Adhyaya 180
এই অধ্যায়ত ঋষিসকলে সূতক সোধে—পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত ব্ৰহ্মাই কৰা সেই মহাযজ্ঞত কোন দেৱতাৰ পূজা হয়, কোন কোন ঋত্বিক কোন পদত থাকে, কেনেকুৱা দক্ষিণা দিয়া হয়, আৰু অধ্বৰ্যু আদি কৰ্মকাৰীৰ নিয়োগ কেনেদৰে স্থিৰ হয়। সূতে যজ্ঞৰ বিধিসম্মত সাজ-সজ্জা আৰু ক্ৰম বৰ্ণনা কৰে। ইন্দ্ৰ আৰু শম্ভু নিজৰ দিৱ্য পৰিজনসহ সহায়ৰ বাবে আহে। ব্ৰহ্মাই শাস্ত্ৰোক্ত আতিথ্য কৰি দায়িত্ব বণ্টন কৰে। তাৰ পাছত বিশ্বকৰ্মাক যজ্ঞমণ্ডপ নিৰ্মাণ—পত্নীশালা, বেদী, অগ্নিকুণ্ড, পাত্ৰ-চষক, যূপ, পাকখাত, বিস্তৃত ইষ্টকাবিন্যাস—আৰু হিৰণ্ময় পুৰুষৰ সোণৰ প্ৰতিমা গঢ়িবলৈ আদেশ দিয়ে। বৃহস্পতিয়ে ষোলজন যোগ্য ঋত্বিক আনিবলৈ দায়িত্ব পায়; ব্ৰহ্মাই নিজে পৰীক্ষা কৰি নিয়োগ কৰে। শেষত হোতা, অধ্বৰ্যু, উদ্গাতা, অগ্নীধ্ৰ, ব্ৰহ্মা আদি ষোল ঋত্বিকৰ পদ-তালিকা দিয়া হয় আৰু দীক্ষা তথা যজ্ঞাৰম্ভত সহায় কৰিবলৈ ব্ৰহ্মাই বিনয়ে অনুৰোধ কৰে।
Shlokas
Verse 1
ऋषय ऊचुः । अत्यद्भुतमिदं सूत यत्त्वया समुदाहृतम् । ब्रह्मणा यत्कृतो यज्ञस्तत्र क्षेत्रे महात्मना
ঋষিসকলে ক’লে: “হে সূত! তুমি যি বৰ্ণনা কৰিলা সেয়া অতি আশ্চৰ্য—মহাত্মা ব্ৰহ্মাই সেই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত কেনেকৈ যজ্ঞ সম্পন্ন কৰিলে।”
Verse 2
अग्निष्टोमादयो यज्ञा ये वर्तन्ते धरातले । यष्टव्यस्तेषु यज्ञेषु स एव हि सुरेश्वरः
“ধৰাতলত যি অগ্নিষ্টোম আদি যজ্ঞসমূহ প্ৰৱৰ্তে, সেই যজ্ঞসমূহত নিশ্চয় সেই সুৰেশ্বৰ—দেৱলোকৰ অধিপতি—ই যজমান হ’বলৈ যোগ্য।”
Verse 3
तेनैव यजता तत्र को हीष्टः प्रब्रवीहि नः । ऋत्विजः के स्थितास्तत्र यैस्तत्कर्म मखोद्भवम् । तत्प्रत्यक्षे कृतं सर्वमेतन्नः कौतुकं परम्
তেওঁ নিজে তাত যজ্ঞ সম্পাদন কৰোঁতে মুখ্যকৈ কোন দেৱতাৰ পূজা হৈছিল? আমাক কওক। তাত কোন কোন ঋত্বিজ পুৰোহিত উপস্থিত আছিল, যিসকলে মখ-উদ্ভৱ সেই যজ্ঞকৰ্ম সম্পন্ন কৰিলে? সেয়া সকলো তেওঁলোকৰ চকুৰ আগতেই ঘটিল—ই আমাৰ পৰম বিস্ময়।
Verse 4
का चैव दक्षिणा दत्ता तेन तेषां द्विजन्मनाम् । कोऽध्वर्युर्विहितस्तत्र येन तद्यजनं कृतम्
আৰু তেওঁ সেই দ্বিজন্মা পুৰোহিতসকলক কি দক্ষিণা দিলে? তাত কোনজনক অধ্বৰ্যু ৰূপে নিযুক্ত কৰা হৈছিল, যাৰ দ্বাৰা সেই যজন বিধিমতে সম্পন্ন হ’ল?
