Adhyaya 187
Nagara KhandaTirtha MahatmyaAdhyaya 187

Adhyaya 187

সূতে চতুৰ্থ দিনৰ যজ্ঞত হোৱা এটা ঘটনা বৰ্ণনা কৰে। প্ৰস্তাতৃয়ে হোমৰ বাবে পশুৰ গুড়-ভাগ আঁতৰাই থৈছিল; ভোকত প্ৰেৰিত এজন যুৱ ব্ৰাহ্মণে সেই অংশ খাই পেলালে। ফলত হৱি অপবিত্ৰ হৈ যজ্ঞত বিঘ্ন ঘটিল। প্ৰস্তাতৃৰ শাপত সি বিকৃত ৰূপৰ ৰাক্ষস হ’ল; ঋত্বিজসকলে ৰক্ষামন্ত্ৰ আৰু দেৱপ্ৰাৰ্থনাৰে যজ্ঞ ৰক্ষা কৰিলে। সেই পীড়িত ৰাক্ষসক পুলস্ত্যপুত্ৰ বিশ্বাৱসু বুলি চিনাক্ত কৰা হয়। সি লোকপিতামহ ব্ৰহ্মাৰ শৰণ লৈ স্বীকাৰ কৰে যে অজ্ঞানতাবশ নহয়, কামনা-প্ৰেৰিত হৈ এই দোষ ঘটিছিল। যজ্ঞসিদ্ধিৰ বাবে ব্ৰহ্মাই শাপ উঠাই ল’বলৈ অনুৰোধ কৰে, কিন্তু প্ৰস্তাতৃয়ে নিজৰ বাক্য অচল বুলি কৈ শাপ নোহোৱাই। তেতিয়া এক সমাধান স্থিৰ হয়—চামত্কাৰপুৰৰ পশ্চিমে বিশ্বাৱসুক স্থান দিয়া হয়, অন্য অশুভ সত্তাসকলৰ ওপৰত অধিকাৰ দি নাগৰৰ মঙ্গলৰ বাবে নিয়ামক-ৰক্ষক ৰূপে স্থাপন কৰা হয়। পাছত কোৱা হয়—দক্ষিণাহীন, তিল-দৰ্ভবিহীন, অপাত্ৰক দিয়া, অশৌচ/অশুদ্ধ অৱস্থাত, অপবিত্ৰ পাত্ৰত, অকালে বা বিধিভংগে কৰা শ্ৰাদ্ধ ৰাক্ষসৰ “ভাগ” হয়; ই শ্ৰাদ্ধশুদ্ধিৰ সতর্ক তালিকা।

Shlokas

Verse 1

सूत उवाच । चतुर्थे दिवसे प्राप्ते ततो यज्ञसमुद्भवे । ऋत्विग्भिर्याज्ञिकं कर्म प्रारब्धं तदनंतरम्

সূতে ক’লে: চতুৰ্থ দিন আহি পোৱাত, সেই আৰম্ভ হোৱা যজ্ঞত ঋত্বিজসকলে তাৰ পিছতেই তৎক্ষণাৎ যাজ্ঞিক কৰ্ম আৰম্ভ কৰিলে।

Verse 2

सोमपानादिकं सर्वं पशोर्हिंसादिकं तथा । पशोर्गुदं समादाय प्रस्थाता च व्यधारयत्

সোমপান আদি সকলো বিধি, আৰু পশুসংক্রান্ত কৰ্ম—তাৰ হিংসা আদি—সকলো সম্পন্ন হ’ল। প্ৰস্থাতা পশুৰ অন্ত্ৰ গ্ৰহণ কৰি যজ্ঞাৰ্থে পৃথককৈ স্থাপন কৰিলে।

Verse 3

एकांते सदसो मध्ये होमार्थं द्विजसत्तमाः । तस्मिन्व्याकुलतां याते ब्राह्मणः कश्चिदागतः

একান্ত ঠাইত, সদসৰ মাজত, দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকলে হোমাৰ্থে প্ৰস্তুতি লৈ আছিল। সেই সময়ত তাত ব্যাকুলতা উঠাত এজন ব্ৰাহ্মণ আহি উপস্থিত হ’ল।

