Adhyaya 130

Verse 1

ऋषय ऊचुः । याज्ञवल्क्यसुतः सूत यस्त्वया परिकीर्तितः । कतमा तस्य माताभूत्सर्वं नो ब्रूहि विस्तरात्

ঋষিসকলে ক’লে: “হে সূত! তুমি যাজ্ঞবল্ক্যৰ যি পুত্ৰৰ কথা কীৰ্তন কৰিলা, তেওঁৰ মাতা কোন আছিল? আমাক সকলো বিস্তাৰে কোৱা।”

Verse 2

सूत उवाच । तस्य भार्याद्वयं श्रेष्ठमासीत्सर्वगुणान्वितम् । एका गुणवती तस्य मैत्रेयीति प्रकीर्तिता

সূতে ক’লে: “তেওঁৰ দুগৰাকী শ্ৰেষ্ঠ পত্নী আছিল, সকলো গুণে বিভূষিতা। তাৰে এগৰাকী গুণৱতী পত্নী ‘মৈত্রেয়ী’ নামে প্ৰখ্যাত আছিল।”

Verse 3

ज्येष्ठा चान्याथ कल्याणी ख्याता कात्यायनीति च । यस्याः कात्यायनः पुत्रो वेदार्थानां प्रजल्पकः

আৰু আনগৰাকী, জ্যেষ্ঠা তথা কল্যাণময়ী, ‘কাত্যায়নী’ নামে খ্যাত আছিল; যাৰ পুত্ৰ কাত্যায়ন বেদাৰ্থৰ বাক্পটু ব্যাখ্যাতা আছিল।

Verse 4

ताभ्यां कुण्डद्वयं तत्र संतिष्ठति सुशोभनम् । यत्र स्नाता नरा यांति लोकांस्तांश्च महोदयान्

সেই দুয়োগৰাকীৰ পৰা তাত অতি শোভন দুটা কুণ্ড স্থিত আছে; য’ত স্নান কৰি মানুহে মহোদয় তথা সমৃদ্ধি-উন্নতিৰ লোকসমূহলৈ গমন কৰে।

Verse 5

कात्यायन्याश्च तीर्थस्य शांडिल्यास्तीर्थमुत्तमम् । पतिव्रतात्वयुक्तायास्तथान्यत्तत्र संस्थितम्

তাত কাত্যায়নীৰ তীৰ্থ আছে, আৰু শাণ্ডিল্যাৰ সৰ্বোত্তম তীৰ্থো আছে; তদুপৰি পতিব্ৰতা-ধৰ্মেৰে যুক্তা নাৰীৰ বাবে আন এক পবিত্ৰ স্থানো তাত স্থাপিত।

Verse 6

यत्र कात्यायनी प्राप्ता शांडिल्या प्रतिबोधिता । वैराग्यं परमं प्राप्ता सपत्नीदुःखदुःखिता

সেই স্থানত কাত্যায়নী আহি শাণ্ডিল্যাৰ উপদেশ লাভ কৰিলে; সতীনজনিত দুখে দুখিতা হৈ তাই পৰম বৈৰাগ্য লাভ কৰিলে।

Verse 8

तत्र या कुरुते स्नानं तृतीयायां समाहिता । नारी मार्गसिते पक्षे सा सौभाग्यवती भवेत् । अथ दौर्भाग्यसंपन्ना काणा वृद्धाऽथ वामना । अभीष्टा जायते सा च तत्प्रभावाद्द्विजोत्तमाः

হে দ্বিজোত্তম! মাৰ্গশীৰ্ষৰ শুক্ল পক্ষৰ তৃতীয়াত একাগ্ৰচিত্তে যি নাৰী তাত স্নান কৰে, সি সৌভাগ্যৱতী হয়। যদিও সি দুৰ্ভাগ্যগ্ৰস্ত—এচকীয়া কাণী, বৃদ্ধা বা বামনা—তথাপি সেই তীৰ্থৰ প্ৰভাৱে ইচ্ছিতৰূপে পৰিণত হয়।

Verse 9

ऋषय ऊचुः । कीदृक्सपत्निजं दुःखं कात्यायन्या उपस्थितम् । उपदेशः कथं लब्धः शांडिल्याः सूत कीदृशः

ঋষিসকলে ক’লে: কাত্যায়নীলৈ সতীনিজনিত কেনে দুখ আহিল? হে সূত, শাণ্ডিল্যাৰ উপদেশ কেনেকৈ লাভ হ’ল, আৰু সেই উপদেশ কেনে ধৰণৰ আছিল?

