
এই অধ্যায়ত মহাযজ্ঞৰ মাজত আচাৰ-সমাজগত সংঘাত প্ৰকাশ পাইছে। লোমশে কয়—দক্ষই কনখলত মহাযজ্ঞ আৰম্ভ কৰি, বসিষ্ঠ, অগস্ত্য, কশ্যপ, অত্রি, বামদেৱ, ভৃগু আদি ঋষি আৰু ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু, ইন্দ্ৰ, সোম, বৰুণ, কুবেৰ, মৰুত, অগ্নি, নিৰৃতি আদি দেৱতাক নিমন্ত্ৰণ কৰি, ত্বষ্টৃ-নিৰ্মিত ভব্য নিবাসত সন্মানেৰে আতিথ্য দিলে। যজ্ঞ চলি থাকোঁতে দধীচিয়ে সভাত ক’লে—পিনাকধাৰী শিৱ নাথাকিলে যজ্ঞৰ সত্য শোভা নাথাকে; ত্ৰ্যম্বকৰ পৰা বিচ্ছিন্ন মঙ্গলও অমঙ্গল হয়, সেয়ে দাক্ষায়ণীসহ শিৱক আহ্বান কৰা উচিত। দক্ষই সেই উপদেশ অস্বীকাৰ কৰিলে। বিষ্ণুক যজ্ঞৰ মূল বুলি কৈ ৰুদ্ৰক অযোগ্য বুলি নিন্দা কৰিলে—ইয়াত অহংকাৰ আৰু বহিষ্কাৰ যজ্ঞদোষ ৰূপে প্ৰকাশ পায়। দধীচিয়ে আগন্তুক বিনাশৰ সতর্কবাণী দি প্ৰস্থান কৰে। তাৰ পিছত কাহিনী সতীৰ দিশে যায়। সোম দক্ষযজ্ঞলৈ যায় বুলি শুনি সতে প্ৰশ্ন কৰে—তেওঁ আৰু শিৱ কিয় নিমন্ত্ৰিত নহ’ল? নন্দী, ভৃঙ্গী, মহাকাল আদি গণৰ মাজত থকা শিৱৰ ওচৰলৈ গৈ, নিমন্ত্ৰণ নাথাকিলেও যাবলৈ অনুমতি বিচাৰে। শিৱে লোকাচাৰ আৰু যজ্ঞশিষ্টাচাৰৰ কথা কৈ বাধা দিয়ে, কিন্তু সতে পিতৃগৃহধৰ্মৰ আগ্ৰহত দৃঢ় থাকে। শেষত শিৱে বৃহৎ গণপৰিবাৰসহ তাক যাবলৈ দিয়ে আৰু অন্তৰে বুজে—সতে ঘূৰি নাহিব; এইদৰে পৰিয়ালিক কৰ্তব্য, যজ্ঞমান আৰু দেৱগৌৰৱৰ টানাপোড়েন স্পষ্ট হয়।
Verse 1
लोमश उवाच । एकदा तु तदा तेन यज्ञः प्रारंभितो महान् । तत्राहूतास्तदा सर्वे दीक्षितेन तपस्विना
লোমশ ক’লে: এবাৰ তেতিয়া তেওঁ এক মহান যজ্ঞ আৰম্ভ কৰিলে। তাত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰা সেই তপস্বীয়ে তেতিয়া সকলোকে আমন্ত্ৰণ কৰিলে।
Verse 2
ऋषयो विविधास्तत्र वशिष्ठाद्याः समागताः । अगस्त्यः कश्यपोऽत्रिश्च वामदेवस्तथा भृगुः
তাত নানা ঋষি সমবেত হ’ল—বশিষ্ঠ আদি; অগস্ত্য, কশ্যপ, অত্রি, বামদেৱ আৰু ভৃগুও।
Verse 3
दधीचो भगवान्व्यासो भरद्वाजोऽथ गौतमः । एते चान्ये च बहवः समाजग्मुर्महर्षयः
দধীচি, ভগবান ব্যাস, ভৰদ্বাজ আৰু তাৰপিছত গৌতম—এওঁলোক আৰু আন বহু মহর্ষি একেলগে আহি মিলিল।
Verse 4
तथा सर्वे सुरगणा लोकपालस्तथाऽपरे विद्याधराश्च गंधर्वाः किंनराप्सरसां गणाः
তদ্ৰূপে সকলো দেৱগণ আহিল—লোকপালসকল আৰু আনসকলৰ সৈতে; বিদ্যাধৰ, গন্ধৰ্ব আৰু কিন্নৰ-অপ্সৰাসকলৰ গণো আহিল।
Verse 5