Verse 4

युवा तत्र प्रविष्टस्तु मांस भक्षणलालसः । ततो गुदं पशोर्दृष्ट्वा भक्षयामास चोत्सुकं

এজন যুৱক তাত প্ৰৱেশ কৰিলে, মাংস ভক্ষণৰ লালসাৰে। তাৰ পাছত পশুৰ অন্ত্ৰ দেখা পাই, উৎসুক হৈ সেয়া গিলিবলৈ ধৰিলে।

Verse 5

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तः प्रस्थाता तस्य संनिधौ । भक्षमाणं समालोक्य तं शशाप ततः परम्

এই সময়তে তাত ওচৰত যজ্ঞকাৰ্যৰ প্ৰস্থাতা উপস্থিত হ’ল। তাক ভক্ষণ কৰি থকা দেখি, পুৰোহিতে তৎক্ষণাৎ তাক শাপ দিলে।

Verse 6

धिग्धिक्पापसमाचार होमार्थं यद्गुदं धृतम् । तत्त्वया दूषितं लौल्याद्यज्ञविघ्नकरं कृतम्

“ধিক্ ধিক্—হে পাপাচাৰী! হোমৰ অৰ্থে যি গুড় ধৰা হৈছিল, সেয়া তই লোভত দুষিত কৰিলি, আৰু যজ্ঞত বিঘ্ন ঘটালিলি।”

Verse 7

उच्छिष्टेन मया होमः कर्तव्यो नैव सांप्रतम् । राक्षसानामिदं कर्म यत्त्वया समनुष्ठितम्

“এতিয়া উচ্ছিষ্ট হোৱা বস্তুৰে মই হোম কৰিব নোৱাৰোঁ। ৰাক্ষসসকলৰেই এই কৰ্ম—যি তই সম্পন্ন কৰিলি।”

Verse 8

तस्मात्त्वं मम वाक्येन राक्षसो भव मा चिरम्

“সেয়ে, মোৰ বাক্যবলে, তই বিলম্ব নকৰাকৈ ৰাক্ষস হ।”

Verse 9

एतस्मिन्नेव काले तु ह्यूर्ध्वकेशोऽभवद्धि सः । रक्ताक्षः शंकुकर्णश्च कृष्णदन्तोऽतिभैरवः

সেই মুহূর্ততেই সি সঁচাকৈ উৰ্ধ্বকেশ হ’ল—ৰক্তবৰ্ণ চকু, শঙ্কু-সদৃশ কৰ্ণ, কৃষ্ণদন্ত, আৰু অতিভয়ংকৰ।

Verse 10

लम्बोष्ठो विकरालास्यो मांसमेदोविवर्जितः । त्वगस्थिस्नायुशेषश्च ।चामुण्डाकृतिरेव च

লম্বা ওঁঠ আৰু বিকৰাল মেলি থকা মুখেৰে, মাংস-মেদ শূন্য—কেৱল ছাল, হাড় আৰু স্নায়ু-মাত্ৰ অৱশিষ্ট—সি চামুণ্ডা সদৃশ ভূতাকৃতি ধাৰণ কৰিলে।

Verse 11

स च विश्वावसुर्नाम पुलस्त्यस्य सुतो मुनिः । मंत्रपूतस्य मांसस्य भक्षणार्थं समागतः

আৰু সি আছিল বিশ্বাৱসু নামৰ মুনি, পুলস্ত্যৰ পুত্ৰ; মন্ত্ৰে পবিত্ৰ কৰা মাংস ভক্ষণ কৰিবলৈ সি আহিছিল।

Verse 12

वेदवेदांगतत्त्वजः पौत्रस्तु परमेष्ठिनः । तं दृष्ट्वा राक्षसाकारं वित्रेसुः सर्वतो द्विजाः

সি বেদ আৰু বেদাঙ্গৰ তত্ত্বজ্ঞানী, পৰমেষ্ঠিনৰ পৌত্ৰ; তথাপি তাক ৰাক্ষস-সদৃশ ৰূপে দেখি চাৰিওফালে দ্বিজসকল ভয়ত কঁপিবলৈ ধৰিলে।

