Adhyaya 158

Verse 1

सूत उवाच । पुष्पोऽपि गुटिके लब्ध्वा भास्कराद्वारितस्करात् । चिराद्भोजनमासाद्य प्रस्थितो वैदिशं प्रति

সূত ক’লে: পুষ্পেও ভাস্কৰৰ পৰা চোৰ-নিবাৰক গুটিকা লাভ কৰি, বহুদিন পিছত আহাৰ পাই, বিদিশালৈ যাত্ৰা কৰিলে।

Verse 2

ततो वैदिशमासाद्य स पुष्पो हृष्टमानसः । शुक्ला तां गुटिकां वक्त्रे चकारद्विजसत्तमाः

তাৰ পাছত বিদিশা পাই পুষ্প আনন্দিতচিত্ত হ’ল। হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, সি সেই শুভ্ৰ গুটিকাখন মুখত থ’লে।

Verse 3

मणिभद्रसमो जातस्तत्क्षणादेव स द्विजः । हट्टमार्गं गते सोऽथ तस्मिन्गत्वाऽथ मंदिरे । प्रविष्टः सहसा मध्ये प्रहृष्टेनांतरात्मना

সেই দ্বিজজন তৎক্ষণাৎ মণিভদ্ৰৰ সমান হৈ উঠিল। তাৰ পাছত সি হাট-মাৰ্গলৈ গ’ল; তাত গৈ সি তৎক্ষণাত্‌ এক প্ৰাসাদ-সদৃশ মন্দিৰত প্ৰৱেশ কৰি, অন্তৰত পৰমানন্দে উল্লসিত হৈ, মাজভাগত সোমাল।

Verse 4

ततश्चाकारयामास तं षंढं द्वारमाश्रितम् । तस्य दत्त्वाथ वस्त्राणि पश्चात्षंढमुवाच सः

তাৰ পাছত সি দুৱাৰৰ ওচৰত থকা সেই ষণ্ডকক প্ৰহৰাৰ বাবে নিযুক্ত কৰিলে। তাক বস্ত্ৰ দান কৰি, তাৰ পিছত সি সেই ষণ্ডকক পুনৰ ক’লে।

Verse 5

षंढकश्चित्पुमानत्र सम्यग्वेषकरो हि सः । मम वेषं समाधाय भ्रमते सकले पुरे

ইয়াত এজন ষণ্ডক আছে, পুৰুষ যদিও, কিন্তু বেশ-ধাৰণত অতি নিপুণ। সি মোৰেই ৰূপ ধৰি সমগ্ৰ নগৰত ঘূৰি ফুৰে।

Verse 6

सांप्रतं मद्गृहे सोऽथ लोभनायागमिष्यति । स च कृत्रिम वेषेण निषेद्धव्यस्त्वया हि सः । स तथेति प्रतिज्ञाय द्वारदेशं समाश्रितः

এতিয়া সি লোভ দেখাই প্ৰবঞ্চনা কৰিবলৈ মোৰ ঘৰলৈ আহিব। আৰু সি কৃত্ৰিম বেশ ধৰি আহে বুলিয়েই, তোমাৰ দ্বাৰাই তাক নিশ্চয় ৰোধ কৰিব লাগিব। ‘তথাস্তূ’ বুলি প্ৰতিজ্ঞা কৰি সি দুৱাৰৰ ওচৰত অৱস্থান ল’লে।

Verse 7

पुष्पोऽपि चाब्रवीद्भार्यां माहिकाख्यां ततः परम् । माहिकेद्य मया दृष्टः स्वतातः स्वपुरः स्थितः

তাৰ পাছত পুষ্পই মাহিকা নামৰ নিজৰ পত্নীক ক’লে— “মাহিকে, আজি মই মোৰ নিজৰ পিতৃক তেওঁৰ নিজৰ নগৰত থিয় হৈ থকা দেখিলোঁ।”

Verse 8

वीरभद्रः सुदुःखार्तो मलिनांबरसंवृतः । अब्रवीच्च ततः कोपान्मामेवं परुषाक्षरम्

বীৰভদ্ৰ গভীৰ দুখে আচ্ছন্ন, মলিন বস্ত্ৰে আবৃত হৈ, তেতিয়া ক্ৰোধত মোক কঠোৰ বাক্য ক’লে।

Verse 9

धिग्धिक्पाप त्वया कन्यातीव रूपवती सदा । वंचयित्वा जनेतारमुदूढा सा सुमध्यमा

“ধিক্ ধিক্, হে পাপী! সেই কন্যা—সদাই অতিশয় ৰূপৱতী—জনক পিতাক প্ৰবঞ্চনা কৰি বিয়া দিয়া হ’ল; সেই সুমধ্যমা, সৰু কঁকালীয়া।”

Verse 10

न दत्तं तत्पितुः किंचिन्न तस्या अथ पुत्रक । विधवां यादृशीं तां च श्वेतांबरधरां सदा

“তেওঁৰ পিতাক একো দিয়া নহ’ল—একেবাৰে একো নহয়, হে পুত্ৰ। আৰু সেই নাৰী বিধৱাৰ দৰে সদায় শ্বেত বস্ত্ৰ ধাৰণ কৰে।”

Verse 11

संधारयसि पापात्मन्नेष्टं भोज्यं प्रयच्छसि । तस्मात्तस्याः पितुर्देहि त्वं सुवर्णायुतं ध्रुवम्

