Adhyaya 198

Verse 1

सूत उवाच । एतस्मिन्नेव काले तु दशार्णाधिपतिस्तदा । रत्नवत्या विवाहार्थं तत्र स्थाने समागतः

সূত ক’লে: সেই একে সময়তে দশাৰ্ণৰ অধিপতি ৰজা ৰত্নৱতীক বিবাহ কৰাৰ উদ্দেশ্যে সেই স্থানত উপস্থিত হ’ল।

Verse 2

स श्रुत्वा तत्र वृत्तांतं रत्नवत्याः समुद्भवम् । विरक्तिं परमां कृत्वा प्रस्थितः स्वपुरं प्रति

তাত ৰত্নৱতীৰ অৱস্থা আৰু বৃত্তান্ত শুনি, সি গভীৰ বৈৰাগ্য লাভ কৰি নিজৰ নগৰৰ দিশে যাত্ৰা কৰিলে।

Verse 4

अथाब्रवीच्च तं प्राप्य कस्मात्त्वं प्रस्थितो नृप । पाणिग्रहमकृत्वा तु मम कन्यासमुद्भवम्

তাৰ ওচৰলৈ গৈ কোনোবাই ক’লে: “হে নৃপ, মোৰ কন্যাৰ সৈতে পাণিগ্ৰহণ-সংস্কাৰ নকৰাকৈ তুমি কিয় প্ৰস্থান কৰিলা?”

Verse 5

दशार्ण उवाच । दूषितेयं तव सुता कन्यकात्वविवर्जिता । यस्याः पीतोऽधरोऽन्येन मर्दितौ च तथा स्तनौ

দশাৰ্ণৰ ৰজাই ক’লে: “তোমাৰ কন্যা দুষিত হৈছে; সি এতিয়া কুমাৰী নহয়। কিয়নো আন এজনে তাৰ অধৰ পান কৰিছে আৰু তাৰ স্তনো তেনেদৰে মৰ্দিত হৈছে।”

Verse 6

पुनर्भूरिति संज्ञा सा सञ्जाता दुहिता तव । पुनर्भूर्जनयेत्पुत्रं यं कदाचित्कथंचन

সেয়ে সেই কাৰণে ‘পুনৰ্ভূ’ নামেৰে পৰিচিত হ’ল—যি পুনৰ বিবাহত প্ৰৱেশ কৰে। পুনৰ্ভূ কোনো এক সময়ত, কোনো এক উপায়ে, পুত্ৰ জন্ম দিব পাৰে।

Verse 7

स पातयत्यसंदिग्धं दश पूर्वान्दशापरान् । एकविंशतिमं चैव तथैवात्मानमेव च

এনে লোক নিশ্চিতভাৱে দহজন পূৰ্বপুৰুষ আৰু দহজন উত্তৰসন্তানক পতনৰ মুখলৈ ঠেলি দিয়ে; আৰু একবিংশজন—নিজেকো—তথৈব বিনাশ কৰে।

Verse 8

न वरिष्याम्यहं तेन सुतां तेऽहं नरसिप । निर्दाक्षिण्यमिति प्रोच्य दशार्णाधिपतिस्तदा

সেয়ে ক’লে, ‘হে নৰনাথ, মই তোমাৰ কন্যাক বিবাহ নকৰোঁ।’ ‘ইয়া ধৰ্মসম্মত নহয়’ বুলি কৈ সেই সময়ত দশাৰ্ণৰ অধিপতিয়ে তেনে কথা ক’লে।

Verse 9

छंद्यमानोऽपि विविधैर्हस्त्यश्वरथपूर्वकैः । अवज्ञाय महीपालं प्रस्थितः स्वपुरं प्रति

হাতী-ঘোঁৰা-ৰথ আদি নানা দানেৰে সন্তুষ্ট কৰিবলৈ চেষ্টা কৰা সত্ত্বেও, সেয়ে ৰজাক অৱজ্ঞা কৰি নিজৰ নগৰলৈ যাত্ৰা কৰিলে।

Verse 10

अथानर्त्तो गृहं प्राप्य मृगावत्याः समाकुलः । तद्वृत्तं कथयामास यदुक्तं तेन भूभुजा । स्वभार्यायाः सुतायाश्च मन्त्रिणां दुःखसंयुतः

তাৰ পাছত আনর্ত ঘৰ পাই মৃগাৱতীৰ বিষয়ে ব্যাকুল হ’ল। দুঃখে ভাৰাক্ৰান্ত হৈ সেয়ে নিজৰ পত্নী, কন্যা আৰু মন্ত্ৰীসকলক সেই সকলো বৃত্তান্ত ক’লে—যি কথা সেই ৰজাই কৈছিল।

Verse 11

ते प्रोचुः संति भूपालाः संख्याहीना महीतले । रूपाढ्या यौवनोपेता हस्त्यश्वरथसंयुताः

তেওঁলোকে ক’লে—“পৃথিৱীত অগণন ভূপাল আছে; ৰূপে সমৃদ্ধ, যৌৱনে যুত, আৰু হাতী-ঘোঁৰা-ৰথেৰে সজ্জিত।”

Verse 12

तेषामेकतमस्य त्वं देहि कन्यां निजां विभो । मा विषादे मनः कृत्वा दुःखस्य वशगो भव

হে বিভো, মহাশক্তিমান! তেওঁলোকৰ মাজৰ কোনো এজনলৈ নিজৰ কন্যাক দান কৰা। বিষাদত মন নকৰিবা; দুখৰ অধীন নহ’বা।

Verse 13

आनर्तोऽपि च तच्छ्रुत्वा तेषां वाक्यं सुदुःखितम् । ततः प्राह प्रहृष्टात्मा तान्सर्वान्मन्त्रिपूर्वकान्

ৰাজা আনর্তেও তেওঁলোকৰ অতি দুখভৰা বাক্য শুনি, তাৰ পিছত হৃদয় উল্লসিত কৰি, মন্ত্ৰীসকলসহ সকলোকে সম্বোধন কৰি ক’লে।

Verse 14

तां च कन्यां स्थितां तत्र साम्ना परमवल्गुना । पुत्रि दृष्टा महीपालाः सर्वे चित्रगतास्त्वया