Verse 13

राक्षोघ्नानि च सूक्तानि जजपुश्चापरे तथा । केचिच्छरणमापन्ना विष्णो रुद्रस्य चापरे

কিছুমানে ৰাক্ষস-নাশক সূক্ত জপিলে, আন কিছুমানে তেনেদৰে মন্ত্ৰোচ্চাৰণ কৰিলে; কিছুমানে বিষ্ণুৰ শৰণ ল’লে, আৰু কিছুমানে ৰুদ্ৰৰ।

Verse 14

पितामहस्य चान्ये तु गायत्र्याः शरणं गताः । रक्षरक्षेति जल्पन्तो भयसंत्रस्तमानसाः

কিছুমানে পিতামহ ব্ৰহ্মাৰ শৰণ ল’লে, আৰু কিছুমানে গায়ত্ৰীদেৱীৰ আশ্ৰয় ল’লে; ভয়ে কঁপা মন লৈ “ৰক্ষা, ৰক্ষা” বুলি অনবৰতে চিঞৰি থাকিল।

Verse 15

सोऽपि दृष्ट्वा तदात्मानं गतं राक्षसतां द्विजाः । बाष्पपूर्णेक्षणो दीनः पितामहमुपाद्रवत्

নিজকে ৰাক্ষস অৱস্থালৈ পতিত হোৱা দেখি সেই দ্বিজ ব্ৰাহ্মণ দীন হৈ পৰিল; চকু অশ্ৰুপূৰ্ণ কৰি পিতামহৰ শৰণলৈ দৌৰি গ’ল।

Verse 16

स प्रणम्य ततो वाक्यं कृतांजलिरुवाच तम्

তাৰ পাছত তেওঁ প্ৰণাম কৰি, কৃতাঞ্জলি হৈ, তেওঁক এই বাক্য ক’লে।

Verse 17

पौत्रोऽहं तव देवेश पुलस्त्यस्य सुतो द्विजः । नीतो राक्षसतामद्य प्रस्थात्रा कोपतो विभो

“হে দেবেশ! মই তোমাৰ পৌত্ৰ—পুলস্ত্যৰ পুত্ৰ, এজন দ্বিজ ব্ৰাহ্মণ। আজি প্ৰস্থাত্ৰৰ ক্ৰোধত, হে বিভো, মোক ৰাক্ষস অৱস্থালৈ ঠেলি দিয়া হ’ল।”

Verse 18

जिह्वालौल्येन देवेश पशोर्गुदमजानता । भक्षितं तन्मया देव होमार्थं यत्प्रकल्पितम्

“হে দেবেশ! জিহ্বাৰ লোভত, ই পশুৰ গুদা বুলি নাজানি, হে দেব, হোমৰ অৰ্থে যি প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল, সেয়া মই ভক্ষণ কৰিলোঁ।”

Verse 19

तस्मान्मानुषताप्राप्त्यै मम देहे दयां कुरु । राक्षसत्वं यथा याति तथा नीतिर्विधीयताम्

সেয়ে, মোৰ ওপৰত দয়া কৰা, যাতে মই পুনৰ মানৱ-অৱস্থা লাভ কৰিব পাৰোঁ। যি উপায়ে এই ৰাক্ষস-স্বভাৱ দূৰ হয়, সেই বিধান স্থিৰ কৰা হওক।

Verse 20

तच्छ्रुत्वा जल्पितं तस्य दयां कृत्वा पितामहः । प्रतिप्रस्थातरं सामवाक्यमेतदुवाच ह

তেওঁৰ মিনতি শুনি পিতামহ দয়াৰে বিগলিত হ’ল। তেতিয়া তেওঁ প্ৰস্থাতৃক শান্তিদায়ক বাক্যৰে সম্বোধন কৰি এইদৰে ক’লে।

Verse 21

बालोऽयं मम पौत्रस्तु कृत्याकृत्यं न वेत्ति च । तस्मात्त्वं राक्षसं भावं हरस्वास्य द्विजोत्तम

এইজন মোৰ নাতি, এতিয়াও শিশু; কি কৰণীয় আৰু কি অকৰণীয় সি নাজানে। সেয়ে, হে দ্বিজোত্তম, ইয়াৰ পৰা এই ৰাক্ষস-ভাব দূৰ কৰা।

