Adhyaya 32

Verse 1

। लोमश उवाच । एवं ते शिवधर्माश्च कथितास्तेन वै द्विजाः । सविशेषाः पाशुपताः प्रसादाच्चैव विस्तरात्

লোমশে ক’লে: “হে দ্বিজ ঋষিসকল, শিৱধৰ্মৰ এই বিধানসমূহ তোমালোকক কোৱা হ’ল—বিশেষ পাশুপত আচাৰসহ—অনুগ্ৰহে সম্পূৰ্ণ বিস্তাৰে।”

Verse 2

अनेकागमसंवीता यथातत्त्वमुदाहृताः । कापालिकानां भेदाश्च प्रोक्ता व्याससमासतः

এই উপদেশসমূহ বহু আগমে সংবলিত, যথাতত্ত্ব অনুসাৰে উচ্চাৰিত। কপালিকসকলৰ ভেদো বিস্তাৰ আৰু সংক্ষেপ—দুয়ো ৰূপে বৰ্ণিত হৈছে।

Verse 3

धर्मा नानाविधाः प्रोक्ता नंदिनं प्रति वै तदा

সেই সময় নন্দিনক উদ্দেশ্য কৰি নানা প্ৰকাৰৰ ধৰ্ম উপদেশ দিয়া হৈছিল।

Verse 4

ऋषय ऊचुः । श्रुतं कुमारचरितमविशेषं सुमंगलम् । अस्माभिश्च महाभागकिंचित्पृच्छामहे वयम्

ঋষিসকলে ক’লে: “আমি কুমাৰৰ সুমঙ্গল, অবিশেষে বিস্তৃত চৰিত্ৰ শুনিলোঁ। এতিয়া, হে মহাভাগ, আমি তোমাক কিঞ্চিৎ সুধিব খোজোঁ।”

Verse 5

श्वेतस्य राजसिंहस्य चरितं परमाद्भुतम् । येन संतोषितो रुद्रः शिवो भक्त्याऽप्रमेयया

শ্বেত—ৰাজাসকলৰ সিংহ—তাঁৰ চৰিত্ৰ পৰম আশ্চৰ্য; কিয়নো তেওঁৰ অপৰিমেয় ভক্তিত ৰুদ্ৰ, শিৱ, সন্তুষ্ট হৈছিল।

Verse 6

ते भक्तास्ते महात्मानो ज्ञानिनस्ते च कर्मिणः । येऽर्चयंति महाशंभुं देवं भक्त्या समावृताः

তেওঁলোকেই সত্য ভক্ত, তেওঁলোকেই মহাত্মা, তেওঁলোকেই জ্ঞানী আৰু কৰ্মী—যিসকলে ভক্তিৰে আৱৃত হৈ মহাদেৱ মহাশম্ভুক পূজা-অৰ্চনা কৰে।

Verse 7

तस्मात्पृच्छामहे सर्वे चरितं शंकरस्य च । व्यासप्रसादात्सर्वं यज्जानासि त्वं न चापरः

সেয়েহে আমি সকলোৱে শংকৰৰ চৰিত্ৰো সুধিছোঁ। ব্যাসৰ কৃপাৰে যি সকলো আছে, সেয়া তুমি জানো—আন কেহে নহয়।

Verse 8

निशम्य वचनं तेषां मुनीनां लोमशोऽब्रवीत्

সেই মুনিসকলৰ বাক্য শুনি লোমশে উত্তৰ দিলে।

Verse 9

लोमश उवाच । आकर्ण्यतां महाभागाश्चरितं परमाद्भुतम् । तस्य राज्ञो हि भजतो राजभोगांश्च सर्वशः । मतिर्द्धिर्मे समुत्पन्ना श्वेतस्य च महात्मनः

লোমশে ক’লে: হে মহাভাগসকল, শুনা—ই এক পৰম আশ্চৰ্য চৰিত্ৰ। সেই ৰজাক দেখি—যি সকলো ৰাজভোগ উপভোগ কৰিও ভজনত নিবিষ্ট আছিল—মোৰ অন্তৰত সেই মহাত্মা শ্বেতৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধা আৰু বিস্ময় জাগিল।

Verse 10

पृथिवीं पालयामास प्रजा धर्मेण पालयन् । ब्रह्मण्यः सत्यवाक्छूरः शिवभक्तो निरंतरम्

তেওঁ পৃথিৱী শাসন কৰিছিল, ধৰ্মৰ দ্বাৰা প্ৰজাক ৰক্ষা কৰিছিল। তেওঁ ব্ৰাহ্মণ্য-ধৰ্মৰ অনুগামী, সত্যবাক, বীৰ, আৰু সদা শিৱভক্ত আছিল।

Verse 11

राज्यं शशासाथ स शक्तितो नृपो भक्त्या तदा चैव समर्चयत्सदा । शंभुं परेशं परमं परात्परं शांतं पुराणं परमात्मरूपम्

সেই নৃপতিয়ে নিজৰ শক্তি অনুসাৰে ৰাজ্য শাসন কৰিছিল আৰু ভক্তিৰে সদায় শম্ভু—পৰমেশ্বৰ, পৰাত্পৰ, শান্ত, পুৰাতন আৰু পৰমাত্মা-ৰূপ—ক সন্মানসহ পূজা কৰিছিল।

Verse 12

आयुस्तस्य परिक्षीणमर्चतः परमेश्वरम् । अथैतच्च महाभाग चरितं श्रूयतां मम

পৰমেশ্বৰক আৰাধনা কৰি থাকোঁতে তেওঁৰ নিৰ্ধাৰিত আয়ু ক্ষয় হৈ শেষ হ’ল। এতিয়া, হে মহাভাগ, এই চৰিত্ৰত আগলৈ যি ঘটিল, মোৰ পৰা শুনা।