Verse 10

कात्यायन्या समाचक्ष्व कौतुकं नो व्यवस्थितम् । सामान्यो भविता नैष उपदेशस्तयेरितः

কাত্যায়নী সম্পৰ্কীয় বিষয় আমাক বৰ্ণনা কৰা; আমাৰ কৌতূহল দৃঢ় হৈছে। তাই কোৱা এই উপদেশ সাধাৰণ নহ’ব, ই অতি গুৰুত্বপূর্ণ।

Verse 11

सूत उवाच । मैत्रेय्या सह संसक्तं याज्ञवल्क्यं विलोक्य सा । कात्यायनी सुदुःखार्ता संजाता चेर्ष्यया ततः

সূতে ক’লে: মৈত্রেয়ীৰ সৈতে যাজ্ঞবল্ক্যক ঘনিষ্ঠভাৱে সংযুক্ত দেখি কাত্যায়নী গভীৰ দুখে আচ্ছন্ন হ’ল; তাৰ পিছত তাইৰ অন্তৰত ঈৰ্ষ্যা জাগিল।

Verse 12

सा न स्नाति न भुंक्ते च न हास्यं कुरुते क्वचित् । केवलं बाष्पपूर्णाक्षी निःश्वासाढ्या बभूव ह

তাই ন স্নান কৰে, ন ভোজন কৰে, আৰু কেতিয়াও হাঁহি নকৰে। চকু কেৱল অশ্ৰুপূৰ্ণ, আৰু দীঘল নিশ্বাসে ভাৰাক্ৰান্ত হৈ থাকিল।

Verse 13

ततः कदाचिदेवाथ फलार्थं निर्गता बहिः । अपश्यच्छांडिलीनाम पतिपार्श्वे व्यवस्थिताम्

তাৰ পিছত এবাৰ ফল বিচাৰি তাই বাহিৰলৈ ওলাই গ’ল। তেতিয়া তাই শাণ্ডিলী নামৰ এগৰাকী নাৰীক নিজৰ স্বামীৰ কাষত থিয় হৈ থকা দেখিলে।

Verse 14

कृतांजलिपुटां साध्वी विनयावनता स्थिताम् । सोऽपि तस्या मुखासक्तः सानुरागः प्रसन्नदृक्

সেই সাধ্বী নাৰী অঞ্জলি জোৰি, বিনয়ে নত হৈ থিয় আছিল। সিও অনুৰাগেৰে তাইৰ মুখত দৃষ্টি স্থিৰ কৰি, প্ৰসন্ন নয়নে চাই থাকিল।

Verse 15

गुणदोषोद्भवां वार्तामापृच्छ्याकथयत्तथा । सा च तौ दंपती दृष्ट्वा संहृष्टावितरेतरम्

গুণ-দোষৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা কথাবাৰ্তা সুধি, সি তাইৰ সৈতে তেনেদৰে আলাপ কৰিলে। আৰু তাই, সেই দম্পতীক পৰস্পৰে আনন্দিত দেখি, তেওঁলোকৰ পাৰস্পৰিক হৰ্ষ লক্ষ্য কৰিলে।

Verse 16

चित्ते स्वे चिंतयामास सुधन्येयं तपस्विनी । यस्याः पतिर्मुखासक्तो गुणदोषप्रजल्पकः । सानुरागश्च सुस्निग्धो नान्यां नारीं बिभर्त्ति च

