Adhyaya 124

Verse 2

सूत उवाच । अथान्यदपि तत्रास्ति मुखारं तीर्थमुत्तमम् । यत्र ते मुनयः श्रेष्ठा विप्राश्चौरेण संगताः । यत्र सिद्धिं समापन्नः स चौरस्तत्प्रभावतः । वाल्मीकिरिति विख्यातो रामायणनिबंधकृत्

সূতে ক’লে: তাতেই ‘মুখাৰ তীৰ্থ’ নামে আন এক পৰম উত্তম পবিত্ৰ স্থান আছে, য’ত শ্ৰেষ্ঠ মুনি আৰু ব্ৰাহ্মণসকলে এজন চোৰক লগ পাইছিল। সেই তীৰ্থৰ প্ৰভাৱত সেই চোৰে সিদ্ধি লাভ কৰি ‘বাল্মীকি’ নামে খ্যাত হৈ ৰামায়ণ ৰচনাকাৰ হ’ল।

Verse 3

चमत्कारपुरे पूर्वं मांडव्यान्वय संभवः । लोहजंघो द्विजो ह्यासीत्पितृमातृपरायणः

পূৰ্বে চমৎকাৰপুৰত মাণ্ডব্য বংশত জন্ম লোৱা লোহজঙ্ঘ নামে এজন ব্ৰাহ্মণ আছিল, যি পিতৃ-মাতৃসেৱাত সম্পূৰ্ণ নিবেদিত আছিল।

Verse 4

तस्यैका चाभवत्पत्नी प्राणेभ्योऽपि गरीयसी । पतिव्रता पतिप्राणा पतिप्रियहिते रता

তেওঁৰ এগৰাকীহে পত্নী আছিল, যি প্ৰাণতকৈও অধিক প্ৰিয়; পতি-ব্ৰতাত স্থিৰ, পতিকেই জীৱন বুলি মানি, সদায় পতিৰ প্ৰিয় আৰু হিতত ৰত আছিল।

Verse 5

अथ तस्य स्थितस्यात्र ब्रह्मवृत्त्याभिवर्ततः । जगाम सुमहान्कालः पितृमातृरतस्य च

তাৰ পাছত তেওঁ তাত ব্ৰাহ্মণোচিত জীৱিকা আৰু ধৰ্মাচৰণেৰে বাস কৰি থাকোঁতে, পিতৃ-মাতৃভক্তিত ৰত সেইজনৰ বাবে অতি দীঘল সময় পাৰ হৈ গ’ল।

Verse 6

एकदा भगवाञ्छक्रो न ववर्ष धरातले । आनर्तविषये कृत्स्ने यावद्वादशवत्सराः

এবাৰ ভগৱান শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) এ পৃথিৱীত বৰষুণ নবৰ্ষালে; সমগ্ৰ আনর্ত দেশত বাৰ বছৰ ধৰি বৃষ্টি নপৰিল।

Verse 7

ततः स कष्टमापन्नो लोहजंघो द्विजोत्तमाः । न प्राप्नोति क्वचिद्भिक्षां न च किंचित्प्रतिग्रहम्

তেতিয়া লোহজঙ্ঘ দুঃখ-কষ্টত পৰিল, হে দ্বিজোত্তমসকল; ক’তো ভিক্ষা নাপালে, আৰু একো দান-প্ৰতিগ্ৰহো নাপালে।

Verse 8

ततस्तौ पितरौ द्वौ तु दृष्ट्वा क्षुत्परिपीडितौ । भार्यां च चिंतयामास दुःखेन महतान्वितः

তাৰ পাছত দুয়ো পিতৃ-মাতৃক ক্ষুধাই পীড়িত হোৱা দেখি, সি মহাদুঃখে আচ্ছন্ন হ’ল আৰু পত্নীৰ কথাও চিন্তা কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 9

किं करोमि क्व गच्छामि कथं स्याद्दर्शनं मम । एताभ्यामपि वृद्धाभ्यां पत्न्याश्चैव विशेषतः

সি ক’লে, “মই কি কৰিম? ক’লৈ যাম? মোৰ গতি কেনেকৈ হ’ব—বিশেষকৈ এই দুজন বৃদ্ধৰ বাবে, আৰু সৰ্বাধিক মোৰ পত্নীৰ বাবে?”

Verse 10

ततः स दुःखसंयुक्तः फलार्थं प्रययौ वने । न च किंचिदवाप्नोति सर्वे शुष्का महीरुहाः

তাৰ পাছত সি দুঃখে ভাৰাক্ৰান্ত হৈ ফলৰ আশায় বনত গ’ল; কিন্তু একোৱে নাপালে, কিয়নো সকলো গছ-লতা শুকাই গৈছিল।

Verse 12

अथापश्यत्स वृद्धां स्त्रीं स्तोकसस्यसमन्विताम् । गच्छमानां तथा तेन श्रमेण महतान्विताम् । ततस्तत्सस्यमादाय वस्त्राणि च स निर्दयः । जगाम स्वगृहं हृष्टः पितृभ्यां च न्यवेदयत्

তাৰ পাছত সি এগৰাকী বৃদ্ধা স্ত্ৰীক দেখিলে, যি অলপ শস্য লৈ গৈ আছিল আৰু মহাশ্ৰমে ক্লান্ত হৈছিল। তেতিয়া সি নিৰ্দয়ভাৱে সেই শস্য আৰু তাইৰ বস্ত্ৰ লৈ আনন্দে নিজৰ ঘৰলৈ গ’ল আৰু পিতৃ-মাতৃক জনালে।