সেই ঠাইত স্থিত কন্যাক অতি মধুৰ সামবাণীৰে সম্বোধন কৰা দেখিয়েই—হে কন্যা! তোমাক দেখি সকলো ৰজা যেন চিত্ৰত বন্দী হৈ স্থিৰ হৈ ৰ’ল।

Verse 15

तेषां मध्यान्नृपं चान्यं कञ्चिद्वरय शोभने । यस्ते चित्तस्य सन्तोषं कुरुते दृक्पथं गतः

হে শোভনে! তেওঁলোকৰ মাজৰ পৰা আন কোনো নৃপক বৰ লোৱা—যি তোমাৰ দৃষ্টিপথত আহি তোমাৰ চিত্তত সন্তোষ জগায়।

Verse 16

रत्नावत्युवाच । न चाहं वरयिष्यामि पतिमन्यं कथंचन । दशार्णाधिपतिं मुक्त्वा श्रूयतामत्र कारणम्

ৰত্নাৱতীয়ে ক’লে: কোনো মতে মই অন্য পতি বাছি নলওঁ। দশাৰ্ণৰ অধিপতিক বাদ দি নহয়; ইয়াত তাৰ কাৰণ শুনক।

Verse 17

सकृज्जल्पंति राजानः सकृज्जल्पंति च द्विजाः । सकृत्कन्याः प्रदीयंते त्रीण्येतानि सकृत्सकृत्

ৰাজাসকলে একেবাৰেই কথা কয়, দ্বিজসকলেও একেবাৰেই কথা কয়; কন্যাও একেবাৰেই দিয়া হয়—এই তিনিটাই একেবাৰ, একেবাৰ।

Verse 18

एवं ज्ञात्वा न मां तात त्वमन्यस्मिन्महीपतौ । दातुमर्हसि धर्मोऽयं न भवेच्छाश्वतो यतः

এই কথা জানি, হে পিতা, তুমি মোক অন্য কোনো ৰজাৰ হাতত দিব নালাগে। এইয়াই ধৰ্মৰ বিধান; নচেৎ ই স্থায়ী নাথাকে।

Verse 19

आनर्त उवाच । वाङ्मात्रेण प्रदत्ता त्वं दशार्णाधिपतेर्मया । न ते हस्तग्रहं प्राप्तो विप्राग्निगुरुसन्निधौ

আনর্তে ক’লে: কেৱল বাক্য-মাত্ৰে মই তোমাক দশাৰ্ণৰ অধিপতিক দিছিলোঁ। দ্বিজ, পবিত্ৰ অগ্নি আৰু গুৰুবৃদ্ধৰ সন্নিধানত তোমাৰ হস্তগ্ৰহণ হোৱা নাছিল।

Verse 20

तत्कथं स पतिर्जातस्तवः पुत्रि वदस्व मे

তেন্তে, হে কন্যা, তেওঁ কেনেকৈ তোমাৰ পতি হ’ল? মোক কোৱা।

Verse 21

रत्नावत्युवाच । मनसा चिंत्यते कार्यं सकृत्तातपुरा यतः । वाचया प्रोच्यते पश्चात् कर्मणा क्रियते ततः

ৰত্নাৱতীয়ে ক’লে: হে পিতা, কাৰ্য প্ৰথমে মনত এবাৰ চিন্তা কৰা হয়; তাৰ পাছত বাক্যৰে কোৱা হয়; আৰু তাৰ পিছত কৰ্মৰ দ্বাৰাই সেয়া সম্পন্ন কৰা হয়।

Verse 22

तन्मया मनसा दत्तस्तस्यात्माऽयं पुरा किल । त्वया च वाचया चास्मै प्रदत्तास्मि तथा विभो । तत्कथं न पतिर्मे स्याद्ब्रूहि वा यदि मन्यसे

পূৰ্বে মই মনৰে মোৰ আত্মাক তাক অৰ্পণ কৰিছিলোঁ; আৰু হে মহাবলী, আপুনিও আপোনাৰ বাক্যৰে মোক তাক দান কৰিলে। তেন্তে সি মোৰ স্বামী কিয় নহ’ব? যদি আপুনি অন্যথা ভাবেন, কওক।

Verse 23

साहं तपश्चरिष्यामि कौमारव्रतधारिणी । नान्यं पतिं करिष्यामि निश्चयोऽयं मया कृतः

সেয়ে মই তপস্যা কৰিম, কৌমাৰ-ব্ৰত ধৰি। আন কোনোকে স্বামী নকৰিম—এই দৃঢ় সংকল্প মই কৰিলোঁ।

Verse 24

तच्छ्रुत्वा वचनं रौद्रं माता तस्या मृगावती । अश्रुपूर्णेक्षणा दीना वाक्यमेतदुवाच ह

সেই কঠোৰ বাক্য শুনি, তাইৰ মাতা মৃগাৱতী—চকু অশ্ৰুপূৰ্ণ, দুখীয়া হৈ—এইদৰে ক’লে।

Verse 25

मा पुत्रि साहसं कार्षीस्तपोऽर्थं त्वं कथञ्चन । बाला त्वं सुकुमारांगी सदैव सुखभागिनी

হে জীয়াৰী, তপস্যাৰ বাবে কোনোপধ্যেই দুঃসাহস নকৰিবা। তুমি এতিয়াও বালিকা, কোমল অঙ্গৰ, সদায় সুখৰ ভাগিনী।

Verse 26

कथं तपः समर्थासि विधातुं त्वमनिंदिते । कन्दमूलफलाहारा चीरवल्कलधारिणी

হে অনিন্দিতে! তুমি কেনেকৈ এনে তপস্যা কৰিবলৈ সক্ষম হ’বা—কন্দ-মূল আৰু ফলাহাৰ কৰি, চীৰ আৰু বল্কল (গছৰ ছাল) বস্ত্ৰ ধাৰণ কৰি?

