Adhyaya 184

Verse 1

। सूत उवाच । तृतीये च दिने प्राप्ते त्रयोदश्यां द्विजोत्तमाः । प्रातःसवनमादाय ऋत्विजः सर्व एव ते । स्वेस्वे कर्मणि संलग्ना यज्ञकृत्यसमुद्भवे

সূতে ক’লে: তৃতীয় দিন আহিল—ত্রয়োদশী তিথিত—হে দ্বিজোত্তমসকল! সকলো ঋত্বিজে প্ৰাতঃসৱন গ্ৰহণ কৰি, যজ্ঞকৃত্যৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা নিজ নিজ কৰ্মত নিমগ্ন হ’ল।

Verse 2

ततः प्रवर्तते यज्ञस्तदा पैतामहो महान् । सर्वकामसमृद्धस्तु सर्वैः समुदितो गुणैः

তাৰ পাছত তেতিয়াই মহান পৈতামহ যজ্ঞ আৰম্ভ হ’ল—সকলো কামনা-পূৰণৰ সমৃদ্ধিৰে পৰিপূৰ্ণ আৰু সকলো গুণেৰে সমন্বিত।

Verse 3

दीयतां दीयतां तत्र भुज्यतां भुज्यतामिति । एकः संश्रूयते शब्दो द्वितीयो द्विजसंभवः

তাত এটা শব্দ শুনা গ’ল: “দিয়া, দিয়া!” আৰু দ্বিতীয়টো: “ভুজা, ভুজা!”—দ্বিজসমাজৰ মাজত উদ্ভৱ হোৱা কোলাহল।

Verse 4

नान्यस्तत्र तृतीयस्तु यज्ञे पैतामहे शुभे । यो यं कामयते कामं हेमरत्नसमुद्भवम्

সেই শুভ পৈতামহ যজ্ঞত তৃতীয় কোনো ধ্বনি নাছিল। যি যি কামনা কোনোবাই কামনা কৰে—সোণ আৰু ৰত্নৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা (সাংসাৰিক সমৃদ্ধিৰ) কামনা—

Verse 5

स तत्प्राप्नोत्यसंदिग्धं वांछिताच्च चतुर्गुणम् । पक्वान्नस्य कृतास्तत्र दृश्यंते पर्वताः शुभाः

সেয়া নিঃসন্দেহে লাভ কৰে—ইচ্ছাৰ চাৰিগুণ অধিক। তাত পাকভোজনৰ শুভ ঢিপবোৰ পৰ্বতৰ দৰে দেখা গৈছিল।

Verse 6

घृतक्षीर महानद्यो दानार्थं वित्तराशयः । एतस्मिन्नंतरे प्राप्तः कश्चिज्ज्ञानी द्विजोत्तमाः

ঘৃত আৰু ক্ষীৰৰ মহা নদী যেন বোৱাই আছিল, আৰু দানাৰ্থে ধনৰ ৰাশি সাজু হৈ আছিল। সেই অন্তৰত, হে দ্বিজোত্তমসকল, এজন জ্ঞানী পুৰুষ উপস্থিত হ’ল।

Verse 7

अतीतानागतान्वेत्ति वर्तमानं च यः सदा । स ब्रह्माणं नमस्कृत्य निविष्टश्च तदग्रतः

যি সদায় অতীত, অনাগত আৰু বৰ্তমানো জানে—সেইজনেই ব্ৰহ্মাক নমস্কাৰ কৰি, তেওঁৰ সন্মুখত বহিল।

Verse 8

कर्मांतरेषु विप्राणां स सर्वेषां द्विजोत्तमाः । कथयामास यद्वृत्तं बाल्यात्प्रभृति कृत्स्नशः

ব্ৰাহ্মণসকল নিজ নিজ কৰ্মকাণ্ডত ব্যস্ত থাকোঁতে, সেই দ্বিজোত্তমে বাল্যকালৰ পৰা আৰম্ভ কৰি যি যি ঘটিছিল, সকলো সম্পূৰ্ণকৈ বৰ্ণনা কৰিলে।

Verse 9

ततस्त ऋत्विजः सर्वे कौतुकाविष्टचेतसः । पप्रच्छुर्ज्ञानिनं तं च विस्मयोत्फुल्ललोचनाः