Verse 22

तच्छ्रुत्वा स मुनिः प्राह प्रायश्चित्तं मखे तव । अनेन जनितं देव गुदं दूषयता विभो

সেয়া শুনি মুনিয়ে ক’লে: হে দেব, তোমাৰ যজ্ঞত প্ৰায়শ্চিত্ত লাগিব, কিয়নো এইজনে পশুৰ গুদ (যজ্ঞাংশ) দুষিত কৰিছে, হে বিভো।

Verse 23

तस्मादेष मया शप्तो यज्ञविघ्नकरो मम । नाहमस्य हरिष्यामि राक्षसत्वं कथंचन

সেয়ে মই ইয়াক মোৰ যজ্ঞত বিঘ্ন সৃষ্টিকাৰী বুলি শাপ দিছোঁ। মই কোনো প্ৰকাৰেই ইয়াৰ ৰাক্ষসত্ব দূৰ নকৰোঁ।

Verse 24

नर्मणापि मया प्रोक्तं कदाचिन्नानृतं वचः

মই ঠাট্টা-ধেমালিতো কেতিয়াও কোনো সময় মিছা বাক্য উচ্চাৰণ কৰা নাই।

Verse 25

ब्रह्मोवाच । प्रायश्चित्तं करिष्येऽहं यज्ञस्यास्य प्रसिद्धये । दक्षिणा गौर्यथोक्ता च कृत्वा होमं विधानतः । त्वमस्य राक्षसं भावं हरस्व मम वाक्यतः

ব্ৰহ্মাই ক’লে: এই যজ্ঞৰ সফল খ্যাতিৰ বাবে মই বিধিমতে প্ৰায়শ্চিত্ত কৰিম। আৰু নিৰ্দেশ অনুসাৰে গৌৰীক দক্ষিণা অৰ্পণ কৰি, নিয়মমতে হোম সম্পন্ন কৰিম। তুমি মোৰ আজ্ঞাত ইয়াৰ ৰাক্ষস-ভাব দূৰ কৰি দিয়া।

Verse 26

सोऽब्रवीच्छीतलो वह्निर्यदि स्यादुष्णगुः शशी । तन्मे स्यादन्यथा वाक्यं व्याहृतं प्रपितामह

সিয়ে ক’লে: হে প্ৰপিতামহ! যদি অগ্নি শীতল হয় আৰু চন্দ্ৰ তাপ দান কৰে, তেন্তে মোৰ উচ্চাৰিত বাক্য অন্যথা হ’ব পাৰে।

Verse 27

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ज्ञात्वा चैव तु निश्चितम् । विश्वावसुं विधिः प्राह ततो राक्षसरूपिणम्

তেওঁৰ বাক্য শুনি আৰু বিষয়টো নিশ্চিতভাৱে বুজি, বিধাতা ব্ৰহ্মাই তেতিয়া ৰাক্ষস-ৰূপধাৰী বিশ্বাৱসুক ক’লে।

Verse 28

त्वं वत्सानेन रूपेण तिष्ठ तावद्वचो मम । कुरुष्व ते प्रयच्छामि येन स्थानमनुत्तमम्

মোৰ বাক্য অনুসাৰে তুমি এতিয়া কিছুদিন বৎস-মুখ ৰূপে থাকি থাকা। মই যি কওঁ সেয়া কৰা; তাৰ দ্বাৰাই মই তোমাক অনুত্তম স্থান দিম।

Verse 29

चमत्कारपुरस्यास्य पश्चिमस्थानमाश्रिताः । सन्त्यन्ये राक्षसास्तत्र मर्यादायां व्यवस्थिताः

এই চমৎকাৰপুৰৰ পশ্চিম দিশত আন ৰাক্ষসসকল বাস কৰে; তাত তেওঁলোকে মৰ্যাদাৰ সীমাৰ ভিতৰত স্থিৰ হৈ থাকে।

Verse 31

तत्र प्रभुत्वमातिष्ठ नागराणां हिते स्थितः । राक्षसा बहवः संति कूष्मांडाश्च पिशाचकाः

তাত নাগৰসকলৰ হিতত স্থিত হৈ প্ৰভুত্ব গ্ৰহণ কৰা; বহু ৰাক্ষস আছে, লগতে কূষ্মাণ্ড আৰু পিশাচো আছে।