“হে পাপাত্মা! তুমি তাইক আশ্ৰয় দিয়া, ইষ্ট ভোজ্য প্ৰদান কৰিছা। সেয়ে নিশ্চয়ই তাইৰ পিতাক তুমি দশ হাজাৰ স্বৰ্ণ দিয়া।”

Verse 12

भूषणं वांछितं तस्या यत्तद्वै रुचिपूर्वकम् । येन संधारयेद्भार्या साऽनंदं परमं गता

“আৰু তাই যি অলংকাৰ কামনা কৰে—সেইটোও ৰুচিপূৰ্বক দিয়া; যাৰ দ্বাৰা পত্নী সঁচাই সংৰক্ষিত-লালিত হয়, তেনে কৰি সি পৰম আনন্দ লাভ কৰে।”

Verse 13

निरानंदा यतो नारी न गर्भं धारयेत्स्फुटम् । निःसंतानो यतो वंशः स्वर्गादपि क्षितिं व्रजेत्

যেতিয়া নাৰী আনন্দহীন হয়, তেতিয়া সি স্পষ্টভাৱে গৰ্ভ ধাৰণ কৰিব নোৱাৰে। আৰু যেতিয়া বংশ নিঃসন্তান হয়, তেতিয়া সি স্বৰ্গৰ পৰাো পতিত হৈ পৃথিৱীত নামি আহে।

Verse 14

स पतिष्यत्यसंदिग्धं कुलांगारेण च त्वया । सा त्वमानय वस्त्राणि गृहमध्याच्छुभानि च

তোমাৰ দ্বাৰাই—কুলৰ কলংকস্বৰূপ অঙ্গাৰ—সি নিঃসন্দেহে পতিত হ’ব। সেয়ে তুমি ঘৰৰ ভিতৰৰ পৰা শুভ বস্ত্ৰসমূহ আনি দিয়া।

Verse 15

यानि दत्तानि भूपेन व्यवहारैस्तदा मम । पञ्चांगश्च प्रसादो यो मया प्राप्तश्च तैः सह

সেই সময় ৰজাই ব্যৱহাৰ-নিপটাৰাৰ বিধি অনুসাৰে মোক যি যি বস্তু দিছিল; আৰু পঞ্চাঙ্গ, লগতে সেই প্ৰসাদ-কৃপা যি মই সিহঁতৰ সৈতে লাভ কৰিছিলোঁ—

Verse 16

त्वं संधारय गात्रैः स्वैः शीघ्रं रसवतीं कुरु । भोजनायैव शीघ्रं तु त्वया सार्धं करोम्यहम्

তুমি নিজৰ অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গ সংযত কৰি স্থিৰ হওঁ; শীঘ্ৰে ৰসাল ভোজন প্ৰস্তুত কৰা। ভোজনৰ বাবে মইও শীঘ্ৰেই তোমাৰ সৈতে একেলগে কৰিম।

Verse 17

एकस्मिन्नपि पात्रे च तदादेशादसंशयम् । सापि सर्वं तथा चक्रे यदुक्तं तेन हर्षिता

তেওঁৰ আদেশ অনুসাৰে—নিঃসন্দেহে—এটা মাত্ৰ পাত্ৰতেই সিও সকলো তেনেকৈ কৰিলে যিদৰে তেওঁ কৈছিল, আৰু তেওঁৰ প্ৰতি হর্ষিত হ’ল।

Verse 18

भोजनाच्छादनं चैव निर्विकल्पेन चेतसा । ततः कामातुरः पुष्पो मैथुनायोपचक्रमे

তাই কোনো দ্বিধাবোধ নকৰাকৈ খাদ্য আৰু বস্ত্ৰ আগবঢ়ালে; তাৰ পাছত কামাতুৰ পুষ্পই যৌন মিলনৰ বাবে আগবাঢ়ি আহিল।

Verse 19

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो मणिभद्रः समुत्सुकः । क्षुत्क्षामः स पिपासार्तो व्यवहारोत्थलिप्सया

ইফালে মণিভদ্ৰ আহি উপস্থিত হ’ল, তেওঁ ভোকত আতুৰ, পিয়াহত ব্যাকুল আৰু ব্যৱসায়িক লোভৰ দ্বাৰা পৰিচালিত হৈছিল।

Verse 20

प्रवेशं कुरुते यावद्गृहमध्ये समुत्सुकः । निषिद्धस्तेन षण्ढेन भर्त्सयित्वा मुहुर्मुहुः

যেতিয়া তেওঁ আগ্ৰহেৰে ঘৰৰ ভিতৰত প্ৰৱেশ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিলে, তেতিয়া সেই নপুংসকজনে তেওঁক বাধা দিলে আৰু বাৰে বাৰে তিৰস্কাৰ কৰিলে।

Verse 21

हठाद्यावत्प्रवेशं स चकार निजमंदिरे । तावच्च दण्डकाष्ठेन मस्तके तेन ताडितः

কিন্তু যেতিয়া তেওঁ জেদ ধৰি জোৰকৈ নিজৰ ঘৰত প্ৰৱেশ কৰিলে, ঠিক সেই মুহূৰ্ততে তেওঁৰ মূৰত লাঠিৰে কোব মৰা হ’ল।