Verse 13

वाणी शिवकथायुक्ता परमाश्चर्यसंयुता । न वाऽधयो हि तस्यैव व्याधयो हि महीपतेः

তাঁৰ বাণী শিৱ-কথাৰে পৰিপূৰ্ণ আৰু পৰম আশ্চৰ্যৰে সমৃদ্ধ আছিল। সেই মহীপতিৰ ন মানসিক ব্যাধি আছিল, ন দেহগত ৰোগ।

Verse 14

तस्य राज्ञो न बाधंते तथा चोपद्रवास्त्वमी । निरीतिको जनो ह्यासीन्निरुपद्रव एव च

সেই ৰজাক কোনো কষ্টে নাছোঁৱাই, তেনেদৰে কোনো উপদ্ৰৱো নুঠিছিল। প্ৰজাসকল মহামাৰী আৰু ভয়ৰ পৰা মুক্ত আছিল, সম্পূৰ্ণ নিৰুপদ্ৰৱ হৈ আছিল।

Verse 15

अकृष्टपच्यौषधयस्तस्य राज्ञोऽभवन्भुवि । तपस्विनो ब्राह्मणाश्च वर्णाश्रमयुता जनाः

সেই ৰজাৰ ভূমিত অকৃষ্টেই ঔষধি উদ্ভিদ পক্ব হৈ উঠিছিল। ব্ৰাহ্মণসকল তপস্বী আছিল আৰু জনসাধাৰণ বৰ্ণ-আশ্ৰমৰ ধৰ্মত সুপ্ৰতিষ্ঠিত হৈ বাস কৰিছিল।

Verse 16

न पुत्रमरणे दुःखं नापमानं न मारकाः । न दारिद्र्यं च ते सर्वे प्राप्नुवन्ति कदाचन

তেওঁলোকে কেতিয়াও পুত্ৰ-মৃত্যুৰ দুখ নাপালে, নিন্দা-অপমানো নহ’ল, ন প্ৰাণঘাতী ভয়; আৰু তেওঁলোকৰ কোনোজন কেতিয়াও দাৰিদ্ৰ্যত নপৰিল।

Verse 17

एवं बहुतरः कालस्तस्य राज्ञो महात्मनः । गतो हि सफलो विप्राः शिवपूजारतस्य वै

এইদৰে সেই মহাত্মা ৰজাৰ বহু দীঘল সময় ফলপ্ৰদভাৱে পাৰ হ’ল, হে বিপ্ৰসকল, কিয়নো তেওঁ সত্যই শিৱ-পূজাত ৰত আছিল।

Verse 18

एकदा पूजमानं तं शंकरं परमार्थदम् । यमो हि प्रेषयामास यमदूतान्नृपं प्रति

এদিন তেওঁ পৰমাৰ্থ দাতা শংকৰক পূজা কৰি থাকোঁতে, যমে ৰজাৰ প্ৰতি যমদূতসকলক পঠিয়ালে।

Verse 19

वचनाच्चित्रगुप्तस्य श्वेत आनीयतामिति । तथेति मत्वा ते दूता आगताः शिवमंदिरम्

চিত্ৰগুপ্তৰ আদেশমতে—“শ্বেতক আনি দিয়া”—সেই দূতসকলে ‘তথাস্তु’ বুলি মানি শিৱ-মন্দিৰলৈ আহিল।

Verse 20

राजानं नेतुकामास्ते पाशहस्ता महाभयाः । यावत्समागता याम्या राजानं ददृशुस्त्वरात्

ৰজাক লৈ যাবলৈ উদ্‌গ্ৰীৱ হৈ, পাষ হাতে ধৰা সেই ভয়ংকৰ যমদূতসকলে তড়িঘড়ি আগবাঢ়িল; আহি পোৱামাত্ৰে সিহঁতে তৎক্ষণাৎ ৰজাক দেখিলে।

Verse 21

न चक्रिरे तदा दूता आज्ञां धर्मस्य चैव हि । ज्ञात्वा सर्वं यमश्चैव आगतः स्वयमेव हि

কিন্তু তেতিয়া দূতসকলে ধৰ্মৰ আজ্ঞা পালন নকৰিলে; সকলো কথা জানি যমৰাজ নিজেই স্বয়ং তাত উপস্থিত হ’ল।

Verse 22

उद्धृत्य दंडं सहसा नेतुकामस्तदा नृपम् । ददर्श च महाबाहुः शिवध्यानपरायणम्

তৎক্ষণাৎ দণ্ড উঠাই, নৃপক লৈ যাবলৈ উদ্যত মহাবাহুৱে দেখিলে—ৰাজা শিৱধ্যানত সম্পূৰ্ণ নিমগ্ন।

Verse 23

शिवभक्तियुतं शांतं केवलं ज्ञानसंयुतम् । यमोऽपि दृष्ट्वा राजानं परं क्षोभमुपागमत्

শিৱভক্তিযুক্ত, শান্ত, আৰু কেৱল জ্ঞানত প্রতিষ্ঠিত ৰজাক দেখি যমো গভীৰ উদ্বেগত কঁপি উঠিল।

Verse 24

चित्रस्थो ह्यभवत्स्द्यः प्रेतराजोऽतिविह्वलः । कालरूपश्च यो नित्यं प्रजानां क्षयकारकः

তেতিয়া প্ৰেতৰাজ অতি বিহ্বল হৈ চিত্ৰত স্থিৰ হোৱা যেন হ’ল—যি নিত্য কালৰূপে প্ৰজাসকলৰ ক্ষয়ৰ কাৰক।

Verse 25

आगतस्तत्क्षणादेव नृपं प्रति रुषान्वितः । खड्गेन सितधारेण चर्मणा परमेम हि

সেই ক্ষণতে সি ৰোষে নৃপৰ প্ৰতি আহিল—উজ্জ্বল ধাৰযুক্ত খড়্গ আৰু চর্মসহ, অতি ভয়ংকৰ ৰূপে।