Verse 32

ये चान्ये राक्षसाः केचिद्दुष्टभावसमाश्रिताः । तत्र गच्छंति ये सर्वे निगृह्णंति च तत्क्षणात्

আৰু আন যিসকল ৰাক্ষস দুষ্ট ভাব আঁকোৱালি লয়—যিসকলে তাত যায়, তেওঁলোক সকলোৱে সেই ক্ষণতেই দমন কৰা হয়।

Verse 33

भूताः प्रेताः पिशाचाश्च कूष्मांडाश्च विशेषतः । नागरं तु पुरो दृष्ट्वा तद्भयाद्यांति दूरतः

ভূত, প্ৰেত, পিশাচ আৰু বিশেষকৈ কূষ্মাণ্ড—নাগৰক সন্মুখত দেখি, তাৰ ভয়ত দূৰলৈ পলাই যায়।

Verse 34

तद्गच्छ पुत्र तत्र त्वं सर्वेषामधिपो भव । राक्षसानां मया दत्तं तव राज्यं च सांप्रतम्

সেয়ে, পুত্ৰ, তই তাত যা; তই সকলোৰে অধিপতি হ’বি। এতিয়া মই তোক ৰাক্ষসসকলৰ ওপৰত ৰাজ্যাধিকার দান কৰিলোঁ।

Verse 35

राक्षस उवाच । आधिपत्ये स्थितस्यैवं राक्षसानां पितामह । किं मया तत्र भोक्तव्यं तेभ्यो देयं च किं वद

ৰাক্ষসে ক’লে: “হে পিতামহ! মই যেতিয়া এইদৰে ৰাক্ষসসকলৰ ওপৰত আধিপত্যত স্থিত, তেতিয়া তাত মই কি ভোগ কৰিম, আৰু তেওঁলোকক কি দান দিব লাগে? কৃপা কৰি কোৱা।”

Verse 36

राज्ञा चैव यतो देयं भृत्यानां भोजनं विभो । तन्ममाचक्ष्व देवेश दयां कृत्वा ममोपरि

হে প্ৰভু! ৰজাই নিজৰ ভৃত্য আৰু আশ্ৰিতসকলক আহাৰ যোগাব লাগিব—এই কৰ্তব্য যিহেতু আছে, হে দেৱেশ, মোৰ ওপৰত দয়া কৰি এই কথা স্পষ্টকৈ কোৱা।

Verse 37

न करोति च यो राजा ।भृत्यवर्गस्य पोषणम् । रौरवं नरकं याति स एवं हि श्रुतं मया

যি ৰজাই নিজৰ ভৃত্যবৰ্গক পোষণ নকৰে, সি ‘ৰৌৰৱ’ নামৰ নৰকলৈ যায়—এইদৰে মই শুনিছোঁ।

Verse 38

ब्रह्मोवाच । यच्छ्राद्धं दक्षिणाहीनं तिलैर्दर्भैर्विवर्जितम् । तत्सर्वं ते मया दत्तं यद्यपि स्यात्सुतीर्थगम्

ব্ৰহ্মাই ক’লে: যি শ্ৰাদ্ধ দক্ষিণাহীন, আৰু তিল-দৰ্ভা বর্জিত—সেই সকলোৰ ফল মই তোমাক দিছোঁ, যদিও সেয়া উত্তম তীৰ্থ ‘সুতীৰ্থ’ত কৰা হৈছিল।

Verse 39

यच्छ्राद्धं सूकरः पश्येन्नारी वाथ रजस्वला । कौलेयकोऽथ वालेयस्तत्सर्वं ते भविष्यति

যি শ্ৰাদ্ধ সূকৰে দেখে, বা ৰজস্বলা নাৰীয়ে দেখে, বা কুকুৰে—সেয়া নীচ বংশৰ হওক বা পথৰ কুকুৰ—দেখে, সেই সকলো দোষ তোমাৰ শ্ৰাদ্ধত লাগিব।

Verse 40

विधिहीनं तु यच्छ्राद्धं दर्भेर्वा मूलवर्जितैः । वितस्तेरधिकैर्वापि तत्सर्वं ते भविष्यति