सप्तलोकात्समानीतो ब्रह्मा लोकपितामहः । वैकुंठाच्च तथा विष्णुः समानीतो मरवं प्रति
সপ্তলোকৰ পৰা লোকপিতামহ ব্ৰহ্মাক তাত আনিয়া উপস্থিত কৰা হ’ল; আৰু বৈকুণ্ঠৰ পৰা বিষ্ণুকো মাৰৱ অভিমুখে আনিয়া লোৱা হ’ল।
Verse 6
देवेन्द्रो हि समानीत इंद्राण्या सह सुप्रभः । तथा चंद्रो हि रोहिण्या वरुणः प्रिययया सह
দেৱেন্দ্ৰ ইন্দ্ৰক ইন্দ্ৰাণীৰ সৈতে দীপ্তিময় ৰূপে তাত আনিয়া উপস্থিত কৰা হ’ল। তদ্ৰূপে চন্দ্ৰ ৰোহিণীৰ সৈতে, আৰু বৰুণ নিজৰ প্ৰিয়াসহ আহিল।
Verse 7
कुबेरः पुष्पकारूढो मृगाऽरूढोऽथ मारुतः । बस्ताऽरूढः पावकश्च प्रेताऽरूढोऽथ निरृति
কুবেৰ পুষ্পক বিমানে আৰূঢ় হৈ আহিল; মাৰুত (বায়ু) মৃগৰ ওপৰত আৰূঢ় হৈ আহিল। পাৱক (অগ্নি) ছাগলীৰ ওপৰত আৰূঢ়, আৰু নিৰৃতি প্ৰেত-ৱাহনত আৰূঢ় হৈ উপস্থিত হ’ল।
Verse 8
एते सर्वे समायाता यज्ञवाटे द्विजन्मनः । ते सर्वे सत्कृतास्तेन दक्षेण च दुरात्मना
হে দ্বিজন্মন! এই সকলেই যজ্ঞৱাটত উপস্থিত হ’ল। আৰু দুষ্টচিত্ত দক্ষে তেওঁলোক সকলোকে বিধিমতে সৎকাৰ কৰিলে।
Verse 9
भवनानि महार्हाणि सुप्रभाणि महांति च । त्वष्ट्रा कृतानि दिव्यानि कौशल्येन महात्मना
তাত মহামূল্যবান, সুবিশাল আৰু সুপ্ৰভাময় ভৱন আছিল—দিব্য নিৰ্মাণ—যি মহাত্মা ত্বষ্ট্ৰাই অতি কৌশলেৰে গঢ়ি তুলিছিল।
Verse 10
तेषु सर्वेषु धिष्ण्येषु यथाजोषं समास्थिताः
সেই সকলো পবিত্ৰ আসন আৰু নিৰ্ধাৰিত স্থানত, সকলেই যথাযথ আৰু যথাসুখে নিজ নিজ স্থান গ্ৰহণ কৰিলে।
Verse 11
वर्त्तमाने महायज्ञे तीर्थे कनखले तथा । ऋत्विजश्च कृतास्तेन भृग्वाद्याश्च तपोधनाः
কনখল তীৰ্থত মহাযজ্ঞ চলি থাকোঁতে, তেওঁ ভৃগু আদি তপোধন ঋষিসকলক ঋত্বিজ—যজ্ঞৰ কৰ্মকাৰী পুৰোহিত—ৰূপে নিযুক্ত কৰিলে।
Verse 12
दीक्षायुक्तस्तदा दक्षः कृतकौतुकमंगलः । भार्यया सहितो विप्रैः कृतस्वत्ययनो भृशम्
তেতিয়া দীক্ষাৰে যুক্ত দক্ষে মঙ্গলময় পূৰ্ব-ক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰি, পত্নীসহ উপস্থিত হ’ল; ব্ৰাহ্মণসকলে কল্যাণ আৰু ৰক্ষাৰ আশীৰ্বাদেৰে তেওঁক অতিশয় সন্মান দিলে।
Verse 13
रेजे महत्त्वेन तदा सुहृद्भिः परितः सदा । एतस्मिन्नंतरे तत्र दधीचिर्वाक्यमब्रवीत्
তেতিয়া তেওঁ মহিমাৰে দীপ্তিমান হৈ সদায় সুহৃদসকলৰ মাজত বেষ্টিত আছিল। সেই সময়তে তাত দধীচিয়ে এই বাক্য ক’লে।
Verse 14
दधीचिरुवाच । एते सुरेशा ऋषयो महत्तराः सलोकपालाश्च समागतास्तव । तथाऽपि यज्ञस्तु न शोभते भृशंपिनाकिना तेन महात्मना विना
