Adhyaya 245

Verse 2

पैजवन उवाच । शालिग्रामशिलायां च जगदादिः सनातनः । कथं पाषाणतां प्राप्तो गण्डक्यां तच्च मे वद । त्वत्प्रसादेन विप्रर्षे हरौ भक्तिर्दृढा भवेत् । भवंतस्तीर्थरूपा हि दर्शनात्पापहारिणः

পৈজৱনে ক’লে: “শালিগ্ৰাম-শিলাত জগতৰ আদ্য আৰু সনাতন প্ৰভু অধিষ্ঠিত। গণ্ডকীত তেওঁ কেনেকৈ পাষাণ-ৰূপ লাভ কৰিলে—সেয়া মোক কওক। হে বিপ্ৰশ্ৰেষ্ঠ, আপোনাৰ প্ৰসাদে হৰিত মোৰ ভক্তি দৃঢ় হওক। আপোনালোক তীৰ্থ-স্বরূপ; আপোনাৰ দৰ্শনতেই পাপ নাশ হয়।”

Verse 3

तीर्थामृतावगाहेन यथा पवित्रता नृणाम् । भवद्वाक्यामृताज्जाता तथा मम न संशयः

যেনেকৈ তীৰ্থৰ অমৃত-সদৃশ জলে অৱগাহন কৰিলে মানুহ পবিত্ৰ হয়, তেনেকৈ আপোনাৰ বাক্য-অমৃতৰ পৰা মোৰ পবিত্ৰতা জন্মিছে—ইয়াত মোৰ একো সন্দেহ নাই।

Verse 4

गालव उवाच । इतिहासस्त्वयं पुण्यः पुराणेषु च पठ्यते । यथा स एव भगवाञ्छालिग्रामत्वमागतः

গালৱে ক’লে: এই পুণ্য ইতিহাস পুৰাণসমূহত পাঠ কৰা হয়—কেনেকৈ সেই একেই ভগৱান শালিগ্ৰাম-ৰূপে প্ৰকাশিত হ’ল।

Verse 5

महेश्वरश्च लिंगत्वं कथयेऽहं तवाऽनघ । पूर्वं प्रजापतिर्दक्षो ब्रह्मणोंऽगुष्ठ संभवः

হে অনঘ, মই তোমাক ক’ম যে মহেশ্বৰ কেনেকৈ লিঙ্গ-ৰূপে অধিষ্ঠিত। পূৰ্বে প্ৰজাপতি দক্ষ ব্ৰহ্মাৰ অঙ্গুষ্ঠৰ পৰা জন্মিছিল।

Verse 7

स चकार महायज्ञे हरद्वेषं विमूढधीः । तेन द्वेषेण महता सती प्रकुपिता भृशम्

সেই মহাযজ্ঞত মোহগ্ৰস্ত বুদ্ধিৰে সি হৰাৰ প্ৰতি দ্বেষ পোষণ কৰিলে। সেই মহা দ্বেষৰ ফলত সতী অতি তীব্ৰভাৱে ক্ৰুদ্ধ হ’ল।

Verse 8

यज्ञवेद्यां समागम्य वह्निधारणया तदा । प्राणायामपरा भूत्वा देहोत्सर्गं चकार सा

যজ্ঞবেদীত উপস্থিত হৈ, অন্তৰাগ্নি-ধ্যানৰ দ্বাৰা তেতিয়া প্ৰাণায়ামত লীন হৈ, তাই দেহত্যাগ কৰিলে।

Verse 9

पितृभागं परित्यज्य स्वभागेन युता सती । मनसा ध्यानमगमच्छीतलं च हिमालयम्

পিতৃভাগ ত্যাগ কৰি, নিজৰ ন্যায়সঙ্গত ভাগেৰে যুক্ত সতী মন-মাত্ৰ ধ্যানত শীতল হিমালয়লৈ গ’ল।

Verse 10

यत्रयत्र मनो याति स्वकर्मवशगं मृतौ । अवतारस्तत्रतत्र जायते नात्र संशयः

মৃত্যুৰ সময়ত নিজৰ কৰ্মবলে য’তে য’তে মন যায়, ত’তে ত’তে অৱতাৰ জন্মে; ইয়াত সন্দেহ নাই।