কিন্তু বিধিবিহীনভাৱে যি শ্ৰাদ্ধ কৰা হয়, বা মূলবিহীন দৰ্ভা-কুশেৰে, অথবা বিধান কৰা ‘বিতস্তি’ মাপতকৈ অধিক ব্যৱস্থাৰে—সেই সকলো দোষ তোমাৰ শ্ৰাদ্ধত লাগিব।

Verse 41

तिलं वा तैलपक्वं वा शूकधान्यमथापि वा । न यत्र दीयते श्राद्धे तत्ते श्राद्धं भविष्यति

যদি শ্ৰাদ্ধত তিল, বা তেলত ৰন্ধা আহাৰ, বা খোলসহ শস্য (শূকধান্য) একো দান নকৰা হয়, তেন্তে সেই শ্ৰাদ্ধ তোমাৰ বাবে দোষযুক্ত হয়।

Verse 42

अस्नातैर्यत्कृतं श्राद्धं यच्चाधौतांबरैः कृतम् । तैलाभ्यंगयुतैश्चैव तत्ते सर्वं भविष्यति

যিসকল লোকে স্নান নকৰাকৈ, বা নাধোৱা বস্ত্ৰ পিন্ধি, আৰু তেল-মৰ্দনৰ তেল লেপি শ্ৰাদ্ধ কৰে—সেই সকলো দোষ তোমাৰ ক্ৰিয়াত লাগিব।

Verse 43

यद्वा माहिषिको भुंक्ते श्वित्री वा कुनखोऽपि वा । कुष्ठी वाथ द्विजो भुंक्ते तत्ते श्राद्धं भविष्यति

অথবা যদি শ্ৰাদ্ধৰ ভোজন মাহিষিক, বা শ্বিত্ৰী (শ্বেতদাগ-ৰোগী), বা কুনখ (নখৰ ৰোগী), বা কুষ্ঠী—এনে লোক খায়, তেন্তে সেই দোষ তোমাৰ শ্ৰাদ্ধত লাগিব।

Verse 44

हीनांगो वाऽथ यद्भुंक्तेऽधिकांगो वाथ निंदितः । महाव्याधिगृहीतो वा चौरो वार्द्धुषिकोऽपि वा । यत्र भुंक्तेऽथवा श्राद्धे तत्ते श्राद्धं भविष्यति

যদি শ্ৰাদ্ধত অঙ্গহীন, বা অধিক অঙ্গযুক্ত, বা নিন্দিত, বা মহাৰোগগ্ৰস্ত, বা চোৰ, বা সূদখোৰ—এনে কোনো লোকে ভোজন কৰে, তেন্তে সেই দোষ তোমাৰ শ্ৰাদ্ধত লাগিব।

Verse 45

श्यावदन्तस्तु यद्भुंक्ते यद्भुंक्ते वृषलीपतिः । विनग्नो वाथ यद्भुंक्ते तत्ते श्राद्धं भविष्यति

শ্ৰাদ্ধত যদি ক’লা দাঁত থকা লোকে ভোজন কৰে, বা শূদ্ৰী স্ত্ৰীৰ স্বামী ভোজন কৰে, বা অনুচিত উলংগ অৱস্থাত কোনোবাই ভোজন কৰে—সেই দোষ তোমাৰ শ্ৰাদ্ধত লাগিব।

Verse 46

यो यज्ञो दक्षिणाहीनो यश्चाशौचयुतैः कृतः । ब्रह्मचर्यविहीनस्तु तत्फलं ते भविष्यति

যি যজ্ঞ দক্ষিণাহীন, বা অশৌচে দুষিত লোকসকলে কৰে, বা ব্ৰহ্মচৰ্যবিহীনভাৱে সম্পন্ন হয়—হে সম্বোধিত, তাৰ ফল তোমাৰ ভাগত পৰিব।

Verse 47

यस्मिन्नैवातिथिः पूज्यः श्राद्धे वा यज्ञकर्मणि । संप्राप्ते वैश्वदेवांते तत्ते सर्वं भविष्यति

যি শ্ৰাদ্ধ বা যজ্ঞকর্মত আগত অতিথিক পূজা-সন্মান নকৰা হয়—বিশেষকৈ বৈশ্বদেৱৰ অন্তিম আहुতিৰ সময়ত—সেই সকলো পুণ্য তোমাৰ হ’ব।