Verse 22

अथ संपतितो भूमौ मूर्छया संपरिप्लुतः । कर्तव्यं नैव जानाति तत्प्रहारप्रपीडितः

তেতিয়া তেওঁ মূৰ্ছা গৈ মাটিত ঢলি পৰিল; সেই আঘাতত জৰ্জৰিত হৈ তেওঁ কি কৰা উচিত একো ভাবিব নোৱাৰিলে।

Verse 23

ततः कोलाहलो जातस्तस्य द्वारे गृहस्य च । जनस्य संप्रयातस्य हाहाकारपरस्य च

তাৰ পাছত সেই গৃহৰ দুৱাৰত কোলাহল উঠিল; লোকসমূহ গোট খাই দুখে হাহাকাৰ কৰি উঠিল।

Verse 24

पप्रच्छुस्तं जनाः केचि द्धिक्पाप किमिदं कृतम् । वृत्तिभंगः कृतोऽनेन अथ त्वं व्यंतरार्दितः

কিছুমান লোকে তাক সুধিলে: “ধিক্, পাপী! এইটো কি কৰিলা? এই কৰ্মে এজনৰ জীৱিকা ভাঙিল। নে তুমি কোনো ভ্ৰমণশীল ভূত-প্ৰেত (ব্যন্তৰ)ৰ পীড়াত আছা?”

Verse 25

इमामवस्थां यन्नीतः संप्राप्तोऽसि नृपाद्वधम्

“তাক এই অৱস্থালৈ নি আনাৰ বাবে তুমি ৰজাৰ দণ্ডে মৃত্যুদণ্ডৰ যোগ্য হৈছা।”

Verse 26

षंढ उवाच । न वृत्तिर्गर्हिता तेन नाहं व्यंतरपीडितः । मणिभद्रो न चैष स्यादेष वेषकरः पुमान्

ষণ্ডে ক’লে: “সেই জীৱিকা নিন্দনীয় নহয়, আৰু মই কোনো ব্যন্তৰৰ পীড়াত নহয়। এই মানুহো মণিভদ্ৰ নহয়—ই কেৱল ভেশধাৰী, ছদ্মবেশ লোৱা এজন।”

Verse 27

माणिभद्रं वपुः कृत्वा संप्राप्तो याचितुं धनम् । हठात्प्रविश्यमानस्तु स मया मूर्ध्नि ताडितः

“মণিভদ্ৰৰ ৰূপ ধৰি সি ধন ভিক্ষা কৰিবলৈ আহিছিল। কিন্তু জোৰকৈ ভিতৰ সোমাব খোজোঁতেই মই তাৰ মূৰত আঘাত কৰিলোঁ।”

Verse 28

मणिभद्रो गृहस्यांतर्भुक्त्वा शयनमाश्रितः । संतिष्ठते न जानाति वृत्तांतमिदमा स्थितम्

ইতিমধ্যে মণিভদ্ৰ গৃহৰ ভিতৰত ভোজন কৰি শয্যা আশ্ৰয় ল’লে। তাতেই থাকিল, বাহিৰত যি ঘটিল সেই বৃত্তান্ত নাজানিলে।

Verse 29

ततः पुष्पोऽपि तच्छ्रुत्वा तं च कोलाहलं बहिः । मणिभद्रस्य रूपेण द्वारदेशं समागतः

তেতিয়া পুষ্পেও বাহিৰৰ সেই কোলাহল শুনি, মণিভদ্ৰৰ ৰূপ ধৰি, দুৱাৰৰ ঠাইলৈ আহি উপস্থিত হ’ল।

Verse 30

अब्रवीन्नित्यमभ्येति मम रूपेण चाधमः । एष वेषधरः कश्चिद्याचितुं धनमेव हि

সিয়ে ক’লে, “এই অধমে মোৰেই ৰূপ ধৰি সদায় আহে। ই কোনো বেছধাৰী ভণ্ড, কেৱল ধন ভিক্ষা কৰিবলৈ আহিছে।”

Verse 31

एतेनापि च षंढेन न च भद्रमनुष्ठितम् । यत्कुब्जोऽयं हतो मूर्ध्नि याचितुं समु पस्थितः

“আৰু এই ষণ্ডেও একো মঙ্গল নকৰিলে; কিয়নো ভিক্ষা বিচাৰি অহা এই কুঁজো জনক মূৰত আঘাত কৰা হ’ল।”

Verse 32

एतस्मिन्नन्तरे सोऽपि चेतनां प्राप्य कृत्स्नशः । वीक्षते पुरतो यावत्तावदात्मसमः पुमान्

সেই মুহূর্ততে সিও সম্পূৰ্ণ চেতনা লাভ কৰিলে। আগলৈ চাই দেখিলে, সন্মুখত নিজৰেই সদৃশ এজন পুৰুষ আছে।

Verse 33

सर्वतः स तमालोक्य ततो वचनमब्रवीत्

তেওঁ তাক চাৰিওফালে চাই, তাৰ পিছত এই বাক্য ক’লে।

Verse 34

क्व चोरः संप्रविष्टो मे मम रूपेण मंदिरे । भेदयित्वा तु षण्डाख्यमेवं दत्त्वा च वाससी

“মোৰেই ৰূপ ধৰি মোৰ মন্দিৰ-গৃহত সোমোৱা সেই চোৰ ক’ত? ‘ষণ্ড’ নামে জনাক ভাঙি-চুৰি কৰি, এইদৰে বস্ত্ৰ লৈ আৰু বিলাই… এই অপমান কৰিলে।”