Verse 27

तस्मान्मुख्यस्य भूपस्य कस्यचित्वां ददाम्यहम्

সেইহেতু মই তোমাক কোনো এক প্ৰখ্যাত মহাৰাজাৰ সৈতে বিবাহ দিম।

Verse 28

एषा ते ब्राह्मणीनाम सखी परमसंमता । प्रतीक्षते विवाहं ते कौमारं भावमाश्रिता

এই তোমাৰ প্ৰিয় সখী—নাম ব্ৰাহ্মণী—সকলোৰে অতি সন্মত; সি কুমাৰী-ভাব আশ্ৰয় কৰি তোমাৰ বিবাহৰ অপেক্ষাত আছে।

Verse 29

यस्य भूपस्य त्वं हर्म्ये प्रयास्यसि विवाहि ता । पुरोधास्तस्य यो राज्ञो भार्येयं तस्य भाविनी

যি ৰজাৰ প্ৰাসাদলৈ তুমি বধূ হৈ যাবা, সেই ৰজাৰ পুৰোহিতৰ বাবে এই নাৰী পত্নী হ’ব।

Verse 30

रत्नावत्युवाच । न च भूयस्त्वया वाच्यं वाक्यमेवंविधं क्वचित् । मदर्थे यदि मे प्राणास्त्वं वांछसि सुतैषिणी

ৰত্নাৱতীয়ে ক’লে: “এনেধৰণৰ কথা তুমি আৰু কেতিয়াও ক’বা নালাগে। যদি সন্তান-ইচ্ছাৰে তুমি সঁচাকৈ মোৰ প্ৰাণ মোৰ হিতৰ বাবে বিচাৰা—”

Verse 31

अथवा त्वं हठार्थं च तपोविघ्नं करिष्यसि

নহ’লে, তুমি কেৱল জেদৰ বশৱৰ্তী হৈ মোৰ তপস্যাত বাধাৰ সৃষ্টি কৰিবা।

Verse 32

ततस्त्यक्ष्याम्यहं देहं भक्षयित्वा महद्विषम् । खंडयिष्याम्यहं जिह्वां प्रवेक्ष्यामि च वा जलम्

তেতিয়া মই মাৰাত্মক বিষ পান কৰি এই শৰীৰ ত্যাগ কৰিম; মই মোৰ জিভা কাটি পেলাম অথবা পানীত প্ৰৱেশ কৰিম।

Verse 33

एवं सा निश्चयं कृत्वा प्रोच्य तां जननीं तदा

এইদৰে দৃঢ় সংকল্প লৈ, তেওঁ তেতিয়া সেই মাতৃক ক’লে।

Verse 34

ततः प्रोवाच तां कन्यां ब्राह्मणीं संमतां सखीम् । कृतांजलिपुटा भूत्वा समालिंग्य च सादरम्

তাৰ পাছত তেওঁ হাত যোৰ কৰি আৰু আদৰেৰে আলিঙ্গন কৰি তেওঁৰ সন্মানীয় ব্ৰাহ্মণ সখীগৰাকীক সম্বোধন কৰিলে।

Verse 35

गच्छ त्वं स्वपितुर्हर्म्यं प्रेषितासि मया शुभे । येन ते यच्छति पिता नागराय महात्मने

হে শুভাকাংক্ষী, তুমি তোমাৰ পিতৃৰ ভৱনলৈ যোৱা; মই তোমাক পঠাইছো যাতে তোমাৰ পিতৃয়ে তোমাক মহান নাগৰৰ হাতত অৰ্পণ কৰে।

Verse 36

क्षमस्व यन्मया प्रोक्ता कदाचित्परुषं वचः । त्वयापि यन्मम प्रोक्तं क्षांतं चैतन्मया ध्रुवम्

মই কেতিয়াবা কোৱা কঠোৰ বাক্যসমূহৰ বাবে মোক ক্ষমা কৰা। আৰু তুমি মোৰ বিৰুদ্ধে যি কৈছিলা, সেয়াও নিশ্চিতভাৱে মই ক্ষমা কৰি দিলোঁ বুলি জানিবা।

Verse 37

ब्राह्मण्युवाच । अष्टवर्षा भवेद्गौरी नववर्षा तु रोहिणी । दशवर्षा भवेत्कन्या अत ऊर्ध्वं रजस्वला

ব্ৰাহ্মণী ক’লে: আঠ বছৰ হ’লে গৌৰী বোলা হয়; ন’বছৰ হ’লে ৰোহিণী; দহ বছৰ হ’লে কন্যা বুলি কোৱা হয়; তাৰ ওপৰত গ’লে তাই ৰজস্বলা হয়।

Verse 38

कौमार्यं च प्रणष्टं मे त्वत्संपर्काद्वरानने । जातं षोडशकं वर्षं स्त्रीधर्मेण समन्वितम्

হে সুশ্ৰীমুখী! তোমাৰ সংস্পৰ্শৰ ফলত মোৰ কৌমাৰ্য নষ্ট হ’ল। মই ষোড়শ বছৰত প্ৰৱেশ কৰিলোঁ, নাৰীধৰ্মৰ লক্ষণেৰে সমন্বিত হৈছোঁ।

Verse 39

न मे पाणिग्रहं कश्चिन्नागरोऽत्र करिष्यति । बुध्यमानस्तु स्मृत्यर्थं वक्ष्य माणं वरानने

ইয়াত কোনো নাগৰেই মোৰ পাণিগ্ৰহণ-সংস্কাৰ নকৰিব। তথাপি, হে সুশ্ৰীমুখী, যেতিয়া সি বুজিব, তেতিয়া স্মৃতিৰ নিমিত্তে এই কথা ক’ব, যাতে বিষয়টো দৃষ্টান্ত ৰূপে ৰয়।

Verse 40

रजस्वलां च यः कन्यामुद्वाहयति निर्घृणः । तस्याः सन्तानमासाद्य पातयेत्पुरुषान्दश

যি কোনো নিৰ্দয় ব্যক্তি ৰজস্বলা কন্যাক বিবাহ কৰে, সি তাইৰ পৰা সন্তান লাভ কৰি নিজৰ বংশৰ দহজন পুৰুষক পতনৰ পথলৈ ঠেলি দিয়ে।

Verse 41

रजस्वला तु यः कन्यां पिता यच्छति निर्घृणः । स पातयेदसंदिग्धं दश पूर्वान्दशापरान्

কিন্তু যি পিতা নিৰ্দয় হৈ ৰজস্বলা কন্যাক বিবাহত দিয়ে, সি নিঃসন্দেহে দহজন পূৰ্বপুৰুষ আৰু দহজন উত্তৰসন্তানক পতনত পেলায়।

Verse 42

तस्मादहं करिष्यामि त्वया सार्धं तपः शुभे । पित्रा नैव हि मे कार्यं न च मात्रा कथंचन