Verse 13

स एवं लब्धलक्षोऽपि दस्युकर्मणि नित्यशः । कृत्वा चौर्यं पुपोषाथ निजमेव कुटुम्बकम्

লাভৰ উপায় পাইলেও সি নিত্য দস্যুকাৰ্যত লিপ্ত থাকিল। চৌৰ্য কৰি সি কেৱল নিজৰেই কুটুম্বক পোষণ কৰিলে।

Verse 14

सुभिक्षे चापि संप्राप्ते नान्यत्कर्म करोति सः । ब्राह्मीं वृत्तिं परित्यक्त्वा चौर्यकर्म समाचरत्

সুভিক্ষ আৰু সমৃদ্ধি আহিলেও সি আন কোনো কৰ্ম নকৰিলে। ব্ৰাহ্মণৰ ধৰ্মসঙ্গত জীৱিকা ত্যাগ কৰি সি চৌৰ্যকৰ্মতেই লিপ্ত থাকিল।

Verse 15

कस्यचित्त्वथ कालस्य तीर्थयात्राप्रसंगतः । तत्र सप्तर्षयः प्राप्ता मरीचिप्रमुखा द्विजाः

তাৰ পিছত কোনো এক সময়ত তীৰ্থযাত্ৰাৰ প্ৰসঙ্গত তাত সপ্তর্ষি উপস্থিত হ’ল—মৰীচি প্ৰমুখ সেই দ্বিজ ব্ৰাহ্মণসকল।

Verse 16

ततस्तान्विजने दृष्ट्वा द्रोहकोपसमन्वितः । यष्टिमुद्यम्य वेगेन तिष्ठध्वमिति चाब्रवीत्

তেতিয়া তেওঁলোকক নিৰ্জন ঠাইত একেলগে দেখি, দ্ৰোহ আৰু ক্ৰোধে ভৰপূৰ হৈ সি লাঠি উঠাই বেগে ক’লে, “থিয় হৈ থাকক!”

Verse 17

त्रिशिखां भृकुटीं कृत्वा सत्वरं समुपाद्रवत् । भर्त्समानः स परुषैर्वाक्यैस्तांस्ताडयन्निव

ভ্ৰূকুটি ত্ৰিশিখাৰ দৰে কৰি সি তৎক্ষণাৎ দৌৰি গ’ল। কঠোৰ বাক্যে গালি দি ভৰ্ত্সনা কৰি, যেন তেওঁলোকক মাৰি পেলাব খুজিছিল।

Verse 18

ततस्ते मुनयो दृष्ट्वा यमदूतोपमं च तम् । यज्ञोपवीतसंयुक्तं प्रोचुस्ते कृपयान्विताः

তেতিয়া সেই মুনিসকলে তেওঁক যমৰ দূতৰ দৰে দেখিও, যজ্ঞোপবীত ধাৰণ কৰা দেখি দয়াপৰবশ হৈ ক’লে।

Verse 19

ऋषय ऊचुः । अहो त्वं ब्राह्मणोऽसीति तत्कस्मादतिगर्हितम् । करोषि कर्म चैतद्धि म्लेच्छकृत्यं तु बालिश

ঋষিসকলে ক’লে: “হায়! তুমি দেখোন ব্ৰাহ্মণ, তেন্তে কিয় এনে নিন্দনীয় কাম কৰিছা? হে মূৰ্খ, তুমি ম্লেচ্ছৰ দৰে আচৰণ কৰিছা।”

Verse 20

वयं च मुनयः शांतास्त्यक्ताऽशेषपरिग्रहाः । नास्माकमपि पार्श्वस्थं किंचिद्गृह्णाति यद्भवनान्

আমি শান্ত স্বভাৱৰ মুনি, যিয়ে সকলো পৰিগ্ৰহ ত্যাগ কৰিছো। আমাৰ ওচৰত থকা কোনেও মানুহৰ ঘৰৰ পৰা একো বস্তু গ্ৰহণ নকৰে।

Verse 21

लोहजंघ उवाच । एतानि शुभ्रचीराणि वल्कलान्यजिनानि च । उपानहसमेतानि शीघ्रं यच्छंतु मे द्विजाः

লোহজংঘই ক’লে: “হে দ্বিজসকল, এই পৰিষ্কাৰ বগা বস্ত্ৰ, গছৰ বাকলি, হৰিণৰ ছাল আৰু পাদুকাযোৰ মোক সোনকালে দি দিয়া।”

Verse 22

नो चेद्धत्वाप्रहारेण यष्ट्या वज्रोपमेन च । प्रापयिष्यस्यसंदिग्धं धर्मराजनिवेशनम्

যদি নিদিয়া, তেন্তে বজ্ৰৰ দৰে এই লাঠিৰ কোবত মই তোমালোকক নিশ্চিতভাৱে ধৰ্মৰাজৰ (যমৰ) পুৰীলৈ পঠাই দিম।

Verse 23

ऋषय ऊचुः । सर्वं दास्यामहे तुभ्यं वयं तावन्मलिम्लुच । किंवदन्तीं वदास्माकं यां पृच्छामः कुतूहलात्

ঋষিসকলে ক’লে: “হে মলিম্লুচ! আমি তোমাক সকলো দিম; কেৱল কৌতূহলবশত আমি যি জনশ্ৰুতি সুধিছোঁ, সেই কাহিনী আমাক কোৱা।”

Verse 24

किमर्थं कुरुषे चौर्यं त्वं विप्रोऽसि सुनिर्घृणः । किं जितो व्यसनै रौद्रैः किं वा व्याधद्विजो भवान्

“তুমি কিয় চৌৰ্য কৰিছা? তুমি তো ব্ৰাহ্মণ, তথাপি অতি নিৰ্দয়। ভয়ংকৰ ব্যসনে তোমাক জয় কৰিছে নেকি? নে তুমি ‘ব্যাধ-ব্ৰাহ্মণ’ হৈ পৰিছা?”