তাই মনতে চিন্তা কৰিলে: “ধন্য এই তপস্বিনী সাধ্বী, যাৰ পতি তাইৰ মুখত আসক্ত, গুণ-দোষৰ কথা-বতৰাত ৰত; অনুৰাগী আৰু অতি স্নিগ্ধ, সি আন কোনো নাৰীক আশ্ৰয় নেদিয়ে।”

Verse 17

एवं संचित्य सा साध्वी भूयोभूयो द्विजोत्तमाः । जगाम स्वाश्रमं पश्चान्निंद्यमाना स्वकं वपुः

এইদৰে বাৰে বাৰে চিন্তা কৰি, হে দ্বিজোত্তমসকল, সেই সাধ্বী পাছত নিজৰ আশ্ৰমলৈ গ’ল, আৰু নিজৰ দেহ-অৱস্থাক নিন্দা কৰি থাকিল।

Verse 18

ततः कदाचिदेकांते स्थितां तां शांडिलीं द्विजाः । बहिर्गते भर्तरि च तस्याः कार्येण केनचित्

তাৰ পাছত কোনো এক সময়ত, হে দ্বিজসকল, শাণ্ডিলী একান্তত আছিল আৰু তাইৰ পতি কোনো কামত বাহিৰলৈ গৈছিল; তেতিয়া (নিকটৱৰ্তী হোৱাৰ) সুযোগ ঘটিল।

Verse 19

कात्यायनी समागम्य ततः पप्रच्छ सादरम् । वद कल्याणि मे कंचिदुपदेशं महोदयम्

তেতিয়া কাত্যায়নী ওচৰলৈ আহি সাদৰে সুধিলে: “হে কল্যাণী দেৱী, মোক মহা-উন্নতি দিয়া কোনো উপদেশ কৃপা কৰি কওক।”

Verse 20

मुखप्रेक्षः सदा भर्त्ता येन स्त्रीणां प्रजायते । नापमानं करोत्येव दुरुक्तवचनैः क्वचित्

যি স্বামী সদায় মুখ-প্ৰেক্ষী, সাৱধান আৰু স্নেহশীল থাকে, সেয়া স্ত্ৰীসকলৰ প্ৰিয় হয়; আৰু কেতিয়াও কঠোৰ, দুষ্ট বাক্যৰে অপমান নকৰে।

Verse 21

नान्यां संगच्छते नारीं चित्तेनापि कथंचन । अहं भर्तुः कृतैर्दुःखैरतीव परिपीडिता । सपत्नीजैर्विशेषेण तस्मान्मे त्वं प्रकीर्तय

সেই স্বামী কোনোভাৱেই—মনতো দূৰৰ কথা—অন্য নাৰীৰ সৈতে সংযোগ নকৰে। তথাপি মই স্বামীৰ কৰ্মজনিত দুখে অতিশয় পীড়িত, বিশেষকৈ সপত্নীসকলৰ কাৰণে; সেয়ে, হে পূজনীয়া, মোক উপায় কওক।

Verse 22

यथा ते वशगो भर्त्ता संजातः कामदः सदा । मनसापि न संदध्यान्नारीमेष कथंचन

যেন তোমাৰ স্বামী তোমাৰ বশত হয়, সদায় তোমাৰ কামনা পূৰণকাৰী হয়, আৰু মনতো কোনোভাৱে অন্য নাৰীৰ প্ৰতি নাঝোঁকে।

Verse 23

शांडिल्युवाच । शृणु साध्वि प्रवक्ष्यामि तवाहं गुह्यमुत्तमम् । यथा ममाभवद्वश्यो मुखप्रेक्षस्तथा पतिः

শাণ্ডিল্য ক’লে: “হে সাধ্বী, শুনা; মই তোমাক এক উত্তম পৰম গোপন কথা ক’ম—যাৰ দ্বাৰা মোৰ স্বামী বশীভূত হৈ সদায় মুখ-প্ৰেক্ষী হৈছিল; তেনেদৰে তোমাৰ স্বামীও হ’ব।”