Verse 11

दह्यमाना हि सा देवी हिमालयसुताऽभवत् । तत्र सा पार्वती भूत्वा तप उग्रं समाश्रिता

দহি থাকোঁতেই সেই দেৱী হিমালয়ৰ কন্যা হ’ল; তাত পাৰ্বতী হৈ তাই উগ্ৰ তপস্যা আশ্ৰয় কৰিলে।

Verse 12

शिवभक्तिरता नित्यं हरव्रतपरायणा । शृंगे हिमवतः पुत्री मनो न्यस्य महेश्वरे

শিৱভক্তিত সদা ৰত, হৰৰ ব্ৰতত সম্পূৰ্ণ পৰায়ণা, হিমৱতৰ কন্যাই পৰ্বতৰ শৃংগত মন মহেশ্বৰত স্থাপন কৰিলে।

Verse 13

ततो वर्षसहस्रांते भगवान्भूतभावनः । अथाजगाम तं देशं विप्ररूपो महेश्वरः

তাৰ পাছত সহস্ৰ বৰ্ষৰ অন্তত ভগৱান ভূত-ভাবন সেই দেশলৈ আহিল; মহেশ্বৰ ব্ৰাহ্মণৰ ৰূপ ধৰি প্ৰকাশ পালে।

Verse 14

तां ज्ञात्वा तपसा शुद्धां कर्मभावैः परीक्षितैः । ततो दिव्यवपुर्भूत्वा करे जग्राह पार्वतीम्

তপস্যাৰে শুদ্ধ আৰু কৰ্ম-ভাবত পৰীক্ষিত বুলি জানি, তেওঁ দিৱ্য দীপ্তিময় ৰূপ ধৰি পাৰ্বতীৰ হাত ধৰি ল’লে।

Verse 15

तपसा निर्जितश्चास्मि करवाणि च किं प्रियम् । ततः प्राह महेशानं प्रमाणं मे पिता गुरुः

“তোমাৰ তপস্যাই মোক জয় কৰিলে—কোন প্ৰিয় ইচ্ছা পূৰণ কৰিম?” তেতিয়া (সেই) মহেশানক ক’লে: “মোৰ বাবে মোৰ পিতা—গুৰু—হে প্ৰমাণ।”

Verse 16

सप्तर्षीन्स तथोक्तस्तु प्रेषयामास शंकरः । ते तत्र गत्वा समयं वक्तुं हिमवता सह

এইদৰে কোৱা হ’লে শংকৰে সপ্তঋষিসকলক পঠিয়ালে; তেওঁলোকে তাত গৈ হিমৱানৰ সৈতে মিলি নিৰ্ধাৰিত প্ৰস্তাৱ আৰু শর্তসমূহ ক’বলৈ ধৰিলে।

Verse 17

निवेद्य च महेशानं प्रेषिता मुनयो ययुः । ततो लग्नदिने देवा महेन्द्रादय ईश्वरम्

মহেশানক বাৰ্তা নিবেদন কৰি প্ৰেৰিত মুনিসকল গুচি গ’ল। তাৰ পাছত শুভ বিবাহদিনে ইন্দ্ৰ আদি দেৱতাসকল প্ৰভুক সন্মান কৰিবলৈ আহিল।

Verse 18

ब्रह्मविष्णुपुरोगाश्च पुरोधायाग्निमाययुः । योगसिद्धा समायांतं वरवेषं वृषध्वजम्

ব্ৰহ্মা আৰু বিষ্ণু আগত ৰাখি, পুৰোহিত আৰু পবিত্ৰ অগ্নিসহ তেওঁলোকে আহিল। যোগসিদ্ধসকলে বৰবেশ ধৰা বৃষধ্বজ (শিৱ)ক আগবাঢ়ি আহোঁতে দৰ্শন কৰিলে।

Verse 19

हिमवान्पूजयामास मधुपर्कादिकैः शुभैः । उपचारैर्मुदा युक्तो मानयन्कृतकृत्यताम्

হিমৱানে মধুপৰ্ক আদি শুভ উপহাৰ আৰু সৎকাৰ-উপচাৰেৰে ভক্তিভাৱে সন্মান জনালে। আনন্দে পৰিপূৰ্ণ হৈ তেওঁ যথোচিত মান দিলে, যেন জীৱনৰ উদ্দেশ্য সিদ্ধ হ’ল।