দধীচিয়ে ক’লে: ‘হে দক্ষ! দেবেশ্বৰসকল, মহর্ষিসকল আৰু লোকপালসকলো তোমাৰ বাবে সমাগত হৈছে; তথাপি সেই ধনুধাৰী পিনাকী মহাত্মা (শিৱ) বিনা এই যজ্ঞ একেবাৰে শোভা নাপায়।’
Verse 15
येनैव सर्वाण्यपि मंगलानि जातानि शंसंति महाविपश्चितः । सोऽसौ न दृष्टोऽत्र पुमान्पुराणो वृषध्वजो नीलकण्ठः कपर्दी
যাৰ দ্বাৰাই সকলো মঙ্গল জন্মে—মহামুনিসকলে এইদৰে ঘোষণা কৰে—সেই আদিপুৰুষ ইয়াত দেখা নাযায়: বৃষধ্বজ, নীলকণ্ঠ প্ৰভু, কপৰ্দী (জটাধাৰী শিৱ)।
Verse 16
अमंगलान्येव च मंगलानि भवंति येनाधिकृतानि दक्ष । त्रियंबकेनाथ सुमंगलानि भवंति सद्योह्यपमंगलानि
হে দক্ষ! যাৰ দ্বাৰা বিধিবদ্ধ হ’লে অমঙ্গল বস্তুবোৰো মঙ্গল হয়। আৰু ত্ৰ্যম্বকৰ দ্বাৰা অশুভো তৎক্ষণাৎ পৰম সু-মঙ্গলত পৰিণত হয়।
Verse 17
तस्मात्त्वयैव कर्तव्यमाह्वानं परमेष्ठिना । त्वरितं चैव शक्रेण विष्णुना प्रभविष्णुना
সেয়ে, হে পৰমেষ্ঠিন, তুমিয়েই নিজে আহ্বান কৰা; আৰু শীঘ্ৰেই শক্ৰ আৰু প্ৰভাৱান বিষ্ণুৰ সৈতে।
Verse 18
सर्वैरेव हि गंतव्यं यत्र देवो महेश्वरः
নিশ্চয়েই সকলোৱে যাব লাগিব য’ত দেৱ মহেশ্বৰ অৱস্থিত।
Verse 19
दाक्षायण्या समेतं तमानयध्वं त्वरान्विताः । तेन सर्वं पवित्रं स्याच्छंभुना योगिना भृशम्
দ্ৰুত হৈ দাক্ষায়ণীৰ সৈতে তেওঁক ইয়ালৈ আনাহঁক; সেই যোগী শম্ভুৰ দ্বাৰা সকলো অতি পবিত্ৰ হ’ব।
Verse 20
यस्य स्मृत्या च नामोक्त्या समग्रं सुकृतं भवेत् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन समानेयो वृषध्वजः
যাঁৰ স্মৰণ আৰু নামোচ্চাৰণে সমগ্ৰ পুণ্য সম্পূৰ্ণ হয়—সেয়ে সৰ্বপ্ৰয়াসে বৃষধ্বজ (শিৱ)ক ইয়ালৈ আহ্বান কৰি আনিব লাগে।
Verse 21
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा प्रहसन्नाह दुष्टधीः । मूलं विष्णुर्हि देवानां यत्र धर्मः सनातनः
সেই বাক্য শুনি দুষ্টবুদ্ধিয়ে হাঁহি ক’লে আৰু ক’লে: “দেৱতাসকলৰ মূল বিষ্ণুই, য’ত সনাতন ধৰ্ম অৱস্থিত।”
Verse 22
यस्मिन्वेदाश्च यज्ञाश्च कर्माणिविविधानि च । प्रतिष्ठितानि सर्वाणि सोऽसौ विष्णुरिहागतः
যাঁৰ ভিতৰত বেদ, যজ্ঞ আৰু নানা বিধ কৰ্ম সকলো প্ৰতিষ্ঠিত—সেই একেই বিষ্ণু ইয়ালৈ আগমন কৰিছে।
Verse 23
सत्यलोकात्समायातो ब्रह्मा लोकपितामहः । वेदैश्चोपनिषद्भिश्च आगमैर्विविधैः सह
সত্যলোকৰ পৰা ব্ৰহ্মা, লোকসমূহৰ পিতামহ, আহিছে—বেদ, উপনিষদ আৰু নানা আগমসহ।