Verse 24

मम तातः कुरुक्षेत्रे शांडिल्यो मुनिसत्तमः । वानप्रस्थाश्रमेऽतिष्ठत्पूर्वे वयसि संस्थितः

মোৰ পিতা—মুনিশ্ৰেষ্ঠ শাণ্ডিল্য—কুৰুক্ষেত্ৰত বাণপ্ৰস্থ আশ্ৰম গ্ৰহণ কৰি, জীৱনৰ সেই পূৰ্ব পৰ্যায়ত স্থিত হৈ বাস কৰিছিল।

Verse 25

तत्रैकाहं समुत्पन्ना कन्या तस्य महात्मनः । वृद्धिं गता क्रमेणाथ तस्मिन्नेव तपोवने

সেই ঠাইতেই সেই মহাত্মাৰ কন্যা ৰূপে মোৰ জন্ম হৈছিল; আৰু কালক্ৰমে মই সেই একে তপোবনতেই ডাঙৰ হৈ উঠিলোঁ।

Verse 26

करोमि तत्र शुश्रूषां होमकाले यथोचिताम् । नीवारादीनि धान्यानि नित्यं चैवानयाम्यहम्

সেই ঠাইত মই হোমৰ সময়ত যথোচিত শুশ্ৰূষা কৰিছিলোঁ; আৰু নিত্য নীৱাৰ আদি বনৰীয়া ধান্য আনি দিছিলোঁ।

Verse 27

कस्यचित्त्वथ कालस्य नारदो मुनिसत्तमः । आश्रमे मम तातस्य सुश्रांतः समुपागतः

তাৰ পাছত কোনো এক সময়ত মুনিশ্ৰেষ্ঠ নাৰদ আশ্ৰমলৈ আহিল; যাত্ৰাৰ ক্লান্তিত তেওঁ মোৰ পিতাৰ আশ্ৰমত উপস্থিত হ’ল।

Verse 28

तातादेशात्ततस्तत्र मया स विश्रमः कृतः । पादशौचादिभिः कृत्यैः स्नानाद्यैश्च तथापरैः

তাৰ পাছত পিতাৰ আদেশত মই তাত তেওঁৰ বিশ্ৰামৰ ব্যৱস্থা কৰিলোঁ; পাদশৌচ আদি কৰ্তব্য, স্নান আদি আৰু অন্যান্য সেৱাৰে।

Verse 29

ततो भुक्तावसानेऽथ निविष्टः मुखसंस्थित । मम मात्रा परिपृष्टो विनयाद्वरवर्णिनि

তাৰ পাছত ভোজন শেষ হোৱাত তেওঁ মুখামুখি হৈ বহিল। তেতিয়া মোৰ মাতৃয়ে বিনয়েৰে তেওঁক সুধিলে—হে সুন্দৰবৰ্ণে।

Verse 30

एकेयं कन्यकास्माकं जाते वयसि संस्थिते । संजाता मुनिशार्दूल प्राणेभ्योऽपि गरीयसी

আমাৰ একেটি কন্যা আছে; এতিয়া যেতিয়া তাই যৌৱনত উপনীত হৈছে, হে মুনিশাৰ্দূল, তাই আমাৰ প্ৰাণতকৈও অধিক প্ৰিয় হৈ উঠিছে।

Verse 31

तदस्याः कीर्तय क्षिप्रं सुखोपायं सुखोदयम् । व्रतं वा नियमं वा त्वं होमं वा मन्त्रमेव वा

সেয়ে, তাইৰ বাবে মঙ্গলময় সুখ দান কৰা সহজ উপায় শীঘ্ৰ কওক—ব্ৰত হওক বা নিয়ম, হোম হওক বা মন্ত্রই হওক।

Verse 32

येन चीर्णेन भर्त्ता स्यात्सुसौम्यः सद्गुणान्वितः । प्रियंवदो मुखप्रेक्षः परनारीपराङ्मुखः