Verse 20

वेदोक्तेन विधानेन तां कन्यां समयोजयत् । पाणिग्रहेण विधिना द्विजातिगणसंवृतः

বেদোক্ত বিধান অনুসাৰে তেওঁ সেই কন্যাক বিবাহত সংযোগ কৰালে। দ্বিজসমূহৰ সমাবেশে ঘেৰাও হৈ, পাণিগ্ৰহণৰ যথাবিধি ক্ৰিয়াৰে অনুষ্ঠান সম্পন্ন হ’ল।

Verse 21

वह्निं प्रदक्षिणीकृत्य गिरीशस्तदनन्तरम् । दानकाले च गोत्रादि पृष्टो लज्जापरो हर

পবিত্ৰ অগ্নিৰ প্ৰদক্ষিণা কৰি গিৰীশে তাৰ পাছত পৰৱৰ্তী ক্ৰিয়া কৰিলে। আৰু দানৰ সময়ত গোত্ৰ আদি সোধা হোৱাত হৰ (শিৱ) লাজে নত-মুখ হ’ল।

Verse 22

ब्रह्मणो वचनात्तेन विधिशेषोऽवशेषितः । चरुप्राशनकाले तु पंचवक्त्रप्रकाशकृत्

ব্ৰহ্মাৰ বচন অনুসাৰে তেনে কৰি বিধিৰ অৱশিষ্ট অংশ সম্পূৰ্ণ কৰা হ’ল। কিন্তু চৰু-প্ৰাশনৰ সময়ত পঞ্চবক্ত্ৰধাৰীজনে নিজৰ পাঁচ মুখৰ দিৱ্য জ্যোতি প্ৰকাশ কৰিলে।

Verse 23

सहितः सकलैर्देवैः कुतूहलपरायणः । गिरिजार्थं समायुक्तो वरः सोऽपि महेश्वरः

সকলো দেৱতাৰে সৈতে, কৌতূহলত উচ্ছ্বসিত হৈ, মহেশ্বৰ স্বয়ং—সৰ্বোচ্চ প্ৰভু হয়েও—গিৰিজাৰ নিমিত্তে বৰৰূপে সাজি উপস্থিত হ’ল।

Verse 24

नवकोटिमुखां दृष्ट्वा साट्टहासो जनोऽभवत् । वैदिकी श्रुतिरित्युक्ता शिव त्वं स्थिरतां व्रज

তাক ‘নৱ কোটি মুখ’যুক্তা বুলি দেখি লোকসকলে অট্টহাস কৰিলে। তেতিয়া বৈদিক শ্রুতি ঘোষণা হ’ল: “হে শিৱ, স্থিৰতা গ্ৰহণ কৰা; দৃঢ় আৰু সংযত হওঁ।”

Verse 25

लज्जिता सा परित्यागं नाकरोत्पंचजन्मसु । भर्त्तारमसितापांगी हरमेवाभ्यगच्छत

লজ্জিত হ’লেও, সি পাঁচ জন্মত পৰিত্যাগৰ আশ্ৰয় নল’লে। ক’লা চকুৰ সেই নাৰী নিজৰ স্বামী—কেৱল হৰ (শিৱ)—ৰ ওচৰলৈ গ’ল।

Verse 26

देवानां पर्वतानां च प्रहृष्टं सकलं कुलम् । ततो विवाहे संपूर्णे हरोऽगात्कौतुकौकसि

দেৱতা আৰু পৰ্বতসমূহৰ সমগ্ৰ সভা আনন্দিত হ’ল। তাৰ পিছত, বিবাহ সম্পূৰ্ণ হোৱাত, হৰ (শিৱ) কৌতুক-মণ্ডপ, উৎসৱৰ গৃহলৈ গ’ল।

Verse 27

गणानां चापि सान्निध्ये सा नामर्षयदंबिका । पारिबर्हं ततो दत्त्वा शैलेन स विसर्जितः

গণসকলৰ সান্নিধ্যতো অম্বিকাই সেই কথা সহ্য নকৰিলে; সি অসন্তুষ্ট হ’ল। তাৰ পিছত পাৰিবৰ্হ (বিবাহ-উপহাৰ) দি, শৈল (পৰ্বত) এ তেওঁক বিদায় দিলে।

