Adhyaya 19

Verse 1

लोमश उवाच । एवं संबोधितो दैत्यो गुरुणा भार्गवेण हि । उवाच प्रहसन्वाक्यं मेघगंभीरया गिरा

লোমশ ক’লে: ভাৰ্গৱ গুৰুয়ে এইদৰে সম্বোধন কৰাত দৈত্যজনে হাঁহি মাৰি ক’লে; তাৰ বাণী মেঘৰ গম্ভীৰ গর্জনৰ দৰে আছিল।

Verse 2

त्वयोक्तोहं हितार्थाय यैर्वाक्यैश्चालितोऽस्म्यहम् । तव वाक्यं मम प्रीत्यै हितमप्यहितं भवेत्

তুমি মোৰ হিতৰ বাবে যি বাক্য ক’লা, সেই বাক্যেই মোক কৰ্মলৈ উদ্দীপিত কৰিলে। কিন্তু মোক সন্তুষ্ট কৰিবলৈ তোমাৰ উপদেশ—হিতকৰ হ’লেও—অহিতকৰ হৈ পৰিব পাৰে।

Verse 3

दास्यामि भिक्षितं चास्मै विष्मवे बटुरूपिणे । पात्रीभूतो ह्ययं विष्णुः सर्वकर्मफलेश्वरः

মই বটুৰূপী ব্ৰহ্মচাৰীৰূপে অহা এই বিষ্ণুক ভিক্ষা দিম। কিয়নো এই বিষ্ণুৱেই পাত্ৰভূত—সকলো কৰ্মফলৰ ঈশ্বৰ।

Verse 4

येषां हृदि स्थितो विष्णुस्ते वै पात्रतमा ध्रुवम् । यस्य नाम्ना सर्वमिदं पवित्रमिव चोच्यते

যিসকলৰ হৃদয়ত বিষ্ণু অৱস্থিত, তেওঁলোকেই নিঃসন্দেহে সৰ্বোত্তম পাত্ৰ। যাঁৰ নাম উচ্চাৰণতেই এই সকলো পবিত্ৰ যেন বুলিয়েই কোৱা হয়।

Verse 5

येन वेदाश्च यज्ञाश्च मंत्रतंत्रादयो ह्यमी । सर्वे संपूर्णतां यांति सोऽयं विश्वेश्वरो हरिः

যাৰ দ্বাৰা বেদ আৰু যজ্ঞ, আৰু মন্ত্ৰ-তন্ত্ৰ আদি সকলো বিধি সম্পূৰ্ণতা লাভ কৰে—সেইজনেই হৰি, বিশ্বেশ্বৰ প্ৰভু।

Verse 6

आगतः कृपया मेद्य सर्वात्मा हरिरीश्वरः । उद्धर्तुं मां न संदेह एतज्जानीहि तत्त्वतः

আজি কৃপাবশত সৰ্বাত্মা হৰি-ঈশ্বৰ মোৰ ওচৰলৈ আহিছে। সন্দেহ নকৰিবা; মোক উদ্ধাৰ কৰিবলৈহে আহিছে—এই কথা তত্ত্বত জানিবা।

Verse 7

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा चुकोप च रुषान्वितः । भार्गवः शप्तुमारेभे दैत्येंद्रं धर्म्मवत्सलम्

তাঁৰ বাক্য শুনি ভাৰ্গৱ ক্ৰোধে জ্বলি উঠিল, ৰোষে পৰিপূৰ্ণ হৈ; আৰু ধৰ্মপ্ৰেমী দৈত্যেন্দ্ৰক শাপ দিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে।

Verse 8

मम वाक्यमतिक्रम्य दातुमिच्छस्यरिंदम । विगुणो भव रे मंद तस्मात्त्वं निःश्रिको भव

“হে অরিন্দম! মোৰ বাক্য অতিক্ৰম কৰি তুমি দান দিব খুজিছা, সেয়ে তুমি পুণ্যহীন হ’বা। হে মন্দবুদ্ধি! তেনে হ’লে তুমি ‘নিঃশ্ৰীক’ হ’বা—শ্ৰী তথা সৌভাগ্যবিহীন।”