সেয়ে, হে শুভে, মই তোমাৰ সৈতে একেলগে তপস্যা কৰিম। মোৰ পিতাৰ সৈতে একো কাম নাই, আৰু মাতাৰ সৈতেো কোনোভাৱে নহয়।

Verse 43

तं श्रुत्वा प्रस्थितं भूपमानर्तः स्वपुरं प्रति । पृष्ठतोऽनुययौ तस्य व्याघो टनकृते तदा

সেয়া শুনি আনর্তৰ ৰজা নিজৰ নগৰলৈ যাত্ৰা কৰিলে; তেতিয়া পিঠিৰ পৰা এটা বাঘে তাক অনুসৰণ কৰিলে—সেই সময়ত উপদ্ৰৱ কৰিবলৈ।

Verse 44

स्थितो वास्तुपदे रम्ये सर्वतीर्थमये शुभे । तस्य तपःप्रभावेन जातु कोपो न दृश्यते

সেই ৰমণীয় আৰু শুভ বাস্তুপদত তেওঁ স্থিত হ’ল, য’ত সকলো তীৰ্থৰ সাৰ নিহিত; তেওঁৰ তপস্যাৰ প্ৰভাৱত তেওঁৰ ভিতৰত কেতিয়াও ক্ৰোধ দেখা নাযায়।

Verse 46

कस्यचित्क्वापि मर्त्यस्य तिर्यग्योनिग तस्य च । क्रीडंति नकुलाः सर्पैर्मार्जाराः सह मूषकैः

ক’তবাত কোনো মর্ত্যৰ বাবে—আৰু তিৰ্যক-যোনিৰ প্ৰাণীৰ বাবেও—নকুলে সাপৰ সৈতে খেল খেলে, আৰু মেকুৰীয়ে মূষকৰ সৈতে একেলগে ক্ৰীড়া কৰে।

Verse 47

ब्राह्मण्युवाच । अहं सख्या समं याता ह्यनया राजकन्यया । तपोऽर्थे तव पादांते तद्ब्रूहि तपसो विधिम्

ব্ৰাহ্মণীয়ে ক’লে: মই মোৰ সখী এই ৰাজকন্যাৰ সৈতে তপস্যাৰ নিমিত্তে তোমাৰ চৰণত আহিছোঁ; সেয়ে তপসৰ বিধি আমাক কওক।

Verse 48

वदस्व येन तत्कृत्स्नं प्रकरोमि महामते

হে মহামতে! যি উপায়ে মই সেই তপস্যা সম্পূৰ্ণৰূপে কৰিব পাৰোঁ, সেয়া কৃপা কৰি কওক।

Verse 49

भर्तृयज्ञ उवाच । अहं ते कथयिष्यामि तपश्चर्याविधिं पृथक् । येन संप्राप्यते मोक्षः कि पुनस्त्रिदशालयः

ভর্তৃযজ্ঞ ক’লে: মই তোমাক পৃথকভাবে তপশ্চৰ্যাৰ বিধি ক’ম; যাৰ দ্বাৰা মোক্ষ লাভ হয়—তেন্তে দেবলোকৰ আবাস ত’ আৰু কিমান সহজ।

Verse 50

चांद्रायणानि कृच्छ्राणि तथा सांतपनानि च । षष्ठे काले तथा भोज्यं दिनांतरितमेव च

চান্দ্ৰায়ণ ব্ৰত, কৃচ্ছ্ৰ প্ৰায়শ্চিত্ত আৰু সান্তপন প্ৰায়শ্চিত্ত পালন কৰা; তদুপৰি ষষ্ঠ সময়ত আহাৰ কৰা আৰু একদিন অন্তৰে অন্তৰে আহাৰ কৰাও।

Verse 51

ब्रह्मकूर्चं त्रिरात्रं च एकभक्तमयाचितम् । तपोद्वाराणि सर्वाणि कृतान्येतानि वेधसा

ব্ৰহ্মকূৰ্চ প্ৰায়শ্চিত্ত, ত্ৰিৰাত্ৰ ব্ৰত, আৰু নাযাচিত একভক্ত—বিনা ভিক্ষা একবেলা আহাৰ; এই সকলো তপস্যাৰ দ্বাৰ, যি বেধস (স্ৰষ্টা) স্থাপন কৰিছে।

Verse 52

स्वशक्त्या चैव कार्याणि रागद्वेषविवर्जितैः । वांछितव्यं फलं चैव सर्वेषामेव पुत्रिके । ततः सिद्धिमवाप्नोति या सदा मनसि स्थिता

নিজ শক্তি অনুসাৰে কৰ্মসমূহ কৰিব লাগে, ৰাগ-দ্বেষৰ পৰা মুক্ত হৈ। হে কন্যা, সকলোৰে বাবে ইচ্ছিত ফল অন্বেষণীয়; তেতিয়া মনত সদা স্থিত সিদ্ধি লাভ হয়।

Verse 53

समत्वं शत्रुमित्राभ्यां तथा पा षाणरत्नयोः । यदा संजायते चित्ते तदा मोक्षमवाप्नुयात्

যেতিয়া চিত্তত শত্রু-মিত্ৰ উভয়ৰ প্ৰতি সমতা জন্মে, আৰু পাথৰ আৰু ৰত্নৰ প্ৰতিো একে দৃষ্টিভাৱ হয়, তেতিয়া মোক্ষ লাভ হয়।

Verse 54

यो लिंगग्रहणं कृत्वा ततः कोपपरो भवेत् । तस्य वृथा हि तत्सर्वं यथा भस्महुतं तथा

যি লিঙ্গধাৰণ কৰি তাৰ পাছত ক্ৰোধত পৰায়ণ হয়, তাৰ বাবে সেই সকলো বৃথা—যেনেকৈ ভস্মত ঢালা আহুতি।

Verse 55

सूत उवाच । सा तथेतिप्रतिज्ञाय ब्राह्मणी सहिता तया । रत्नावत्या जगामाथ किंचिच्चैव जलाशयम्

সূতে ক’লে: “তথাই হওক” বুলি প্ৰতিজ্ঞা কৰি, সেই ব্ৰাহ্মণী ৰত্নাৱতীৰ সৈতে একেলগে ওচৰৰ এটা জলাশয়লৈ গ’ল।