Verse 35

यावद्भूपगृहं गत्वा त्वां षंढेन समन्वितम् । वधाय योजयाम्येव तावद्द्रुततरं व्रज

“মই ৰজাৰ ৰাজপ্ৰাসাদলৈ গৈ, তোমাক—ষণ্ডসহ—বধৰ বাবে বাঁধিবলৈ আগতেই, তই তৎক্ষণাৎ, আৰু অধিক দ্ৰুতগতিত, আঁতৰি যা।”

Verse 36

पुष्प उवाच । मम रूपं समाधाय त्वमायातो गृहे मम । शून्यं मत्वा ततो ज्ञातस्त्वयाऽहं गृहसंस्थितः

পুষ্প ক’লে: “মোৰ ৰূপ ধৰি তই মোৰ ঘৰত আহিলি। ঘৰখন শূন্য বুলি ভাবি, তাৰ পিছত মোৰ দ্বাৰাই তই জানিলি যে মই ঘৰৰ ভিতৰতে উপস্থিত আছিলোঁ।”

Verse 37

ततो नृपाय दास्यामि वधार्थं च न संशयः । नो चेद्गच्छ द्रुतं पाप यदि जीवितुमिच्छसि

“তাৰ পিছত মই তোমাক বধাৰ্থে ৰজাৰ হাতত সঁপিম—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই। নচেৎ, হে পাপী, যদি জীয়াই থাকিব খোজ, তেন্তে দ্ৰুত গৈ যা।”

Verse 38

सूत उवाच । एवमुक्त्त्वा ततस्तौ च बाहुयुद्धेन वै मिथः । युध्यमानौ नरैरन्यैः कृच्छ्रेण तु निवारितौ

সূতে ক’লে: এইদৰে কৈ দুয়োজনে পাছত বাহুযুদ্ধত পৰস্পৰে জপিয়াই পৰিল। যুদ্ধ চলি থাকোঁতে আন মানুহে অতি কষ্টেৰে তেওঁলোকক নিবাৰিলে।

Verse 39

ततस्ते स्वजना ये तु मणिभ द्रस्य चागताः । परिजानंति नो द्वाभ्यां विशेषं माणिभद्रकम्

তাৰ পাছত মাণিভদ্ৰৰ নিজৰ লোকসকল যিসকল তাত আহিছিল, দুয়োৰ মাজত কোনো ভেদ চিনিব নোৱাৰিলে; কোনজনেই প্ৰকৃত মাণিভদ্ৰ সেয়া নিৰ্ণয় কৰিব নোৱাৰিলে।

Verse 40

वालिसुग्रीवयोर्युद्धं तारार्थे युध्यमानयोः । एवं विवदमानौ तु क्रोधताम्रा यतेक्षणौ

তাৰাৰ কাৰণে যুদ্ধ কৰা বালি আৰু সুগ্ৰীৱৰ যুদ্ধৰ দৰে, এই দুয়োজনেও তেনেদৰে বিবাদ কৰি লড়ি আছিল; ক্ৰোধে তেওঁলোকৰ চকু ৰঙা হৈ উঠিছিল।

Verse 41

राजद्वारं समासाद्य स्थितौ स्वजनसंवृतौ । द्वाःस्थेन सूचितौ राज्ञे सभातलमुपस्थितौ

তাৰ পাছত তেওঁলোকে ৰাজদ্বাৰত উপস্থিত হৈ নিজৰ নিজৰ লোকৰ মাজত ঘেৰাও হৈ থিয় হ’ল। দ্বাৰস্থে ৰজাক জনালে; তাৰপিছত তেওঁলোকে ৰাজসভাৰ মণ্ডপত প্ৰৱেশ কৰি উপস্থিত হ’ল।

Verse 42

चौरचौरेति जल्पन्तौ पर स्परवधैषिणौ । भूभुजा वीक्षितौ तौ च द्विजौ तु द्विजसत्तमाः

“চোৰ! চোৰ!” বুলি চিঞৰি পৰস্পৰৰ বধ কামনা কৰি থকা সেই দুয়োজনক ভূভুজে লক্ষ্য কৰিলে—দুয়োজনেই দ্বিজ, দ্বিজসত্তম।

Verse 43

न विशेषोऽस्ति विश्लेषस्तयोरेकोपिकायतः । ततश्च व्यवहारेषु समती तेषु वै तदा

দুয়োৰ মাজত কোনো বিশেষ ভেদ নাছিল; দুয়ো একে ৰূপতেই দেখা গৈছিল। সেয়ে তেতিয়াৰ বিচাৰ-কাৰ্যত ৰজাই দুয়োৰ প্ৰতি সমভাব বজাই ৰাখিলে।

Verse 44

पृष्टौ गुह्येषु सर्वेषु प्रत्यक्षेषु विशेषतः । वदतस्तौ यथावृत्तं पृथक्पृथग्व्यवस्थितम्

যেতিয়া সকলো বিষয়ে সোধা হ’ল—গুপ্ত কথাবোৰো আৰু বিশেষকৈ যি প্ৰত্যক্ষ আছিল—তেতিয়া সেই দুয়ো জনে ঘটনাবলি যিদৰে ঘটিছিল ঠিক তেনেদৰেই ক’লে; প্ৰত্যেকে নিজ নিজ পৃথক বৰ্ণনা দিলে।