Verse 9

एवं शशाप च तदा परमार्थविज्ञं शिष्यं महात्मानमगाधबोधम् । स वै जगामाथ महाकविस्त्वरात्स्वमाश्रमं धर्म्मविदां वरिष्ठः

এইদৰে তেতিয়া মহামুনিয়ে নিজৰ শিষ্যক শাপ দিলে—যি পৰমাৰ্থবিজ্ঞানী, মহাত্মা, অগাধ বোধসম্পন্ন আছিল। তাৰ পাছত ধৰ্মবিদসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ সেই মহাকবি (ভাৰ্গৱ) তৎক্ষণাৎ নিজৰ আশ্ৰমলৈ গ’ল।

Verse 10

गते तु भार्गवे तस्मिन्बलिर्विरोचनात्मजः । वामनं चार्चयित्वा स महीं दातुं प्रचक्रमे

ভাৰ্গৱ (পৰশুৰাম) গুচি যোৱাৰ পাছত, বিৰোচনৰ পুত্ৰ বলিয়ে বামনক আৰাধনা কৰি পৃথিৱী দান কৰাৰ কাৰ্য আৰম্ভ কৰিলে।

Verse 11

विंध्यावलिः समागत्य बलेरर्द्धांगशोभिता । अवनिज्य बटोः पादौ प्रददौ विष्णवे महीम्

বলীকে মহিমান্বিত কৰা তেওঁৰ অর্ধাঙ্গিনী বিন্ধ্যাৱলী আগবাঢ়ি আহিল; বটুক (বামন)ৰ পদ ধুই, তেওঁ বিষ্ণুলৈ পৃথিৱী অৰ্পণ কৰিলে।

Verse 12

संकल्पपूर्वेण तदा विधिना विधिकोविदः । संकल्पेनैव महता ववृधे भगवानजः

তেতিয়া বিধিকুশল জনে সংकल्प-পূৰ্বক যথাবিধি কৰ্ম সম্পন্ন কৰিলে; আৰু সেই মহাসংकल्पৰ বলতেই অজ (অজন্মা) ভগৱান বিস্তৃত হ’বলৈ ধৰিলে।

Verse 13

यदैकेन मही व्याप्ता विष्णुना प्रभविष्णुना । सर्वे स्वर्गा द्वितीयेन व्याप्तास्तेन महात्मना

যেতিয়া প্ৰভাৱশালী বিষ্ণুৱে এক পদক্ষেপে পৃথিৱী ব্যাপ্ত কৰিলে, তেতিয়া সেই মহাত্মাই দ্বিতীয় পদক্ষেপে সকলো স্বৰ্গলোক ব্যাপ্ত কৰিলে।

Verse 14

सत्यलोकगतो विष्णोश्चरणः परमेष्ठिना । कमण्डलुगतेनैव अंभसा चावनेनिजे

বিষ্ণুৰ চৰণ সত্যলোকলৈ গ’ল; আৰু পৰমেষ্ঠী (ব্ৰহ্মা)য়ে নিজৰ কমণ্ডলুত থকা জলেৰে তাক ধুই পবিত্ৰ কৰিলে।

Verse 15

तत्पादसंपर्कजलाच्च जाता भागीरथी सर्वसुमंगला च । यया त्रिलोकी च कृता पवित्रा यया च सर्वे सगराः समुद्धृताः । यया कपर्दः परिपूरितो वै शंभोस्तदानीं च भगीरथेन

তাঁৰ পদস্পৰ্শ-জলৰ পৰা ভগীৰথী—গঙ্গা, সৰ্বসুমঙ্গলা—উদ্ভৱ হ’ল। তাইৰে ত্ৰিলোক পবিত্ৰ হ’ল; তাইৰে সগৰৰ সকলো পুত্ৰ উদ্ধাৰ পালে। আৰু সেই কালত ভগীৰথে গঙ্গা অৱতৰণ কৰোঁতে শম্ভুৰ জটা-কলাপো সেই ধাৰাৰে পৰিপূৰ্ণ হ’ল।