Verse 26

तावत्तं ददृशे सोऽपि स्थितं द्वारि भयावृतम् । उवाच कालो हि तदा यमं वैवस्वतं प्रति

সেই মুহূৰ্ততে সিও তেওঁক দুৱাৰৰ মুখত ভয়াবৃত হৈ থিয় থকা দেখিলে। তেতিয়া কালেই বৈৱস্বত যমক উদ্দেশি ক’লে।

Verse 27

कस्मात्त्वया धरमराज नो नीतोऽयं नृपो महान् । यम दूतसहायश्च भीतवत्प्रतिभासि मे

“হে ধৰ্মৰাজ! তুমি কিয় এই মহান নৃপতিক ননিয়ালা? দূতসকল সহায় হৈ থাকিলেও, হে যম, তুমি মোৰ চকুত ভীত যেন লাগে।”

Verse 28

कालात्ययो न कर्त्तव्यो वचनान्मम सुव्रत । कालेनोक्तस्तदा धर्म उवाच प्रस्तुतं वचः

“সময়ৰ সীমা লঙ্ঘন কৰা উচিত নহয়; হে সুৱ্ৰত, মোৰ বাক্য মানা।” কালৰ এই কথাত ধৰ্ম (যম) তেতিয়া উপযুক্ত উত্তৰৰ বাক্য ক’লে।

Verse 29

तवाज्ञां च करिष्यामि नात्र कार्या विचारणा । असौ हुरत्ययोऽस्माकं शिवभक्तो निरंतरम्

“তোমাৰ আজ্ঞা নিশ্চয়েই পালন কৰিম; ইয়াত বিচাৰ কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই। সেই হুৰত্যয় সদায় শিৱভক্ত, আৰু আমাৰ পক্ষৰ।”

Verse 30

चित्रस्था इव तिष्ठाम भयाद्देवस्य शूलिनः । यमस्य वचनं श्रुत्वा कालः क्रोधसमन्वितः । राजानं हंतुमारेभे त्वरितः खड्गमाददे

“ত্ৰিশূলধাৰী দেৱতাৰ ভয়ত আমি যেন চিত্ৰত আঁকা মূৰ্তিৰ দৰে স্থিৰ হৈ ৰ’লোঁ। কিন্তু যমৰ বাক্য শুনি কাল ক্ৰোধেৰে পূৰ্ণ হ’ল; তৎক্ষণাৎ ৰজাক বধ কৰিবলৈ উদ্যত হৈ খড়্গ উঠালে।”

Verse 31

त्रिगुणाष्टाक्रसंकाशं प्रविवेश शिवालयम् । यावत्कोपेन महता तावद्दृष्टः पिनाकिना । स्वभक्तं हंतुकामोसौ श्वेतराजानमुत्तमम्

ভয়ংকৰ তেজে দীপ্ত কাল শিৱালয়ত প্ৰৱেশ কৰিলে। কিন্তু মহাক্ৰোধে আগবাঢ়োঁতেই পিনাকধাৰী প্ৰভু শিৱে তৎক্ষণাৎ তাক দেখিলে, কিয়নো কাল শিৱৰ উত্তম ভক্ত শ্বেতৰাজাক বধ কৰিব বিচাৰিছিল।

Verse 32

ध्यानस्थितं चात्मनि तं विशुद्धज्ञानप्रदीपेन विशुद्धचित्तम् । आत्मानमात्मात्मतया निरंतरं स्वयंप्रकाशं परमं पुरस्तात्

তেওঁ তাঁক আত্মাৰ ভিতৰত ধ্যানস্থ অৱস্থাত দেখিলে—চিত্ত পবিত্ৰ, নিৰ্মল জ্ঞানৰ দীপে আলোকিত। তেওঁ সদায় আত্মাক আত্মাৰেই সাৰ-তত্ত্ব ৰূপে উপলব্ধি কৰে; স্বয়ংপ্ৰকাশ, পৰম, আৰু সকলোৰ আগত উপস্থিত।

Verse 33

एवंविधं तं प्रसमीक्ष्य कालं संचिंत्यमानं मनसाऽचलेन । शैवं पदं यत्परमार्थरूपं कैवल्यसायुज्यकरं स्वरूपतः

এনেদৰে কালক তেনে অৱস্থাত দেখি, অচল মনৰে চিন্তা কৰি, তেওঁ শৈৱ পৰম পদ ধ্যান কৰিলে—যি পৰমাৰ্থ-ৰূপ আৰু নিজ স্বৰূপে কৈৱল্যলৈ লৈ যোৱা সায়ুজ্য দান কৰে।

Verse 34

सदाशिवेन दृष्टोऽसौ कालः कालांतकेन च । उच्छृंखलः खलो दर्पाद्विशमानो निजांतिके

সেই কালক সদাশিৱেও দেখিলে, আৰু কালান্তক—কালৰ অন্তকাৰী—এও দেখিলে। তথাপি দৰ্পে উচ্ছৃঙ্খল আৰু দুষ্ট হৈ, সি নিজ দুঃস্বভাবত প্ৰভুৰ একেবাৰে ওচৰলৈ আগবাঢ়ি আহিল।

Verse 35

नंदिकेश्वरमध्यस्थो यावद्दृष्टो निजांतिके । शिवेन जगदीशेन भक्तवत्सलबंधुना

নন্দিকেশ্বৰৰ সীমাৰ মাজত সি থিয় হৈ থাকোঁতেই, জগতীশ্বৰ শিৱে—ভক্তৱৎসল, ভক্তৰ আত্মীয়-বন্ধু—তাক ওচৰতে দেখিলে।

Verse 36

निरीक्षितस्तृतीयेन चक्षुषा परमेष्ठिना । स्वभक्तं रक्षमाणेन भस्मसादभवत्क्षणात्

পৰমেশ্বৰ প্ৰভুৱে তৃতীয় নয়নে চালে; নিজৰ ভক্তক ৰক্ষা কৰি কালে ক্ষণতে ভস্মীভূত হ’ল।