Verse 5
को होता कश्च वाऽग्नीध्रः को ब्रह्मा तत्र संस्थितः । उद्गाता कः स्थितस्तत्र ह्याचार्यो यज्ञकर्मणि
তাত হোতা কোনজন আছিল আৰু অগ্নীধ্ৰ কোনজন? তাত ব্ৰহ্মা (নিয়ন্ত্ৰক পুৰোহিত) ৰূপে কোনে আসন গ্ৰহণ কৰিছিল? আৰু তাত উদ্গাতা কোনে থিয় হৈ আছিল—সঁচাকৈ যজ্ঞকৰ্মত আচার্য কোন আছিল?
Verse 6
सूत उवाच । अहं वः कीर्तयिष्यामि सर्वं यज्ञस्य संभवम् । वृत्तांतं यच्च तत्रस्थ माश्चर्यं द्विजपुंगवाः
সূতে ক’লে: হে দ্বিজপুংগৱসকল, মই সেই যজ্ঞৰ উৎপত্তি আৰু সম্পূৰ্ণ বিস্তাৰ সকলো কীৰ্তন কৰিম, আৰু তাত ঘটা আশ্চৰ্য ঘটনাৰ বৃত্তান্তো ক’ম।
Verse 7
ये सदस्याः स्थितास्तत्र ऋत्विजश्च द्विजोत्तमाः । दक्षिणा याः प्रदत्ताश्च तेभ्यस्तेन महात्मना
তাত যজ্ঞসভাৰ যিসকল সদস্য উপস্থিত আছিল—ঋত্বিজ পুৰোহিতসকল, দ্বিজসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ—তেওঁলোকক সেই মহাত্মাই দক্ষিণা, যজ্ঞদান, প্ৰদান কৰিছিল।
Verse 8
यजता देवदेवेन ब्रह्मणाऽमिततेजसा । यज्ञकामं चतुर्वक्त्रं ज्ञात्वा देवः शतक्रतुः
যেতিয়া দেৱদেৱ অমিত তেজস্বী ব্ৰহ্মাই যজ্ঞ সম্পাদন কৰি আছিল, চতুৰ্মুখৰ যজ্ঞ-সিদ্ধিৰ অভিলাষ জানি, শতক্ৰতু ইন্দ্ৰই তাক লক্ষ্য কৰিলে।
Verse 9
सर्वैः सुरगणैः सार्धं साहाय्यार्थमुपागतः । तथा च भगवाञ्छंभुः सर्वदेवगणैः सह
সহায়তাৰ উদ্দেশ্যে তেওঁ সকলো দেৱগণৰ সৈতে আহিল; তেনেদৰে ভগৱান শম্ভু (শিৱ)ও সমগ্ৰ দেৱসমূহৰ সৈতে উপস্থিত হ’ল।
Verse 10
तान्दृष्ट्वाऽभ्यागतान्ब्रह्मा मर्त्यधर्मसमाश्रितान् । प्रोवाच विनयोपेतः कृतांजलिपुटः स्थितः
তেওঁলোক অহা দেখি ব্ৰহ্মাই মর্ত্যধৰ্মৰ শিষ্টাচাৰ অৱলম্বন কৰি, কৃতাঞ্জলি হৈ থিয় দি বিনয়েৰে কথা ক’লে।
Verse 11
स्वागतं वः सुरश्रेष्ठाः प्रसादः क्रियतां मम । निविश्यतां यथान्यायं स्थानेषु रुचिरेषु च
হে সুৰশ্ৰেষ্ঠসকল, আপোনালোকক স্বাগতম; মোৰ ওপৰত প্ৰসন্ন হওক। ন্যায়ানুযায়ী আৰু মনোৰম আসনত যথোচিতভাৱে বহক।
Verse 12
धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि यद्यूयं स्वयमागताः । मंत्राहूता यथा कृच्छ्रात्सर्वसत्रेषु गच्छथ