Verse 16

तीर्थानां तीर्थमाद्यं च गंगाख्यमवतारितम् । तद्विष्णोश्चरणेनैव समेतं ब्रह्मणा कृतम्

সকলো তীৰ্থৰ ভিতৰত আদ্য আৰু শ্ৰেষ্ঠ তীৰ্থ—গঙ্গা নামে পৰিচিত—অৱতাৰিত হ’ল। ই বিষ্ণুৰেই চৰণৰ সৈতে সংযুক্ত হৈ, ব্ৰহ্মাই স্থাপন কৰিলে।

Verse 17

त्रिविक्रमात्परो ह्यात्मा नाम्ना त्रिविक्रमोऽभवत् । त्रिविक्रमक्रमाक्रांतं त्रैलोक्यं च तदाऽभवत्

তিন পদক্ষেপৰ কাৰণে পৰম আত্মা ‘ত্রিৱিক্ৰম’ নামে প্ৰখ্যাত হ’ল। তেতিয়া ত্ৰিৱিক্ৰমৰ পদচিহ্নে ত্ৰিলোক আৱৃত—আক্ৰান্ত—হ’ল।

Verse 18

पदद्वयेन वा पूर्णं जगदेतच्चराचरम् । विहाय तत्स्वरूपं च देवदेवो जनार्द्दनः । पुनश्च बटुरूपोऽसावुपविश्य निजासने

কেৱল দুটা পদক্ষেপে এই সমগ্ৰ চৰাচৰ জগত পূৰ্ণ হ’ল। তাৰ পাছত দেবদেৱ জনাৰ্দনে সেই সৰ্বব্যাপী স্বৰূপ ত্যাগ কৰিলে; আৰু পুনৰ বটুৰূপী ব্ৰহ্মচাৰী হৈ নিজ আসনত উপবিষ্ট হ’ল।

Verse 19

तदा देवाः सगंधर्वा मुनयः सिद्धचारणाः । आगताश्च बलेर्यज्ञं द्रष्टुं यज्ञपतिं प्रभुम्

তেতিয়া দেবতাসকল গন্ধৰ্বসহ, আৰু মুনি, সিদ্ধ, চাৰণসকল আহিল—বলিৰ যজ্ঞ দৰ্শন কৰিবলৈ আৰু যজ্ঞপতি প্ৰভুক চাবলৈ।

Verse 20

तत्र ब्रह्मा समागत्य स्तुतिं चक्रे परात्मनः । बलेस्तत्रैव चान्येन च दैत्येंद्राश्चागतास्त्वरम्

তাত ব্ৰহ্মাই আহি পৰমাত্মা পৰমাত্মনৰ স্তৱ-স্তোত্ৰ কৰিলে। আৰু তাতেই বালিৰ কাষলৈ দানৱসকলৰ আন আন অধিপতিসকলো শীঘ্ৰে আহি উপস্থিত হ’ল।

Verse 21

एभिः सर्वैः परिवृतो वामनो बलिसद्मनि । उपविश्यासने सोऽथ उवाच गरुडं प्रति

সকলোৰে দ্বাৰা পৰিবৃত হৈ বালিৰ সভাগৃহত বামনে আসনত উপবিষ্ট হ’ল। তাৰ পাছত তেওঁ গৰুড়ক উদ্দেশি ক’লে।

Verse 22

दैत्योऽसौ बालिशो भूत्वा दत्तानेन मही मम । त्रिपदक्रमणेनैव गृहीतं च पदद्वयम्

‘সেই দৈত্য মূৰ্খতা কৰি মোক পৃথিৱী দান কৰিলে। ত্ৰিপদ-ক্রমণৰ দ্বাৰাই ইতিমধ্যে দুটা পদ গ্ৰহণ কৰি অধিকৃত কৰা হৈছে।’

Verse 23

पदमेकं प्रतिश्रुत्य न ददाति हि दुर्मतिः । तस्मात्त्वया गृहीतव्यं तृतीयं पदमेव च

‘এটা পদ দিব বুলি প্ৰতিশ্ৰুতি দি সেই কুবুদ্ধি তাক নিদিয়ে। সেয়ে তুমিয়েই তৃতীয় পদটোও গ্ৰহণ কৰিব লাগিব।’