Verse 37

ददाह तं कालमनेकवर्णं व्यात्ताननं भीमबहूग्ररूपम् । ज्वालावलीभिः परिदह्यमानमतिप्रचंडं भुवनैकभक्षणम्

তেওঁ সেই কালে দগ্ধ কৰিলে—বহুৰঙীয়া, হাঁ-মুখ মেলা, ভয়ংকৰ আৰু অসংখ্য উগ্ৰ ৰূপধাৰী; জ্বালাৰ মালাৰে ঘেৰাও হৈ দহি থকা, অতিপ্ৰচণ্ড, ভুবন একাই গিলিব খোজা।

Verse 38

ददर्शिरे देवगणाः समेताः सयक्षगंधर्वपिशाचगुह्यकाः । सिद्धाप्सरःसर्वखगाश्च पन्नगाः पतत्रिणो लोकपालास्तथैव

সমবেত দেৱগণে এই দৃশ্য দেখিলে—যক্ষ, গন্ধৰ্ব, পিশাচ আৰু গুহ্যকসহ; সিদ্ধ আৰু অপ্সৰা; সকলো প্ৰকাৰৰ খগ আৰু পন্নগ; পাখিধাৰী সত্তা আৰু দিশাপালসকলও।

Verse 39

ज्वालामालावृतं कालमीश्वरस्याग्रतः स्थितम् । लब्धसंज्ञस्तदा राजा कालं स्वं हंतुमागतम्

ঈশ্বৰৰ সন্মুখত জ্বালাৰ মালাৰে আৱৃত কালে থিয় হৈ আছিল। তেতিয়া সংজ্ঞা ঘূৰি আহি ৰজাই আগবাঢ়িল, নিজৰ কালোক বধ কৰিবলৈ উদ্যত হৈ।

Verse 40

पुनः पुनर्द्ददर्शाथ दह्यमानं कृशानुना । प्रार्थयामास स व्यग्रो रुद्रं कालाग्निसन्निभम्

সেইজন পুনৰ পুনৰ দেখিলে—কৃশানুৰ অগ্নিয়ে তাক দহি আছে। ব্যাকুল হৈ সি কালোগ্নিৰ সদৃশ ৰুদ্ৰক প্ৰাৰ্থনা কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 41

राजोवाच । नमो रुद्राय शांताय स्वज्योत्स्नायात्मवेधसे । निरंतराय सूक्ष्माय ज्योतिषां पतये नमः

ৰাজাই ক’লে: শান্ত ৰুদ্ৰলৈ নমস্কাৰ; স্ব-জ্যোতি, আত্মাৰ বেদী জ্ঞানীলৈ নমস্কাৰ। নিৰন্তৰ, সূক্ষ্ম, সকলো জ্যোতিৰ অধিপতি প্ৰভুলৈ নমঃ।

Verse 42

त्राता त्वं हि जगन्नाथ पिता माता सुहृत्सखा । त्वमेव बंधुः स्वजनो लोकानां प्रभुरीश्वरः

হে জগন্নাথ! তুমিয়েই ত্ৰাতা—পিতা-মাতা, হিতৈষী আৰু বন্ধু। তুমিয়েই বান্ধৱ, নিজৰজন; সকলো লোকৰ প্ৰভু আৰু ঈশ্বৰ তুমিয়েই।

Verse 43

किं कृतं हि त्वया शंभो कोऽसौ दग्धो ममाग्रतः । न जानामि च किं जातं कृतं केन महत्तरम्

হে শম্ভু! তুমি কি কৰিলা? মোৰ আগত এই দগ্ধ জন কোন? কি ঘটিল মই নাজানো, আৰু এই মহৎ কাৰ্য কোনে সম্পন্ন কৰিলে তাও নাজানো।

Verse 44

एवं प्रार्थयतस्तस्य श्रुत्वा च परिदेवनम् । उवाच शंकरो वाक्यं बोधयन्निव तं नृपम्

এইদৰে প্ৰাৰ্থনা আৰু বিলাপ শুনি, শংকৰে বাক্য ক’লে—যেন নৃপক বোধ দিয়া জাগ্ৰত কৰি তুলিছে।

Verse 45

रुद्र उवाच । मया दग्धो ह्ययं कालस्तवार्थे च तवाग्रतः । दह्यमानो हि दृष्टस्ते ज्वाला मालाकुलो महान्

ৰুদ্ৰ ক’লে: তোমাৰ হিতৰ বাবে, তোমাৰ আগতেই, এই কালক মই দগ্ধ কৰিলোঁ। তুমি তাক দহি থকা দেখিছিলা—অগ্নিজ্বালাৰ মালাৰে আৱৃত, মহৎ ৰূপে।

Verse 46

एवमुक्तस्तदा तेन शंभुना राजसत्तमः । उवाच प्रश्रितो भूत्वा वचनं शिवमग्रतः

শম্ভুৱে এইদৰে কোৱা শুনি ৰাজসত্তম জনে বিনম্ৰ হৈ পুনৰ ক’লে আৰু শিৱৰ সন্মুখত নিজৰ বাক্য নিবেদন কৰিলে।

Verse 47

किमनेन कृतं शंभो अकृत्यं वद तत्त्वतः । य इमां प्राप्तितोऽवस्थां प्राणात्ययकरीं भव

হে শম্ভো! ই জনে কোন অকৰ্তব্য কৰ্ম কৰিলে? তত্ত্বমতে সত্য কোৱা—কিহে তাক প্ৰাণনাশকাৰী অৱস্থালৈ আনিলে?

