Adhyaya 241

Verse 1

ईश्वर उवाच । एतत्ते पूजनं विष्णोः षोडशोपायसंभवम् । कथितं यद्द्विजः कृत्वा प्राप्नोति परमं पदम्

ঈশ্বৰ ক’লে: বিষ্ণুৰ এই পূজন, ষোলো উপায়ে সম্পন্ন হোৱা, মই তোমাক ক’লোঁ; ইয়াক কৰি দ্বিজে পৰম পদ লাভ কৰে।

Verse 2

तथा च क्षत्रियविशां करणान्मुक्तिरुत्तमा । शूद्राणां नाधिकारोऽस्मिन्स्त्रीणां नैव कदाचन

তদ্ৰূপ ক্ষত্ৰিয় আৰু বৈশ্যৰো ইয়াক কৰিলেই উত্তম মুক্তি হয়। কিন্তু এই বিষয়ত শূদ্ৰৰ অধিকাৰ নাই—আৰু স্ত্ৰীসকলৰো কেতিয়াও নহয়।

Verse 3

कार्तिकेय उवाच । शूद्राणां च तथा स्त्रीणां धर्मं विस्तरतो वद । केन मुक्तिर्भवेत्तेषां कृष्णस्याराधनं विना

কাৰ্তিকেয় ক’লে: শূদ্ৰ আৰু স্ত্ৰীসকলৰ ধৰ্ম বিস্তাৰকৈ কোৱা। কৃষ্ণৰ আৰাধনা নকৰাকৈ তেওঁলোকৰ মুক্তি কোন উপায়ে হ’ব পাৰে?

Verse 4

ईश्वर उवाच । सच्छूद्रैरपि नो कार्या वेदाक्षरविचारणा । न श्रोतव्या न पठ्या च पठन्नरकभाग्भवेत्

ঈশ্বৰে ক’লে: ‘সৎ শূদ্ৰ’ বুলিও কোৱা লোকেও বেদৰ অক্ষৰ-বিচাৰ কৰা উচিত নহয়। বেদ নুশুনিব, নপঢ়িব; যি পঢ়ে সি নৰকৰ ভাগী হয়।

Verse 5

पुराणानां नैव पाठः श्रवणं कारयेत्सदा । स्मृत्युक्तं सुगुरोर्ग्राह्यं न पाठः श्रवणादिकम्

পুৰাণৰ পাঠ বা শ্ৰৱণ সদায় কৰাই থাকিব নালাগে। বৰং স্মৃতিত কোৱা কথাই সুগুৰুৰ পৰা গ্ৰহণ কৰিব লাগে—কেৱল পাঠ-শ্ৰৱণ আদি নহয়।

Verse 6

स्कंद उवाच । सच्छूद्राः के समाख्यातास्तांश्च विस्तरतो वद । के संतः के च शूद्राश्च सच्छूद्रा नामतश्च के

স্কন্দে ক’লে: ‘সচ্ছূদ্ৰ’ বুলি কাক কোৱা হয়? তেওঁলোকৰ বিষয়ে বিস্তাৰে কওক। কোন সন্ত, কোন শূদ্ৰ, আৰু কোনে বিশেষকৈ ‘সচ্ছূদ্ৰ’ নাম বহন কৰে?

Verse 7

ईश्वर उवाच । धर्मोढा यस्य पत्नी स्यात्स सच्छूद्र उदाहृतः । समानकुलरूपा च दशदोषविवर्जिता

ঈশ্বৰে ক’লে: যাৰ পত্নী ধৰ্মানুসাৰে বিবাহিতা, সি ‘সচ্ছূদ্ৰ’ বুলি কোৱা হয়। পত্নী সমান কুল-ৰূপৰ হ’ব লাগে আৰু দহ দোষৰ পৰা মুক্ত হ’ব লাগে।

Verse 8

उद्वोढा वेदविधिना स सच्छूद्रः प्रकीर्तितः । अक्लीवाऽव्यंगिनी शस्ता महारोगाद्यदूषिता