যে আচৰণ কৰিলে তাই পতি লাভ কৰিব—অতি সৌম্য আৰু সুদৰ্শন, সদ্গুণে বিভূষিত; মধুৰভাষী, মুখশ্ৰী মনোহৰ, আৰু পৰস্ত্ৰীৰ পৰা বিমুখ।

Verse 33

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा स मुनिस्तदनंतरम् । चिरं ध्यात्वा वचः प्राह प्रसन्नवदनस्ततः

তাইৰ কথাবোৰ শুনি সেই মুনিয়ে তৎক্ষণাৎ—দীৰ্ঘ সময় ধ্যান কৰি—তাৰ পাছত প্ৰসন্ন আৰু শান্ত মুখে ক’লে।

Verse 34

हाटकेश्वरजे क्षेत्रे पञ्चपिंडा व्यवस्थिता । गौरी गौर्या स्वयं तत्र स्थापिता परमेश्वरी

হাটকেশ্বৰ ক্ষেত্ৰত পঞ্চ পিণ্ড স্থাপিত আছে; তাত পৰমেশ্বৰী গৌৰীক গৌৰীয়ে নিজেই প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে।

Verse 35

तामेषा वत्सरं यावच्छ्रद्धया परया युता । सदा पूजयतु प्रीत्या तृतीयायां विशेषतः

এই কন্যাই পৰম শ্ৰদ্ধাৰে এক বছৰ পৰ্যন্ত সদায় প্ৰীতিসহ তেঁওক পূজা কৰক, বিশেষকৈ তৃতীয়াত।

Verse 36

ततो वर्षांतमासाद्य संप्राप्स्यति यथोचितम् । भर्त्तारं नात्र संदेहो यादृग्रूपं यथोचितम्

তাৰ পাছত বছৰৰ অন্তত সি যথোচিত পতি লাভ কৰিব—উপযুক্ত ৰূপ আৰু গুণেৰে; ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 37

तत्र पूर्वं गता गौरी परित्यज्य महेश्वरम् । गंगेर्ष्यया महाभागे ज्ञात्वा क्षेत्रं सुसिद्धिदम्

পূৰ্বে গৌৰীয়ে মহেশ্বৰক ত্যাগ কৰি তাত গৈছিল; হে মহাভাগে, গঙ্গাৰ প্ৰতি ঈৰ্ষ্যাৰ বশে সি সেই ক্ষেত্ৰক মহাসিদ্ধিদায়ক বুলি জানিলে।

Verse 38

ततः सा चिंतयामास कां देवीं पूजयाम्यहम् । सौभाग्यार्थं यतोऽन्या मां पूजयंति सुरस्त्रियः

তেতিয়া সি চিন্তা কৰিলে: ‘সৌভাগ্যৰ বাবে মই কোন দেৱীক পূজা কৰিম, যেতিয়া আন দেৱস্ত্ৰীয়ে মোকেই পূজা কৰে?’

Verse 39

तस्मादहं प्रभक्त्याढ्या स्वयमात्मानमेव च । आत्मनैव कृतोत्साहा पूजयिष्यामि सिद्धये

সেয়ে ভক্তি-প্ৰেমে পৰিপূৰ্ণ হৈ মই মোৰ নিজৰ আত্মাকেই—নিজে নিজকে উদ্যমিত কৰি—সিদ্ধি লাভৰ নিমিত্তে পূজা কৰিম।

Verse 40

ततः प्राणाग्निहोत्रोत्थैर्मंत्रैराथर्वणैः शुभैः । मृत्पिंडान्पंच संयोज्य ह्येकस्थाने समाहिता

তাৰ পাছত প্ৰাণাগ্নিহোত্ৰ বিধিৰ পৰা উদ্ভূত শুভ আথৰ্বণ মন্ত্রসমূহেৰে, একাগ্ৰচিত্তা দেৱীয়ে মাটিৰ পাঁচটা পিণ্ড একেলগ কৰি এক ঠাইত সমবেত কৰিলে।