Verse 48

एवं विज्ञापितस्तेन ह्युवाच परमेश्वरः । भक्षकोऽयं महाराज सर्वेषां प्राणिनामिह

তেনে এইদৰে নিবেদন কৰাত পৰমেশ্বৰে ক’লে—“হে মহাৰাজ, ই ইয়াত সকলো প্ৰাণীৰ ভক্ষক।”

Verse 49

भक्षणार्थं तव विभो सोऽयं क्रूरोऽधुनाऽगतः । ममांतिकं महाराज तस्माद्दग्धो मया विभो

“হে প্ৰভো! এই নিষ্ঠুৰ জনে ভক্ষণ কৰিবলৈ (মোক/আপোনাৰ ভক্তক) এতিয়া আহিছে। সেয়ে, হে মহাৰাজ, মোৰ ওচৰতেই ই মোৰ দ্বাৰাই দগ্ধ হৈ ভস্ম হ’ল, হে প্ৰভো।”

Verse 50

बहूनां क्षेममन्विच्छंस्तवार्थेऽन्हं विशेषतः

“বহুতৰ ক্ষেম-কল্যাণ বিচাৰি মই এই কৰ্ম কৰিলোঁ—বিশেষকৈ তোমাৰ হিতৰ বাবে।”

Verse 51

ये पापिनो ह्यधर्मिष्ठा लोकसंहारकारकाः । पाषंडवादसंयुक्ता वध्यास्ते मम चैव हि । वाक्यं निशम्य रुद्रस्य श्वेतो वचनमब्रवीत्

“যিসকল পাপী, অতি অধাৰ্মিক, আৰু জগতৰ সংহাৰ ঘটোৱা—পাষণ্ড আৰু মোহময় মতবাদে যুক্ত—সিহঁত মোৰ দ্বাৰা বধযোগ্য। ৰুদ্ৰৰ বাক্য শুনি শ্বেত তেতিয়া উত্তৰত ক’লে।”

Verse 52

कालेनैव हि लोकोऽयं पुण्यमाचरते सदा । धर्मनिष्ठाश्च केचित्तु भक्त्या परमया युताः

“কালৰ ক্ৰমত এই জগত সদায় পুণ্য আচৰণ কৰে। আৰু কিছুমান লোক ধৰ্মত অটল, পৰম ভক্তিৰে সমন্বিত।”

Verse 53

उपासनारताः केचिज्ज्ञानिनो हि तथा परे । केचिदध्यात्मसंयुक्ताश्चान्ये मुक्ताश्च केचन

“কিছুমান উপাসনাত ৰত, আৰু আন কিছুমান সত্যজ্ঞানী। কিছুমান অধ্যাত্মপথে সংযুক্ত, আৰু কিছুমান তন্মধ্যে মুক্ত।”

Verse 54

कालो हि हर्ता च चराचराणां तथा ह्यसौ पालकोऽप्यद्वितीयः । स स्रष्टा वै प्राणिनां प्राणभूतस्तस्मादेनं जीवयस्वाशु भूयः

“কালেই চল-অচল সকলো সত্তাৰ হৰণকাৰী; আৰু সিয়েই অদ্বিতীয় পালনকৰ্তা। সিয়েই প্ৰাণীৰ স্ৰষ্টা, সিয়েই প্ৰাণস্বৰূপ—সেয়ে তাক শীঘ্ৰে পুনৰ জীৱিত কৰা।”

Verse 55

यदि सृष्टिपरोऽसि त्वं कालं जीवय सत्वरम् । यदि संहारभूतोऽसि सर्वेषां प्राणिनामिह

“যদি তুমি সৃষ্টিমুখী হওঁ, তেন্তে কালোক শীঘ্ৰে জীৱিত কৰা। যদি তুমি ইয়াত সকলো প্ৰাণীৰ সংহাৰ-স্বৰূপ হওঁ…”

Verse 56

तर्ह्येवं कुरु शंभो त्वं कालस्य च महात्मनः । विना कालेन यत्किंचिद्भविष्यति न शंकर

সেয়ে, হে শম্ভু, মহাত্মা কালৰ বিষয়ে এইদৰে কৰাঁ। হে শংকৰ, কাল নাথাকিলে একোৱেই কেতিয়াও উদ্ভৱ নহয়।

Verse 57

इति विज्ञापितस्तेन राज्ञा शंभुः प्रतापिना । चकार वचनं तस्य भक्तस्य च चिकीर्षितम्

এইদৰে সেই প্ৰতাপী ৰজাই নিবেদন কৰাত শম্ভুৱে তেওঁৰ বাক্য পালন কৰিলে আৰু ভক্তৰ ইচ্ছিত কাৰ্য সম্পন্ন কৰিলে।

Verse 58

शंभुः प्रहस्याथ तदा महेशः संजीवयामास पिनाकपाणिः । चकार रूपं च यथा पुरासीदालिंगतोसौ यमदूतमध्ये

তেতিয়া শম্ভু মহেশে মৃদু হাঁহি দিলে; পিনাকধাৰী প্ৰভুৱে তাক পুনৰ্জীৱিত কৰিলে। যমদূতৰ মাজতে, আগতে যেনেকুৱা আছিল, তেনেকুৱাই তাৰ ৰূপ পুনৰ স্থাপন কৰিলে।

Verse 59

उपस्थितोऽसौ त्वथ लज्जमानस्तुष्टाव देवं वृषभध्वजं तम् । नत्वा पुरःस्थाग्निमयं हि कालः सविस्मयो वाक्यमिदं बभाषे

তাৰ পাছত সি লাজেৰে আগবাঢ়ি আহি বৃষভধ্বজধাৰী সেই দেৱক স্তৱ কৰিলে। অগ্নিময় ৰূপে সন্মুখত থকা কালক নমস্কাৰ কৰি, বিস্ময়ে ভৰি এই বাক্য ক’লে।

Verse 60

काल उवाच । कालांतक त्रिपुरेश त्रिपुरांतकर प्रभो । मदनो हि त्वया देव कृतोऽनंगो जगत्पते

কালে ক’লে: হে কালান্তক, হে ত্ৰিপুৰেশ, হে ত্ৰিপুৰান্তক প্ৰভু! হে জগতপতি দেৱ, তোমাৰ দ্বাৰাই মদন অনঙ্গ—দেহহীন—হ’ল।