Verse 24

इत्युक्तो गरुडस्तेन वामनेन महात्मना । वैरोचनिं विनिर्भर्त्स्य वाक्यं चेदमुवाच ह

এইদৰে মহাত্মা বামনৰ কথাত গৰুড়ে বৈৰোচনি-পুত্ৰ বালিক তিৰস্কাৰ কৰি এই বাক্য ক’লে।

Verse 25

रे बले किं त्वया मूढ कृतमस्ति जुगुप्सितम् । अविद्यमाने ह्यर्थे हि किं ददासि परमात्मने । औदार्येण हि किं कार्यमल्पकेन त्वयाधुना

হে বালি! মূৰ্খ, তুমি কি লজ্জাজনক কাম কৰিলা? যেতিয়া তোমাৰ একোৱেই নাই, তেতিয়া তুমি পৰমাত্মাক কি দিবা? এতিয়া এই উদাৰতাৰ কি প্ৰয়োজন, যেতিয়া তুমি ইমান নিঃস্ব হৈ পৰিছা?

Verse 26

इत्युक्तो बलिराविष्टः स्यमानः खगेश्वरम् । वक्ष्यमाणमिदं वाक्यं गरुत्मन्तं तदाऽब्रवीत्

এইদৰে কোৱাত, বালীয়ে উত্তেজিত আৰু বিচলিত হৈ পক্ষীৰাজ গৰুড়ক এইদৰে উত্তৰ দিলে।

Verse 27

समर्थोस्मि महापक्ष गृपणो न भवाम्यहम् । येनेदं कारितं सर्वं तस्मै किं प्रददाम्यहम्

বালীয়ে ক’লে: ‘হে মহাপক্ষ, মই সমৰ্থ; মই কৃপণ নহওঁ। যাৰ দ্বাৰা এই সকলোবোৰ কৰা হৈছে, তেওঁক মই কি নিদিম?’

Verse 28

असमर्थो ह्यहं तात कृतोऽनेन महात्मना । तदोवाच बलिं सोऽपि तार्क्ष्यपुत्रो महामनाः

‘হে তাত, এই মহাত্মাই মোক শক্তিহীন কৰি পেলালে।’ তেতিয়া তাৰ্কশ্যাৰ পুত্ৰ (গৰুড়) মহাত্মাই বালীক ক’লে।

Verse 29

जानन्नपि च दैत्येंद्र गुरुणापि निवारितः । विष्णवेऽपि महीं प्रादास्त्वया किं विस्मृतं महत्

হে দৈত্যৰাজ! যদিও তুমি জানিছিলা আৰু গুৰুৱে বাধা দিছিল, তথাপি তুমি বিষ্ণুক পৃথিৱী দান দিলা—তুমি তোমাৰ সেই মহান প্ৰতিজ্ঞা পাহৰি গ'লা নেকি?

Verse 30

दातव्यं तत्पदं विष्णोस्तृतीयं यत्प्रतिश्रुतम् । न ददासि कथं वीर निरयेच पतिष्यसि

বিষ্ণুক তুমি যি তৃতীয় পদ দান কৰিব বুলি প্ৰতিশ্ৰুতি দিছিলা, সেয়া অৱশ্য দিয়া। যদি নেদিয়া, হে বীৰ, তেন্তে বীৰ বুলি কেনেকৈ কোৱা যায়? তুমিও নৰকত পতিত হ’বা।

Verse 31

न ददासि तृतीयं च पदं मे स्वामिनः कथम् । बलाद्गृह्णामि रे मूढ इत्युक्त्वा तं महासुरम् । बबंध वारुणैः पाशैर्विरोचन सुतं तदा

মোৰ স্বামীৰ তৃতীয় পদ তুমি কেনেকৈ নেদিবা? যদি নেদিয়া, হে মূঢ়, মই বলপূৰ্বক লৈ ল’ম! এইদৰে কৈ তেতিয়া তেওঁ মহাসুৰ—বিৰোচনৰ পুত্ৰ বলিক—বৰুণৰ পাশেৰে বেঁধি পেলালে।