Verse 28

मानितः सत्कृतश्चापि मन्दराचलमभ्यगात् । विश्वकर्मा ततस्तस्य क्षणेन मणिमद्गृहम्

সন্মানিত আৰু যথোচিত আদৰ লাভ কৰি তেওঁ মন্দৰাচললৈ গ’ল। তাৰ পাছত বিশ্বকৰ্মাই ক্ষণমাত্ৰতে তেওঁৰ বাবে মণিৰে ভৰা এক প্ৰাসাদ গঢ়ি তুলিলে।

Verse 29

निर्ममे देवदेवस्य स्वेच्छावर्द्धिष्णुमंदिरम् । सर्वर्द्धिमत्प्रशस्ताभं मणिविद्रुमभूषितम्

তেওঁ দেৱদেৱৰ বাবে নিজৰ ইচ্ছা অনুসাৰে বৃদ্ধি পোৱা এক মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰিলে—সকলো সমৃদ্ধিৰে পৰিপূৰ্ণ, প্ৰশংসনীয় আৰু দীপ্তিময়, মণি আৰু বিদ্ৰুম (মুঙা)ৰে অলংকৃত।

Verse 30

स्थूणासहस्रसंयुक्तं मणिवेदिमनोहरम् । गणा नंदिप्रभृतयो यस्य द्वारि समाश्रिताः

সেয়া হাজাৰটা স্তম্ভেৰে সংযুক্ত আছিল আৰু মণিৰে গঢ়া বেদীৰ মনোমোহা শোভাৰে সুশোভিত। তাৰ দুৱাৰত নন্দী আদি গণসকল ৰক্ষক ৰূপে অৱস্থান কৰিছিল।

Verse 31

त्रिनेत्राः शूलहस्ताश्च बभुः शंकररूपिणः । वाटिका अस्य परितः पारिजाताः सहस्रशः

তেওঁলোক ত্ৰিনেত্ৰধাৰী আৰু শূলহস্ত আছিল, যেন শংকৰৰেই ৰূপ। ইয়াৰ চাৰিওফালে বাগিচা আছিল আৰু সকলো দিশে হাজাৰ হাজাৰ পাৰিজাত গছ থিয় হৈ আছিল।

Verse 32

कामधेनुर्मणिर्दिव्यो यस्य द्वारि समाश्रितौ । तस्मिन्मनोहरतरे कामवृद्धिकरे गृहे

যাৰ দুৱাৰত কামধেনু গাই আৰু এক দিৱ্য মণি আশ্ৰয় লৈ আছিল। সেই অতি মনোমোহা, কামনা-বৃদ্ধিকৰ গৃহত,

Verse 33

पार्वत्या वसतः सार्द्धं कामो दृष्टिपथं ययौ । वायुरूपः शिवं दृष्ट्वा कामः प्रोवाच शंकरम्

পাৰ্বতীৰ সৈতে শিৱে বাস কৰি থাকোঁতে কামদেৱ দৃষ্টিপথত আহিল। বায়ুৰূপ ধৰি শিৱক দেখি কামে শংকৰক ক’লে।

Verse 34

नमस्ते सर्वरूपाय नमस्ते वृषभध्वज । नमस्ते गणनाथाय पाहि नाथ नमोऽस्तु ते

সৰ্বৰূপ তোমাক নমস্কাৰ; বৃষভধ্বজ তোমাক নমস্কাৰ। গণনাথ তোমাক নমস্কাৰ—হে নাথ, মোক ৰক্ষা কৰা; তোমালৈ পুনঃ পুনঃ প্ৰণাম।

Verse 35

त्वया विरहितं लोकं शववत्स्पृशते मही । न त्वया रहितं किञ्चि द्दृश्यते सचराचरे

তোমাৰ অবিহনে এই লোক ধৰণীৰ স্পৰ্শত যেন শৱসদৃশ হয়। চলমান আৰু অচল সকলোতে, তোমাৰ পৰা শূন্য একোও দেখা নাযায়।

Verse 36

त्वं गोप्ता त्वं विधाता च लोकसंहारकारकः । कृपां कुरु महादेव देहदानं प्रयच्छ मे

তুমিই গোপ্তা, তুমিই বিধাতা, আৰু তুমিই লোকসংহাৰৰ কৰ্তা। হে মহাদেৱ, কৃপা কৰা; মোক দেহদান দিয়া, মোৰ দেহ পুনৰ প্ৰদান কৰা।