Verse 56

स्वच्छोदकेन संपूर्णं पद्मिनीषंडमंडितम् । ततश्चांद्रायणं चक्रे तपसः प्रथमं व्रतम्

সেই জলাশয় স্বচ্ছ জলে পৰিপূৰ্ণ আছিল আৰু পদ্মগুচ্ছেৰে সুসজ্জিত। তাতেই তাই তপস্যাৰ প্ৰথম ব্ৰত—চান্দ্ৰায়ণ—আচৰণ কৰিলে।

Verse 57

ततः कृच्छ्रव्रतं चक्रे ततः सांतपनं च सा । षष्ठान्नकालभोज्या च सा चाभूद्वत्सरत्रयम्

তাৰ পিছত তাই কৃচ্ছ্ৰ-ব্ৰত পালন কৰিলে; তাৰ পাছত সান্তপন-ব্ৰতো গ্ৰহণ কৰিলে। আৰু তিনিবছৰ ধৰি তাই ষষ্ঠ-ভোজন-কালতহে আহাৰ গ্ৰহণ কৰি কঠোৰ সংযমে জীৱন কটালে।

Verse 58

त्रिरात्रोपोषणं पश्चाद्यावद्वर्षत्रयं तथा । एकान्तरोपवासैश्च साऽनयद्वत्सरत्रयम्

তাৰ পিছত তাই ত্ৰিৰাত্ৰি উপবাস পালন কৰিলে আৰু সেইদৰে তিনিবছৰ ধৰি চলাই গ’ল। তাৰ পাছত একদিন অন্তৰে উপবাস কৰি তাই আন এক তিনিবছৰ কাল অতিক্ৰম কৰিলে।

Verse 59

हेमंते जलमध्यस्था सा बभूव तपस्विनी । पंचाग्निसाधका ग्रीष्मे सा बभूव यशस्विनी

হেমন্ত ঋতুত তাই তপস্বিনী জলমধ্যত অৱস্থিত থাকিল। গ্ৰীষ্মত তাই পঞ্চাগ্নি-সাধনা কৰিলে আৰু যশস্বিনী হৈ উঠিল।

Verse 60

निराश्रयाऽभवत्साध्वी वर्षाकाल उपस्थिते । ध्यायमाना दिवानक्तं देवदेवं जनार्दनम्

বৰ্ষাকাল উপস্থিত হ’লে সেই সাধ্বী আশ্ৰয়বিহীন হৈ থাকিল। দিন-ৰাতি তাই দেবদেৱ জনাৰ্দনক ধ্যান কৰি থাকিল।

Verse 61

यद्यद्व्रतं पुरा चक्रे ब्राह्मणी सा च सुव्रता । अन्यं जलाशयं प्राप्य सा तच्चक्रे नृपात्मजा । प्रीत्या परमया युक्ता तदा सा द्विजस त्तमाः

সেই সুব্ৰতা ব্ৰাহ্মণী আগতে যি যি ব্ৰত পালন কৰিছিল, ৰাজকন্যাই অন্য এক জলাশয়ত উপস্থিত হৈ সেই একে ব্ৰত পুনৰ পালন কৰিলে। হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল, তেতিয়া তাই পৰম ভক্তি-প্ৰীতিত যুক্ত আছিল।

Verse 62

ततो वर्षशतं सार्धं फलाहारा बभूव सा । शीर्णपर्णाशना पश्चात्तावन्मात्रं व्यवस्थिता

তেতিয়া তাই দেড়শ বছৰ ধৰি কেৱল ফলাহাৰেই জীৱন যাপন কৰিলে; তাৰ পাছত সেই একে সময় ধৰি ঝৰা পাত খাই স্থিত থাকিল।

Verse 63

ततश्चैव जलाहारा यावद्वर्षशतानि षट् । वायुभक्षा बभूवाथ सहस्रं परिवत्सरान्

তাৰ পাছত তাই ছয়শ বছৰ ধৰি কেৱল জলাহাৰেই থাকিল; আৰু তাৰ পিছত বায়ুকেই আহাৰ কৰি সম্পূৰ্ণ এক হাজাৰ বছৰ স্থিত থাকিল।

Verse 64

यथायथा तपश्चक्रे सा कुमारी द्विजोत्तमाः । तथातथाऽभवत्तस्यास्तेजोवृद्धिरनुत्तमा

হে দ্বিজোত্তমসকল! যিমান যিমান সেই কুমাৰীয়ে পুনঃপুন তপস্যা কৰিলে, সিমান সিমানেই তাইৰ অতুল আধ্যাত্মিক তেজ অধিক অধিক বৃদ্ধি পালে।

Verse 65

एतस्मिन्नेव काले तु भगवाञ्छशिशेखरः

ঠিক সেই সময়তে ভগৱান শশীশেখৰ (চন্দ্ৰশিখৰ) উপস্থিত হ’ল—

Verse 66

गौर्या सह प्रसन्नात्मा तस्या गोचरमागतः । मेघगंभीरया वाचा ततोवचनमब्रवीत्

গৌৰীৰ সৈতে, প্ৰসন্নচিত্ত হৈ, তেওঁ তাইৰ দৃষ্টিগোচৰলৈ আহিল; তাৰ পাছত মেঘগম্ভীৰ কণ্ঠে এই বাক্য ক’লে।

Verse 67

वत्से तपोनिवृत्तिं त्वं कुरुष्व वचनान्मम । प्रार्थयस्व मनोऽभीष्टं येन सर्वं ददामि ते

বৎসে, মোৰ বাক্য অনুসৰি তুমি তপস্যা নিবৃত্ত কৰা। তোমাৰ মনৰ অভীষ্ট যি, সেয়া প্ৰাৰ্থনা কৰা; সেই বৰে মই তোমাক সকলো দান কৰিম।

Verse 68

ब्राह्मण्युवाच । अभीष्टमेतदेवं मे यत्त्वं दृष्टोऽसि शंकर । स्वप्नेऽपि दर्शनं देव दुर्लभं ते नृणां यतः

ব্ৰাহ্মণী ক’লে: হে শংকৰ, মোৰ অভীষ্ট একেই—মই তোমাৰ দৰ্শন লাভ কৰিলোঁ। হে দেৱ, স্বপ্নতো তোমাৰ দৰ্শন নৰলোকৰ বাবে দুষ্প্ৰাপ্য।