মই ধন্য, মই অনুগৃহীত—কাৰণ আপোনালোক স্বয়ং আহিল। নতুবা আন মহাসত্ৰ যজ্ঞসমূহত আপোনালোক মন্ত্ৰে আহ্বান কৰিলেও কষ্টেৰে তাত যায়।
Verse 13
देवा ऊचुः । येन यच्चात्र कर्तव्यं तच्छीघ्रं वद पद्मज । यज्ञे तव महाभाग तस्य तत्त्वं समादिश
দেৱতাসকলে ক’লে: “হে পদ্মজ (কমল-জন্মা), ইয়াত কোন কৰ্তব্য কোনে আৰু কেনেকৈ কৰিব লাগে সেয়া শীঘ্ৰ কোৱা। হে মহাভাগ, তোমাৰ যজ্ঞৰ সত্য বিধি আৰু তত্ত্ব আমাক উপদেশ দিয়া।”
Verse 14
ब्रह्मोवाच । विश्वकर्मन्द्रुतं गच्छ यज्ञमण्डपसिद्धये । पत्नीशालां ततश्चैव यज्ञवेदीस्तथैव च
ব্ৰহ্মাই ক’লে: “হে বিশ্বকৰ্মা, যজ্ঞ-মণ্ডপ সিদ্ধ কৰিবলৈ তৎক্ষণাৎ যোৱা। তাৰ পাছত পত্নীশালা নিৰ্মাণ কৰা, আৰু যজ্ঞবেদীসমূহো তেনেদৰে সাজি দিয়া।”
Verse 15
कुण्डानि चैव सर्वाणि यथास्थानेषु कारय । यज्ञपात्राणि सर्वाणि ग्रहाश्च चमसास्तथा
“সকলো কুণ্ড নিজ নিজ স্থানত নিৰ্মাণ কৰোৱা। আৰু যজ্ঞৰ সকলো পাত্ৰ সাজু কৰা—গ্ৰহসমূহ আৰু চমস (ডোঙা)সমূহো।”
Verse 16
यूपाश्च यत्प्रमाणेन कर्तव्याः सचषालकाः । पचनार्थं तथा गर्ताः कर्तव्या यत्प्रमाणतः
“নিয়ত মাপ অনুসাৰে যূপ (যজ্ঞস্তম্ভ)সমূহ সজোৱা-সামগ্ৰীসহ নিৰ্মাণ কৰা হ’উক। তেনেদৰে ৰন্ধনৰ বাবে গৰ্ত (গাঁত)সমূহো যথাযথ মান অনুসাৰে কৰা হ’উক।”
Verse 17
इष्टिकानां सहस्राणि दश चाष्टशतानि च । कर्तव्यानि त्वया शीघ्रं चयनानीति सत्वरम्
“দশ হাজাৰ ইটা, আৰু তাৰ ওপৰত অতিৰিক্ত আঠশো—তুমি শীঘ্ৰে বনোৱা; বেদী-চয়নৰ বাবে তৎক্ষণাৎ সাজু কৰা।”
Verse 18
तथा हिरण्मयश्चापि पुरुषः कार्य एव हि । तथेत्युक्ता ततस्त्वष्टा शीघ्राच्छीघ्रतरं ययौ
“এজন পুৰুষৰ সোণালী প্ৰতিমূৰ্তিও নিৰ্মাণ কৰিব লাগিব।” এই কথা শুনি দেৱশিল্পী ত্বষ্টা ক’লে, “তথাস্তূ,” আৰু অতি দ্ৰুতগতিত প্ৰস্থান কৰিলে।
Verse 19
ततस्तु पद्मजः प्राह देवाचार्यं बृह स्पतिम् । बृहस्पते त्वमानीहि यज्ञार्हानृत्विजोऽखिलान्
তাৰ পাছত পদ্মজ (ব্ৰহ্মা) দেৱগুরু বৃহস্পতিলৈ ক’লে: “হে বৃহস্পতে, এই যজ্ঞৰ যোগ্য সকলো ঋত্বিজ পুৰোহিতক ইয়ালৈ আনিবা।”
