्यसंस्तुता

নিজ নিজ সংকীৰ্ণ পথ পৰিত্যাগ কৰি তেওঁলোকে নিৰ্বাণ-মাৰ্গত অগ্ৰসর হ’ল। পৰ্বতশ্ৰেষ্ঠ মন্দৰ পৰ্বতত সেই মূৰ্তি নিত্য স্তুতিত মহিমান্বিত।

Verse 16

प्रमथाद्यैर्गणैश्चैव वर्त्ततेऽद्यापि निश्चला । सृष्टिस्थित्यंतकर्त्री सा विश्वबीजमनंतका

প্ৰমথ আদি গণ আৰু অন্যান্য দেৱগণৰ সান্নিধ্যত সেবা লাভ কৰি, সি আজিও অচল-অটল হৈ আছে। সি সৃষ্টিৰ, স্থিতিৰ আৰু প্ৰলয়ৰ কৰ্ত্ৰী—অনন্ত, আৰু বিশ্বৰ বীজস্বৰূপা।

Verse 17

महेशविष्णसंयुक्ता सा स्मृता पापनाशिनी । योगिध्येया सदापूज्य सत्त्वाधारगुणातिगा

মহেশ আৰু বিষ্ণুৰ সৈতে সংযুক্তা সেই দেৱী পাপনাশিনী বুলি স্মৰণীয়। যোগীসকলৰ ধ্যানৰ বিষয়, সদা পূজ্য—সকল সত্তাৰ আধাৰ আৰু গুণাতীত।

Verse 18

मुमुक्षवोऽपि तां ध्यात्वा प्रयांति परमं पदम् । चातुर्मास्ये विशेषेण ध्यात्वा मर्त्यो ह्यमानुषः

মুমুক্ষুসকলেও তেঁওক ধ্যান কৰি পৰম পদ লাভ কৰে। বিশেষকৈ চাতুৰ্মাস্য কালত এইদৰে ধ্যান কৰিলে, মর্ত্যও যেন মানৱ-সীমা অতিক্ৰম কৰে।

Verse 19

तत्र गच्छंति ये तेषां स देवः संविधास्यति । इत्युक्त्वा भगवांस्तेषां तत्रैवांतरधीयत

‘যিসকলে তাত গমন কৰে, তেওঁলোকৰ বাবে সেই দেৱেই সকলো যথোচিত ব্যৱস্থা কৰিব।’ এই কথা কৈ ভগৱান তাতেই অন্তৰ্ধান হ’ল।

Verse 20

तेऽपि वह्निमुखा देवाः प्रजग्मुर्मंदराचलम् । बभ्रमुस्तत्र तत्रैव विचिन्वाना महेश्वरम्

অগ্নিৰ নেতৃত্বত সেই দেৱতাসকলেও মন্দৰাচল পৰ্বতলৈ গ’ল। তাত তেওঁলোকে ঠাইয়ে ঠাইয়ে ঘূৰি ঘূৰি মহেশ্বৰক পুনঃপুনঃ বিচাৰি ফুৰিলে।

Verse 21

पार्वतीं बिल्ववृक्षस्थां लक्ष्मीं च तुलसीगताम् । आदौ सर्वं वृक्षमयं पूर्वं विश्वमजायत

তেওঁলোকে বিল্ববৃক্ষত অৱস্থিতা পাৰ্বতীক, আৰু তুলসীত নিবাস কৰা লক্ষ্মীক দৰ্শন কৰিলে। আদিতে পুৰাতন বিশ্ব প্ৰথমে সম্পূৰ্ণৰূপে বৃক্ষময় হৈ উদ্ভৱ হৈছিল।

Verse 22

एते वृक्षा महाश्रेष्ठाः सर्वे देवांशसंभवाः । एतेषां स्पर्शनादेव सर्वपापैः प्रमुच्यते

এই বৃক্ষসমূহ মহাশ্ৰেষ্ঠ; সকলো দেৱতাৰ অংশৰ পৰা উৎপন্ন। কেৱল স্পৰ্শ কৰিলেই মানুহ সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 23