তাৰ পাছত সকলো ঋত্বিজ পুৰোহিত বিস্ময়ে আচ্ছন্নচিত্ত হৈ, সেই জ্ঞানীক প্ৰশ্ন কৰিলে; আশ্চৰ্যত তেওঁলোকৰ চকু ফুলি উঠিল।

Verse 10

विस्मृतानि स्मरंतस्ते निजकृत्यानि वै ततः । प्रोक्तानि गर्हणीयानि ह्यसंख्यातानि सर्वशः

তেতিয়া তেওঁলোকে পাহৰি যোৱা নিজৰ কৰ্ম স্মৰণ কৰি, সকলো দিশে অগণন গৰ্হণীয় কৃত্য—বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ—উচ্চাৰণ কৰিলে।

Verse 11

ततस्ते पुनरेवाथ पप्रच्छुर्ज्ञानिनं च तम् । लोकोत्तरमिदं ज्ञानं कथं ते संस्थितं द्विज

তাৰ পাছত তেওঁলোকে পুনৰ সেই জ্ঞানীক সুধিলে: “হে দ্বিজ, এই লোকোত্তৰ জ্ঞান তোমাৰ ভিতৰত কেনেকৈ স্থিত হ’ল?”

Verse 12

को गुरुस्ते समाचक्ष्व परं कौतूहलं हि नः । अहोज्ञानमहो ज्ञानं नैतद्दृष्टं श्रुतं च न

“আমাক কোৱা—তোমাৰ গুৰু কোন? আমাৰ কৌতূহল অতি মহান। আহা জ্ঞান! এনে জ্ঞান আমি নেদেখিলোঁ, নাশুনিলোঁ।”

Verse 13

यादृशं ते द्विजश्रेष्ठ दृश्यते पार्थसंस्थितम् । किं ब्रह्मणा स्वयं विप्र त्वमेवं प्रतिबोधितः

“হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, তোমাৰ ভিতৰত যি দেখা যায়—পৰ্বতৰ দৰে দৃঢ় স্থিত—হে ব্ৰাহ্মণ, সেয়া কি স্বয়ং ব্ৰহ্মাই তোমাক এইদৰে বোধ কৰাইছিল?”

Verse 14

किं वा हरेण तुष्टेन किं वा देवेन चक्रिणा । नान्यप्रबोधितस्यैवं ज्ञानं संजायते स्फुटम्

“নাইবা সন্তুষ্ট হৰিয়ে, নাইবা চক্রধাৰী দেৱে? কিয়নো অন্যে বোধ নকৰালে এনে স্পষ্ট জ্ঞান উদয় নহয়।”

Verse 15

अतिथिरुवाच । पिंगला कुररः सर्पः सारंगश्चैव यो वने । इषुकारः कुमारी च षडेते गुरवो मम

অতিথিয়ে ক’লে: “পিঙ্গলা, কুৰৰ পক্ষী, সাপ, আৰু বনত বাস কৰা সাৰঙ্গ (হৰিণ); ইষুকাৰ (বাণ-নির্মাতা), আৰু কুমাৰী—এই ছয়জনেই মোৰ গুৰু।”

Verse 16

एतेषां चेष्टितं दृष्ट्वा ज्ञानं मे समुपस्थितम्

এই (ছয়জন)ৰ আচৰণ দেখি মোৰ অন্তৰত জ্ঞান উদয় হ’ল আৰু সেয়া স্পষ্টভাৱে মোৰ সন্মুখত উপস্থিত হ’ল।

Verse 17

ब्राह्मणा ऊचुः । कथयस्व महाभाग कथं ते गुरवः स्थिताः । कीदृशं च त्वया दृष्टं तेषां चैव विचेष्टितम्

ব্ৰাহ্মণসকলে ক’লে: “হে মহাভাগ! কোৱা—তোমাৰ গুৰুসকল কেনেদৰে অৱস্থিত? তুমি নিজে তেওঁলোকৰ বিষয়ে কি দেখিলা, আৰু তেওঁলোকৰ আচৰণ-কৰ্ম কেনেকুৱা আছিল?”