Verse 45

ततस्तु स्वजनैः सर्वैरेको नीत्व थ चान्यतः । पृष्टो गोत्रान्वयं सर्वं द्वितीयस्तु ततः परम्

তাৰ পিছত সকলো আত্মীয়-স্বজনৰ উপস্থিতিত এজনক একাষৰীয়া কৰি সোধা হ’ল—তাৰ গোত্ৰ, বংশ-পরিচয় আৰু পৰিয়াল-ধাৰা সম্পূৰ্ণকৈ; তাৰ পাছত দ্বিতীয়জনকো একে ধৰণে সোধা হ’ল।

Verse 46

तेषामपि तथा सर्वं यथासम्यङ्निवेदितम् । अथ राजा बृहत्सेनः सर्वांस्तानि दमब्रवीत्

তেওঁলোকেও সকলো কথা একে ধৰণে, যথাযথ আৰু সঠিক ক্ৰমে নিবেদন কৰিলে। তেতিয়া ৰজা বৃহৎসেনে সংযম আৰু বিচাৰৰ সেই মিতবচন ক’লে।

Verse 47

पत्नी चानीयतां तस्य मणिभद्रस्य वै गृहात् । निजकान्तस्य विज्ञाने सा प्रमाणं भविष्यति

“মণিভদ্ৰৰ ঘৰৰ পৰা তাৰ পত্নীক আনি দিয়া হওক। নিজৰ সত্য প্ৰিয়তমক চিনাক্ত কৰাত তাইয়ে নিৰ্ণায়ক প্ৰমাণ হ’ব।”

Verse 48

ततो गत्वा च सा प्रोक्ता पुरुषैर्नृपसंभवैः । आगच्छ कांतं जानीहि त्वं प्रमाणं भविष्यसि

তাৰ পাছত ৰজাৰ লোকসকলে গৈ তাইক ক’লে: “আহা—তোমাৰ প্ৰিয়তমক চিনা; এই বিষয়ত তুমিয়েই প্ৰমাণ হ’বা।”

Verse 49

ततः सा व्रीडया युक्ता प्रच्छादितशिरास्ततः । नृपाग्रे संस्थिता प्रोचे विद्धिसम्यङ्निजं प्रियम्

তাৰ পাছত তাই লাজেৰে ভৰি, মূৰ ঢাকি, ৰজাৰ আগত থিয় হৈ ক’লে: “সঠিককৈ জানক—মোৰ নিজৰ সত্য প্ৰিয়তম কোন।”

Verse 50

न वयं निश्चयं विद्मो न चैते स्वजनास्तव

“আমি নিশ্চিতকৈ নাজানোঁ, আৰু এই লোকসকল তোমাৰ নিজৰ আত্মীয়ো নহয়।”

Verse 51

ततः सा चिन्तयामास निजचित्ते वरांगना । मणिभद्रेण दग्धाहमीर्ष्यावह्निगताऽनिशम्

তেতিয়া সেই উত্তমা নাৰীয়ে নিজৰ মনত ভাবিলে: “মণিভদ্ৰে মোক দগ্ধ কৰিলে; ঈৰ্ষ্যাৰ অগ্নিত মই অনবৰতে দহি গৈছোঁ।”

Verse 52

वंचयित्वा तु पितरं गृहीतास्मि ततः परम् । न किंचित्पाप्मना दत्तं जल्पयित्वा धनं बहु

“পিতাক ঠগি তাৰ পাছত মোক লৈ যোৱা হ’ল। বহু ধন দিব বুলি কথাৰে ক’লে, কিন্তু পাপমলিনতাৰ বাবে প্ৰকৃততে একো দিয়া নহ’ল।”

Verse 53

द्वितीयेन तु मे पुंसा मर्त्यलोके सुखं कृतम् । दत्त्वा वस्त्राणि चित्राणि तथैवाभरणानि च

কিন্তু দ্বিতীয় পুৰুষজনে মর্ত্যলোকত মোৰ বাবে সুখ স্থাপন কৰিলে; তেওঁ মনোৰম বস্ত্ৰ আৰু তদ্ৰূপ অলংকাৰো দান কৰিলে।

Verse 54

प्रदास्यति च तातस्य सुवर्णं कथितं च यत् । यद्गृह्णामि स्वहस्तेन मणिभद्रं द्वितीयकम्

আৰু পিতাই দিব বুলি কোৱা সোণো তেওঁ প্ৰদান কৰিব; যি মই নিজ হাতে গ্ৰহণ কৰোঁ, সেয়াই এই দ্বিতীয় মণিভদ্ৰ।

Verse 55

एवं निश्चित्य मनसा दृष्ट्वा रक्तपरिप्लुतम् । प्रथमं मणिभद्रं सा जगृहेऽथ द्वितीयकम्

এইদৰে মনে দৃঢ় সিদ্ধান্ত কৰি, আৰু প্ৰথম মণিভদ্ৰক ৰক্তে ভিজা দেখি, তেতিয়া তাই দ্বিতীয়জনক গ্ৰহণ কৰিলে।

Verse 56

अब्रवीच्च ततो वाक्यं सर्वलोकस्य शृण्वतः । अहं तातेन दत्तास्य विवाहे अग्निसंनिधौ

তেতিয়া তাই সকলো লোকৰ শুনোতে এই বাক্য ক’লে: “বিবাহত, পবিত্ৰ অগ্নিৰ সান্নিধ্যত, মোৰ পিতাই মোক তাক দান কৰিছিল।”