Verse 20
यावत्षोडशसंख्याश्च नान्यस्यैतद्धि युज्यते । त्वया शक्र सदा कार्या शुश्रूषा च द्विजन्मनाम्
“তেওঁলোক ষোলোজন হ’ব লাগিব; ইয়াৰ বাহিৰে আন কোনো ব্যৱস্থা যথোচিত নহয়। আৰু হে শক্র (ইন্দ্ৰ), তুমি সদায় দ্বিজসকল (পুৰোহিত)ৰ সুশ্ৰূষা-সেৱা কৰিবা।”
Verse 21
हस्तपादावमर्द्दश्च श्रांतानां पृष्ठमर्द्दनम् । धनाध्यक्ष त्वया देया दक्षिणा कालसंभवा
“শ্ৰান্তসকলৰ হাত-ভৰি মালিশ কৰিবা, আৰু তেওঁলোকৰ পিঠি ঘঁহি দিবা। আৰু হে ধনাধ্যক্ষ, সময়মতে যজ্ঞৰ দক্ষিণা (দান-মান) তুমি দিবা।”
Verse 22
सुवस्त्राणि हिरण्यं च तथान्यद्वापि वांछितम् । त्वया विष्णो सदा कार्यं कृत्याकृत्यपरीक्षणम्
“সু-বস্ত্ৰ, সোণ আৰু আন যি কিবা ইচ্ছিত বস্তু, সেয়া যোগান ধৰিবা। আৰু হে বিষ্ণু, তুমি সদায় কৰ্তব্য-অকৰ্তব্যৰ বিচাৰ-পৰীক্ষা কৰি থাকিবা।”
Verse 23
युक्तं कृतमथो नैव सावधानेन सर्वदा । लोकपालाश्च ये सर्वे रक्षंतु सकला दिशः । भूतप्रेतपिशाचानां प्रवेशं राक्षसोद्भवम्
কোনো কাৰ্য অযথা নকৰিবা; সদায় সাৱধান হৈ থাকা। সকলো লোকপালেই সকলো দিশা ৰক্ষা কৰক, আৰু ভূত-প্ৰেত-পিশাচ—ৰাক্ষসীয় শক্তিৰ পৰা উদ্ভূত—ইহঁতৰ প্ৰৱেশ নিবাৰণ কৰক।
Verse 24
यो यं कामयते कामं किंचिद्वस्त्रं धनं च वा । विचार्य तस्य तद्देयं सर्वयज्ञाधिपेन तु
যি যি কামনা কোনো জনে কৰে—বস্ত্ৰ হওক বা ধন—তাৰ যোগ্যতা বিচাৰি, সকলো যজ্ঞৰ অধিপতি প্ৰভুৱে তাক সেই দান নিশ্চিতভাৱে প্ৰদান কৰক।
Verse 25
आदित्या वसवो रुद्रा विश्वेदेवा मरुद्गणाः । भवंतु परिवेष्टारो भोक्तुकामजनस्य च
আদিত্য, বসু, ৰুদ্ৰ, বিশ্বেদেৱ আৰু মৰুদ্গণ—পবিত্ৰ প্ৰসাদ ভোগ কৰিবলৈ আহা লোকসকলৰ বাবে—পৰিবেষ্টাৰ আৰু সেৱক হৈ উপস্থিত থাকক।
Verse 26
एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो विश्वकर्मा त्वरान्वितः । अब्रवीत्पंकजभवं संसिद्धो यज्ञमण्डपः
এই অন্তৰত বিশ্বকৰ্মা ত্বৰিতভাৱে আহি পদ্মজ (ব্ৰহ্মা)ক ক’লে—“যজ্ঞমণ্ডপ সম্পূৰ্ণৰূপে প্ৰস্তুত হৈছে।”
Verse 27
सर्वमन्यत्समादिष्टं यत्त्वयोक्तं चतुर्मुख