Verse 69

भगवानुवाच । न मे स्याद्दर्शनं व्यर्थं कथंचित्सुतपस्विनि । तस्माद्वरय भद्रं ते वरं येन ददाम्यहम्

ভগৱানে ক’লে: হে সুতপস্বিনী, মোৰ দৰ্শন কেতিয়াও বৃথা নহ’ব। সেয়ে, তোমাৰ মঙ্গল হওক, এটা বৰ বাছি লোৱা, যি মই তোমাক দিম।

Verse 70

ब्राह्मण्युवाच । एषा मे सुसखी साध्वी राजपुत्री यशस्विनी । ख्याता रत्नावतीनाम प्राणेभ्योऽपिगरीयसी

ব্ৰাহ্মণী ক’লে: এইগৰাকী মোৰ প্ৰিয় সখী—সাধ্বী, ৰাজকন্যা আৰু যশস্বিনী। ৰত্নাৱতী নামে খ্যাত, মোৰ প্ৰাণতকৈও অধিক প্ৰিয়।

Verse 71

मम तुल्यं तपश्चक्रे शूद्रयोनावपि स्थिता । निवर्तते तु यद्येषा तपसस्तु निवर्तनम् । करोम्यद्य जगन्नाथ तदहं संशयं विना

শূদ্ৰ যোনিত জন্মিলেও ইয়ে মোৰ সমান তপস্যা কৰিছে। যদি ইয়ে এতিয়া তপস্যাৰ পৰা নিবৃত্ত হয়, তেন্তে হে জগন্নাথ, মইও আজি নিঃসন্দেহে মোৰ তপস্যা ত্যাগ কৰিম।

Verse 72

अस्याः स्नेहेन संत्यक्तो मया भर्ता सुरेश्वर । तस्माद्देव वरं देहि त्वमस्या मनसि स्थितम्

হে দেৱেশ্বৰ! তাইৰ প্ৰেমত মই মোৰ স্বামীক ত্যাগ কৰিলোঁ। সেয়ে, হে দেৱ, তাইৰ হৃদয়ত যি বৰ সদায় স্থিত, সেই বৰ তাইক দান কৰা।

Verse 73

सूत उवाच । तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा भगवाञ्छशिशेखरः । अब्रवीद्राजपुत्रीं तां मेघगंभीरया गिरा । वत्से मद्वचनादद्य तपस्त्वं त्यक्तुमर्हसि

সূত ক’লে: তাইৰ বাক্য শুনি ভগৱান শশিশেখৰে মেঘগম্ভীৰ কণ্ঠে সেই ৰাজকন্যাক ক’লে—“বৎসে, মোৰ আজ্ঞাত আজি তই তপস্যা ত্যাগ কৰ।”

Verse 74

वरं वरय कल्याणि नित्यं मनसि संस्थितम् । अदेयमपि दास्यामि सांप्रतं तव भामिनि

হে কল্যাণী! তোৰ মনত সদায় যি বৰ স্থিত, সেই বৰ বাছি ল। হে তেজস্বিনী! যি ‘অদেয়’ বুলি গণ্য, তাকো এতিয়া মই তোক দিম।

Verse 75

रत्नावत्युवाच । एतज्जलाशयं पुण्यं पद्मिनीषण्ड मण्डितम्

ৰত্নাৱতী ক’লে: “পদ্মলতাৰ গুচ্ছেৰে সুশোভিত এই পুণ্য জলাশয় পবিত্ৰ হওক।”

Verse 76

यत्रैषा ब्राह्मणी साध्वी नित्यं च तपसि स्थिता । अस्या नाम्ना च विख्यातिं तीर्थमेतत्प्रपद्यताम्

য’ত এই সাধ্বী ব্ৰাহ্মণী নিত্য তপস্যাত স্থিত থাকে, সেইহেতু এই স্থান তাইৰ নামেই খ্যাত তীৰ্থ হওক; সকলোৱে এই তীৰ্থ আশ্ৰয় লওক।

Verse 77

अत्र यः कुरुते स्नानं श्रद्धया परया युतः । तस्य भूयात्सदा वासो देवदेव त्रिविष्टपे औ

যি কোনো ব্যক্তি ইয়াত পৰম শ্ৰদ্ধাৰে স্নান কৰে, হে দেৱদেৱ! সি সদায় ত্ৰিৱিষ্টপ (স্বৰ্গ)ত বাস কৰক।

Verse 78

मदीयं मम नाम्ना तु शूद्रासंज्ञं तु जायताम् । तस्य तुल्यप्रभावं तु तीर्थस्य प्रतिपद्यताम्

আৰু মোৰেই নামধাৰণ কৰি আন এটা তীৰ্থ উদ্ভৱ হওক, ‘শূদ্ৰা’ নামে পৰিচিত হওক; আৰু সি এই তীৰ্থৰ সমান প্ৰভাৱ লাভ কৰক।

Verse 79

आवाभ्यां नित्यशः कार्यं कुमारत्वे महत्तपः । आराध्यस्त्वं सुरश्रेष्ठो वाङ्मनःकर्मभिस्तथा

আমাৰ দুয়োৰে দ্বাৰা যৌৱনত নিত্য মহাতপস্যা কৰণীয়; আৰু হে সুৰশ্ৰেষ্ঠ, বাক্য-মন-কৰ্মেৰে তোমাৰ আৰাধনা হওক।

Verse 80

एतस्मिन्नेव काले तु निर्भिद्य धरणीतलम् । लिंगं माहेश्वरं विप्रा निष्क्रांतं सूर्यसंनिभम्

সেই মুহূর্ততে ধৰণীৰ পৃষ্ঠ বিদীৰ্ণ কৰি, হে বিপ্ৰসকল, মাহেশ্বৰ লিঙ্গ নিৰ্গত হ’ল—সূৰ্যসম দীপ্তিময়।

Verse 81

ततः प्रोवाच ते देवः स्वयमेव महेश्वरः । ताभ्यां सुतपसा तुष्टः सादरं भक्तवत्सलः

তাৰ পাছত সেই দেৱ—স্বয়ং মহেশ্বৰ—সেই দুজনৰ উত্তম তপস্যাত সন্তুষ্ট হৈ, ভক্তৱৎসলতাৰে সাদৰে কথা ক’লে।