Verse 32

नितरां निष्ठुरो भूत्वा गरुडो जयतां वरः । बद्धं स्वपतिमालोक्य विंध्यावलिः समभ्ययात्

অত্যন্ত কঠোৰ হৈ, জয়ীসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ গৰুড় দৃঢ়ভাৱে থিয় হ’ল। নিজৰ স্বামীক বাঁধা দেখা পাই বিন্ধ্যাৱলী আগবাঢ়ি আহিল।

Verse 33

बाणमेकं समारोप्य वामनस्याग्रतः स्थिता । वामनेन तदा पृष्टा केयं चात्राग्रतः स्थिता

এটা তীৰ জুৰি তাই বামনৰ সন্মুখত থিয় হ’ল। তেতিয়া বামনে সুধিলে, “ইয়াত আগত থিয় হোৱা এইজনী কোন?”

Verse 34

तदोवाच महातेजाः प्रह्लादो ह्यसुराधिपः । बलेः पत्नीति त्वां प्राप्ता इयं विंध्यावली सती

তেতিয়া মহাতেজস্বী প্ৰহ্লাদ, অসুৰসকলৰ অধিপতি, ক’লে: “এই সতি বিন্ধ্যাৱলী বলিৰ পত্নী হৈ তোমাৰ ওচৰলৈ আহিছে।”

Verse 35

प्रह्लादस्य वचः श्रुत्वा वामनो वाक्यमब्रवीत् । ब्रूहि विंध्यावले वाक्यं किं कार्यं ते करोम्यहम् । एवमुक्ता भगवता विंध्यावलिरभाषत

প্ৰহ্লাদৰ বাক্য শুনি বামন ভগৱানে ক’লে: “বিন্দ্যাৱলী, কোৱা—মোৰ পৰা তুমি কি কৰাব খুজিছা?” এইদৰে প্ৰভুৱে সম্বোধন কৰাত বিন্দ্যাৱলীয়ে উত্তৰ দিলে।

Verse 36

विन्ध्यावलिरुवाच । कस्माद्बद्धो मम पतिर्गरुडेन महात्मना । तत्कथ्यतां महाभाग त्वरन्नेव जनार्द्दन । तदोवाच महातेजा बटुवेषधरो हिः

বিন্দ্যাৱলীয়ে ক’লে: “মহাত্মা গৰুড়ে মোৰ স্বামীক কিয় বান্ধিলে? হে মহাভাগ জনাৰ্দ্দন, তৎক্ষণাৎ কোৱা।” তেতিয়া ব্ৰহ্মচাৰীৰ বালকৰ বেশ ধৰা তেজস্বী প্ৰভুৱে উত্তৰ দিলে।

Verse 37

श्रीभगवानुवाच । अनेनैव प्रदत्ता मे मही त्रिपदलक्षणा । पदद्वयेन च मयाक्रांतं त्रैलोक्यमद्य वै

শ্ৰীভগৱানে ক’লে: “ইয়াৰ দ্বাৰাই ত্ৰিপদলক্ষণীয়া এই পৃথিৱী মোক দান কৰা হৈছে। আৰু আজি মই দুটা পদে সত্যই ত্ৰিলোক আৱৰি ল’লোঁ।”

Verse 38

अनेन मम दातव्यं तृतीयं पदमेव च । तस्माद्बद्धो मया साध्वि गरुडेनैव ते पतिः

“এই প্ৰতিজ্ঞা অনুসাৰে মোৰ তৃতীয় পদো দিয়া উচিত। সেয়ে, হে সাধ্বী, তোমাৰ স্বামী মোৰ আদেশত—গৰুড়ৰ দ্বাৰাই—বান্ধা হৈছে।”

Verse 39

श्रुत्वा भगवतो वाक्यमुवाच परमं वचः । प्रतिश्रुतमनेनैव न दत्तं हि तव प्रभो

ভগৱানৰ বাক্য শুনি তাই পৰম বাক্য ক’লে: “হে প্ৰভু, ইয়াৰ দ্বাৰা যি প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়া হৈছিল, সেয়া এতিয়াও আপোনাক দিয়া হোৱা নাই।”