Verse 24
तथा सुरगणैः साकमागतः सुरराट् स्वयम् । तथा यूयं समायाता ऋषयो वीतकल्मषाः
তদ্ৰূপে দেবগণসহ স্বয়ং দেবৰাজো আহিছে; তদ্ৰূপে আপোনালোকো আহিছে—পাপমুক্ত ঋষিসকল।
Verse 25
येये यज्ञोचिताः शांतास्तेते सर्वे समागताः । वेदवेदार्थतत्त्वज्ञाः सर्वे यूयं दृढव्रताः
যিসকল যজ্ঞোপযুক্ত আৰু শান্তস্বভাৱ, তেওঁলোক সকলোৱে ইয়াত সমবেত হৈছে। আপোনালোক সকলোৱে বেদ আৰু বেদাৰ্থৰ তত্ত্বজ্ঞ, দৃঢ়ব্ৰত।
Verse 26
अत्रैव च किमस्माकं रुद्रेणापि प्रयोजनम् । कन्या दत्ता मया विप्रा ब्रह्मणा नोदितेन हि
আৰু ইয়াতেই আমাৰ ৰুদ্ৰৰ কি প্ৰয়োজন? হে বিপ্ৰসকল, ব্ৰহ্মাৰ প্ৰেৰণা-মতে মই কন্যা দান কৰিলোঁ।
Verse 27
अकुलीनो ह्यसौ विप्रा नष्टो नष्टप्रियः सदा । भूतप्रेतपिशाचानां पतिरेको दुरत्ययः
হে ব্ৰাহ্মণসকল, সি কুলীন নহয়—ধ্বংসপ্ৰাপ্ত, সদায় নষ্ট বস্তুৰ প্ৰতি আসক্ত। ভূত, প্ৰেত আৰু পিশাচসকলৰ একমাত্ৰ অধিপতি সিয়েই; তাক জয় কৰা অতি দুষ্কৰ।
Verse 28
आत्मसंभावितो मूढःस्तब्धो मौनी समत्सरः । कर्मण्यस्मिन्नयोग्योऽसौ नानीतो हि मयाऽधुना
আত্মগৰ্বে মত্ত, মোহগ্ৰস্ত, হঠী, মৌনী আৰু ঈৰ্ষাপৰায়ণ—সি এই কৰ্মৰ যোগ্য নহয়; সেয়েহে মই এতিয়া তাক ইয়ালৈ আনিনি।
Verse 29
तस्मात्त्वया न वक्तव्यं पुनरेवं वचोद्विज । सर्वैर्भवद्भिः कर्तव्यो यज्ञो मे सफलो महान्
সেয়েহে, হে দ্বিজ, তুমি পুনৰ এনে বাক্য নক’বা। তোমালোক সকলোৱে মিলি মোৰ এই মহান যজ্ঞ সম্পন্ন কৰিব লাগিব, আৰু ই নিশ্চিতভাৱে ফলপ্ৰদ হ’ব।
Verse 30
एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य दधीचिर्वाक्यमब्रवीत्
তেওঁৰ সেই বাক্য শুনি, দধীচিয়ে তেতিয়া উত্তৰস্বৰূপে কথা ক’লে।
Verse 31
दधीचिरुवाच । सर्वेषामृषिवर्याणां सुराणां भावितात्मनाम् । अनयोऽयं महाञ्जातो विना तेन महात्मना
দধীচিয়ে ক’লে: সকলো ঋষিশ্ৰেষ্ঠ আৰু শুদ্ধচিত্ত দেৱতাসকলৰ মাজত এই মহা বিপদ উদ্ভৱ হৈছে—সেই মহাত্মা অনুপস্থিত থাকাত।
Verse 32
विनाशोऽपि महान्सद्योह्यत्रत्यानां भविष्यति । एवमुक्त्वा दधीचोऽसावेक एव विनिर्गतः
“নিশ্চয়েই ইয়াত উপস্থিত সকলৰ ওপৰত সোনকালে মহা বিনাশ নামিব।” এইদৰে কৈ দধীচি ঋষি একাই প্ৰস্থান কৰিলে।
Verse 33
यज्ञवाटाच्च दक्षस्य त्वरितः स्वाश्रमं ययौ । मुनौ विनिर्गते दक्षः प्रहसन्निदमब्रवीत्
দক্ষৰ যজ্ঞৱাটৰ পৰা তেওঁ তৎক্ষণাৎ নিজৰ আশ্ৰমলৈ গ’ল। মুনি ওলাই যোৱাৰ পিছত দক্ষে হাঁহি মাৰি এই কথা ক’লে।