Verse 37

ईश्वर उवाच । यन्मया त्वं पुरा दग्धः पर्वते पुरतोऽनघ । तस्या एव समीपे त्वं पुनर्भव स्वदेहवान्

ঈশ্বৰে ক’লে: “হে অনঘ, পূৰ্বে পৰ্বতৰ সন্মুখত মই তোমাক দগ্ধ কৰিছিলোঁ; সেই একে ঠাইৰ ওচৰতে তুমি পুনৰ নিজৰ দেহসহ জন্ম লোৱা।”

Verse 38

एवमुक्तस्ततः कामः स्वशरीरमुपागतः । ववंदे चरणौ शूद्र विनयावनतोऽभवत्

এইদৰে কোৱা হ’লে কামদেৱে পুনৰ নিজৰ দেহ-ৰূপ লাভ কৰিলে। তেওঁ চৰণত প্ৰণাম কৰি, বিনয়ত নত-মস্তক হৈ ভক্তিভাৱে নম্ৰ হ’ল।

Verse 39

ततो ननाम चरणौ पार्वत्याः संप्रहृष्टवान् । लब्धप्रसादस्तु तयोः समीपाद्भुवनत्रये

তাৰ পাছত তেওঁ আনন্দিত মনে পাৰ্বতী মাতৃৰ চৰণত প্ৰণাম কৰিলে। দুয়োৰে কৃপা লাভ কৰি তেওঁ তেওঁলোকৰ ওচৰতেই থাকিল, ত্ৰিলোকত খ্যাতি লাভ কৰিলে।

Verse 40

चचार सुमहातेजा महामोहबलान्वितः । पुष्पधन्वा पुष्पबाणस्त्वाकुञ्चितशिरोरुहः

সেই মহাতেজস্বী জনে মহামোহৰ বলৰে সমন্বিত হৈ চাৰিওফালে বিচৰণ কৰিলে। ফুলধনু আৰু ফুলবাণ ধাৰণ কৰি, তেওঁৰ কেশ কুঁচকুঁচীয়া আছিল।

Verse 41

सदा घूर्णितनेत्रश्च तयोर्देहमुपाविशत् । दिव्यासवैर्दिव्यगंधैर्वस्त्रमाल्यादिभिस्तथा

সদায় ঘূৰ্ণিত, চঞ্চল নেত্ৰযুক্ত হৈ তেওঁ তেওঁলোকৰ দেহত প্ৰৱেশ কৰিলে। তাত দিৱ্য মদিৰা, দিৱ্য সুগন্ধি, আৰু বস্ত্ৰ-মালা আদি ভোগ্য বস্তুসমূহো আছিল।

Verse 42

सख्यः संभोगसमये परिचक्रुः समंततः । एवं प्रक्रीडतस्तस्य वत्सराणां शतं ययौ

সম্ভোগৰ সময়ত সখীসকল চাৰিওফালে ঘূৰি পৰিচৰ্যা কৰিলে। এইদৰে ক্ৰীড়া কৰি থাকোঁতে তেওঁৰ বাবে এশ বছৰ পাৰ হৈ গ’ল।

Verse 43

साग्रमेका निशा यद्वन्मैथुने सक्तचेतसः । एतस्मिन्नंतरे देवास्तारकप्रद्रुता भयात् । ब्रह्माणं शरणं जग्मुः स्तुत्वा तं शरणं गताः

যেন মৈথুনত লীন চিত্তৰ বাবে এক নিশা শতবৎসৰৰ দৰে দীঘল লাগে, তেনেদৰে এই অন্তৰত তাৰকৰ ভয়ত তাড়িত দেবতাসকল পলাই গ’ল। তেওঁলোকে ব্ৰহ্মাৰ শৰণ ল’লে; তেঁওক স্তৱ কৰি আশ্ৰয় বিচাৰিলে।

Verse 44

देवा उचुः । तारकोऽसौ महारौद्रस्त्वया दत्तवरः पुरा

দেৱাসকলে ক’লে: “সেই তাৰক অতি ভয়ংকৰ; পূৰ্বে তোমাৰ দ্বাৰা দত্ত বৰ লাভ কৰিছিল।”

Verse 45

विजित्य तरसा शक्रं भुंक्ते त्रैलोक्यपूजितः । वधोपायो यथा तस्य जायते त्वं कुरु स्वयम्