বেদীয় বিধি অনুসাৰে যেতিয়া (তাঁৰ পত্নী) যথাযথভাবে বিবাহিতা হয়, তেতিয়া সি ‘সচ্ছূদ্ৰ’ বুলি প্ৰখ্যাত। পত্নী শ্ৰেষ্ঠ হ’ব লাগে—নপুংসক নহয়, অঙ্গবিকৃত নহয়, আৰু মহাৰোগ আদি দোষে দুষিত নহয়।

Verse 9

अनिंदिता शुभकला चक्षुरोगविवर्जिता । बाधिर्यहीना चपला कन्या मधुरभाषिणी

সেয়া নিন্দাহীন, শুভ কলাত নিপুণ, চকুৰ ৰোগৰ পৰা মুক্ত; বধিৰতা নথকা, চঞ্চল স্বভাৱৰ কন্যা আৰু মধুৰভাষিণী হওক।

Verse 10

दूषणैर्दशभिर्हीना वेदोक्तविधिना नरैः । विवाहिता च सा पत्नी गृहिणी यस्य सर्वदा

যি স্ত্রী দহটা দোষৰ পৰা মুক্ত আৰু বয়োজ্যেষ্ঠসকলে বেদোক্ত বিধি অনুসাৰে যাক বিবাহ কৰাইছে, সেয়াই স্বামীৰ বাবে সদায় গৃহৰ সত্য গৃহিণী বুলি গণ্য হয়।

Verse 11

सच्छूद्रः स तु विज्ञेयो देवादीनां विभागकृत् । पुण्यकार्येषु सर्वेषु प्रथमं सा प्रकीर्तिता

যি দেৱতা আদি সকলৰ ভাগ যথাযথভাৱে বণ্টন কৰে, তাকেই ‘সত্য শূদ্ৰ’ বুলি জানিব লাগে; আৰু সকলো পুণ্যকৰ্মত গৃহিণী (গৃহস্থ-ধৰ্ম)কেই প্ৰথম বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে।

Verse 12

तया सुविहितो धर्मः संपूर्णफलदायकः । चातुर्मास्ये विशेषेण तया सह गुणाधिकः

তাইৰ সৈতে (পত্নীৰ সৈতে) সু-ৰূপে সম্পন্ন কৰা ধৰ্মে সম্পূৰ্ণ ফল প্ৰদান কৰে; আৰু বিশেষকৈ চাতুৰ্মাস্য কালত তাইৰ সৈতে কৰা কৰ্ম অধিক গুণফলদায়ক হয়।

Verse 13

भार्यारतिः शुचिर्भृत्यादीनां पोषणतत्परः । श्राद्धादिकारको नित्यमिष्टापूर्त्तप्रसाधकः

যি পত্নীত আনন্দ পায়, আচৰণত শুচি, ভৃত্য-আশ্ৰিতসকলৰ পোষণত নিবেদিত; সদায় শ্রাদ্ধ আদি কৰ্ম কৰে আৰু ইষ্ট-পূর্ত (যজ্ঞ-পূজা আৰু লোকহিত) কাৰ্য সম্পন্ন কৰে—সেয়াই আদৰ্শ গৃহস্থ।

Verse 14

नमस्कारान्तमन्त्रेण नामसंकीर्तनेन च । देवा स्तस्य च तुष्यन्ति पंचयज्ञादिकैः शुभैः

নমস্কাৰ-সমাপ্ত মন্ত্ৰ আৰু দিৱ্য নাম-সংকীৰ্তনে দেৱতাসকল সন্তুষ্ট হয়; লগতে পঞ্চযজ্ঞ আদি শুভ আচৰণে তেওঁলোক অধিক প্ৰসন্ন হয়।

Verse 15

स्नानं च तर्पणं चैव वह्निहोमोऽप्यमंत्रकः । ब्रह्मयज्ञोऽतिथेः पूजा पंचयज्ञान्न संत्यजेत्