Verse 41

पृथ्वीमपश्च तेजश्च वायुमाकाशमेव च । तेषु संयोजयामास मृत्पिंडेषु निधाय सा

তাৰ পাছত তাই মাটিৰ পিণ্ডসমূহত পৃথিৱী, জল, তেজ (অগ্নি), বায়ু আৰু আকাশ স্থাপন কৰি, সেই তত্ত্বসমূহক একত্ৰে সংযোজিত কৰিলে।

Verse 42

महद्भूतानि चैतानि पञ्च देवी यतव्रता । ततः संपूजयामास पुष्पधूपानुलेपनैः

এই পাঁচটাই মহাভূত; আৰু ব্ৰতত অচল দেৱীয়ে তাৰ পাছত পুষ্প, ধূপ আৰু সুগন্ধি অনুলেপনেৰে সিহঁতক সম্পূৰ্ণভাৱে পূজা কৰিলে।

Verse 43

अथ तां तत्र विज्ञाय तपःस्थां गिरजां भवः । तन्मंत्राकृष्टचित्तश्च सत्वरं समुपागतः

তাৰ পাছত ভৱ (শিৱ) তাত তপস্যাত স্থিতা গিৰিজাক চিনাক্ত কৰিলে; আৰু তাইৰ মন্ত্রে আকৃষ্টচিত্ত হৈ সত্বৰে সেই ঠাইলৈ আহিল।

Verse 44

प्रोवाच च प्रहृष्टात्मा कस्मात्त्वमिह चागता । मां मुक्त्वा दोषनिर्मुक्तं मुखप्रेक्षं सदा रतम्

হৃদয়ত আনন্দিত হৈ তেওঁ ক’লে: “তুমি কিয় ইয়ালৈ আহিলা? মোক—দোষমুক্তক—এৰি, যি সদায় তোমাৰ মুখদৰ্শনতেই ৰমি থাকে।”

Verse 45

तस्मादागच्छ कैलासं वृषारूढा मया सह । अथवा कारणं ब्रूहि यदि दोषोऽस्ति मे क्वचित्

“সেয়ে মোৰ সৈতে কৈলাসলৈ আহা, বৃষভত আৰূঢ় হৈ; নতুবা কাৰণ ক’বা—যদি মোৰ ক’তাও কোনো দোষ থাকে।”

Verse 46

देव्युवाच । त्वं मूर्ध्ना जाह्नवीं धत्से मूर्तां पदजलात्मिकाम् । तस्मान्नाहं गमिष्यामि मंदिरं ते कथंचन

দেৱীয়ে ক’লে: “তুমি মূৰত জাহ্নৱী গংগাক ধাৰণ কৰিছা—প্ৰভুৰ পদজলৰূপে মূৰ্ত জল। সেয়ে মই তোমাৰ মন্দিৰ-নিবাসলৈ কোনো মতে নাযাওঁ।”

Verse 47

यावन्न त्यजसि व्यक्तं मम सापत्न्यतां गताम् । तथा नित्यं प्रणामं त्वं करोषि वृषभध्वज

“যেতিয়ালৈকে তুমি স্পষ্টকৈ সেইটো ত্যাগ নকৰা, যি মোৰ সাপত্ন্য-ভাব (প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা) হৈ পৰিছে, আৰু যেতিয়ালৈকে তুমি নিত্য প্ৰণাম কৰি থাক, হে বৃষভধ্বজ!”