Verse 57

द्वितीयोऽयं दुराचारो वेषकर्ता समा गतः । मां च प्रार्थयते गुप्तां नानाचारैः पृथग्विधैः

“এই দ্বিতীয়জন দুষ্কৰ্মী, ছদ্মবেশধাৰী হৈ আহিছে; আৰু সি নানা অনুচিত উপায়ে গোপনে মোক প্ৰাৰ্থনা কৰে।”

Verse 58

ततस्तु पार्थिवः क्रुद्धस्तस्य शाखावलंबनम् । आदिदेश द्विजश्रेष्ठा मणिभद्रस्य दुर्मतेः

তেতিয়া পাৰ্থিৱ ৰজা ক্ৰুদ্ধ হৈ, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল, দুৰ্মতি মণিভদ্ৰক গছৰ ডালত ওলমাবলৈ আদেশ দিলে।

Verse 59

एतस्मिन्नंतरे सोऽथ वधकानां समर्पितः । तं वृक्षं नीयमानस्तु श्लोकानेतांस्तदापठत्

ইতিমধ্যে তেওঁক বধকাৰসকলৰ হাতত সঁপিয়া দিয়া হ’ল; আৰু সেই গছলৈ নি যোৱা সময়ত তেওঁ তেতিয়াই এই শ্লোকসমূহ পাঠ কৰিলে।

Verse 60

निर्दयत्वं तथा द्रोहं कुटिलत्वं विशेषतः । अशौचं निर्घृणत्वं च स्त्रीणां दोषाः स्वभावजाः

“নিৰ্দয়তা, দ্ৰোহ, আৰু বিশেষকৈ কুটিলতা; অশৌচ আৰু নিৰ্ঘৃণতা—এইবোৰ নাৰীৰ দোষ, স্বভাৱজাত বুলি কোৱা হয়।”

Verse 61

अन्तर्विषमया ह्येता बहिर्भागे मनोरमाः । गुञ्जाफलसमाकारा योषितः सर्व दैवहि

“ইহঁত ভিতৰত বিষেৰে ভৰা, বাহিৰত মনোৰম; হে সকলো দেৱতা, নাৰীসকল গুঞ্জা-ফলৰ দৰে দেখাত।”

Verse 62

उशना वेद यच्छास्त्रं यच्च वेद बृहस्पतिः । मन्वादयस्तथान्येऽपि स्त्रीबुद्धेस्तत्र किंच न

“উশনা যি শাস্ত্ৰ জানে, আৰু বৃহস্পতিয়ে যি জানে; মনু আদি আনসকলেও—তাৰ একোৱে নাৰীৰ বুদ্ধিক সম্পূৰ্ণকৈ আৱৰি ধৰিব নোৱাৰে।”

Verse 63

पीयूषमधरे वासं हृदि हालाहलं विषम् । आस्वाद्यतेऽधरस्तेन हृदयं च प्रपीड्यते

ওঁঠত অমৃত যেন বাস কৰে, কিন্তু হৃদয়ত হালাহল বিষ থাকে; ওঁঠ আস্বাদিত হয়, তথাপি হৃদয় পীড়িত হৈ চেপা পৰে।

Verse 64

अलक्तको यथा रक्तो नरः कामी तथैव च । हृतसारस्तथा सोऽपि पादमूले निपा त्यते

যেন লাক্ষাৰ ৰঙে লেপা মানুহ ৰঙা দেখা যায়, তেনেকৈ কামাসক্ত নৰো কামনাৰ ৰঙে ৰঞ্জিত হয়; অন্তৰৰ সাৰ হৰণ হোৱাত সি সেই কামনাৰ পাদমূলতেই লুটাই পৰে।

Verse 65

संसारविषवृक्षस्य कुकर्मकुसुमस्य च । नरकार्तिफलस्योक्ता मूलमेषा नितंबिनी

এই মোহিনী নিতম্বিনী নাৰীকে সংসাৰ- বিষবৃক্ষৰ মূল বুলি কোৱা হৈছে—যাৰ কুসুম কুকৰ্ম, আৰু ফল নৰকৰ যন্ত্ৰণা।

Verse 66

कस्य नो जायते त्रासो दृष्ट्वा दूरा दपि स्त्रियम्

দূৰৰ পৰাও স্ত্ৰীক দেখি কাৰ নো ত্ৰাস জন্মে নাহে?

Verse 67

संसारभ्रमणं नारी प्रथमेऽपि समागमे । वह्निप्रदक्षिणन्यायव्याजेनैव प्रदर्शयेत्

প্ৰথম সমাগমতেই নাৰী অগ্নি-প্ৰদক্ষিণৰ নিয়মৰ ছলতে নৰক সংসাৰ-ভ্ৰমণৰ চক্ৰ দেখুৱাই দিয়ে।

Verse 68

एतास्तु निर्घृणत्वेन निर्दय त्वेन नित्यशः । विशेषाज्जाड्यकृत्येन दूषयंति कुलत्रयम्

এই নাৰীসকলে সদায় নিৰ্দয়তা আৰু কৰুণাহীনতাৰে—বিশেষকৈ জড় আৰু নীচ আচৰণেৰে—তিন কুলৰ বংশধাৰাক কলুষিত কৰি অপমান আনে।