Verse 34
गतः शिवप्रियो वीरो दधीचिर्नाम नामतः । आविष्टचित्ता मंदाश्च मिथ्यावादरताः खलाः
“শিৱপ্ৰিয় সেই বীৰ দধীচি নামত প্ৰসিদ্ধ—সেইজন গ’ল। কিন্তু এই খলসকল মন্দবুদ্ধি, চিত্তে আৱিষ্ট, আৰু মিছা বাক্যত আসক্ত।”
Verse 35
वेदबाह्य दुराचारास्त्याज्यास्ते ह्यत्र कर्मणि । वेदवादरता यूयं सर्वे विष्णुपुरोगमाः
“যিসকল বেদবাহ্য আৰু দুষ্কৰ্মী, এই কৰ্মত তেওঁলোক ত্যাজ্য। তোমালোক সকলোৱে বেদবাদত আসক্ত—বিষ্ণুক অগ্ৰে ৰাখি চলা অনুগামী।”
Verse 36
यज्ञं मे सफलं विप्राः कुर्वंतु ह्यचिरादिव । तदा ते देवयजनं चक्रुः सर्वे सहर्षयः
“হে বিপ্ৰসকল, মোৰ যজ্ঞ শীঘ্ৰেই সফল কৰি দিয়া।” তেতিয়া সকলোৱে ঋষিসকলৰ সৈতে আনন্দেৰে দেৱযজন সম্পন্ন কৰিলে।
Verse 37
एतस्मिन्नंतरे तत्र पर्वते गंधमादने । धारागृहे विमानेन सखीभिः परिवारिता
ইতিমধ্যে তাত গন্ধমাদন পৰ্ব্বতত, ধাৰাগৃহত (ধাৰাৰ গৃহ) সখীসকলৰ পৰিবেষ্টিত হৈ দিৱ্য বিমানেৰে তেওঁ উপস্থিত হ’ল।
Verse 38
दाक्षायणी महादेवी चकार विविधास्तदा । क्रीडा विमानमध्यस्ता कन्दुकाद्याः सहस्रशः
তেতিয়া দাক্ষায়ণী মহাদেৱীয়ে বিমানের মাজত আসীন হৈ নানাবিধ ক্ৰীড়া কৰিলে—কন্দুক আদি সহস্ৰ সহস্ৰ বিনোদন।
Verse 39
क्रीडासक्ता तदा देवी ददर्शाथ महासती । यज्ञं प्रयांतं सोमं च रोहिण्या सहितं प्रभुम्
ক্ৰীড়াত আসক্ত হৈ থকা মহাসতী দেৱীয়ে তেতিয়া প্ৰভু সোমক যজ্ঞলৈ গমন কৰোঁতে দেখিলে, ৰোহিণীৰ সৈতে।
Verse 40
क्व गमिष्यति चंद्रोऽयं विजये पृच्छ सत्वरम् । तयोक्ता विजया देवी तं पप्रच्छ यथोचितम्
দেৱীয়ে ক’লে, “এই চন্দ্ৰদেৱ ক’লৈ গমন কৰিছে? বিজয়া, সত্বৰে সুধা।” এইদৰে কোৱা হ’লে দেৱী বিজয়াই যথোচিতভাৱে চন্দ্ৰক সুধিলে।
Verse 41
कथितं तेन तत्सर्वं दक्षस्यैव मखादिकम् । तच्छ्रुत्वा त्वरिता देवी विजया जातसंभ्रमा । कथयामास तत्सर्वं यदुक्तं शशिना भृशम्
তেনে দাক্ষৰ মখ (যজ্ঞ) আদি কৰি সকলো কথাই ক’লে। সেয়া শুনি দেৱী বিজয়া ত্বৰিত হৈ, সম্ভ্ৰমে ভৰি, শশীয়ে যি ক’লে সেয়া সকলো বিস্তাৰে ক’লে।
Verse 42
विमृश्य कारणं देवी किमाह्वानं करोति न । दक्षः पिता मे माता च विस्मृता मां कुतोऽधुना
কাৰণটো বিবেচনা কৰি দেৱীয়ে মনতে ভাবিলে—“তেওঁ কিয় নিমন্ত্ৰণ নপঠায়? দাক্ষ মোৰ পিতা, আৰু মোৰ মাতাও—তেওঁলোকে মোক পাহৰি গ’ল নেকি? এতিয়া সেয়া কেনেকৈ হ’ব পাৰে?”