Verse 25

लोहजंघ उवाच । व्यसनार्थं न मे कृत्यमेतच्चौर्यसमुद्भवम् । कुटुम्बार्थं विजानीथ धर्ममेतन्न संशयः

লোহজঙ্ঘ ক’লে: “চৌৰ্যৰ পৰা জন্মা এই কৰ্ম মই ভোগ-বিলাসৰ বাবে নকৰোঁ। ই মোৰ কুটুম্বৰ হিতৰ বাবে—ইয়াত সন্দেহ নাই; মই একেই ধৰ্ম বুলি জানো।”

Verse 26

पितरौ मम वार्द्धक्ये वर्तमानौ व्यवस्थितौ । तथा पतिव्रता पत्नी गृहधर्मविचक्षणा

“মোৰ পিতৃ-মাতৃ এতিয়া বাৰ্ধক্যত স্থিৰভাৱে আছে; আৰু মোৰ পতিব্ৰতা পত্নীও আছে, গৃহধৰ্মৰ কৰ্তব্যত বিচক্ষণ আৰু নিপুণ।”

Verse 27

उपार्ज्जयामि यत्किञ्चिदहमेतेन कर्मणा । तत्सर्वं तत्कृते नूनं सत्येनात्मानमालभे

“এই কৰ্মে মই যি কিছুমান উপাৰ্জন কৰোঁ, সেয়া সকলো নিশ্চয় সেই পবিত্ৰ উদ্দেশ্যৰ বাবে অৰ্পণ কৰোঁ। সত্যৰ প্ৰতিজ্ঞাৰে মই মোৰ আত্মাকো সমৰ্পণ কৰোঁ।”

Verse 28

तस्मान्मुंचथ प्राक्सर्वं विभवं किं वृथोक्तिभिः । कृताभिः स्फुरते हस्तो ममायं हन्तुमेव हि

সেয়ে, তৎক্ষণাৎ সকলো সংসাৰিক ক্ষমতা আৰু সম্পদ ত্যাগ কৰ; বৃথা বাক্যৰ কি লাভ? কৃতকৰ্মৰ তাপে মোৰ এই হাত কঁপি উঠিছে—নিশ্চয় তোমাক আঘাত কৰি নিপাত কৰিবলৈহে উদ্যত।

Verse 29

ऋषय ऊचुः । यद्येवं चौर तद्गत्वा त्वं पृच्छस्व कुटुम्बकम् । ममपापांशभागी त्वं किं भविष्यसि किं न वा

ঋষিসকলে ক’লে: “যদি তেনেহ’লে, হে চোৰ, তেন্তে গৈ নিজৰ ঘৰ-সংসাৰক সুধি আহা। যদি তুমি মোৰ পাপৰ এক অংশ ভাগ ল’বলগীয়া হওঁ, তেন্তে তোমাৰ কি হ’ব—তুমি গ্ৰহণ কৰিবা নে নকৰিবা?”

Verse 30

यदि ते संविभागेन पापस्यांशोऽपि गच्छति । तत्कुरुष्वाथवा पाप दुर्वहं ते भविष्यति

“যদি ভাগ-বণ্টনৰ দ্বাৰা পাপৰ একাংশো তোমালৈ আহে, তেন্তে তুমিও তেনে কৰ; নতুবা, হে পাপী, ই তোমাৰ বাবে অসহনীয় হৈ উঠিব।”

Verse 31

सकलं रौरवे रौद्रे पतितस्य सुदुर्मते । वयं त्वा ब्राह्मणं मत्वा ब्रूम एतदसंशयम्

“হে দুষ্টচিত্ত, ভয়ংকৰ ৰৌৰৱ নৰকত পতিত জনৰ দুঃখ সম্পূৰ্ণৰূপে হয়। তথাপি, তোমাক ব্ৰাহ্মণ বুলি মানি, আমি এই কথা নিঃসন্দেহে কওঁ।”

Verse 32

कृपाविष्टाः सहास्माभिः सञ्जातेऽपि सुदर्शने । मुनीनां यतचित्तानां दर्शनाद्धि शुभं भवेत्

“কৰুণাৰে আবিষ্ট হৈ, তুমি যদিও আমাৰ শুভ দৰ্শনত আহি পৰিছা; কিয়নো যিসকল মুনিৰ চিত্ত সংযত, তেওঁলোকৰ দৰ্শনেই নিশ্চয় মঙ্গল আনে।”

Verse 33

एकः पापानि कुरुते फलं भुंक्ते महाजनः । भोक्तारो विप्रमुच्यंते कर्ता दोषेण लिप्यते

এজনেই পাপ কৰে, কিন্তু বৃহৎ গৃহস্থে তাৰ ফল ভোগ কৰে। কেৱল ভোগকাৰীসকল মুক্ত হয়, কিন্তু কৰ্তাই দোষে লিপ্ত হয়।

Verse 34

सूत उवाच । स तेषां तद्वचः श्रुत्वा चौरः किंचिद्भयान्वितः । सत्यमेतन्न संदेहो यदेतैर्व्याहृतं वचः

সূত ক’লে: তেওঁলোকৰ বাক্য শুনি চোৰজন কিছু ভয়াক্ৰান্ত হ’ল। ‘ই সঁচা—সন্দেহ নাই; এই মুনিসকলে যি কৈছে সেয়াই ঠিক।’

Verse 36

एतत्कर्म न गृह्णंति यदि वा संत्यजाम्यहम् । महद्भयं समुत्पन्नं मम चेतसि सांप्रतम्

‘যদি তেওঁলোকে এই কৰ্ম (আৰু তাৰ ফল) গ্ৰহণ নকৰে, তেন্তে মই ইয়াক ত্যাগ কৰিম। এতিয়া মোৰ চিত্তত মহাভয় উদ্ভৱ হৈছে।’