Verse 69

कुलत्रयगृहं कीर्त्या निजया धवलीकृतम् । कृष्णं करोत्यकृ त्येन नारी दीपशिखेव तु

নিজ কীৰ্তিয়ে ধৱল কৰা তিন কুলৰ গৃহক নাৰী অনুচিত কৰ্মেৰে কৃষ্ণ কৰি তোলে—যেন দীপশিখাই হঠাৎ ধোঁৱা উঠাই কালি লগায়।

Verse 70

धर्मवृक्षस्य वाताली चित्तपद्मशशिप्रभा । सृष्टा कामार्णवग्राही केन मोक्षदृढार्गला

তাক কোনে সৃষ্টি কৰিলে—যি ধৰ্মবৃক্ষৰ বাবে ধুমুহা, চিত্তপদ্মৰ বাবে চন্দ্ৰপ্ৰভা, কামসমুদ্ৰত গ্ৰাহ, আৰু মোক্ষৰ ওপৰত দৃঢ় কপাট?

Verse 71

कारा संतानकूटस्य संसारवनवागुरा । स्वर्गमार्गमहागर्ता पुंसां स्त्री वेधसा कृता

বিধাতাই পুৰুষৰ বাবে নাৰীক সৃষ্টি কৰিলে—সন্তানৰ ঢিপৰ কাৰাগাৰ, সংসাৰবনৰ ফাঁদ, আৰু স্বৰ্গমাৰ্গত মহাগৰ্ত স্বৰূপে।

Verse 72

वेधसा बंधनं किंचिन्नृणामन्यदपश्यता । स्त्रीरूपेण ततः कोऽपि पाशोऽयं सुदृढः कृतः

বিধাতাই নৃণামৰ বাবে আন কোনো বন্ধন নেদেখি, তেতিয়া স্ত্ৰীৰূপে এই অতি দৃঢ় পাশ ৰচনা কৰিলে।

Verse 73

इत्येवं बहुधा सोऽपि विललाप सुदुःखितः । स्त्रीचिन्तां बहुधा कृत्वा आत्मानं चाप्यगर्हयत्

এইদৰে সি নানা প্ৰকাৰে বিলাপ কৰিলে, গভীৰ দুখত পীড়িত হৈ। সেই নাৰীক বাৰে বাৰে চিন্তা কৰি, সি নিজৰ আত্মাকো ধিক্কাৰ দিলে।

Verse 74

अहो कुबुद्धिना नैव लब्धं संसारजं फलम् । न कदाचिन्मया दत्तं तृष्णाव्याकुलचेतसा

হায়! মোৰ কুবুদ্ধিৰ বাবে মই সংসাৰজীৱনৰ সত্য ফল নাপালোঁ। তৃষ্ণাই ব্যাকুল কৰা মন লৈ মই কেতিয়াও দান নকৰিলোঁ—এবাৰো নহয়।

Verse 75

ऐश्वर्येऽपि स्थिते भूरि न मया सुकृतं कृतम् । कदाचिन्नैव जप्तं च न हुतं च हुताशने

অঢেল ঐশ্বৰ্যৰ মাজত থাকিও মই কোনো সুকৃত কৰ্ম নকৰিলোঁ। কেতিয়াও জপ নকৰিলোঁ, আৰু পবিত্ৰ অগ্নিত হোম-আহুতিো নেদিলোঁ।

Verse 76

अथवा सत्यमेवोक्तं केनापि च महात्मना । कृपणेन समो दाता न भूतो न भविष्यति । अस्पृष्ट्वापि च वित्तं स्वं यः परेभ्यः प्रयच्छति

অথবা কোনো মহাত্মাই সত্য কথাই কৈছে: কৃপণৰ সমান দাতা নাছিল, নাথাকিব—যি নিজৰ ধন নিজে ভোগ নকৰিয়েই, আনৰ বাবে এৰি দিয়ে (ব্যৱহাৰ নকৰাকৈ নষ্ট কৰি)।

Verse 77

शरणं किं प्रपन्नानां विषवन्मारयंति किम् । न दीयते न भुज्यंते कृपणेन धनानि च

শৰণ ল’বলৈ অহাসকলৰ বাবে কৃপণ কেনে আশ্ৰয়—সি বিষৰ দৰে মাৰে নেকি? কিয়নো কৃপণৰ ধন ন দান হয়, ন ভোগ হয়।

Verse 78

दानं भोगो नाशस्तिस्रो गतयो भवंति वित्तस्य । यो न ददाति न भुंक्ते तस्य तृतीया गतिर्भवति

ধনৰ তিনিটা গতি আছে—দান, ভোগ আৰু নাশ। যি নেদিয়ে নাভোগে, তাৰ ধন তৃতীয় গতি—বিনাশ—লৈ যায়।

Verse 79

धनिनोप्यदानविभवा गण्यंते धुरि दरिद्राणाम् । नहि हंति यत्पिपासामतः समुद्रोऽपि मरुरेव

ধনী হয়েও যিসকল দানশূন্য, তেওঁলোক দৰিদ্ৰৰ শাৰীতে গণ্য হয়। যিয়ে পিপাসা নিন্মায়, তাৰ বাবে সাগৰো মৰুভূমিৰ দৰে।

Verse 80

अत्युपयुक्ताः सद्भिर्गतागतैरहरहः सुनिर्विण्णाः । कृपणजनसंनिकाशं संप्राप्यार्थाः स्वपंतीह