স্নান আৰু তৰ্পণ, মন্ত্ৰ নথাকিলেও অগ্নিহোম, ব্ৰহ্মযজ্ঞ (অধ্যয়ন/পাঠ), আৰু অতিথি-পূজা—এই পঞ্চযজ্ঞ কৰ্তব্য কেতিয়াও ত্যাগ নকৰিব।

Verse 16

कार्यं स्त्रीभिश्च शूद्रैश्च ह्यमंत्रं पंचयज्ञकम् । पंचयज्ञैश्च संतुष्टा यथैषां पितृदेवताः

স্ত্ৰীসকল আৰু শূদ্ৰসকলেও মন্ত্ৰবিহীনভাৱে পঞ্চযজ্ঞ পালন কৰিব; পঞ্চযজ্ঞে তেওঁলোকৰ পিতৃ-দেৱতাসকল যথাযথভাৱে সন্তুষ্ট হয়।

Verse 17

तथा पतिव्रतायाश्च पतिशुश्रूषया सदा । पतिव्रताया देहे तु सर्वे देवा वसंति हि

তদ্ৰূপে পতিব্ৰতাৰ সদা পতি-সেৱাৰে, সেই পতিব্ৰতাৰ দেহত নিশ্চয়েই সকলো দেৱতা বাস কৰে।

Verse 18

अतस्ताभ्यां समेताभ्यां धर्मादीनां समागमः । यदोभयोर्मते पृष्टे संतुष्टाः पितृदेवताः

সেয়ে দুয়ো একত্ৰ হ’লে ধৰ্ম আদি গুণৰ পূৰ্ণ সমাগম হয়; আৰু দুয়োৰ সন্মতিত কাম আৰম্ভ কৰিলে পিতৃ-দেৱতাসকল সন্তুষ্ট হয়।

Verse 19

कार्यादीनां च सर्वेषां संगमस्तत्र नित्यदा । चातुर्मास्ये समायाते विष्णुभक्त्या तयोः शिवम्

তাত সদায় সকলো কৰ্তব্য আৰু সংশ্লিষ্ট কৰ্মৰ এক পবিত্ৰ সংগম ঘটে। চাতুৰ্মাস্য আহিলে, বিষ্ণু-ভক্তিৰ বলত দুয়োৰে (স্বামী-স্ত্ৰী) শিৱম্—মঙ্গল আৰু কল্যাণ লাভ হয়।

Verse 20

समानजातिसंभूता पत्नी यस्य धृता भवेत् । पूर्वो भर्त्ताऽर्द्धभागी स्याद्द्वितीयस्य न किंचन

যদি কোনো পুৰুষে একে জাতিত জন্মা নাৰীকে পত্নী ৰূপে গ্ৰহণ কৰে, তেন্তে পূৰ্বৰ স্বামী অর্ধাংশৰ অধিকাৰী হয়; দ্বিতীয় স্বামীৰ ভাগত একো নাথাকে।

Verse 21

अर्थकार्याधिकारोऽस्यास्तेन धर्मार्धधारिणी । स्वंस्वं कृतं सदैव स्यात्तयोः कर्म शुभाशुभम्

ধন আৰু গৃহকাৰ্যৰ বিষয়ত তাইৰ অধিকাৰ আছে; সেয়ে তাই ধৰ্মৰ অর্ধাংশ বহন কৰে। তথাপি যি যি জনে কৰে, সেয়া সদায় নিজৰেই থাকে—দুয়োৰে শুভ-অশুভ কৰ্ম নিজ নিজ।

Verse 22

याऽनुगच्छति भर्तारं मृतं सुतपसा द्विज । साध्वी सा हि परिज्ञेया तया चोद्ध्रियते कुलम्

হে দ্বিজ, যি নাৰী তপস্যাময় পতিব্ৰতা-ধৰ্মে মৃত স্বামীৰো অনুগমন কৰে, তাইকেই সঁচা সাধ্বী বুলি জানিবা; তাইৰ দ্বাৰাই কুল উদ্ধাৰ হয়।