Verse 18

कस्मिन्देशे त्वमुत्पन्नः कस्मिन्स्थाने वदस्व नः । किंनामा किं नु गोत्रश्च सर्वं विस्तरतो वद

“তুমি কোন দেশত জন্মিলা, আৰু কোন ঠাইত? আমাক কোৱা। তোমাৰ নাম কি, আৰু তোমাৰ গোত্ৰ কোনটো? সকলো কথা বিস্তাৰে কোৱা।”

Verse 19

अतिथिरुवाच । आसन्नव पुरे विप्राश्चत्वारो ये विवासिताः । शुनःशेपोऽथ शाक्रेयो बौद्धो दांतश्चतुर्थकः

অতিথিয়ে ক’লে: “হে বিপ্ৰসকল! আসন্নৱ নগৰত চাৰিজন ব্ৰাহ্মণ আছিল, যিসকলক নিৰ্বাসিত কৰা হৈছিল—শুনঃশেপ, শাক্ৰেয়, বৌদ্ধ, আৰু চতুৰ্থজন দান্ত।”

Verse 20

तेषां मध्ये तु यो बौद्धः शांतो दांत इति स्मृतः । छन्दोगगोत्रविख्यातो वेदवेदांगपारगः

“তেওঁলোকৰ মাজত বৌদ্ধ নামধাৰীজন ‘শান্ত’ আৰু ‘দান্ত’ বুলি স্মৃত হৈছিল; ছান্দোগ গোত্ৰত বিখ্যাত, আৰু বেদ-বেদাঙ্গত সম্পূৰ্ণ পাৰদৰ্শী আছিল।”

Verse 21

नागरेषु समुत्पन्नः पश्चिमेवयसि स्थितः । तस्याहं प्रथमः पुत्रः प्राणेभ्योऽपि सुहृत्प्रियः

সেইজন নাগৰসকলৰ মাজত জন্ম লৈ পাছৰ বয়সত স্থিত হৈছিল। মই তেওঁৰ প্ৰথম পুত্ৰ—প্ৰাণতকৈও অধিক প্ৰিয়, বিশ্বাসযোগ্য সহচৰস্বৰূপে স্নেহাস্পদ।

Verse 22

ततोऽहं यौवनं प्राप्तो यदा द्विजवरोत्तम तदा मे दयितस्तातः पंचत्वं समुपागतः

তাৰ পাছত, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, যেতিয়া মই যৌৱনলৈ উপনীত হ’লোঁ, তেতিয়াই মোৰ প্ৰিয় পিতা পঞ্চতত্ত্বত লীন হ’ল—অর্থাৎ দেহ ত্যাগ কৰিলে।

Verse 23

एतस्मिन्नंतरे राजा ह्यानर्ताधिपतिर्द्विजाः । सुतपास्तेन निर्दिष्टोऽहं तु कंचुकिकर्मणि

এই অন্তৰত, হে দ্বিজসকল, আনর্তৰ অধিপতি ৰজাই সুতপাসৰ দ্বাৰা মোক কঞ্চুকিনৰ কৰ্মত—অন্তঃপুৰৰ পৰিচাৰকৰ দায়িত্বত—নিযুক্ত কৰিলে।

Verse 24

शांतं दांतं समालोक्य विश्वस्तेन महात्मना । तस्य चांतःपुरे ह्यासीत्पिंगलानाम नायिका

শান্ত আৰু দমিত (সংযমী) দেখি সেই মহাত্মা ৰজাই তেওঁৰ ওপৰত বিশ্বাস স্থাপন কৰিলে। আৰু তেওঁৰ অন্তঃপুৰত পিঙ্গলা নামৰ এগৰাকী মুখ্য নায়িকা আছিল।

Verse 25

दौर्भाग्येण समोपेता रूपेणापि समन्विता । अथान्याः शतशस्तस्य भार्याश्चांतःपुरे स्थिताः

তাই দুৰ্ভাগ্যৰ বোজা বহন কৰিছিল, তথাপি ৰূপ-সৌন্দৰ্যত সমৃদ্ধ আছিল। আৰু তেওঁৰ বাহিৰেও সেই ৰজাৰ শত শত আন পত্নী অন্তঃপুৰত বাস কৰিছিল।

Verse 26

ताः सर्वा रजनीवक्त्रे व्याकुलत्वं प्रयांति च । आहरंति परान्गन्धान्धूपांश्च कुसुमानि च