সৎলোকসকলে অহৰহ যাতায়াত কৰি (সেৱা-দানত) ধন বহুল ব্যৱহাৰ কৰে, তাতে ধনো দিনেদিনে ক্লান্ত হয়। কিন্তু কৃপণৰ ওচৰত আহিলে এই ধন ইয়াত নিদ্ৰালু হয়—নিষ্ফল হৈ পৰে।

Verse 81

प्राप्तान्न लभंते ते भोगान्भोक्तुं स्वकर्मणा कृपणाः । मुखपाकः किल भवति द्राक्षापाके बलिभुजानाम्

কৃপণ লোকসকলে নিজৰ কৰ্মফলৰ বাবে লাভ কৰা ভোগো ভোগ কৰিবলৈ নাপায়। সঁচাকৈ, বলিভোজীসকলৰ বাবে আঙুৰ ৰান্ধিলেও মুখ জ্বলা দুখ হ’ব পাৰে—ভাগ্যবশত।

Verse 82

दातव्यं भोक्तव्यं सति विभवे संचयो न कर्तव्यः । पश्येह मधुकरीणां संचितमर्थं हरंत्यन्ये

সামৰ্থ্য থাকিলে দান কৰিব লাগে আৰু ভোগো কৰিব লাগে; কেৱল সঞ্চয় কৰা উচিত নহয়। চাওক—মৌমাখিৰ সঞ্চিত ধন আনেই কঢ়িয়াই নিয়ে।

Verse 83

याचितं द्विजवरे न दीयते संचितं क्रतुवरे न योज्यते । तत्कदर्यपरिरक्षितं धनं चौरपार्थिवगृहेषु भुज्यते

শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজে যি ভিক্ষা মাগে, তাকো দান নকৰে; সঞ্চিত ধনো উত্তম যজ্ঞত নিনিয়োগ কৰে। কৃপণতাৰে ৰক্ষিত সেই ধন শেষত চোৰ আৰু ৰজাৰ গৃহত ভোগ হয়।

Verse 84

त्यागो गुणो वित्तवतां वित्तं त्यागवतां गुणः । परस्परवियुक्तौ तु वित्त त्यागौ विडम्बनम्

ধনৱন্তৰ বাবে ত্যাগেই সত্য গুণ; ত্যাগীৰ বাবে ধনো গুণ হৈ উঠে। কিন্তু ধন আৰু দান পৃথক হ’লে, ধনো ত্যাগো দুয়োটা বিদ্ৰূপত পৰিণত হয়।

Verse 85

किं तया क्रियते लक्ष्म्या या वधूरिव केवला । या न वेश्येव सामान्या पथिकैरपि भुज्यते

সেই লক্ষ্মীৰে কি লাভ, যি কেৱল অস্পৰ্শিত বধূৰ দৰে ৰখা থাকে—ভোগ নকৰা; আৰু সাধাৰণ গণিকাৰ দৰে পথিকেও ভাগ নাপায়?

Verse 86

अर्थोष्मणा भवेत्प्राणो भवेद्भक्ष्यैर्विना नृणाम् । यतः संधार्यते भूमिः कृपणस्योष्मणा हि सा

কোৱা হয়—ধনৰ ‘উষ্ণতা’ৰে মানুহৰ প্ৰাণ ভক্ষ্য নথাকিলেও টিকি থাকে। কিয়নো কৃপণৰ সেই উষ্ণতাৰে পৃথিৱী ধাৰিত হয়; সি নিজৰ ধন মাটিৰ গৰ্ভত পুতি থয়।

Verse 87

कृपणानां प्रसादेन शेषो धारयते महीम् । यतस्ते भूगतं वित्तं कुर्वते तस्य चोष्मणा

কৃপণসকলৰ ‘প্ৰসাদে’ শেষে পৃথিৱী ধাৰে; কিয়নো তেওঁলোকে নিজৰ ধন মাটিৰ তলত গাঁথি থয়, আৰু সেই গোপন ধনৰ ‘উষ্ণতা’ৰে পৃথিৱীও উষ্ণ হয়।

Verse 88

एवं बहुविधा वाचः प्रलपन्मणिभद्रकः । नीत्वा तैः पार्थिवोद्दिष्टैः पुरुषैः परुषाक्षरम् । बहुधा प्रलपं श्चैव कृतः शाखावलंबनः

এইদৰে মণিভদ্ৰই নানা বিধ বাক্য প্ৰলাপ কৰিলে। তাৰ পাছত ৰজাই নিযুক্ত কৰা লোকসকলে কঠোৰ বাক্য উচ্চাৰণ কৰি তাক লৈ গ’ল; সি বহু প্ৰকাৰ বিলাপ কৰিলেও, ডালত ওলমাই শাখা-আলম্বনে ফাঁসি দিয়া হ’ল।

Verse 158

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये मणिभद्रोपाख्याने मणिभद्रनिधनवर्णनंनामाष्टपंचाशदुत्तरशततमोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশীতিসাহস্ৰ্য সংহিতাৰ অন্তৰ্গত ষষ্ঠ নাগৰখণ্ডত, হাটকেশ্বৰ ক্ষেত্ৰমাহাত্ম্যত, মণিভদ্ৰ উপাখ্যানত “মণিভদ্ৰ-নিধন-বৰ্ণন” নামক অধ্যায়, অৰ্থাৎ ১৫৮তম অধ্যায়, সমাপ্ত হ’ল।