Verse 23

अन्यजातेर्मृतस्याथ धृता वापि विवाहिता । वैश्वानरस्य मार्गेण सा तमुद्धरते पतिम्

অন্য জাতিৰ মৃত পুৰুষৰ ক্ষেত্ৰত, যদি তাইক আন ঠাইত ধৰা বা বিবাহিতা কৰা হয়, তথাপি বৈশ্বানৰৰ মাৰ্গে তাই সেই স্বামীক উদ্ধাৰ কৰি তাৰে।

Verse 24

यथा जलाच्च जंबालः कृष्यते धार्मिकैर्नृभिः । एवमुद्धरते साध्वी भर्त्तारं याऽनुग च्छति

যেনেকৈ ধাৰ্মিক লোকে পানীৰ পৰা বোকাক পৃথক কৰে, তেনেকৈ সতী নাৰীয়ে নিজৰ স্বামীক উদ্ধাৰ কৰে, যিয়ে তেওঁক অনুসৰণ কৰে।

Verse 25

अन्यजातिसमुद्भूता अन्येन विधृता यदि । तावुभौ धर्मकार्येषु संत्याज्यौ नित्यदा मतौ

যদি আন জাতিৰ নাৰীক আন কোনোৱে গ্ৰহণ কৰে, তেন্তে তেওঁলোক দুয়োকে ধৰ্মীয় কাৰ্যৰ পৰা সদায় বৰর্জনীয় বুলি গণ্য কৰা হয়।

Verse 26

स्वंस्वं कर्म प्रकुरुतः सत्कर्म जं स्वकं फलम् । तस्माद्वरिष्ठा हीना वा सत्कुल्या शूद्रसंभवैः

প্ৰত্যেকেই নিজৰ কৰ্ম কৰে আৰু তাৰ ফল ভোগ কৰে; সেয়েহে উচ্চ বা নীচ যিয়েই নহওক, সৎ বংশৰ নাৰী শূদ্ৰ মূলৰ নাৰীতকৈ শ্ৰেষ্ঠ।

Verse 27

धृता न कार्या सा पत्नी यत्करोति न वर्द्धते । तया सह कृतं पुण्यं वर्द्धते दशधोत्तरम्

তেনে পত্নীক গ্ৰহণ কৰা উচিত নহয় কাৰণ তাই যি কৰে তাত পুণ্য নাবাঢ়ে। কিন্তু ধৰ্মপত্নীৰ সৈতে কৰা পুণ্য দহ গুণ বৃদ্ধি পায়।

Verse 28

अनन्ततृप्तिदं नैव तत्सुतैरपि वा तथा । क्रयक्रीता च या कन्या दासी सा परिकीर्तिता

সেই ব্যৱস্থাই অনন্ত তৃপ্তি নিদিয়ে, আনকি তাইৰ পুত্ৰৰ দ্বাৰাও নহয়। আৰু যি কন্যাক ধন দি ক্ৰয় কৰা হয়, তাইক দাসী বুলি কোৱা হয়।

Verse 29

सच्छूद्रस्याधिकारे सा कदाचिन्नैव जायते । या कन्या स्वयमुद्यम्य पित्रा दत्ता वराय च

সেই কন্যা কেতিয়াও যোগ্য শূদ্ৰৰ ন্যায়সঙ্গত অধিকাৰৰ ভিতৰত নপৰে—যাক পিতা নিজ ইচ্ছাৰে আগবাঢ়ি গৈ বৰলৈ দান কৰে।

Verse 30

विवाहविधिनोदूढा पितृदेवार्थसाधिनी । सुलक्षणा विनीता सा विवेकादिगुणा शुभा

যথাবিধি বিবাহিত হৈ, তাই পিতৃ আৰু দেৱতাৰ প্ৰতি ঋণ-কৰ্তব্যৰ উদ্দেশ্য সাধন কৰে। শুভ লক্ষণযুক্ত, লাজুক আৰু শৃঙ্খলাবদ্ধ, তাই বিবেক আদি গুণে ধন্য।