Verse 43
पृच्छामि शंकरं चाद्य कारणं कृतनिश्चया । स्थापयित्वा सखीस्तत्र आगता शंकरं प्रति
দৃঢ় সিদ্ধান্ত কৰি তাই ভাবিলে—“আজি মই শংকৰক কাৰণ সুধিম।” সখীসকলক তাতেই ৰাখি তাই শংকৰৰ ওচৰলৈ গ’ল।
Verse 44
ददर्शतं सभामध्ये त्रिलोचनमवस्थितम् । गणैः परिवृतं सर्वैश्चंडमुंडादिभिस्तदा
তাই সভাৰ মাজত অৱস্থিত ত্ৰিনয়ন প্ৰভুক দেখিলে; তেতিয়া চণ্ড-মুণ্ড আদি সকলো গণেৰে তেওঁ চাৰিওফালে পৰিবৃত আছিল।
Verse 45
बाणो भृंगिस्तथा नंदी शैलादो हि महातपाः । महाकालो महाचंडो महामुंडो महाशिराः
তাত বাণ, ভৃঙ্গী আৰু নন্দী আছিল; আৰু মহাতপস্বী শৈলাদো আছিল। লগতে মহাকাল, মহাচণ্ড, মহামুণ্ড আৰু মহাশিৰাও আছিল।
Verse 46
धूम्राक्षो धूम्रकेतुश्च धूम्रपादस्तथैव च । एते चान्ये च बहवो गणा रुद्रानुवर्तिनः
ধূম্ৰাক্ষ, ধূম্ৰকেতু আৰু ধূম্ৰপাদো আছিল। এইসকল আৰু আন বহু গণ ৰুদ্ৰৰ অনুবর্তী, অৰ্থাৎ তেওঁৰ অনুসাৰী আছিল।
Verse 47
केचिद्भयानका रौद्राः कबंधाश्च तथा परे । विलोचनाश्च केचिच्च वक्षोहीनास्तथा परे
কিছুমান ভয়ংকৰ আৰু ৰৌদ্ৰ আছিল; আন কিছুমান আছিল মূৰবিহীন ধড়। কিছুমানৰ চকু অদ্ভুত আছিল, আৰু আন কিছুমান আছিল বক্ষবিহীন।
Verse 48
एवंभूताश्च शतशः सर्वे ते कृत्तिवाससः । जटाकलापसंभूषाः सर्वे रुद्राक्षभूषणाः
এইদৰে শত শতকৈ তেওঁলোক সকলো কৃত্তিবাস—চামৰ পিন্ধা—আছিল। জটাৰ গুচ্ছৰে সুশোভিত, আৰু সকলো ৰুদ্ৰাক্ষ-মালাৰে অলংকৃত আছিল।
Verse 49
जितेंद्रिया वीतरागाः सर्वे विषयवैरिणः । एभिः सर्वैः परिवृतः शंकरो लोकशंकरः । दृष्टस्तया उपाविष्ट आसने परामाद्भुते
সকলো ইন্দ্ৰিয়জয়ী, বিৰাগী, আৰু বিষয়ৰ বৈৰী আছিল। তেওঁলোকৰ সকলোৰে মাজত পৰিবৃত শংকৰ—লোকমঙ্গলকাৰী—তাই দেখিলে, পৰম আশ্চৰ্য আসনত উপবিষ্ট।
Verse 50
आक्षिप्तचित्ता सहसा जगाम शिवसंनिधिम् । शिवेन स्थापिता स्वांके प्रीतियुक्तेन वल्लभा
তাইৰ চিত্ত হঠাতে আকৃষ্ট হ’ল; সি তৎক্ষণাৎ শিৱৰ সান্নিধ্যলৈ গ’ল। প্ৰীতিযুক্ত শিৱে স্নেহেৰে নিজৰ প্ৰিয়াক নিজৰ কোলাত বহুৱালে।
Verse 51
प्रेम्णोदिता वचोभिः सा बहुमानपुरःसरम् । किमागमनकार्यंमे वद शीघ्रं सुमध्यमे
প্ৰেমে উদ্দীপ্ত হৈ, সি সন্মান-সম্ভ্ৰমপূৰ্বক বাক্য ক’লে: “হে সুকোমল-মধ্যমে, শীঘ্ৰ ক’—তোৰ আগমনৰ উদ্দেশ্য কি?”