Verse 61

दक्षयज्ञविनाशश्च कृतो हि परमाद्भुतः । कालकूटं दुःप्रसहं सर्वेषां क्षयकृन्महत्

আপুনি দাক্ষযজ্ঞৰ অতি আশ্চৰ্য ধ্বংস সাধন কৰিলে। আৰু ভয়ংকৰ কালকূট বিষ—যি সহ্য কৰাটো অতি দুৰূহ, মহৎ আৰু সকলোকে বিনাশ কৰিব পৰা—সেয়াও আপুনি দমন কৰিলে।

Verse 62

ग्रसितं तत्त्वया शंभो अन्येषामपि दुर्द्धरम् । लिंगरूपेण महता व्याप्तमासीज्जगत्त्रयम्

হে শম্ভো! যি বস্তু আনৰ বাবেও অসহ্য, সেয়া আপুনি গ্ৰাস কৰিলে। আৰু মহৎ লিঙ্গৰূপে আপুনি ত্ৰিলোক জুৰি ব্যাপ্ত হৈ পৰিল।

Verse 63

लयनाल्लिंगमित्युक्तं सर्वैरपि सुरा सुरैः । यस्यांतं न विदुर्द्देवा ब्रह्मविष्णुपुरोगमाः

লয় কৰাই সকলোকে নিজৰ ভিতৰত বিলীন কৰে বুলিয়েই সকলোৱে—দেৱতা আৰু অসুৰে—ইয়াক ‘লিঙ্গ’ বুলি কয়। যাৰ অন্ত ব্ৰহ্মা-বিষ্ণু প্ৰমুখ দেৱতাসকলেও নাজানে।

Verse 64

लिंगस्य देवदेवस्य महिमानं परस्य च । नमस्ते परमेशाय नमस्ते विश्वमंगल । नमस्ते शितिकण्ठाय नमस्तस्मै कपर्दिने

দেৱদেৱ পৰম প্ৰভুৰ লিঙ্গৰূপৰ মহিমাক মই বন্দনা কৰোঁ। হে পৰমেশ্বৰ, আপোনাক নমস্কাৰ; হে বিশ্বমঙ্গল, আপোনাক নমস্কাৰ। হে শিতিকণ্ঠ, আপোনাক নমস্কাৰ; হে কপর্দী প্ৰভু, আপোনাক নমস্কাৰ।

Verse 65

नमोनमः कारणकारणाय ते नमोनमो मंगलमंगलात्मने । ज्ञानात्मने ज्ञानविदां मनीषिणां त्वमादिदेवोऽसि पुमान्पुराणः

নমো নমঃ আপোনাক, হে কাৰণৰো কাৰণ; নমো নমঃ আপোনাক, হে মঙ্গলৰো মঙ্গল-স্বৰূপ। জ্ঞানবিদ মুনিষীসকলৰ বাবে আপুনি জ্ঞান-আত্মা; আপুনি আদিদেৱ, পুৰাতন পুৰুষ।

Verse 66

त्वमेव सर्वं जगदेवबंधो वेदांतवेद्योऽसि महानुभावः । महानुभावैः परिकीर्त्तनीयस्त्वमेव विश्वेश्वर विश्वमान्यः

তুমিয়েই সকলো, হে জগতৰ বন্ধু। তুমি মহানুভাৱ, বেদান্তে যাক জানিব পাৰি। মহান আত্মাসকলে তোমাৰ কীৰ্তন কৰে; তুমিয়েই বিশ্বেশ্বৰ, সমগ্ৰ বিশ্বে মান্য।

Verse 67

त्वं पासि लुंपसि जगत्त्रितयं महेश स्रष्टासि भूतपतिरेव न कश्चिदन्यः

হে মহেশ, তুমি ত্ৰিলোকক ৰক্ষা কৰো আৰু লয়ো কৰো। তুমি সৃষ্টিকৰ্তা; তুমিয়েই ভূতপতি—তোমাৰ বাহিৰে আন কোনো নাই।

Verse 68

इति स्तुतस्तदा तेन कालेन जगदीश्वरः । उवाच कालो राजानं श्वेतं संबोधयन्निव

এনেদৰে সেই সময় কালৰ দ্বাৰা স্তুত হোৱাত জগদীশ্বৰ (শিৱ) তেতিয়া বচন ক’লে; আৰু কালেও যেন উপদেশ দিছে তেনে কৰি শ্বেত ৰজাক সম্বোধন কৰিলে।

Verse 69

काल उवाच । मनुष्यलोके सकले नान्यस्त्वत्तो हि विद्यते । येन त्वया जितो देवो ह्यजेयो भुवनत्रये

কাল ক’লে: মনুষ্যলোকৰ সমগ্ৰ জগতত তোমাৰ সমান আন কোনো নাই। কিয়নো তোমাৰ দ্বাৰাই সেই দেৱতা—যি ত্ৰিভুবনত অজেয়—জয় কৰা হ’ল।

Verse 70

मया हतमिदं विश्वं जगदेतच्चराचरम् । जेताहं सर्वदेवानां सर्वेषां दुरतिक्रमः

মোৰ দ্বাৰা এই সমগ্ৰ বিশ্ব—চল-অচল জগত—নিহত কৰা হৈছে। মই সকলো দেৱতাৰ জয়ী, সকলোৰে বাবে অতিক্ৰম কৰাটো দুঃসাধ্য, অজেয়।

Verse 71

स हि ते चानुगो जातो महाराज प्रयच्छ मे । अभयं देवदेवाच्च शूलिनः परमेष्ठिनः

হে মহাৰাজ, সি তোমাৰ অনুগামী হৈ উঠিছে। দেৱদেৱ, ত্ৰিশূলধাৰী পৰমেশ্ঠী প্ৰভুৰ পৰা মোক অভয় দান কৰা।

Verse 72

एवमुक्तस्तदा तेन श्वेतः कालेन चैव हि । उवाच प्रहसन्वाचा मेघनादगभीरया

কালৰ এই কথাত সেই সময়ত শ্বেত ৰজাই সঁচাকৈয়ে হাঁহি মাৰি, মেঘগর্জনৰ দৰে গভীৰ কণ্ঠে উত্তৰ দিলে।