Verse 31

सच्चरित्रा पतिपरा सा तेभ्यो दातुमर्हति । विशुद्धकुलजा कन्या धर्मोढा धर्मचारिणी

সু-চৰিত্ৰা আৰু পতিপৰায়ণা হৈ, তাই তেওঁলোকক (বিবাহত) দান কৰিবলৈ যোগ্য। শুদ্ধ কুলজাত কন্যা, ধৰ্মমতে বিবাহিতা, তাই ধৰ্মাচাৰিণী হৈ জীৱন যাপন কৰে।

Verse 32

सा पुनाति कुलं सर्वं मातृतः पितृतस्तथा । एष एव मया प्रोक्तः सच्छूद्राणां परो विधिः

সেই কন্যাই মাতৃপক্ষ আৰু পিতৃপক্ষ—দুয়োফালৰ সমগ্ৰ কুল পবিত্ৰ কৰে। এইটোৱেই, মই কোৱা মতে, সৎ শূদ্ৰসকলৰ বাবে সৰ্বোচ্চ বিধি।

Verse 33

अधोजातिसमुद्भूता सच्छूद्रात्क्रमहीनजा । विवाहो दशधा तेषां दशधा पुत्रता भवेत्

অধোজাতিৰ পৰা উদ্ভূতসকলৰ বাবে, আৰু সৎ শূদ্ৰৰ পৰা অনিয়মিত ক্ৰমে জন্মা লোকসকলৰ বাবে, তেওঁলোকৰ বিবাহ দশপ্ৰকাৰ বুলি কোৱা হৈছে; তেনেদৰে পুত্ৰত্বও দশপ্ৰকাৰ হয়।

Verse 34

चत्वार उत्तमाः प्रोक्ता विवाहा मुनिसत्तम । शेषाः सर्वप्रकृतिषु कथिताश्च पुराविदैः

হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ! চাৰি প্ৰকাৰৰ বিবাহক উত্তম বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে; বাকীসমূহো নানা স্বভাৱ আৰু অৱস্থাৰ অনুকূলে, প্ৰাচীন ধৰ্ম-পরম্পৰা জানা পণ্ডিতসকলে বৰ্ণনা কৰিছে।

Verse 35

प्राजापत्यस्तथा ब्राह्मो दैवार्षो चातिशोभना । गांधर्वश्चासुरश्चैव राक्षसश्च पिशाचकः

প্ৰাজাপত্য আৰু ব্ৰাহ্ম, আৰু দেৱ আৰু আৰ্ষ—এইবোৰ অতি শোভন আৰু প্ৰশংসিত। তদুপৰি গান্ধৰ্ব, আসুৰ, ৰাক্ষস আৰু পিশাচ—এইবোৰো বিবাহৰ ৰূপ হিচাপে গণ্য।

Verse 36

प्रातिभो घातनश्चेति विवाहाः कथिता दश । एते हि हीनजातीनां विवाहाः परिकीर्तिताः

‘প্ৰাতিভ’ আৰু ‘ঘাতন’—এইদৰে বিবাহ দহ প্ৰকাৰ বুলি কোৱা হৈছে। এইবোৰক হীনজাতিসকলৰ মাজত প্ৰচলিত বিবাহ-ৰূপ বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে।

Verse 37

औरसः क्षेत्रजश्चैव दत्तः कृत्रिम एव च । गूढोत्पन्नोऽपविद्धश्च कानीनश्च सहोढजः

পুত্ৰসকলৰ ভেদ এইদৰে: ঔৰস, ক্ষেত্ৰজ, দত্ত আৰু কৃত্ৰিম; লগতে গূঢ়োৎপন্ন, অপবিদ্ধ, কাণীন আৰু সহোঢ়জ।

Verse 38

क्रीतः पौनर्भवश्चापि पुत्रा दशविधाः स्मृताः । औरसादपि हीनाश्च तेऽपि तेषां शुभावहाः