হে চতুৰ্মুখ! তুমি যি আদেশ দিছিলা, সেই অনুসাৰে বাকী সকলো ব্যৱস্থাো সম্পন্ন কৰা হৈছে।
Verse 28
ततो बृहस्पतिः प्राह समभ्येत्य पितामहम् । समानीता मया देव ब्राह्मणा यज्ञकर्मणि
তেতিয়া বৃহস্পতিয়ে পিতামহ ব্ৰহ্মাৰ ওচৰলৈ গৈ ক’লে: “হে দেৱ! যজ্ঞকৰ্মৰ বাবে মই ব্ৰাহ্মণসকলক একত্ৰ কৰি আনিলোঁ।”
Verse 29
विप्राः षोडशसंख्याश्च ऋत्विक्कर्मणि योजय । स्वयं परीक्ष्य देवेश यज्ञकर्मप्रसिद्धये
“হে দেৱেশ! ষোলোজন বিপ্ৰক ঋত্বিকৰ কৰ্মত নিয়োজিত কৰক; আপুনি নিজে পৰীক্ষা কৰি লওক, যাতে যজ্ঞকৰ্ম সাফল্যে সম্পন্ন হয়।”
Verse 30
ततो ब्रह्मा स्वयं दृष्ट्वा तान्परीक्ष्य प्रयत्नतः । ऋत्विक्त्वे च नियोज्याथ ततश्चक्रे तदर्हणम्
তেতিয়া ব্ৰহ্মাই নিজে তেওঁলোকক চাই অতি যত্নে পৰীক্ষা কৰিলে; ঋত্বিক পদত নিয়োগ কৰি, তাৰ পাছত উপযুক্ত সন্মান-বিধি সম্পন্ন কৰিলে।
Verse 31
ऋषय ऊचुः । ऋत्विजां चैव सर्वेषां सूत नामानि कीर्तय । येन यो विहितस्तत्र पदार्थः सूत तं वद
ঋষিসকলে ক’লে: “হে সূত! সকলো ঋত্বিকৰ নাম কীৰ্তন কৰা। আৰু হে সূত, তাত কোনে কোন পদ আৰু বিশেষ কৰ্তব্য লাভ কৰিলে, সেয়া কোৱা।”
Verse 32
सूत उवाच । भृगुर्हौत्रे ततस्तेन वृतो ब्राह्मणसत्तमाः । मैत्रावरुणसंज्ञस्तु तथैव च्यवनो मुनिः
সূতে ক’লে: “হোতৃ পদত ভৃগুক বাছি লোৱা হ’ল—ব্ৰাহ্মণসকলৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠ। আৰু মৈত্ৰাৱৰুণ নামৰ কৰ্মত তেনেদৰে মুনি চ্যৱনক নিয়োগ কৰা হ’ল।”
Verse 33
अच्छावाको मरीचिश्च ग्रावस्तुद्गालवो मुनिः । पुलस्त्यश्च तथा ऽध्वर्युः प्रस्थातात्रिश्च संस्थितः
সেই যজ্ঞত মুনি মৰীচি অচ্ছাৱাক ৰূপে নিযুক্ত হ’ল; গালৱ মুনি গ্ৰাৱস্তুত হ’ল। পুলস্ত্য অধ্বৰ্যু হ’ল আৰু অত্রি প্ৰস্থাতৃ ৰূপে প্রতিষ্ঠিত হ’ল।
Verse 34
तत्र रैभ्यो मुनिर्नेष्टा तत्रोन्नेता सनातनः । ब्रह्मा च नारदो गर्गो ब्राह्मणाच्छंसिरेव च
তাত মুনি ৰৈভ্য নেষ্ঠৃ পুৰোহিতৰ দায়িত্ব ল’লে আৰু সনাতন উন্নেতৃ হ’ল। ব্ৰহ্মা স্বয়ং, নাৰদ আৰু গৰ্গ, লগতে ব্ৰাহ্মণাচ্ছংসিন পুৰোহিতো তাত উপস্থিত আৰু নিযুক্ত আছিল।