ৰাতি নামি আহোঁতেই সেই সকলো নাৰী অস্থিৰ হৈ উঠিল; আৰু উৎকৃষ্ট সুগন্ধ, ধূপ আৰু পুষ্প আনি দিলে।

Verse 27

विलेपनानि मुख्यानि सुरभीणि तथा पुरः । पुष्पाणि च विचित्राणि ह्यन्याः सूक्ष्मांबराणि च

আগফালে বাছনি কৰা সুগন্ধি লেপন থোৱা হ’ল; লগতে নানা বৰ্ণৰ বিচিত্ৰ পুষ্প আৰু আন সূক্ষ্ম বস্ত্ৰো।

Verse 28

तावद्यावत्स्थितः कालः शयनीयसमुद्भवः । मन्मथोत्साहसं युक्ताः पुलकेन समन्विताः

শয্যাসুখৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা যিমান সময় স্থিত আছিল, সিমান সময় তেওঁলোক কামদেৱৰ উন্মাদ উৎসাহেৰে পৰিপূৰ্ণ হৈ ৰোমাঞ্চেৰে সংযুক্ত আছিল।

Verse 29

एका जानाति मां सुप्तां नूनमाकारयिष्यति । अन्या जानाति मां चैव परस्परममर्षतः

এগৰাকী জানে যে মই শুই আছোঁ, নিশ্চয়েই মোক জগাবলৈ চেষ্টা কৰিব; আন এগৰাকীয়েও জানে—আৰু সিহঁতে পৰস্পৰে ঈৰ্ষ্যাৰে অসন্তুষ্ট হয়।

Verse 30

स्पर्धयन्ति प्रयुध्यन्ति विरूपाणि वदन्ति च । तासां मध्यात्ततश्चैका प्रयाति नृपसंनिधौ

সিহঁতে প্ৰতিযোগিতা কৰে, ঝগৰা-বিবাদ কৰে আৰু কটু বাক্য কয়; তাৰ পাছত সিহঁতৰ মাজৰ পৰা এগৰাকী ৰজাৰ সন্নিধিলৈ আগবাঢ়ে।

Verse 31

शेषा वै लक्ष्यमासाद्य निःश्वस्य प्रस्वपन्ति च । दुःखार्ता न लभन्ति स्म ताश्च निद्रां पराभवात्

আনসকলে লক্ষ্যত উপনীত হৈ দীঘল নিশ্বাস লৈ শুই পৰে; কিন্তু পৰাজয়ৰ কাৰণে দুখে পীড়িত হৈও সিহঁতে সত্য নিদ্ৰা নাপায়।

Verse 32

कामेन पीडितांगाश्च बाष्पपूर्णेक्षणाः स्थिताः

কামনাই পীড়িত দেহ লৈ সিহঁতে থিয় হৈ ৰ’ল, আৰু চকু দুটা অশ্ৰুৰে ভৰি আছিল।

Verse 33

आशा हि परमं दुःखं निराशा परमं सुखम् । आशानिराशां कृत्वा च सुखं स्वपिति पिंगला

আশাই পৰম দুখ; নিৰাশা—অর্থাৎ প্রত্যাশাৰ বন্ধনৰ পৰা মুক্তি—পৰম সুখ। আশা-নিরাশা ত্যাগ কৰি পিঙ্গলা সুখেৰে শুৱে।

Verse 34

न करोति च शृंगारं न स्पर्धां च कदाचन । न व्याकुलत्वमापेदे सुखं स्वपिति पिंगला

সিহঁতে ন শৃঙ্গাৰ কৰে, ন কেতিয়াও স্পৰ্ধা। সি ব্যাকুলতালৈ নপৰে—পিঙ্গলা সুখেৰে শুৱে।

Verse 35

ततो मयापि तद्दृष्ट्वा तस्याश्चेष्टितमुत्तमम् । आशाः सर्वाः परित्यक्ताः स्वपिमीह ततः सुखी

তেতিয়া মইও তাইৰ উত্তম আচৰণ দেখি সকলো আশা ত্যাগ কৰিলোঁ; সেয়ে ইয়াত মই সন্তুষ্ট হৈ সুখেৰে শুৱোঁ।

Verse 36

ये स्वपंति सुखं रात्रौ तेषां कायाग्निरिध्यते । आहारं प्रतिगृह्णाति ततः पुष्टिकरं परम्