Verse 37

यदि यूयं न चान्यत्र प्रयास्यथ मुनीश्वराः । पलायनपरा भूत्वा तद्गत्वा निजमंदिरम्

‘হে মুনীশ্বৰসকল, যদি আপোনালোকে আন ঠাইলৈ নাযাব, তেন্তে মই পলায়নৰ মন লৈ ইয়াৰ পৰা মোৰ নিজ গৃহলৈ গ’ম।’

Verse 38

पृच्छामि पोष्यवर्गं च युष्मद्वाक्यं विशेषतः । यदि तत्पातकांशं मे ग्रहीष्यति कुटुम्बकम् । तद्युष्माकं ग्रहीष्यामि यत्किंचित्पार्श्वसंस्थितम्

‘মই মোৰ আশ্ৰিতসকলক সুধিম আৰু বিশেষকৈ আপোনালোকৰ বাক্য পৰীক্ষা কৰিম। যদি মোৰ কুটুম্বে মোৰ সেই পাপৰ কিছুমান অংশ গ্ৰহণ কৰে, তেন্তে আপোনালোকৰ কাষত যি কিঞ্চিত্ আছে সেয়া মই ল’ম।’

Verse 39

तस्मात्पृच्छामि तद्गत्वा निजमेव कुटुम्बकम् । यदि स्यात्संविभागो मे पापांशस्य करोमि वै

সেয়েহে মই মোৰ নিজৰ ঘৰ-পরিয়ালৰ ওচৰলৈ গৈ সুধিম। যদি মোৰ পাপাংশৰ ভাগ-বতৰা সঁচাকৈয়ে থাকে, তেন্তে মই নিশ্চয় সেই কৰ্মত আগবাঢ়িম।

Verse 40

ततस्ते शपथान्कृत्वा तस्य प्रत्ययकारणात् । तस्योपरि दयां कृत्वा मुमुचुस्तं गृहं प्रति

তাৰ পাছত বিশ্বাস স্থাপন হ’বলৈ তেওঁক শপথ কৰোৱালে। তাৰ ওপৰত দয়া কৰি, তেওঁক ঘৰলৈ উভতি যাবলৈ মুক্ত কৰি দিলে।

Verse 41

सोऽपि गत्वाऽथ पप्रच्छ प्रगत्वा पितरं निजम् । शृणु तात वचोऽस्माकं ततः प्रत्युत्तरं कुरु

সিও গৈ নিজৰ পিতৃৰ ওচৰলৈ আগবাঢ়ি সুধিলে— “হে পিতা, আমাৰ কথা শুনা; তাৰ পাছত উত্তৰ দিয়া।”

Verse 42

यत्कृत्वाहमकृत्यानि चौर्यादीनि सहस्रशः । पुष्टिं करोमि ते नित्यस् तद्भागस्तेऽस्ति वा न वा

“চৌৰ্য আদি নিষিদ্ধ কৰ্ম হাজাৰবাৰ কৰি মই তোমাক নিত্য জীৱিকা যোগাওঁ। কোৱা, সেই কৰ্মফলত তোমাৰ কোনো ভাগ আছে নে নাই?”

Verse 43

पापस्य मम प्रब्रूहि पृच्छतोऽत्र यथातथम् । अत्र मे संशयो जातस्तस्माच्छीघ्रं प्रकीर्तय

“মই সুধিছোঁ—মোৰ পাপৰ বিষয়ে যি দৰে সি তি দৰে সত্যকৈ কোৱা। মোৰ মনত সন্দেহ জাগিছে; সেয়েহে শীঘ্ৰে প্ৰকাশ কৰা।”

Verse 44

पितोवाच । बाल्ये पुत्र मया नीतस्त्वं पुष्टिं व्याकुलात्मना । शुभाऽशुभानि कृत्यानि कृत्वा स्निग्धेन चेतसा

পিতৃয়ে ক’লে— “পুত্ৰ, তোমাৰ বাল্যকালত উদ্বিগ্ন হৃদয়ে মই তোমাক লালন-পালন কৰিছিলোঁ; স্নেহভৰা চিত্তে শুভ-অশুভ কৰ্মোও কৰিছিলোঁ।”

Verse 45

एतदर्थं पुनर्येन वार्धक्ये समुपस्थिते । गां पालयसि भूयोऽपि कृत्वा कर्म शुभाऽशुभम्

“এই কাৰণতেই, এতিয়া বাৰ্ধক্য মোৰ ওপৰত আহি পৰাত, তুমি পুনৰ গৃহস্থালি পোহৰাই ৰাখিছা আৰু আকৌ শুভ-অশুভ কৰ্ম কৰিছা।”

Verse 46

न तस्य विद्यते भागस्तव स्वल्पोऽपि पुत्रक । शुभस्य वाऽथ पापस्य सांप्रतं च तथा मम

“প্ৰিয় পুত্ৰ, তাত তোমাৰ একেবাৰে সামান্যো ভাগ নাই—ন শুভত, ন পাপত; আৰু তেনেদৰে এই সময়ত তোমাৰ কৰ্মত মোৰো কোনো ভাগ নাই।”

Verse 47

आत्मनैव कृतं कर्म स्वयमेवोपभुज्यते । शुभं वा यदि वा पापं भोक्तारोन्यजनाः स्मृताः

“নিজে কৰা কৰ্মৰ ফল নিজেই ভোগ কৰে—সেয়া শুভ হওক বা পাপ; আন কাকো ফলভোগী বুলি ধৰা নহয়।”