Verse 35
आग्नीध्रश्च भरद्वाजो होता पाराशरस्तथा । तथैव तत्र क्षेत्रे च उद्गाता गोभिलो मुनिः
ভৰদ্বাজ আগ্নীধ্ৰ পদত নিযুক্ত হ’ল আৰু পাৰাশৰ হোতা হ’ল। সেই একে পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত মুনী গোভিল উদ্গাতা ৰূপে স্থাপিত হ’ল।
Verse 36
तथैव कौथुमो जज्ञे प्रस्तौता यज्ञकर्मणि । शांडिल्यः प्रतिहर्त्ता च सुब्रह्मण्यस्तथांगिराः
একেদৰে যজ্ঞকর্মত কৌথুম প্ৰস্তোতৃ হ’ল। শাণ্ডিল্য প্ৰতিহর্তৃ নিযুক্ত হ’ল আৰু অঙ্গিৰা সুব্ৰহ্মণ্য পুৰোহিতো হ’ল।
Verse 37
तस्य यज्ञस्य सिद्ध्यर्थमित्येते षोडशर्त्विजः । वस्त्राभरणशोभाढ्या विनयेन कृताश्च ते
সেই যজ্ঞৰ সিদ্ধিৰ বাবে এই ষোলজন ঋত্বিজ এইদৰে নিযুক্ত হ’ল। সিহঁত উত্তম বস্ত্ৰ-অলংকাৰৰে দীপ্ত আৰু বিনয়-নম্ৰতাৰে ভূষিত আছিল।
Verse 38
ततः कृत्वा स्वयं ब्रह्मा सर्वेषामर्हणक्रियाम् । गृह्योक्तेन विधानेन ततः प्रोवाच सादरम्
তেতিয়া স্বয়ং ব্ৰহ্মাই গৃহ্য-পরম্পৰাত কোৱা বিধান অনুসৰি সকলোৰে আৰ্হণ-সত্কাৰ ক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰিলে; তাৰ পাছত তেওঁ সাদৰে, গম্ভীৰ ভাৱে ক’লে।
Verse 39
एषोऽह शरणं प्राप्तो युष्माकं द्विजसत्तमाः । अनुगृह्णीत मां सर्वे दीक्षायै यज्ञकर्मणः
“হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল, মই তোমালোকৰ শৰণ লৈ আহিছোঁ। তোমালোক সকলোৱে মোক অনুগ্ৰহ কৰা, যাতে এই যজ্ঞকৰ্মৰ বাবে মই দীক্ষা লাভ কৰিব পাৰোঁ।”
Verse 180
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे ब्रह्मयज्ञोपाख्याने यज्ञमण्ड पप्राप्तब्राह्मणसत्कारपूर्वकर्त्विगादिस्थानयोजनापूर्वकाध्वरकर्मारंभोनामाशीत्युत्तरशततमोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশী-সহস্ৰ শ্লোকযুক্ত সংহিতাৰ ষষ্ঠ গ্ৰন্থ নাগৰখণ্ডত ব্ৰহ্ম-যজ্ঞ উপাখ্যানৰ অন্তৰ্গত, যজ্ঞমণ্ডপত আগত ব্ৰাহ্মণসকলৰ সত্কাৰ, ঋত্বিক আদি সকলৰ আসন আৰু পদ নিৰ্ধাৰণ, আৰু অধ্বৰকর্ম আৰম্ভণি বৰ্ণনা কৰা একশ আশীতিতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।