Verse 48

प्रत्यक्षमपि मे नित्यं संध्यायाश्च न लज्जसे । तस्मादेतत्परित्यज्य कर्म लज्जाकरं परम्

“মোৰ সন্মুখতেই তুমি নিত্য, সন্ধ্যা-পূজাৰ সময়তো, লাজ নকৰা। সেয়ে এই কৰ্ম ত্যাগ কৰা—ই অতি লজ্জাজনক কৰ্ম।”

Verse 49

आकारयसि मां देव तत्स्याद्यदि मतं मम । अन्यथाहं न यास्यामि तव हर्म्ये कथंचन । एतच्छ्रुत्वा यदिष्टं ते कुरुष्व वृषभध्वज

হে দেৱ! যদি মোৰ মতেই স্থিৰ হয়, তেন্তে তুমিই আদেশ দিয়া। নতুবা মই কোনো মতে তোমাৰ প্ৰাসাদলৈ নাযাম। এই কথা শুনি, হে বৃষভধ্বজ প্ৰভু, যি তোমাৰ ইষ্ট সেয়াই কৰা।

Verse 50

देव उवाच नाहं सौख्येन तां गंगां धारयामि सुरेश्वरि

দেৱে ক’লে: হে সুৰেশ্বৰী, মই সেই গংগাক সুখে-আৰামে ধাৰণ নকৰোঁ।

Verse 51

भगीरथेन भूपेन प्रार्थितो ज्ञाति कारणात् । दिव्यं वर्षसहस्रं तु तपस्तप्त्वा सुदारुणम्

ভূপতি ভগীৰথে পিতৃলোকৰ কাৰণে প্ৰাৰ্থনা কৰিলে; তেতিয়া তেওঁ দিৱ্য এক হাজাৰ বছৰ অতি দাৰুণ তপস্যা কৰিলে।

Verse 52

येन नो याति पातालं गंगा स्वर्गपरिच्युता । तस्मात्त्वं देव मद्वाक्यात्स्वमूर्ध्ना वह जाह्नवीम्

স্বৰ্গৰ পৰা পতিত গংগা যেন পাতাললৈ নাযায়, সেইকাৰণে, হে দেৱ, মোৰ বাক্য অনুসৰি নিজ মূৰ্ধ্নাত জাহ্নৱীক ধাৰণ কৰা।

Verse 53

मया तस्य प्रतिज्ञातं धारयिष्याम्यसंशयम् । आकाशाज्जाह्नवीवेगं पतंतं धरणीतले

মই তেওঁক প্ৰতিজ্ঞা কৰিলোঁ: ‘নিঃসন্দেহে মই ধাৰণ কৰিম’—আকাশৰ পৰা ধৰণীতললৈ পতিত হোৱা জাহ্নৱীৰ প্ৰচণ্ড বেগ।

Verse 54

नो चेद्व्रजेत पातालं यदत्र विषयेस्थिम् । ततोऽहं संप्रवक्ष्यामि तदिहैकमनाः शृणु

যদি ই পাটাললৈ নামি এই লোকক্ষেত্ৰত স্থিত নহ’লহেঁতেন, তেন্তে মই ইয়াৰ কথা ব্যাখ্যা কৰিম—এতিয়া একাগ্ৰচিত্তে শুনা।

Verse 55

एषा गंगा वरारोहे मम मूर्ध्नो विनिर्गता । हिमवंतं नगं भित्त्वा द्विधा जाता ततः परम्

হে সুন্দৰ নিতম্বিনী, এই গঙ্গা মোৰ মূৰ্ধ্নাৰ পৰা উদ্ভূত; তাৰ পাছত হিমৱন্ত পৰ্বত ভেদি, পৰৱৰ্তীতে দুটা ধাৰা হ’ল।

Verse 56

ततः सिंध्वभिधाना सा पश्चिमं सागरं गता । शतानि नव संगृह्य नदीनां परमेश्वरि

তাৰ পাছত ‘সিন্ধু’ নামেৰে পৰিচিত সেই ধাৰা পশ্চিম সাগৰলৈ গ’ল, হে পৰমেশ্বৰী, আৰু নৈসমূহৰ ন’শটা ধাৰা একত্ৰ কৰিলে।

Verse 57

तथा गंगाभिधाना च सैव प्राक्सागरं गता । तावतीश्च समादाय नदीः पर्वतनन्दिनि

তদ্ৰূপে ‘গঙ্গা’ নামেৰে পৰিচিত আন ধাৰাটিও পূব সাগৰলৈ গ’ল, হে পৰ্বতনন্দিনী, আৰু তেনেই সংখ্যক নৈ একত্ৰ কৰি লৈ গ’ল।