“সেইয়ে বেগে শক্ৰ (ইন্দ্ৰ)ক জয় কৰি, ত্ৰিলোকত পূজিত হৈ আধিপত্য ভোগ কৰিছে। সেয়ে তাৰ বধৰ উপায় যেন জন্মে, তুমি নিজেই বিধান কৰা।”

Verse 46

ब्रह्मोवाच । मया दत्तवरश्चासौ मयैवोच्छिद्यते नहि । स्वयं संवर्ध्य कटुकं छेत्तुं कोऽपि न चार्हति

ব্ৰহ্মাই ক’লে: “মইয়ে তাক বৰ দিছিলোঁ; তথাপি মই নিজে তাক নিধন কৰোঁ—ইয়া উচিত নহয়। নিজে পোষা তিতা গছ কাটি পেলাবলৈ কোনোবাই যোগ্য নহয়।”

Verse 47

तस्मात्तस्य वधोपायं कथयामि महात्मनः । पार्वत्यां यो महेशानात्सूनुरुत्पत्स्यते हि सः

“সেয়ে, হে মহাত্মাসকল, মই তাৰ বধৰ উপায় কওঁ: পাৰ্বতীৰ গৰ্ভত মহেশান (শিৱ)ৰ পৰা যি পুত্ৰ জন্মিব, সেইয়েই নিশ্চয় তাৰ সংহাৰক হ’ব।”

Verse 48

दिनसप्तकवान्भूत्वा तारकं स हनिष्यति । इति वाक्यं तु ते श्रुत्वा मंदरं लोकसुंदरम्

“সাত দিনৰ বয়স হ’লে সি তাৰকক বধ কৰিব।” এই বাক্য শুনি তেওঁলোকে জগতৰ সৌন্দৰ্য মন্দৰ পৰ্বতৰ ফালে মুখ কৰিলে।

Verse 49

ब्रह्मलोकात्समाजग्मुः पीडिता दैत्यदानवैः

দৈত্য-দানৱৰ অত্যাচাৰে পীড়িত হৈ তেওঁলোকে ব্ৰহ্মলোকৰ পৰা ওলাই আহিল।

Verse 50

तत्र नंदिप्रभृतयो गणाः शूलभृतः पुरः । गृहद्वारे ह्युपा वृत्य तस्थुः संयतचेतसः

তাত নন্দী আদি গণসকলে, আগত শূলধাৰী (শিৱ)ক আগত ৰাখি, গৃহদ্বাৰত একত্ৰ হৈ থিয় দিলে—চিত্ত সংযত, ভক্তিভাৱে নত।

Verse 51

देवा ऊचुः । देवाश्च दुःखातुरचेतसो भृशं हतप्रभास्त्यक्तगृहाश्रयाखिलाः । संप्राप्य मासांश्चतुरः स्तपः स्थिता देवे प्रसुप्ते हरतोषणं परम्

দেৱাসকলে ক’লে: “দুখে অতিশয় ব্যাকুলচিত্ত, তেজ ম্লান, গৃহাশ্ৰয় সকলো ত্যাগ কৰি, প্ৰভু যোগনিদ্ৰাত নিদ্ৰিত থাকোঁতে, হৰ (শিৱ)ক সন্তুষ্ট কৰাই পৰম বুলি মানি, চাৰি মাহ তপস্যাত স্থিত হ’ল।”

Verse 245

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्यमाहात्म्ये पैजवनोपाख्याने तारकोपद्रुतानां देवानां शिवदर्शनार्थं मंदराचलंप्रतिगमनवर्णनंनाम पञ्चचत्वारिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশীতিসাহস্ৰ্য সংহিতাৰ ষষ্ঠ নাগৰখণ্ডত, হাটকেশ্বৰ-ক্ষেত্ৰ-মাহাত্ম্যৰ অন্তৰ্গত শেষশায়ী উপাখ্যানত, ব্ৰহ্মা-নাৰদ সংবাদত, চাতুৰ্মাস্য-মাহাত্ম্য আৰু পৈজৱন উপাখ্যানৰ ভিতৰত “তাৰকৰ উপদ্ৰৱে পীড়িত দেৱতাসকলৰ শিৱদৰ্শনৰ্থে মন্দৰাচললৈ প্ৰত্যাগমন বৰ্ণনা” নামৰ ২৪৫তম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।