Verse 82

एतत्तीर्थद्वयं ख्यातं त्रैलोक्येपि भविष्यति । शूद्रीनाम त्वदीयं तु ब्राह्मणी च सखी तव

এই দুয়োটা তীৰ্থ ত্ৰিলোকতো খ্যাত হ’ব। এটা তোমাৰ নাম ‘শূদ্ৰী’ ধাৰণ কৰিব, আৰু ব্ৰাহ্মণী তোমাৰ সখী হৈ আনটোত নিজৰ নাম জুৰিব।

Verse 83

तीर्थद्वयेऽपि यः स्नात्वा एतस्मिञ्छ्रद्धयाऽन्वितः । त्वत्तः पद्मानि संगृह्य अस्यास्तोयं च निर्मलम् । एतच्च मामकं लिंगं स्नापयित्वाऽर्चयिष्यति

যি কোনো ভক্ত শ্ৰদ্ধাসহ এই দুয়োটা তীৰ্থত স্নান কৰি, তোমাৰ পৰা পদ্মফুল আৰু এইজনীৰ নিৰ্মল জল সংগ্ৰহ কৰি, মোৰ এই লিঙ্গক স্নাপিত কৰি পূজা কৰিব—সেইজনেই মোক সন্তুষ্ট কৰা বিধি সম্পন্ন কৰে।

Verse 84

पश्चात्पद्मैश्चतुर्दश्यां शुक्लायां सोमवासरे । चैत्रे मासि च संप्राप्ते चिरायुः स भविष्यति

তাৰ পাছত, চৈত্ৰ মাহত শুক্ল পক্ষৰ চতুৰ্দশী তিথি যেতিয়া সোমবাৰে পৰে, (পদ্ম অৰ্পণ কৰি) সি দীৰ্ঘায়ু হ’ব।

Verse 85

सर्वपापविनिर्मुक्तो यद्यपि स्यात्सुपापकृत्

সি যদিও মহাপাপী হ’লেও, তথাপি সি সকলো পাপৰ পৰা সম্পূৰ্ণ মুক্ত হয়।

Verse 86

एवमुक्त्वा स भगवांस्ततश्चादर्शनं गतः । तत्र नित्यं च तपसि स्थिते सख्यावुभावपि

এইদৰে কৈ সেই ভগৱান তেতিয়াই অদৃশ্য হ’ল। আৰু তাত সেই দুয়ো সখী সদায় তপস্যাত স্থিত হৈ থাকিল।

Verse 87

यावत्कल्पशतं तावज्जरामरणवर्जि ते । अद्यापि गगने ते च दृश्येते तारकात्मके

এশ কল্প পৰ্যন্ত তেওঁলোক জৰা-মৰণৰ পৰা মুক্ত আছিল। আজিও আকাশত তৰা-ৰূপে তেওঁলোকক দেখা যায়।

Verse 88

ततःप्रभृति तत्ख्यातं तीर्थयुग्मं धरातले । आगत्याथ नरो दूरात्ताभ्यां कृत्वा निमज्जनम्

সেই সময়ৰ পৰা পৃথিৱীত সেই যুগ্ম তীৰ্থ খ্যাত হ’ল। তাৰ পাছত দূৰৰ পৰা আহি যি নৰ দুয়োটাত নিমজ্জন-স্নান কৰে—

Verse 89

पूजयित्वा तु तल्लिंगं ततो याति दिवालयम् । महापातकयुक्तोऽपि तत्प्रभावादसंशयम्

আৰু সেই লিঙ্গৰ পূজা কৰি সি তাৰ পাছত দিব্য ধামলৈ যায়। মহাপাপযুক্ত হলেও, তাৰ প্ৰভাৱত নিঃসন্দেহে সেয়া লাভ কৰে।

Verse 90

एतस्मिन्नंतरे मर्त्ये नष्टा धर्मस्य च क्रिया । यज्ञदानकृता या च देवार्चनसमुद्भवा

ইয়াৰ মাজতে মর্ত্যলোকত ধৰ্মৰ আচাৰ-কৰ্ম লুপ্ত হ’ল—যজ্ঞ-দানৰ পৰা উদ্ভূত কৰ্মসমূহ আৰু দেৱাৰ্চনাৰ পৰা জন্মা আচাৰসমূহো।

Verse 91

व्याप्तस्तथाखिलः स्वर्गो मानवैः स्पर्धयान्वितैः । सार्धं देवैर्विमानस्थैरप्सरोगणसेवितैः

এইদৰে সমগ্ৰ স্বৰ্গ স্পৰ্ধাযুক্ত মানুহেৰে ভৰি পৰিল; লগতে বিমানস্থ দেৱতাসকল আৰু অপ্সৰাগণৰ সেৱাৰে সুশোভিত হৈ।

Verse 92

एतस्मिन्नेव काले तु धर्मराजः समाययौ । यत्र वेदध्वनिर्ब्रह्मा ब्रह्मलोकं समाश्रितः

সেই সময়তেই ধৰ্মৰাজ আহিল—য’ত বেদধ্বনি গুঞ্জৰি উঠিছিল আৰু ব্ৰহ্মা ব্ৰহ্মলোকত আশ্ৰয় লৈ অৱস্থিত আছিল।

Verse 93

अब्रवीद्दुःखितो दीनः क्षिप्त्वाग्रे पत्रकद्वयम् । एकं पापसमुद्भूतमन्यद्धर्मसमुद्भवम्

দুখিত আৰু দীন হৈ সি ক’লে, আগত দুটা লিখিত পাত নিক্ষেপ কৰি—“এটা পাপৰ পৰা উদ্ভূত, আনটো ধৰ্মৰ পৰা উদ্ভূত।”

Verse 94

चित्रेण लिखितं यच्च विचित्रेण तथा परम् । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे देवतीर्थयुगं स्थितम्

চিত্ৰময় আৰু বিস্ময়কৰ ভাৱে যি লিখা আছিল, সেয়াই ঘোষণা কৰিলে—হাটকেশ্বৰ ক্ষেত্ৰত দেবতীৰ্থৰ যুগল অৱস্থিত।

Verse 95

शूद्राख्यं ब्राह्मणीनाम तथान्यत्पद्ममंडितम् । तथा तत्रास्ति लिंगं च पुण्यं माहेश्वरं महत्