যিসকলে ৰাতি সুখে নিদ্ৰা কৰে, তেওঁলোকৰ দেহাগ্নি প্ৰজ্বলিত হয়। তেতিয়া দেহে আহাৰ যথাযথভাৱে গ্ৰহণ কৰে, আৰু তাৰ পৰা পৰম পুষ্টি তথা কল্যাণ জন্মে।

Verse 37

तदेत्कारणं जातं मम तेजो भिवृद्धये । गुरुत्वे पिंगला जाता तेन सा मे द्विजोत्तमाः

এই কাৰণতেই ঘটিল—মোৰ তেজৰ বৃদ্ধি হ’বলৈ। পিঙ্গলা সত্য গাম্ভীৰ্যৰে গুৰুভাৰা হ’ল; সেয়ে, হে দ্বিজোত্তম, সি মোৰ গুৰু হ’ল।

Verse 38

आशापाशैः परीतांगा ये भवन्ति नरो र्दिताः । ते रात्रौ शेरते नैव तदप्राप्तिविचिन्तया

আশাৰ পাশৰে চৌফালে বান্ধ খাই কষ্টপীড়িত নৰসকল ৰাতি নিদ্ৰা নকৰে; কিয়নো লাভ নোহোৱাৰ চিন্তাই তেওঁলোকক দগ্ধ কৰে।

Verse 39

नैवाग्निर्दीप्यते तेषां जाठरश्च ततः परम् । आहारं वांछते नैव तन्न तेजोभिवर्धनम्

তেওঁলোকৰ অগ্নি প্ৰজ্বলিত নহয়—তাৰ পাছত জঠৰাগ্নিও নহয়। তেওঁলোকে আহাৰো কামনা নকৰে; সেয়ে তেওঁলোকৰ তেজ আৰু প্ৰাণবল বৃদ্ধি নাপায়।

Verse 40

सर्वस्य विद्यते प्रांतो न वांछायाः कथंचन

সকলো বস্তুৰ অন্ত আছে; কিন্তু কামনা-বাসনাৰ কোনো মতে অন্ত নাই।

Verse 41

यथायथा भवेल्लाभो वांचितस्य नृणामिह । हविषा कृष्णवर्त्मेव वृद्धिं याति तथातथा

যেনেকৈ মানুহে ইয়াত নিজৰ বাঞ্ছিত বস্তুৰ লাভ অধিকাধিক পায়, তেনেকৈ তৃষ্ণাও তেনেদৰে বৃদ্ধি পায়—যেন হৱিষৰ আহুতিত অগ্নি অধিক জ্বলি উঠে।

Verse 42

यथा शृंगं रुरोः काये वर्धमानस्य वर्धते । एवं तृष्णापि यत्नेन वर्धमानेन वर्धते

যেনেকৈ হৰিণৰ দেহত শিংটো তাৰ বৃদ্ধি সঙ্গেই বাঢ়ে, তেনেকৈ তৃষ্ণাও নিজৰেই চেষ্টা-যত্নৰ সৈতে বাঢ়ি যায়।

Verse 43

एवं ज्ञात्वा महाभागः पुरुषेण विजानता । दिवा तत्कर्म कर्तव्यं येन रात्रौ सुखं स्वपेत्

এই কথা জানি, মহাভাগ্যবান আৰু বিবেকী পুৰুষে দিনত তেনে কৰ্ম কৰিব লাগে, যাৰ ফলত ৰাতি তেওঁ সুখেৰে নিদ্ৰা যাব পাৰে।

Verse 184

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये ब्रह्मयज्ञे तृतीयदिवसे पिंगलोपाख्यानवर्णनंनाम चतुरशीत्युत्तरशततमोऽध्यायः

এইদৰে পবিত্ৰ শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণত—একাশি হাজাৰ শ্লোকৰ সংহিতাৰ ভিতৰত—ষষ্ঠ নাগৰখণ্ডত, হাটকেশ্বৰ ক্ষেত্ৰমাহাত্ম্যৰ ব্ৰহ্মযজ্ঞৰ তৃতীয় দিনত, “পিঙ্গলা উপাখ্যানৰ বৰ্ণনা” নামৰ একশ চৌৰাশিতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।