Verse 48

साधुत्वेनाथ चौर्येण कृष्या वा वाणिजेन वा । त्वमुपानयसे भोज्यं न मे चिन्ता प्रजायते

“সাধুতাৰে হওক বা চৌৰ্য্যে, কৃষিৰে হওক বা বাণিজ্যৰে—তুমি মোৰ বাবে আহাৰ আনি দিয়া; সেয়া লৈ মোৰ মনত কোনো চিন্তা জাগে নাহে।”

Verse 49

तस्मान्नैतद्धृदि स्थाप्यं कर्मनिंद्यं करिष्यसि । यत्तस्यांशं प्रभोक्ता त्वं वयं सर्वे प्रभुंजकाः

সেয়ে এই ভাব হৃদয়ত নথাপিবা আৰু নিন্দনীয় কৰ্ম নকৰিবা—‘তুমি তাৰ অংশ ভোগ কৰিবা, আৰু আমি সকলোৱে ভোগ কৰিম’ বুলি ভাবি।

Verse 50

सूत उवाच । स एतद्वचनं श्रुत्वा व्याकुलेनान्त्तरात्मना । पप्रच्छ मातरं गत्वा तमेवार्थं प्रयत्नतः

সূত ক’লে: সেই বাক্য শুনি তেওঁৰ অন্তৰাত্মা ব্যাকুল হ’ল। মাতৃৰ ওচৰলৈ গৈ সেই কথাটোকেই তেওঁ প্ৰচেষ্টাৰে সুধিলে।

Verse 51

ततस्तयापि तच्चोक्तं यत्पित्रा तस्य जल्पितम् । असामान्यं शुभे पापे कृत्ये तस्य द्विजोत्तमाः

তাৰ পাছত তাইও পিতৃয়ে যি কৈছিল সেয়াই ক’লে। “হে দ্বিজোত্তম, তেওঁৰ কৰ্ম—পুণ্য হওক বা পাপ—সাধাৰণ বিষয় নাছিল।”

Verse 52

ततः पप्रच्छ तां भार्यां गत्वा दुःखसमन्वितः । साऽप्युवाच ततस्तादृक्पापं गुरुजनोद्भवम्

তাৰ পাছত দুখেৰে ভৰা হৈ তেওঁ পত্নীৰ ওচৰলৈ গৈ সুধিলে। তাইও ক’লে: “এনেকুৱা পাপ গুৰুজন-জ্যেষ্ঠসকলৰ প্ৰতি অন্যায়ৰ পৰা জন্মে।”

Verse 53

ततः स शोकसंतप्तः पश्चात्तापेन संयुतः । गर्हयन्नेव चात्मानं ययौ ते यत्र तापसाः

তাৰ পাছত শোকে দগ্ধ হৈ, অনুতাপে ভৰা হৈ, নিজকে ধিক্কাৰ দি তেওঁ তপস্বীসকল থকা ঠাইলৈ গ’ল।

Verse 54

ततः प्रणम्य तान्सर्वान्कृतांजलिपुटः स्थितः । गम्यतां गम्यतां विप्राः क्षम्यतां क्षम्यतां मम

তেতিয়া তেওঁ সকলোকে প্ৰণাম কৰি, অঞ্জলি মেলি থিয় হৈ ক’লে: “আগবাঢ়ক, আগবাঢ়ক, হে ব্ৰাহ্মণসকল—মোক ক্ষমা কৰক, ক্ষমা কৰক।”

Verse 55

यन्मया मौर्ख्यमास्थाय युष्मन्निर्भर्त्सना कृता । सुपाप्मना विमूढेन तस्मात्कार्या क्षमाद्य मे

“মই মূৰ্খতাৰ আশ্ৰয় লৈ আপোনালোকক তিৰস্কাৰ কৰিলোঁ; পাপী আৰু মোহগ্ৰস্ত হৈ। সেয়ে মোৰ প্ৰতি ক্ষমা দান কৰক।”

Verse 56

युष्मदीयं वचः कृत्स्नं मद्गुरुभ्यां प्रजल्पितम् । भार्यया च द्विजश्रेष्ठास्तेन मे दुःखमागतम्

“হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল, আপোনালোকৰ সম্পূৰ্ণ বাক্য মোৰ গুৰুবৃন্দে আৰু মোৰ পত্নীয়েও পুনৰ ক’লে; সেই কাৰণেই মোৰ ওপৰত দুখ নামিল।”

Verse 57

तस्मात्कुर्वंतु मे सर्वे प्रसादं मुनिसत्तमाः । उपदेशप्रदानेन येन पापं क्षपाम्यहम्

“সেয়ে, হে মুনিসত্তমসকল, আপোনালোক সকলোৱে মোৰ ওপৰত প্ৰসাদ কৰক—উপদেশ দান কৰি—যাৰ দ্বাৰা মই মোৰ পাপ ক্ষয় কৰিব পাৰোঁ।”

Verse 58

मया कर्म कृतं निंद्यं सदैव द्विजसत्तमाः । स्त्रियोऽपि च द्विजेंद्राश्च तापसाश्च विशेषतः

“হে দ্বিজসত্তমসকল, মই সদায় নিন্দনীয় কৰ্ম কৰিলোঁ—স্ত্ৰীসকলৰ প্ৰতিও, ব্ৰাহ্মণেন্দ্ৰসকলৰ প্ৰতিও, আৰু বিশেষকৈ তাপসসকলৰ প্ৰতিও।”