এটা তীৰ্থ ‘শূদ্ৰা’ নামে খ্যাত, আনটো ‘ব্ৰাহ্মণী’, পদ্মৰ অলংকাৰে বিভূষিত; আৰু তাত এক মহান পুণ্যময় মাহেশ্বৰ লিঙ্গো স্থিত।

Verse 96

त्रयाणामथ तेषां च प्रभावात्सर्वमानवाः । अपि पापसमायुक्ताः प्रयांति त्रिदशालयम्

সেই তিনটাৰ প্ৰভাৱত সকলো মানুহ—পাপভাৰে যুক্ত হলেও—ত্রিদশৰ আলয়, স্বৰ্গধামলৈ গমন কৰে।

Verse 97

शून्या मे नरका जाताः सर्वे ते रौरवादयः

মোৰ নৰকসমূহ শূন্য হৈ পৰিল—ৰৌৰৱ আদি সকলো নৰকেই।

Verse 98

न कश्चिद्यजनं चक्रे न दानं न च तर्पणम् । देवतानां पितॄणां च मनुष्याणां विशेषतः

কোনেও যজ্ঞ-পূজা নকৰিলে, ন দান, ন তৰ্পণ—দেৱতাসকলৰ, পিতৃসকলৰ, আৰু বিশেষকৈ মানুহৰ বাবে।

Verse 99

तस्मान्मुक्तो मया सर्वो योऽधिकारस्तवोद्भवः । नियोजयस्व तत्रान्यं कञ्चिच्छक्ततमं ततः

সেইহেতু তোমাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা মোৰ সকলো কৰ্তব্যৰ পৰা মই মুক্ত হ’লোঁ; সেয়া ঠাইত আন এজনক—সৰ্বাধিক সক্ষমজনক—নিযুক্ত কৰা।

Verse 100

अप्रमाणं स्थितं सर्वमेतत्पत्रद्वयं मम । तच्छ्रुत्वा पद्मजः प्राह समानीय शतक्रतुम्

মোৰ এই দুটা নথি-পাত্ৰ সকলো অপ্রমাণ হৈ পৰিল। সেয়া শুনি পদ্মজ ব্ৰহ্মাই শতক্ৰতু ইন্দ্ৰক মাতি ক’লে।

Verse 101

गत्वा शीघ्रतमं मर्त्ये त्वं शक्र वचनान्मम । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे तीर्थद्वयमनुत्तमम्

হে শক্ৰ, মোৰ আদেশমতে তই অতি শীঘ্ৰে মর্ত্যলোকলৈ যা—হাটকেশ্বৰজ ক্ষেত্ৰত, সেই অনুত্তম দুটা তীৰ্থলৈ।

Verse 102

शूद्र्याख्यं ब्राह्मणीत्येव यच्च लिंगमनुत्तमम् । तत्रस्थं नाशय क्षिप्रं कृत्वा पांसुप्रवर्षणम्

‘শূদ্ৰা’ নামৰ তীৰ্থ, ‘ব্ৰাহ্মণী’ নামৰ তীৰ্থ, আৰু সেই অনুত্তম লিঙ্গ—তাত যি স্থিত আছে, ধূলিৰ বৰষুণ ঘটাই শীঘ্ৰে ধ্বংস কৰা।

Verse 103

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा सत्वरं शक्रो गत्वा भूमितलं ततः । पांसुभिः पूरयामास ते तीर्थे लिंगमेव च

সূত ক’লে: সেয়া শুনি শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) তৎক্ষণাৎ তৰ্কি ধৰণীৰ পৃষ্ঠলৈ নামিল; আৰু সেই তীৰ্থতে ধূলি-মাটিৰে ভৰাই দিলে, লিঙ্গটোকো ঢাকি দিলে।

Verse 104

अद्यापि कलिकालेऽस्मिन्द्वाभ्यां गृह्य सुमृत्तिकाम् । स्नात्वा च तिलकं कार्यं सर्वपापविशुद्धये

আজিো এই কলিযুগত, দুহাতে উৎকৃষ্ট পবিত্ৰ মাটি লৈ, স্নান কৰি তাৰপিছত তিলক কৰিব লাগে—সকলো পাপৰ সম্পূৰ্ণ বিশুদ্ধিৰ বাবে।

Verse 105

चतुर्दशीदिने प्राप्ते सोमवारे च संस्थिते । द्वाभ्यां यः कुरुते श्राद्धं श्रद्धया परया युतः । गयाश्राद्धेन किं तस्य मनुः स्वायंभुवोऽब्रवीत्

যেতিয়া চতুৰ্দশী তিথি আহে আৰু সোমবাৰে পৰে, যি কোনোবাই তাত দুহাতে (সেই পবিত্ৰ মাটিৰে) পৰম শ্ৰদ্ধাৰে শ্ৰাদ্ধ কৰে—তেওঁৰ গয়া-শ্ৰাদ্ধৰ কি প্ৰয়োজন? এইদৰে স্বায়ম্ভুৱ মনুৱে কৈছিল।

Verse 106

एतद्वः सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि द्विजोत्तमाः । यथा सा ब्राह्मणी जाता शूद्री चापि तथापरा

হে দ্বিজোত্তমাসকল, আপোনালোকে যি সুধিছিল সেয়া সকলো মই ক’লোঁ—কেনেকৈ সেই নাৰী ব্ৰাহ্মণী হ’ল, আৰু কেনেকৈ আন এগৰাকীও শূদ্ৰী হ’ল।

Verse 107

यश्चैतच्छृणुयाद्भक्त्या पठेद्वा द्विजसत्तमाः । सोऽपि तद्दिनजात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः

হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল! যি কোনো ভক্তিভাৱে এই কথা শুনে বা পাঠ কৰে, সিও সেই দিনলৈকে সঞ্চিত পাপৰ পৰা মুক্ত হয়; ইয়াত একো সন্দেহ নাই।

Verse 108

एवं नरो न कः सिद्धस्तस्य लिंगस्य पूजनात् । चिरायुश्च तथा जातो यथान्यो नात्र विद्यते

এইদৰে সেই লিঙ্গৰ পূজনাৰ দ্বাৰা কোন নৰ সিদ্ধি নাপায়? আৰু সি এনে চিৰায়ু হয় যে ইয়াত আন কোনো তুলনা নাই।