चातुर्मास्ये विशेषेण महापापौघहारिणः । यदा तेनैव ददृशुर्देवास्त्रिभुवनेश्वरम्

চাতুৰ্মাস্যত বিশেষকৈ ইহঁতে মহাপাপৰ প্ৰৱাহ নাশ কৰে। তেতিয়া সেই একে উপায়ে দেৱতাসকলে ত্ৰিভুবনেশ্বৰ প্ৰভুক দৰ্শন কৰিলে।

Verse 24

तदाकाशभवा वाणीं प्राह देवान्यथार्थतः । ईश्वरः सर्वभूतानां कृपया वृक्षमाश्रितः

তেতিয়া আকাশৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা এক বাণীয়ে দেৱতাসকলক সত্যৰূপে ক’লে: ‘সকলো ভূতৰ প্ৰতি কৃপা কৰি ঈশ্বৰে এক বৃক্ষত আশ্ৰয় লৈছে।’

Verse 25

चातुर्मास्येऽथ संप्राप्ते सर्वभूतदयाकरः । अश्वत्थोऽतः सदा सेव्यो मंदवारे विशेषतः

চাতুৰ্মাস্য আহিলে, সকলো ভূতৰ প্ৰতি দয়ালু প্ৰভু তাত উপস্থিত থাকে; সেয়ে অশ্বত্থ (পিপল) গছ সদায় সেৱা-পূজা কৰিব লাগে—বিশেষকৈ সোমবাৰে।

Verse 26

नित्यमश्वत्थसंस्पर्शात्पापं याति सहस्रधा । दुग्धेन तर्पणं ये वै तिलमिश्रेण भक्तितः

নিত্যে অশ্বত্থ গছ স্পৰ্শ কৰিলে পাপ সহস্ৰগুণে চূৰ্ণ হয়। আৰু যিসকলে ভক্তিভাৱে তিল-মিশ্ৰিত গাখীৰে তৰ্পণ কৰে, তেওঁলোকে শুদ্ধিকাৰক পুণ্য লাভ কৰে।

Verse 27

सेचनं वा करिष्यंति तृप्तिस्तत्पूर्वजेषु च । दर्शनादेव वृक्षस्य पातकं तु विनश्यति

অথবা যদি তেওঁলোকে গছত জল সিঞ্চন কৰে, তেন্তে তাতে তেওঁলোকৰ পূৰ্বজসকল তৃপ্ত হয়। নিশ্চয়, সেই বৃক্ষৰ দৰ্শনমাত্ৰেই পাপ নাশ হয়।

Verse 28

पिप्पलः पूजितो ध्यातो दृष्टः सेवित एव वा । पापरोगविनाशाय चातुर्मास्ये विशेषतः । अश्वत्थं पूजितं सिक्तं सर्वभूतसुखावहम्

পিপ্পল গছ পূজিত হওক, ধ্যান কৰা হওক, দৰ্শন কৰা হওক, বা সেৱা কৰা হওক—বিশেষকৈ চাতুৰ্মাস্যত—ই পাপ আৰু ৰোগ বিনাশ কৰে। অশ্বত্থক পূজা কৰি জল সিঞ্চন কৰিলে, সি সকলো ভূতৰ সুখদাতা হয়।

Verse 29

सर्वामयहरं चैव सर्वपापौघहारिणम् । ये नराः कीर्तयिष्यंति नामाप्यश्वत्थवृक्षजम्

ই সকলো ব্যাধি হৰণ কৰে আৰু পাপৰ প্ৰৱাহো দূৰ কৰে। যিসকল নৰে অশ্বত্থ-বৃক্ষৰ নামটোও কীৰ্তন বা জপ কৰে, তেওঁলোকে সেই শুদ্ধিকাৰক পুণ্য লাভ কৰে।