Verse 59

ये ये दीनतरा लोका न समर्थाः प्रयोधितुम् । ते मया मुषिताः सर्वे न समर्थाः कदाचन

যি যি অতি দীন লোক আছিল, যিসকল প্ৰতিহত বা প্ৰতিশোধ ল’বলৈ সক্ষম নাছিল—সিহঁত সকলোকে মই লুটিলোঁ; সিহঁতে কেতিয়াও মোক প্ৰতিবাদ কৰিব নোৱাৰিলে।

Verse 60

कुटुम्बार्थं विमूढेन साधुसंगविवर्जिना । यथैव पठता शास्त्रं तन्मेऽद्य पतितं हृदि

কুটুম্বৰ কাৰণে মোহগ্ৰস্ত হৈ, সাধুসঙ্গৰ পৰা বঞ্চিত হৈ, মই জীৱন ধাৱিত কৰিলোঁ। কিন্তু আজি, যেন শাস্ত্ৰ পাঠ কৰোঁ, তেনেকৈ তাৰ সত্য মোৰ হৃদয়ত পতিত হৈছে।

Verse 61

यदि न स्याद्भवद्भिर्मे दर्शनं चाद्य सत्तमाः । तदन्यान्यपि पापानि कर्ताहं स्यां न संशयः

হে সৎলোকসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ! আজি যদি আপোনালোকৰ পবিত্ৰ দৰ্শন মোৰ নাহ’লহেঁতেন, তেন্তে নিঃসন্দেহে মই আন আন পাপো কৰি গৈ থাকিলোঁহেঁতেন।

Verse 62

तेषां मध्यगतश्चासीत्पुलहो नाम सन्मुनिः । हास्यशीलः स तं प्राह विप्लवार्थं द्विजोत्तमम्

সিহঁতৰ মাজত পুলহা নামৰ এজন সত্য মুনি আছিল। হাস্যশীল স্বভাৱৰ সেইজনেই ঘটনাত এক মোড় আনিবলৈ সেই শ্ৰেষ্ঠ ব্রাহ্মণক ক’লে।

Verse 63

अहं ते कीर्तयिष्यामि मन्त्रमेकं सुशोभनम् । यं ध्यायञ्जप्यमानस्त्वं सिद्धिं यास्यसि शाश्वतीम्

মই তোমাক এক অতি শোভন মন্ত্র কীৰ্তন কৰিম। যাক ধ্যান কৰি জপ কৰিলে তুমি অচল, শাশ্বত সিদ্ধি লাভ কৰিবা।

Verse 64

जाटघोटेतिमन्त्रोऽयं सर्वसिद्धिप्रदायकः तमेनं जप विप्र त्वं दिवारात्रमतंद्रितः

এই ‘জাটঘোটে’ মন্ত্ৰ সকলো সিদ্ধি দানকাৰী। সেয়ে, হে ব্ৰাহ্মণ, অলসতা নকৰাকৈ দিন-ৰাতি এই মন্ত্ৰটোৱেই জপ কৰা।

Verse 65

ततो यास्यसि संसिद्धिं दुर्लभां त्रिदशैरपि

তেতিয়া তুমি সম্পূৰ্ণ সিদ্ধি লাভ কৰিবা—যি সিদ্ধি ত্ৰিদেৱসকলৰ বাবেও দুৰ্লভ।

Verse 66

एवमुक्त्वाथ ते विप्रास्तीर्थयात्रां ततो ययुः । सोऽपि तत्रैव चौरस्तु स्थितो जपपरायणः

এইদৰে কৈ সেই ব্ৰাহ্মণসকল তীৰ্থযাত্ৰালৈ গ’ল। কিন্তু চোৰজন তাতেই থাকিল, জপত সম্পূৰ্ণ নিবিষ্ট হৈ।

Verse 67

अनन्यमनसा तेन प्रारब्धः स तदा जपः । यथाऽभवत्समाधिस्थो येनावस्थां परां गतः

অনন্য মন লৈ সি তেতিয়াই জপ আৰম্ভ কৰিলে। তেনে ধৰণে সি সমাধিস্থ হ’ল যে তাৰ দ্বাৰাই সি পৰম অৱস্থালৈ উপনীত হ’ল।

Verse 68

तस्यैवं स्मरमाणस्य तं मन्त्रं ब्राह्मणस्य च । निश्चलत्वं गतः कायः कार्ये च निश्चलः स्थितः

ব্ৰাহ্মণে দিয়া সেই মন্ত্ৰটো স্মৰণ কৰি থাকোঁতে তাৰ দেহ নিশ্চল হ’ল; আৰু সাধনাতো সি অচঞ্চলভাৱে স্থিৰ থাকিল।

Verse 69

ततः कालेन महता वल्मीकेन समावृतः । समंताद्ब्राह्मणश्रेष्ठा ध्यानस्थस्य महात्मनः

তাৰ পাছত বহু কাল অতিবাহিত হোৱাত, হে ব্ৰাহ্মণশ্ৰেষ্ঠসকল, সেই মহাত্মা ধ্যানত নিমগ্ন হৈ থাকোঁতেই চাৰিওফালে বাল্মীক (উইপোকাৰ ঢিপ) এ ঢাকি পেলালে।

Verse 70

तौ मातापितरौ तस्य सा च भार्या मनस्विनी । याता मृत्युवशं सर्वे तमन्वेष्य प्रयत्नतः

তেওঁৰ মাতৃ-পিতৃ আৰু মনোবলে দৃঢ় সেই পত্নীও—তেওঁক সৰ্বশক্তিৰে বিচাৰি ফুৰোঁতে—সকলোৱে মৃত্যুৰ অধীনত পৰিল।

Verse 71

न विज्ञातश्च तत्रस्थः संन्यस्तः स महाव्रतः । संसारभावनिर्मुक्तस्तस्मान्मुनिसमागमात्