Verse 52
एवमुक्ता तदा तेन उवाचासितलोचना
তেওঁৰ কথাত সম্বোধিত হৈ, তেতিয়া কৃষ্ণনয়না দেবীয়ে উত্তৰ দিলে।
Verse 53
सत्युवाच । पितुर्मम महायज्ञे कस्मात्तव न रोचते । गमनं देवदेवश तत्सर्वं कथय प्रभो
সত্যাই ক’লে: “মোৰ পিতাৰ মহাযজ্ঞলৈ যোৱা তোমাৰ কিয় ৰুচি নহয়, হে দেবদেৱ? হে প্ৰভু, সকলো কথা কোৱা।”
Verse 54
सुहृदामेष वै धर्मः सुहृद्भिः सह संगतिम् । कुर्वंति यन्महादेव सुहृदां प्रीतिवर्धिनीम्
“হে মহাদেৱ, বন্ধুসমূহৰ এইয়েই ধৰ্ম—বন্ধুসকলৰ সৈতে সঙ্গত কৰি সুহৃদসকলৰ প্ৰীতি বৃদ্ধি কৰা।”
Verse 55
तसमात्सर्वप्रयत्नेन अनाहूतोऽपि गच्छ भोः । यज्ञवाटं पितुर्मेऽद्य वचनान्मे सदाशिव
“সেয়ে, হে সদাশিৱ, মোৰ অনুৰোধত আজি মোৰ পিতাৰ যজ্ঞবাটলৈ, আহ্বান নাথাকিলেও, সকলো প্ৰয়াসেৰে যোৱা।”
Verse 56
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा ब भाषे सूनृतं वचः । त्वया भद्रे न गंतव्यं दक्षस्य यजनं प्रति
তাইৰ কথা শুনি, তেওঁ কোমল আৰু সত্য বাক্য ক’লে: “হে ভদ্ৰে, দক্ষৰ যজ্ঞলৈ তুমি যোৱা উচিত নহয়।”
Verse 57
तस्य ये मानिनः सर्वे ससुरासुकिंनराः । ते स्रेव यजनं प्राप्ताः पितुस्तव न संशयः
যিসকলক তেওঁ মান দিয়ে—দেৱতা আৰু কিন্নৰসকলসহ—সকলো নিশ্চয় তোমাৰ পিতাৰ যজ্ঞত উপনীত হৈছে; ইয়াত একো সন্দেহ নাই।
Verse 58
अनाहूताश्च ये सुभ्रु गच्छंति परमन्दिरम् । अपमानं प्राप्नुवन्ति मरणादधिकं ततः
হে সুন্দৰ ভ্ৰূৱতী, যিসকলে নিমন্ত্ৰণ নোহোৱাকৈ আনৰ পৰম গৃহ-মন্দিৰলৈ যায়, তেওঁলোকে অপমান লাভ কৰে—সেয়া মৃত্যুতকৈও অধিক।
Verse 59
परेषां मंदिरं प्राप्त इंद्रोपि लघुतां व्रजेत् । तस्मात्त्वाया न गंतव्यं दक्षस्य यजनं शुभे
আনৰ গৃহত প্ৰৱেশ কৰিলে ইন্দ্ৰও লঘুতালৈ নামি যাব পাৰে। সেয়ে, হে শুভে, তোমাৰ দক্ষেৰ যজ্ঞলৈ যোৱা উচিত নহয়।
Verse 60
एवमुक्ता सती तेन महेशेन महात्मना । उवाच रोषसंयुक्तं वाक्यं वाक्यविदां वरा
সেই মহাত্মা মহেশে এইদৰে কোৱাত, বাক্যবিদ্যাত শ্ৰেষ্ঠা সতীয়ে ক্ৰোধেৰে সংযুক্ত বাক্যৰে উত্তৰ দিলে।
Verse 61
यज्ञो हि सत्यं लोके त्वं स त्वं देववरेश्वर । अनाहूतोऽसि तेनाद्य पित्रा मे दृष्टचारिणा । तत्सर्वं ज्ञातुमिच्छामि तस्य भावं दुरात्मनः
‘লোকত যজ্ঞক সত্যধাৰক পবিত্ৰ কৰ্ম বুলি মানে, আৰু হে দেৱশ্ৰেষ্ঠ ঈশ্বৰ, তুমিয়েই সেই সত্য। তথাপি আজি মোৰ কুচৰিত পিতাই তোমাক নিমন্ত্ৰণ নকৰিলে। মই এই সকলো জানিব বিচাৰোঁ—সেই দুষ্টচিত্তৰ অভিপ্ৰায় কি?’