ক্ৰীতা আৰু পৌনর্ভৱো স্মৰণীয়—এইদৰে পুত্ৰ দহবিধ বুলি ধৰা হয়। ঔৰসতকৈ হীন বুলি গণ্য হলেও, নিজ নিজ পৰিপ্ৰেক্ষিতত সিহঁতেও তেওঁলোকৰ বাবে শুভফলদায়ক।

Verse 39

अष्टादशमिता नीचाः प्रकृतानां यथातथा । विधिनैव क्रिया नैव स्मृति मार्गोऽपि नैव च

সমাজত যিদৰে যি ৰূপে পোৱা যায়, নীচজাতীয়সকল অষ্টাদশ প্ৰকাৰ বুলি কোৱা হৈছে। তেওঁলোকৰ বাবে বিধি অনুসাৰে কৰ্ম নাই, স্মৃতি-মাৰ্গো নাই।

Verse 41

न दानस्य क्षयो लोके श्रद्धया यत्प्रदीयते । अश्रद्धयाऽशुचितया दानं वैरस्यकारणम्

এই জগতত শ্ৰদ্ধাৰে দিয়া দান কেতিয়াও ক্ষয় নাযায়। কিন্তু অশ্ৰদ্ধা আৰু অন্তৰৰ অশুচিতাৰে দিয়া দান বৈৰ-বিদ্বেষৰ কাৰণ হয়।

Verse 42

अहिंसादि समादिष्टो धर्मस्तासां महाफलः । चातुर्मास्ये विशेषेण त्रिदिवेशादिसेवया

তেওঁলোকৰ বাবে অহিংসা আদি আৰম্ভ হোৱা ধৰ্ম আদিষ্ট, যি মহাফলদায়ক—বিশেষকৈ চাতুৰ্মাস্য কালত—স্বৰ্গলোকৰ অধিপতি আৰু দেৱগণৰ ভক্তিসেৱাৰ দ্বাৰা।

Verse 43

सुदर्शनैस्तथा धर्मः सेव्यते ह्यविरोधिभिः । सच्छूद्रैर्दानपुण्यैश्च द्विजशुश्रूषणादिभिः

এইদৰে সুদৰ্শন আৰু অবিৰোধী লোকসকলে ধৰ্ম সেৱন কৰে। তদুপৰি সৎ শূদ্ৰসকলেও—দান-পুণ্য আৰু দ্বিজসকলৰ শুশ্ৰূষা আদি কৰ্তব্যৰ দ্বাৰা।

Verse 44

वृत्तिश्च सत्यानृतजा वाणिज्यव्यव हारजा । अशीतिभागमारद्याद्व्याजाद्वार्धुषिकः शते

জীৱিকা সত্য বা সত্য-অসত্য মিশ্ৰ ব্যৱহাৰৰ পৰা, আৰু বাণিজ্য-ব্যৱহাৰৰ পৰাও হ’ব পাৰে। সূদখোৰে সুদত শতত এক-অশীতিভাগতকৈ অধিক নল’ব।

Verse 45

सपादभागवृद्धिस्तु क्षत्त्रियादिषु गृह्यते । एवं न बन्धो भवति पातकस्य कदाचन

ক্ষত্ৰিয় আদি লোকৰ ক্ষেত্ৰত চতুৰ্থাংশ বৃদ্ধি গ্ৰহণযোগ্য বুলি ধৰা হয়। এই বিধি মানিলে পাপ কেতিয়াও বন্ধনস্বৰূপ নহয়।

Verse 46

प्रातःकर्म सुरेशानां मध्याह्ने द्विजसेवनम् । अपराह्णेऽथ कार्याणि कुर्वन्मर्त्यः सुखी भवेत्

প্ৰভাতে দেৱগণৰ অধীশ্বৰসকলৰ পূজা কৰা; মধ্যাহ্নত দ্বিজসেৱা কৰা। তাৰ পাছত অপরাহ্ণত নিজৰ কৰ্ম সম্পাদন কৰিলে মৰ্ত্য সুখী হয়।