Verse 73

राजोवाच । शिवस्य परमं रूपं त्वमेको नास्ति संशयः । कालस्त्वमसि भूतानां स्थितिसंहाररूपवान्

ৰজাই ক’লে: তুমি একাই শিৱৰ পৰম ৰূপ—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই। সকলো প্ৰাণীৰ বাবে তুমি কাল, স্থিতি আৰু সংহাৰৰ ৰূপধাৰী।

Verse 74

तस्मात्पूज्यतमोऽसि त्वं सर्वेषां च नियामकः । त्वद्भयात्कृतिनः सर्वे शरणं परमेश्वरम् । व्रजंति विविधैर्भार्वैरात्मलक्षणतत्पराः

সেয়েহে তুমি সকলোতকৈ পূজ্য আৰু সকলোৰে নিয়ন্তা। তোমাৰ ভয়তে সকলো জ্ঞানী পৰমেশ্বৰক শৰণ লয়; নানাবিধ অন্তৰ্ভাৱ লৈ তেওঁৰ ওচৰলৈ যায়, আত্মাৰ সত্য লক্ষণত একাগ্ৰ থাকে।

Verse 75

सुत उवाच । तेनैवं रक्षिततः कालो राज्ञा परमधर्मिणा । शिवप्रसादमात्रेण लब्धसंज्ञो बभूवह

সূতে ক’লে: সেই পৰমধাৰ্মিক ৰজাই এইদৰে ৰক্ষা কৰাত, কাল শিৱৰ কৃপামাত্ৰে পুনৰ চেতনালাভ কৰিলে।

Verse 76

तदा यमेन स्तवितो मृत्युना यमदूतकैः । शिवं प्रणम्य संस्तुत्य श्वेतं राजानमेव च । ययौ स्वमालयं विप्रा मेने स्वं जनितं पुनः

তেতিয়া যম, মৃত্যু আৰু যমদূতসকলৰ প্ৰশংসা লাভ কৰি, তেওঁ শিৱক প্ৰণাম কৰি স্তৱ কৰিলে আৰু শ্বেত ৰজাকো সন্মান জনালে। তাৰ পাছত তেওঁ নিজৰ ধামলৈ গ’ল; হে ব্ৰাহ্মণসকল, তেওঁ যেন পুনৰ জন্ম লোৱা বুলি অনুভৱ কৰিলে।

Verse 77

मायया सह पत्न्या च शिवस्य चरितं महत् । अनुसंस्मृत्य संस्मृत्य विस्मयं परमं ययौ

মায়া আৰু নিজৰ পত্নীৰ সৈতে তেওঁ শিৱৰ মহৎ চৰিত্ৰ বাৰে বাৰে স্মৰণ কৰিলে; স্মৰণ কৰি কৰি তেওঁ পৰম বিস্ময়ত নিমগ্ন হ’ল।

Verse 78

कथयामास सर्वेषां दूतानां स्वयमेव हि । आकर्ण्यतां मम वचो हे दूतास्त्वरितेन हि

তেওঁ নিজেই সকলো দূতক ক’লে: “হে দূতসকল, মোৰ কথা শুনা—শীঘ্ৰে, বিনা বিলম্বে।”

Verse 79

कर्त्तव्यं च प्रयत्नेन नान्यथा मम भाषितम्

এই কাম প্ৰচেষ্টাৰে কৰিব লাগিব—মই যিদৰে কৈছোঁ, তাৰ বাহিৰে কেতিয়াও নহয়।

Verse 80

काल उवाच । ये त्रिपुण्ड्रंधारयंति तथा ये वै जटाधराः । ये रुद्राक्षधराश्चैव तथा ये शिवनामिनः

কাল ক’লে: যিসকলে ত্ৰিপুণ্ড্ৰ ধাৰণ কৰে, আৰু যিসকলে জটাধাৰী; যিসকলে ৰুদ্ৰাক্ষ ধাৰণ কৰে, আৰু যিসকল শিৱনামৰে চিহ্নিত—

Verse 81

उपजीवनहेतोश्च भिया ये ह्यपि मानवाः । पापिनोऽपि दुराचाराः शिववेषधरा ह्यमी

জীৱিকা চলাবলৈ বা ভয়ৰ কাৰণে যিসকল মানুহে শিৱৰ বেশ ধাৰণ কৰে—যদিও তেওঁলোক পাপী আৰু দুষ্কৰ্মী—তেওঁলোকো বাহ্যচিহ্নে শিৱচিহ্নধাৰী বুলিয়েই গণ্য।

Verse 82

नानेतव्या भवद्भिश्च मम लोकं कदाचन । वर्ज्यास्ते हि प्रयत्नेन पापिनोऽपि सदैव हि

তোমালোক কেতিয়াও তেওঁলোকক মোৰ লোকলৈ নানিবাঁ। তেওঁলোকক সদায়েই যত্নসহ বর্জন কৰিব লাগে—যদিও তেওঁলোক পাপী হয়।

Verse 83

अन्येषां का कथा दूता येऽर्चयंति सदाशिवम् । भक्त्या परमया शंभुं रुद्रास्ते नात्र संशयः

হে দূতসকল, আনসকলৰ কথা কিয়? যিসকলে পৰম ভক্তিৰে সদাশিৱ—শম্ভুক—অৰ্চনা কৰে, তেওঁলোক ৰুদ্ৰই; ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 84

रुद्राक्षमेकं शिरसा बिभर्ति यस्तथा त्रिपुंड्रं च ललाटमध्यके । पंचाक्षरीं ये प्रजपंति साधवः पूज्य भवद्भिश्च न चान्यथा क्वचित्

