Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 36

Devanagari script

ये स्वपंति सुखं रात्रौ तेषां कायाग्निरिध्यते । आहारं प्रतिगृह्णाति ततः पुष्टिकरं परम्

Transliteration

ye svapaṃti sukhaṃ rātrau teṣāṃ kāyāgniridhyate | āhāraṃ pratigṛhṇāti tataḥ puṣṭikaraṃ param

Translation

যিসকলে ৰাতি সুখে নিদ্ৰা কৰে, তেওঁলোকৰ দেহাগ্নি প্ৰজ্বলিত হয়। তেতিয়া দেহে আহাৰ যথাযথভাৱে গ্ৰহণ কৰে, আৰু তাৰ পৰা পৰম পুষ্টি তথা কল্যাণ জন্মে।

Word by Word

• ये: who (those who)
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), बहुवचनम्; सम्बन्धबोधक-सर्वनाम (relative pronoun)

• स्वपन्ति: sleep
• स्वपन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्वप् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुषः (3rd person), बहुवचनम्

• सुखम्: comfortably, happily
• सुखम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सुख (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय-प्रयोगः; क्रियाविशेषणरूपेण (adverbial accusative)

• रात्रौ: at night
• रात्रौ: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रात्रि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative), एकवचनम्

• तेषाम्: of them
• तेषाम्: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठीसम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive), बहुवचनम्

• कायाग्निः: the bodily fire (digestive/physical heat)
• कायाग्निः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: काय (प्रातिपदिक) + अग्नि (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (षष्ठी-तत्पुरुषः: कायस्य अग्निः); पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम्

• इध्यते: is kindled, blazes
• इध्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: इन्ध् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), आत्मनेपदम्, प्रथम-पुरुषः (3rd person), एकवचनम्; कर्मणि/भावे प्रयोगः (is kindled)

• आहारम्: food
• आहारम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आहार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम्

• प्रतिगृह्णाति: accepts, takes in
• प्रतिगृह्णाति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्रति + ग्रह् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुषः (3rd person), एकवचनम्

• ततः: thereupon, then
• ततः: Hetu/Sequence (Cause/sequence marker)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अपादान/हेतु/क्रमबोधक-क्रियाविशेषणम् (thereupon/from that)

• पुष्टिकरम्: nourishing
• पुष्टिकरम्: Karma-visheshana (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुष्टि (प्रातिपदिक) + कर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (पुष्टिं करोति इति); नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम्; विशेषणम् (आहारस्य)

• परम्: supreme, excellent
• परम्: Karma-visheshana (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम्; विशेषणम् (आहारस्य)

Speaker

Unspecified narrator (contextual narration within Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim rests peacefully at night near a tīrtha; a subtle inner flame (agni) glows within, and nourishing food is received with gratitude at dawn.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Inner peace supports bodily harmony; restful sleep strengthens digestion and well-being, reinforcing dharmic living as mind–body balance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is mentioned in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual; it conveys a dharmic lifestyle principle linking calmness, sleep, digestion, and strength.