Verse 48

आवाहनात्परं यत्र मौनं न श्राद्धदश्चरेत् । ब्राह्मणो वाऽथ भोक्ता च तत्ते श्राद्धं भविष्यति

য’ত আৱাহনৰ পাছত শ্ৰাদ্ধৰ বিধিবদ্ধ মৌন পালন নকৰা হয়—ব্ৰাহ্মণেই হওক বা ভোজকেই হওক—সেই শ্ৰাদ্ধ তোমাৰ হ’ব।

Verse 49

मृन्मयेषु च पात्रेषु यः श्राद्धं कुरुते नरः । भिन्नपात्रेषु वा यच्च तत्ते सर्वं भविष्यति

যি মানুহে মাটিৰ পাত্ৰত শ্ৰাদ্ধ কৰে, বা ফাটা-ভঙা পাত্ৰত কৰে—সেই সকলো তোমাৰ ভাগত জমা হ’ব।

Verse 50

प्रत्यक्षलवणं यत्र तक्रं वा विकृतं भवेत् । जातीपुष्पप्रदानं च तत्ते सर्वं भविष्यति

য’ত লৱণ প্ৰত্যক্ষভাৱে অনুচিতৰূপে পৰিবেশন কৰা হয়, বা তক্ৰ (মাখন-জল) বিকৃত/বিগড়া অৱস্থাত অৰ্পণ কৰা হয়, আৰু য’ত সেই প্ৰসঙ্গে জাতী (জুঁই) ফুল দান কৰা হয়—সেই সকলো তোমাৰ ভাগত পৰিব।

Verse 51

यजमानो द्विजो वाथ ब्रह्मचर्यविवर्जितः । तच्छ्राद्धं ते मया दत्तं त्रिपात्रेण विवर्जितम्

যদি যজমান—দ্বিজ হওক বা আন কোনো—ব্ৰহ্মচৰ্যৰ সংযমৰ পৰা বঞ্চিত হয়, তেন্তে ত্ৰিপাত্ৰ-ব্যৱস্থা বিহীন সেই শ্ৰাদ্ধক মই তোমালৈ দিয়া বুলি গণ্য কৰোঁ।

Verse 52

आयसेन तु पात्रेण यत्रान्नं च प्रदीयते । तच्छ्राद्धं ते मया दत्तं तथान्यदपि हीयते

য’ত লোহাৰ পাত্ৰত অন্ন দিয়া হয়, সেই শ্ৰাদ্ধক মই তোমালৈ দিয়া বুলি গণ্য কৰোঁ; আৰু তেনেদৰে আন পুণ্যও ক্ষয় পায়।

Verse 53

मंत्रक्रियाभ्यां यत्किचिद्रात्रौ दत्तं हुतं तथा । सक्रांतिसोमपर्वभ्यां व्यति रिक्तं तु कुत्सितम्

মন্ত্ৰ আৰু ক্ৰিয়াৰে ৰাতি যি কিবা দান কৰা হয় বা অগ্নিত হোম কৰা হয়—যদি সেয়া সংক্ৰান্তি আৰু সোম-পৰ্বৰ বাহিৰে হয়—তেন্তে সেয়া নিশ্চয় নিন্দনীয়।

Verse 54

इत्युक्त्वा विररामाशु ब्रह्मा लोकपितामहः । राक्षसः सोऽपि तत्रापि लेभे स्थानं तु राक्षसम्

এইদৰে কৈ সৃষ্টিলোকৰ পিতামহ ব্ৰহ্মা তৎক্ষণাৎ নীৰৱ হ’ল; আৰু সেই ৰাক্ষসেও তাতেই ৰাক্ষসৰ স্থান লাভ কৰিলে।

Verse 187

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठ नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये राक्षसप्राप्यश्राद्धवर्णनंनाम सप्ताशीत्युत्तरशततमोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশীতিসাহস্ৰ্য সংহিতাৰ ষষ্ঠ নাগৰখণ্ডত, হাটকেশ্বৰ ক্ষেত্ৰ-মাহাত্ম্যৰ অন্তৰ্গত ‘ৰাক্ষসপ্ৰাপ্য শ্ৰাদ্ধৰ বৰ্ণনা’ নামক একশ সাতাশি অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।