যি জনে মূৰত এটা মাত্ৰ ৰুদ্ৰাক্ষো ধাৰে আৰু কপালৰ মধ্যভাগত ত্ৰিপুণ্ড্ৰ লয়—আৰু যিসকল সাধু পঞ্চাক্ষৰী মন্ত্র জপ কৰে—তেওঁলোক তোমালোকৰ দ্বাৰা পূজ্য; কেতিয়াও অন্যথা নকৰিবা।

Verse 85

यस्मिन्राष्ट्रोऽथ वा देशे ग्रामे चापि विचक्षणः । शिवभक्तो न दृश्येत स्मशानात्तु विशिष्यते । तद्राष्ट्रं देशमित्याहुः सत्यं प्रतिवदामि वः

যি ৰাজ্য, দেশ বা গাঁৱত এজনো বিচক্ষণ শিৱভক্ত দেখা নাযায়, সেই ভূমি শ্মশানতকৈও অধম। সেইটোকেই ‘দেশ’ বুলি কোৱা হয়—এই সত্য মই তোমালোকক কওঁ।

Verse 86

यस्मिन्न संति नित्यं हि शिवभक्तिसमन्विताः । तद्ग्रमस्था जनाः सर्वे शासनीया न संशयः

যি গাঁৱত সদায় শিৱভক্তিসম্পন্ন লোক নাথাকে, সেই গাঁৱৰ সকলো বাসিন্দা দণ্ডনীয়—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 87

एवमाज्ञापयामास यमोऽपि निजकिंकरान् । तथेति मत्वा ते सर्वे तूष्णी मासन्सुविस्मिताः

এইদৰে যমেও নিজৰ দাস-দূতসকলক আদেশ দিলে। “তথেই হওক” বুলি ভাবি তেওঁলোকে সকলোৱে অতি বিস্মিত হৈ নীৰৱ থাকিল।

Verse 88

एवंविधोऽयं भुवनैकभर्ता सदाशिवो लोकगुरुः स एकः । दाता प्रहर्ता निजभावयुक्तः सनातनोऽयं जगदेकबंधुः

এনেকুৱাই এই সদাশিৱ—ভুৱনৰ একমাত্ৰ পালনকৰ্তা, সকলো লোকৰ একমাত্ৰ গুৰু। তেওঁ দাতা আৰু দণ্ডদাতা, নিজ স্বভাৱ অনুসাৰে কৰ্মকাৰী; সনাতন তেওঁ, জগতৰ একমাত্ৰ সত্য বান্ধৱ।

Verse 89

दग्ध्वा कालं महादेवो निर्भयं च ददौ विभुः । श्वेतस्य राजराजस्य महीपालवरस्य च

কালক দগ্ধ কৰি মহাদেৱ বিভুৱে শ্বেতক—ৰাজাৰাজ, শ্ৰেষ্ঠ মহীপাল—নির্ভয়তা দান কৰিলে।

Verse 90

तदा निर्भयमापन्नः श्वेतराजो महामनाः । भक्त्या च परया मुक्तो बभूव कृतनिश्चयः

তেতিয়া মহামনা শ্বেতৰাজা নিৰ্ভয়তা লাভ কৰিলে। পৰম ভক্তিৰ দ্বাৰা মুক্ত হৈ তেওঁ শিৱমুখী সংকল্পত দৃঢ় হ’ল।

Verse 91

तदा देवैः पूज्यमान ऋषिभिः पन्नगैस्तथा । श्वतो राजन्यवर्योऽसौ शिवसायुज्यमाप्तवान्

তেতিয়া দেৱতা, ঋষি আৰু নাগসকলৰ দ্বাৰা পূজিত হৈ, ৰাজাসকলৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠ শ্বেত ৰজাই শিৱ-সায়ুজ্য, অৰ্থাৎ শিৱৰ সৈতে একাত্মতা, লাভ কৰিলে।

Verse 92

एवं भक्तिपराणां च महेशे च जगद्गुरौ । सिद्धिः करतले तेषां सत्यं प्रतिवदामि वः

এইদৰে জগতগুৰু মহেশৰ প্ৰতি ভক্তিত পৰায়ণ লোকসকলৰ বাবে সিদ্ধি যেন হাতৰ তলুৱাতেই থাকে; এই সত্য মই তোমালোকক ঘোষণা কৰোঁ।

Verse 93

श्वपचोऽपि वरिष्ठः स्यात्प्रसादाच्छं करस्य च । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पूजनीयो हि शंकरः

শংকৰৰ কৃপাৰ বলত শ্বপচো (অতি নীচ জাতিৰ লোক)ও শ্ৰেষ্ঠ হৈ উঠে। সেয়ে সকলো প্ৰচেষ্টাৰে নিশ্চয় শংকৰক পূজা কৰা উচিত।

Verse 94

बहूनां जनमनामंते शिवभक्तिः प्रजायते

বহু লোকৰ মনত সময়ৰ সৈতে শিৱভক্তি উদ্ভৱ হয়।

Verse 95

ज्ञानिनां कृतबुद्धीनां जन्मजन्मनिशंकरः । किं मया बहुनोक्तेन पूजनीयः सदाशिवः

জ্ঞানী আৰু দৃঢ়বুদ্ধিসম্পন্ন লোকসকলৰ বাবে জন্মে জন্মে শংকৰেই আশ্ৰয় আৰু লক্ষ্য। মই আৰু অধিক কি ক’ম? সদাশিৱ পূজনীয়।

Verse 96

अत्रैवोदाहरंतीममितिहासं पुरातनम् । किरातेन कृतं व्रतं च परमाद्भुतम् । येनैव तारितं विश्वं जगदेतच्चराचरम्

ইয়াতেই মই এক প্ৰাচীন ইতিহাস উদাহৰণস্বৰূপে ক’ম—এজন কিৰাতৰ দ্বাৰা গ্ৰহণ কৰা পৰম আশ্চৰ্য ব্ৰত, যাৰ দ্বাৰা এই সমগ্ৰ জগত, চল-অচলসহ, ধাৰিত আৰু তাৰিত হ’ল।