সেই ঠাইতে থাকিও তেওঁক কোনেও চিনিব নোৱাৰিলে। সন্ন্যাস গ্ৰহণ কৰা সেই মহাব্ৰতী পুৰুষ মুনিসংগৰ দ্বাৰা সংসাৰ-ভাবৰ পৰা মুক্ত হ’ল।

Verse 72

कस्यचित्त्वथ कालस्य तेन मार्गेण ते पुनः । तीर्थयात्राप्रसंगेन मुनयः समुपस्थिताः

তাৰ পাছত কিছু কাল গ’লত, সেই একে পথেদি তীৰ্থযাত্ৰাৰ উপলক্ষে মুনিসকল পুনৰ উপস্থিত হ’ল।

Verse 73

प्रोचुश्चैतद्द्विजाः स्थानं यत्र चौरेण संगमः । आसीद्वस्तेन रौद्रेण ब्राह्मणच्छद्मधारिणा

সেই দ্বিজ মুনিসকলে সেই স্থানটো দেখুৱালে, য’ত ব্ৰাহ্মণৰ ছদ্মবেশ ধৰা ভয়ংকৰ আৰু নিষ্ঠুৰ চোৰৰ সৈতে সংঘাত হৈছিল।

Verse 74

ततो वल्मीकमध्यस्थं शुश्रुवुर्निस्वनं च ते । जाटघोटेतिमंत्रस्य तस्यैव च महात्मनः

তেতিয়া তেওঁলোকে বাল্মীকৰ মাজৰ পৰা এক ধ্বনি শুনিলে; সেই মহাত্মাই ‘জাট-ঘোটে’ শব্দে আৰম্ভ হোৱা মন্ত্ৰ জপ কৰি আছিল।

Verse 75

अथ भूम्यां प्रहारास्ते सस्वनुः सर्वतोदिशम् । ते वल्मीकं ततो दृष्ट्वा तं चौरं तस्य मध्यगम्

তাৰ পাছত মাটিত তেওঁলোকৰ আঘাতৰ শব্দ চাৰিওফালে প্ৰতিধ্বনিত হ’ল। তাৰ পিছত বাল্মীক দেখি, তাৰ মাজত বহি থকা চোৰটোকো তেওঁলোকে দেখিলে।

Verse 76

जपमानं तु तं मन्त्रं पुलहेन निवेदितः । हास्यरूपेण यस्तस्य सिद्धिं च द्विजसत्तमाः

হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, তেওঁ সেই মন্ত্ৰ জপ কৰি আছিল যি পুলহে উপদেশ দিছিল—হাস্যৰূপে দিয়া হলেও, সেয়াই তাক সিদ্ধি প্ৰদান কৰিলে।

Verse 77

यद्वा सत्यमिदं प्रोक्तमाचार्यैः शास्त्रदृष्टिभिः । स्तोकं सिद्धिकृते तस्य यस्मात्सिद्धिरुपस्थिता

অথবা, শাস্ত্ৰদৃষ্টিসম্পন্ন আচাৰ্যসকলে যি কৈছে সেয়া সত্যই: তাৰ বাবে অলপ উপায়েও সিদ্ধি ঘটায়, কিয়নো সিদ্ধি নিজেই তাৰ ওচৰত উপস্থিত হ’ল।

Verse 78

मन्त्रे तीर्थे द्विजे देवे दैवज्ञे भेषजे गुरौ । यादृशी भावना यस्य सिद्धिर्भवति तादृशी

মন্ত্ৰত, তীৰ্থত, দ্বিজত, দেৱতাত, দৈৱজ্ঞত, ঔষধত আৰু গুৰুত—যেনেকুৱা ভাৱনা যাৰ, তেনেকুৱাই সিদ্ধি প্ৰকাশ পায়।

Verse 79

अथ तं वीक्ष्य संसिद्धं कुमन्त्रेणापि तस्करम् । ते विप्रा विस्मयाविष्टाः कृपाविष्टा विशेषतः

তেতিয়া তেওঁলোকে দেখিলে যে সেই চোৰজন—দোষযুক্ত মন্ত্রেও—সম্পূৰ্ণ সিদ্ধ হৈ উঠিছে; তাতে সেই ব্ৰাহ্মণসকল বিস্ময়ে আচ্ছন্ন হ’ল আৰু বিশেষকৈ কৰুণাৰে দ্ৰৱীভূত হ’ল।

Verse 80

समाध्यर्हैस्ततो द्रव्यैस्तैलैस्तद्भेषजैरपि

তাৰ পাছত সমাধিস্থ ব্যক্তিৰ উপযোগী দ্ৰব্যসমূহেৰে—তেল আৰু সেই ঔষধি-উপচাৰসমূহসহ—তেওঁলোকে আগবাঢ়িল (তাক চিকিৎসা কৰিবলৈ)।

Verse 81

ममर्दुस्तस्य तद्गात्रं समाधिस्थं चिरं द्विजाः । ततः स चेतनां लब्धा आलोक्य च मुहुर्मुहुः । प्रोवाच विस्मयाविष्टस्तान्मुनीन्प्रकृतानिति

দ্বিজসকলে তেওঁৰ দেহ-অঙ্গ মলিলে, যদিও তেওঁ বহুদিন ধৰি সমাধিস্থ আছিল। তাৰ পাছত চেতনা লাভ কৰি তেওঁ বাৰে বাৰে চাই, বিস্ময়ে আচ্ছন্ন হৈ, স্বাভাৱিক অৱস্থাত থকা যেন দেখা সেই মুনিসকলক ক’লে।

Verse 82

लोहजंघ उवाच । किमर्थं न गता यूयं मया मुक्ता द्विजोत्तमाः । नाहं किंचिद्ग्रहीष्यामि युष्मदीयं कथंचन । कुटुंबार्थं यतस्तस्माद्व्रजध्वं स्वेच्छयाऽधुना