Verse 62
तस्माच्चाद्यैव गच्छामि यज्ञवाडं पितुर्म्मम । अनुज्ञां देहि मे नाथ देवदेव जगत्पते
সেয়ে মই আজি এই দিনাই মোৰ পিতৃৰ যজ্ঞ-মণ্ডপলৈ যাম। হে নাথ, হে দেৱদেৱ, হে জগত্পতি—মোক অনুমতি দিয়া।
Verse 63
इत्युक्तो भगवान्रुद्रस्तया देव्या शिवः स्वयम् । विज्ञाताखिलदृग्द्रष्टा भगवान्भूतभावनः
দেৱীৰ এই বাক্য শুনি ভগৱান ৰুদ্ৰ—স্বয়ং শিৱ—সৰ্বজ্ঞ, সৰ্বদৰ্শী, ভূতভাৱন প্ৰভুৱে সকলো কথাই বুজিলে।
Verse 64
स तामुवाच देवेशो महेशः सर्वसिद्धिदः । गच्छ देवि त्वरायुक्ता वचनान्मम सुव्रते
তেতিয়া দেৱেশ্বৰ মহেশ—সৰ্বসিদ্ধিদাতা—তাক ক’লে: “দেৱি, মোৰ বাক্য অনুসৰি শীঘ্ৰে যোৱা, হে সুব্ৰতে।”
Verse 65
एतं नंदिनमारुह्य नानाविधगणान्विता । गणाः षष्टिसहस्राणि जग्मूरौद्राः शिवज्ञया
নন্দিনত আৰোহণ কৰি, নানা বিধ গণেৰে সহিত, শিৱৰ আজ্ঞাত ষাঠি হাজাৰ ৰৌদ্ৰ গণ আগবাঢ়িল।
Verse 66
तैर्गणैः संवृता देवी जगाम पितृमंदिरम् । निरीक्ष्य तद्बलं सर्वं महादेवोतिविस्मितः
সেই গণসমূহেৰে বেষ্টিত দেৱী পিতৃগৃহলৈ গ’ল। তাইৰ সৈতে থকা সেই সমগ্ৰ বল দেখি মহাদেৱ অতি বিস্মিত হ’ল।
Verse 67
भूषणानि महार्हाणि तेभ्यो देव्यै परंतपः । प्रेषयामास चाव्यग्रो महादेवोऽनु पृष्ठतः
পৰন্তপ ভগৱান মহাদেৱে দেৱীৰ বাবে অতি মূল্যবান ভূষণসমূহ বিলম্ব নকৰাকৈ পিছে পিছে পঠাই দিলে।
Verse 68
देव्या गतं वै स्वपितुर्गृहं तदा विमृश्य सर्वं भगवान्महेशः । दाक्षायणी पित्रवमानिता सती न यास्यतीति स्वपुरं पुनर्जगौ
দেৱী যেতিয়া পিতৃগৃহলৈ গ’ল, তেতিয়া ভগৱান মহেশে সকলো কথা গভীৰভাৱে বিবেচনা কৰিলে। পিতৃঅপমানে দুঃখিতা দাক্ষায়ণী সতী পুনৰ নাহিব বুলি স্থিৰ কৰি, তেওঁ নিজ ধামলৈ পুনৰ উভতি গ’ল।