Verse 47

गृहस्थैश्च सदा भाव्यं यावज्जीवं क्रियापरैः । पंचयज्ञरतैश्चैवातिथिद्विजसुपूजकैः

গৃহস্থসকলে সদায়—জীৱনভৰ—ধর্মক্ৰিয়াত নিবিষ্ট হৈ থাকিব লাগে। পঞ্চমহাযজ্ঞত ৰত হৈ, অতিথি আৰু দ্বিজসকলক যথোচিত ভক্তিৰে পূজা কৰিব লাগে।

Verse 48

विष्णुभक्तिरतैश्चैव वेदमन्त्रविपाठकैः । सततं दानशीलैश्च दीनार्तजनवत्सलैः

তেওঁলোকে বিষ্ণুভক্তিত ৰত থাকক, আৰু বেদমন্ত্ৰৰ পাঠত নিয়োজিত হওক। সদায় দানশীল হওক আৰু দীন-আর্ত জনৰ প্ৰতি কৰুণাশীল হওক।

Verse 49

क्षमादिगुणसंयुक्तैर्द्वादशाक्षरपूजकैः । षडक्षरमहोद्गारपरमानन्दपूरितैः

ক্ষমা আদি গুণে সংযুক্ত হৈ, দ্বাদশাক্ষৰ মন্ত্রে পূজা কৰিব। আৰু পৰমানন্দে পূৰ্ণ হৈ, মহাশডাক্ষৰ মন্ত্রৰ মহোচ্চাৰ কৰিব।

Verse 50

सदपत्यैः सदाचारैः सतां शुश्रूषणैरपि । विमत्सरैः सदा स्थेयं तापक्लेशविवर्जितैः

সৎ সন্তান, সৎ আচাৰ আৰু সজ্জনৰ শুশ্ৰূষাৰে সৈতে সদায় থাকিব লাগে; ঈৰ্ষা-মৎসৰহিত হৈ তাপ-ক্লেশৰ দাহৰ পৰা মুক্ত হৈ স্থিৰ থাকক।

Verse 51

प्रव्रज्यावर्जनैरेवं सच्छूद्रैर्धर्मतत्परैः । तोषणं सर्वभूतानां कार्यं वित्तानुसारतः

এইদৰে অনুচিত ভ্ৰমণ ত্যাগ কৰি আৰু ধৰ্মত তৎপৰ হৈ, ধৰ্মিষ্ঠ শূদ্ৰসকলে নিজৰ সামৰ্থ্য-ধনৰ অনুসাৰে সকলো প্ৰাণীক সন্তুষ্ট কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিব লাগে।

Verse 52

सदा विष्णुशिवादीनां ये भक्तास्ते नराः सदा । देववद्दिवि दीव्यंति चातुर्मास्ये विशेषतः

যিসকল নৰ সদায় বিষ্ণু, শিৱ আদি দেৱতাসকলৰ ভক্ত, সেই ভক্তসকলে সদায় দেৱতাৰ দৰে স্বৰ্গত দীপ্তি লাভ কৰে, বিশেষকৈ চাতুৰ্মাস্যৰ পবিত্ৰ আচৰণ-অনুষ্ঠানৰ দ্বাৰা।

Verse 241

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वर क्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्यान ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्यमाहात्म्ये तपोऽधिकारे सच्छूद्रकथनंनामैकचत्वारिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশীতিসাহস্ৰী সংহিতাৰ অন্তৰ্গত ষষ্ঠ নাগৰখণ্ডত, হাটকেশ্বৰ ক্ষেত্ৰমাহাত্ম্যত, শেষশায়ী উপাখ্যানত, ব্ৰহ্মা–নাৰদ সংবাদত, চাতুৰ্মাস্যমাহাত্ম্যত আৰু তপো-অধিকাৰৰ ভিতৰত “সৎ শূদ্ৰৰ বৰ্ণনা” নামৰ দু-শ একচল্লিশতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।