Verse 30

न तेषां यमलोकस्य भयं मार्गे प्रजायते । कुंकुमैश्चंदनैश्चैव सुलिप्तं यश्च कारयेत

তেওঁলোকৰ বাবে পৰলোকগামী পথত যমলোকৰ কোনো ভয় জন্মে নাহে। আৰু যি কোনোবাই (পবিত্ৰ বৃক্ষ) কুঙ্কুম আৰু চন্দনৰ লেপেৰে সুসজ্জিত কৰি লেপন কৰায়—

Verse 31

तस्य तापत्रयाभावो वैकुंठे गणता भवेत् । दुःस्वप्नं दुष्टचिंताञ्च दुष्टज्वरपराभवान्

তাঁৰ বাবে তাপ-ত্রয়ৰ অৱসান হয় আৰু বৈকুণ্ঠত গণ (দিব্য পৰিচাৰক)ৰ মৰ্যাদা লাভ হয়। দুঃস্বপ্ন, দুষ্ট চিন্তা আৰু দুষ্ট জ্বৰৰ পৰাভৱো (নাশ পায়)।

Verse 32

विलयं नय पापानि पिप्पल त्वं हरिप्रिय । मंत्रेणानेन ये देवाः पूजयिष्यंति पिप्पलम्

“মোৰ পাপসমূহ লয়লৈ নি যা, হে পিপ্পল! হৰিৰ প্ৰিয়।” যিসকল ভক্ত এই মন্ত্ৰেৰে পিপ্পলক পূজা কৰিব—

Verse 34

श्रुतो हरति पापं च जन्मादि मरणावधि । अश्वत्थसेवनं पुण्यं चातुर्मास्ये विशेषतः

ইয়াৰ কেৱল শ্ৰৱণেই পাপ হৰণ কৰে—জন্মৰ পৰা মৰণলৈকে। অশ্বত্থৰ সেৱা পুণ্যদায়ক, বিশেষকৈ চাতুৰ্মাসত।

Verse 35

सुप्ते देवे वृक्षमध्यमास्थाय भगवान्प्रभुः । जलं पृथ्वीगतं सर्वं प्रपिबन्निव सेवते

যেতিয়া দেৱ (বিষ্ণু) যোগনিদ্ৰাত থাকে, তেতিয়া ভগৱান প্ৰভু বৃক্ষৰ মধ্যভাগত অৱস্থান কৰে; যেন পৃথিৱীত প্ৰৱিষ্ট সকলো জল পান কৰি আছে, আৰু এইদৰে জগতক সেৱা (পালন) কৰে।

Verse 36

जलं विष्णुर्जलत्वेन विष्णुरेव रसो महान् । तस्माद्वृक्षगतो विष्णुश्चातुर्मास्येऽघनाशनः

জল জলত্বৰূপে বিষ্ণু, আৰু বিষ্ণুৱেই মহাৰস-তত্ত্ব। সেয়ে বৃক্ষত অৱস্থিত বিষ্ণু চাতুৰ্মাস্যত বিশেষকৈ পাপনাশক হয়।

Verse 37

सर्वभूतगतो विष्णुराप्याययति वै जगत् । तथाश्वत्थगतं विष्णुं यो नमस्येन्न नारकी

সৰ্বভূতত ব্যাপ্ত বিষ্ণুৱে নিশ্চয় জগতক পোষণ কৰে। তেনেদৰে অশ্বত্থ (পিপল) গছত অৱস্থিত বিষ্ণুক যিয়ে নমস্কাৰ কৰে, সি নৰকযোগ্য নহয়।

Verse 38

अश्वत्थं रोपयेद्यस्तु पृथिव्यां प्रयतो नरः । तस्य पापसहस्राणि विलयं यांति तत्क्षणात्

যি সংযমী নৰে যত্নসহে পৃথিৱীত অশ্বত্থ (পিপল) ৰোপণ কৰে, তাৰ সহস্ৰ পাপ সেই ক্ষণতে লয় পায়।

Verse 39

अश्वत्थः सर्ववृक्षाणां पवित्रो मंगलान्वितः । मुक्तिदो रोपितो ध्यातश्चातुर्मास्येऽघनाशनः