Verse 58

एवमष्टादशैतानि नदीनां पर्वतात्मजे । शतानि सागरे यांति तेन नित्यं स तिष्ठति

এইদৰে, হে পৰ্বতজাত কন্যা, নৈসমূহৰ এই আঠাৰশ ধাৰা সাগৰত মিলিত হয়; সেই কাৰণেই সাগৰ সদায় পূৰ্ণ হৈ থাকে।

Verse 59

सततं शोष्यमाणोऽपि वाडवेन दिवानिशम् । समुद्रसलिलं मेघाः समादाय ततः परम्

যদিও বাডৱ অগ্নিয়ে দিন-ৰাতি সদায় সাগৰৰ জল শুকুৱাই থাকে, তথাপি মেঘে সাগৰৰ পানী উঠাই লৈ যায়, আৰু তাৰ পাছত…

Verse 60

मर्त्यलोके प्रवर्षंति ततः सस्यं प्रजायते । सस्येन जीवते लोकः प्रभवन्ति मखास्तथा । मखांशेन सुराः सर्वे तृप्तिं यांति ततः परम्

তাৰ পাছত মর্ত্যলোকে বৰষুণ পৰে; বৰষুণৰ পৰা শস্য জন্মে। শস্যেৰে জগত জীয়াই থাকে, আৰু তাৰ পৰা যজ্ঞও প্ৰৱৰ্তে। যজ্ঞৰ ভাগেৰে সকলো দেৱতা তৃপ্তি লাভ কৰে।

Verse 61

एतस्मात्कारणान्मूर्ध्नि देवि गंगां दधाम्यहम् । न स्नेहात्कामतो नैव जगद्येन प्रवर्तते

এই কাৰণতেই, হে দেবি, মই গঙ্গাক মোৰ মূৰ্ধ্নিত ধৰি ৰাখোঁ—কেৱল স্নেহে নহয়, কামনাতো নহয়; কিয়নো তেঁৱেই জগতৰ প্ৰৱৰ্তন ঘটে।

Verse 62

अथवा सन्त्यजाम्येनां यदि मूर्ध्नः कथंचन । तद्दूरं वेगतो भित्त्वा पृथ्वीं याति रसातलम्

অথবা যদি কোনোভাৱে মই তাক মোৰ মূৰ্ধ্নিৰ পৰা এৰি দিওঁ, তেন্তে সি ভয়ংকৰ বেগে দূৰলৈকে পৃথিৱী ভেদি ৰসাতললৈ গৈ পৰিব।

Verse 63

ततः शोषं व्रजेदाशु समुद्रः सरितां पतिः । और्वेण पीयमानोऽत्र ततो वृष्टिर्न जायते । वृष्ट्यभावाज्जगन्नाशः सत्यमेतन्मयोदितम्

তেতিয়া সাগৰ—নদীনামৰ পতি—শীঘ্ৰে শুকাই যাব, কিয়নো ইয়াত ঔৰৱ অগ্নিয়ে তাক পান কৰি ল’ব; তাৰ পাছত বৰষুণ জন্ম নল’ব। বৰষুণৰ অভাৱত জগতৰ বিনাশ হয়—এই সত্য মই ঘোষণা কৰোঁ।

Verse 64

एवं गंगाकृते प्रोक्तं मया तव सुरेश्वरि । शृणु सन्ध्याकृतेऽन्यच्च येन तां प्रणमाम्यहम्

এইদৰে, হে সুৰেশ্বৰী দেৱলোকৰ ৰাণী, গঙ্গা-সম্বন্ধীয় কাৰণ মই তোমাক কৈ দিলোঁ। এতিয়া সন্ধ্যাৰ সৈতে জড়িত আন এটা কাৰণো শুনা, যাৰ দ্বাৰা মই তেঁওক প্ৰণাম কৰোঁ।