লোহজঙ্ঘ ক’লে: “হে দ্বিজোত্তমসকল, মই তোমালোকক মুক্ত কৰি দিছোঁ, তথাপি কিয় নাযোৱা? তোমালোকৰ একো বস্তু মই কোনো প্ৰকাৰে নল’ম। যিহেতু ই তোমালোকৰ কুটুম্বৰ হিতৰ বাবে, সেয়ে এতিয়া নিজ ইচ্ছামতে গুচি যোৱা।”

Verse 83

मुनय ऊचुः । चिरकालाद्वयं प्राप्ताः पुनर्भ्रांत्वाऽत्र कानने । समाधिस्थेन न ज्ञातः कालोऽतीतस्त्वया बहु

মুনিসকলে ক’লে: “বহুদিনৰ পাছত আমি পুনৰ ইয়ালৈ আহিছোঁ, এই কাননত আকৌ ঘূৰি ফুৰি। তুমি সমাধিস্থ আছিলা, সেয়ে তোমাৰ অজানিতে বহু সময় পাৰ হৈ গ’ল।”

Verse 84

तौ मातापितरौ वृद्धौ त्वया मुक्तौ क्षयं गतौ । त्वं च संसिद्धिमापन्नः परामस्मत्प्रसादतः

সেই দুজন—তোমাৰ বৃদ্ধ মাতৃ-পিতৃ—তোমাৰ দ্বাৰা মুক্ত হৈ নিজৰ অন্তিম গতি লাভ কৰিলে। আৰু তুমি আমাৰ প্ৰসাদত পৰম সিদ্ধি প্ৰাপ্ত হ’লা।

Verse 85

वल्मीकांतः स्थितो यस्मात्संसिद्धिं परमां गतः । वल्मीकिर्नाम विख्यातस्तस्माल्लोके भविष्यसि

যিহেতু তুমি উইঁপোকাৰ ঢিপিৰ কাষত স্থিৰ হৈ পৰম সিদ্ধি লাভ কৰিলা, সেয়ে লোকত তুমি ‘ৱাল্মীকি’ নামে খ্যাত হ’বা।

Verse 86

अत्रस्थेन यतो मुष्टास्त्वया लोकाः पुरा द्विज । मुखाराख्यं ततस्तीर्थमेतत्ख्यातिं गमिष्यति

হে দ্বিজ! যিহেতু তুমি ইয়াত বাস কৰি আগতে লোকক লুটিছিলা, সেয়ে এই তীৰ্থ ‘মুখাৰা’ নামে খ্যাতি লাভ কৰিব।

Verse 87

येऽत्र स्नानं करिष्यंति श्रावण्यां श्रद्धया द्विजाः । क्षालयिष्यंति ते पापं चौर्य कर्मसमुद्भवम्

যিসকল দ্বিজ ব্ৰাহ্মণে শ্ৰাৱণ মাহত শ্ৰদ্ধাৰে ইয়াত স্নান কৰিব, তেওঁলোকে চৌৰ্যকৰ্মৰ পৰা উদ্ভৱ পাপ ধুই পেলাব।

Verse 88

सूत उवाच । एवमुक्त्वाथ ते विप्रास्तमामंत्र्य मुनिं ततः । प्रणतास्तेन संजग्मुर्वांछिताशां ततः परम्

সূতে ক’লে: এইদৰে কৈ সেই ব্ৰাহ্মণসকলে সেই মুনিক বিদায় লৈ, তাঁক প্ৰণাম কৰি, তাৰ পাছত আগবাঢ়িল; তেওঁলোকৰ ইচ্ছিত কামনা পূৰ্ণ হৈছিল।

Verse 89

तपःस्थः सोऽपि तत्रैव वाल्मीकिरिति यः स्मृतः

তেওঁও তাতেই তপস্যাত স্থিৰ হৈ থাকিল—যিজন ‘বাল্মীকি’ নামে স্মৃত।

Verse 90

मुनीनां प्रवरः श्रेष्ठः संजातश्च ततः परम् । अद्यापि तिष्ठते मूर्तः स तत्रस्थो मुनीश्वरः

তাৰ পাছত মুনিসকলৰ মাজত অতি প্ৰৱৰ আৰু শ্ৰেষ্ঠ এক মহামুনি উদ্ভৱ হ’ল। আজিও সেই মুনীশ্বৰ দেহধাৰী ৰূপে তাতেই অৱস্থিত।

Verse 91

यस्तं प्रपूजयेद्भक्त्या स कविर्जायते भुवम् । अष्टम्यां च विशेषेण सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः

যিয়ে ভক্তিৰে তেওঁৰ পূজা কৰে, সি পৃথিৱীত কবি হয়। আৰু বিশেষকৈ অষ্টমীত, যথাযথ শ্ৰদ্ধাৰে যুক্ত হ’লে ফল নিশ্চিত।

Verse 124

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये मुखारतीर्थोत्पत्तिवर्णनंनाम चतुर्विंशत्युत्तरशततमोऽध्यायः

এইদৰে পবিত্ৰ স্কন্দ মহাপুৰাণত—একাশীতিসাহস্ৰ শ্লোকসমূহৰ সংহিতাৰ ভিতৰত—ষষ্ঠ ভাগ নাগৰখণ্ডত, হাটকেশ্বৰ-ক্ষেত্ৰ-মাহাত্ম্যত, “মুখাৰা তীৰ্থৰ উৎপত্তিৰ বৰ্ণনা” নামক অধ্যায়, অৰ্থাৎ ১২৪তম অধ্যায়, সমাপ্ত হ’ল।