সকলো গছৰ মাজত অশ্বত্থ (পিপল) পবিত্ৰ আৰু মঙ্গলময়। ৰোপণ কৰি ধ্যান কৰিলে—বিশেষকৈ চাতুৰ্মাস্যত—ই মুক্তি দিয়ে আৰু পাপ নাশ কৰে।

Verse 40

अश्वत्थे चरणं दत्त्वा ब्रह्महत्या प्रजायते । निष्कारणं संकुथित्वा नरके पच्यते ध्रुवम्

অশ্বত্থ (পিপল) গছত পা থোৱাত ব্রহ্মহত্যাসম পাপ জন্মে। আৰু যিয়ে বিনা কাৰণে তাক আঘাত কৰে, সি নিশ্চয় নৰকত দগ্ধ হয়।

Verse 41

मूले विष्णुः स्थितो नित्यं स्कंधे केशव एव च । नारायणस्तु शाखासु पत्रेषु भगवान्हरिः

ইয়াৰ মূলত সদায় বিষ্ণু অৱস্থিত; কাণ্ডত কেśৱেই স্থিত। শাখাসমূহত নাৰায়ণ, আৰু পাতসমূহত ভগৱান হৰি বিদ্যমান।

Verse 42

फलेऽच्युतो न संदेहः सर्वदेवैः समन्वितः । चातुर्मास्ये विशेषेण द्रुमपूजी स मुक्तिभाक्

ইয়াৰ ফলত অচ্যুত অৱস্থিত—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই—সকল দেৱতাৰে সৈতে সমন্বিত। বিশেষকৈ চাতুৰ্মাস্যত দ্ৰুম-পূজা কৰা ভক্তে মুক্তি লাভ কৰে।

Verse 43

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सदैवाश्वत्थसेवनम् । यः करोति नरो भक्त्या पापं याति दिनोद्भवम्

সেয়েহে সৰ্বপ্ৰযত্নে সদায় অশ্বত্থৰ সেৱা কৰা উচিত। যি নৰে ভক্তিৰে এই কৰে, তাৰ পাপ দিনেদিনে ক্ষয় হৈ যায়।

Verse 44

स एव विष्णुर्द्रुम एव मूर्तो महात्मभिः सेवितपुण्यमूलः । यस्याश्रयः पापसहस्रहंता भवेन्नृणां कामदुघो गुणाढ्यः

সেই দ্ৰুমেই বিষ্ণুৰ মূৰ্ত স্বৰূপ; ইয়াৰ পুণ্যমূল মহাত্মাসকলে সেৱা কৰে। যাৰ আশ্ৰয় ল’লে নৰলোকৰ সহস্ৰ পাপ বিনাশ হয়; সি গুণসমৃদ্ধ, কামধেনুৰ দৰে ইচ্ছাপূৰক দাতা হয়।

Verse 133

ततस्तेषां धर्मराजो जायते वाक्यकारकः । अश्वत्थो वचनेनापि प्रोक्तो ज्ञानप्रदो नृणाम्

তাৰ পাছত তেওঁলোকৰ বাবে ধৰ্মৰাজে ৰায় উচ্চাৰণকাৰী ৰূপে উদ্ভৱ হয়। অশ্বত্থক নৰলোকৰ জ্ঞান-প্ৰদাতা বুলি কোৱা হয়—কেৱল নাম উচ্চাৰণ কৰিলেও।

Verse 247

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्यमाहात्म्ये पैजवनोपाख्यान अश्वत्थमहिमवर्णनंनाम सप्तचत्वारिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশীতি-সাহস্ৰী সংহিতাৰ ষষ্ঠ নাগৰখণ্ডত, হাটকেশ্বৰ-ক্ষেত্ৰ-মাহাত্ম্যৰ শেষশায়ী উপাখ্যানৰ ভিতৰত, ব্ৰহ্মা–নাৰদ সংবাদৰ চাতুৰ্মাস্য-মাহাত্ম্যত, পৈজৱন উপাখ্যানৰ ‘অশ্বত্থ-মহিমা-বৰ্ণন’ নামক দ্বিশত-সপ্তচত্বাৰিংশ অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।