Verse 40

क्रांतं त्रिभुवनं चाद्य त्वया विक्रमरूपिणा । तदस्माकं विजघ्नीथाः स्वर्गे वाप्यथवा भुवि

আজি তুমি বিক্ৰম-ৰূপে ত্ৰিভুৱন অতিক্ৰম কৰিলা। সেয়ে আমাৰ ওপৰতো পদক্ষেপ কৰাঁ—স্বৰ্গত হওক বা পৃথিৱীত—অৱশিষ্ট পদ দিয়া।

Verse 41

किंचिन्न दत्ता हि विभो देवदेव जगत्पते । प्रहस्य भगवानाह तदा विंध्यावलिं प्रभुः

হে বিভো, হে দেবদেৱ, হে জগত্পতে! একোৱেই দিয়া নহ’ল। তেতিয়া ভগৱান প্ৰভু হাঁহি মাৰি বিন্ধ্যাৱলীক ক’লে।

Verse 42

पदानि त्रीणि मे चाद्य दातव्यानि कुतोऽधुना । शीघ्रं वद विशालाक्षि यत्ते मनसि वर्त्तते । तदोवाच च सा साध्वी ह्युरुक्रममवस्थिता

মোৰ বাবে এতিয়াও ত্ৰি-পদ দিয়া বাকী—এতিয়া সেয়া কেনেকৈ হ’ব? হে বিশালাক্ষি, শীঘ্ৰ কোৱা, তোমাৰ মনত কি আছে। তেতিয়া সেই সাধ্বী উৰুক্ৰমৰ সন্মুখত থিয় হৈ ক’লে।

Verse 43

त्वया कुतो वेयमुरुक्रमेण क्रांता त्रिलोकी भुवनैकनाथ । तथैव सर्वं जगदेकबंधो देयं किस्माभिरतुल्यरूपिणे

হে উৰুক্ৰম, যিজনে ত্ৰিলোকী অতিক্ৰম কৰিলে, হে ভুৱন-একনাথ! আমি তোমাক কেনেকৈ কিবা দিম? হে জগতৰ একমাত্ৰ বান্ধৱ, অতুল্যৰূপিণীক আমি কি দান কৰিম?

Verse 44

तस्माद्विहाय तद्विष्णो त्वमेवं कुरु संप्रति । प्रति श्रुतानि मे भर्त्रा पदानि त्रीणि चाधुना । ददाति मे पतिस्तेद्य नात्र कार्या विचारणा

সেয়ে, হে বিষ্ণো, সেই কথা এৰি এতিয়া এইদৰে কৰা: মোৰ ভৰ্তাই যি ত্ৰি-পদ প্ৰতিশ্ৰুতি দিছিল, আজি মোৰ পতি সেয়া তোমাক দিছে। ইয়াত বিচাৰৰ প্ৰয়োজন নাই।

Verse 45

निधेहि मे पदं त्वं हि शीर्ष्णि देववर प्रभो । द्वितीयं मे शिशोस्त्वं हि कुरु मूर्ध्नि जगत्पते

হে দেবশ্ৰেষ্ঠ প্ৰভু! মোৰ মূৰৰ ওপৰত তোমাৰ এক পদ স্থাপন কৰা। আৰু হে জগতপতি, দ্বিতীয় পদ মোৰ শিশুৰ মূৰৰ ওপৰত ৰাখা।

Verse 46

तृतीयं च जगन्नाथ कुरु शीर्ष्णि पतेर्मम । एवं त्रीणि पदानीश तव दास्यामि केशव

হে জগন্নাথ, তৃতীয় পদ মোৰ স্বামীৰ মূৰৰ ওপৰত স্থাপন কৰা। এইদৰে, হে ঈশ্বৰ, মই তোমাক তিনিটা পদ অৰ্পণ কৰিম, হে কেশৱ।

Verse 47

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा परितुष्टो जनार्दनः । उवाच श्लक्ष्णया वाचा विरोचनसुतं प्रति

তাইৰ বাক্য শুনি জনাৰ্দন অতি সন্তুষ্ট হ’ল। তাৰপিছত কোমল বাক্যৰে তেওঁ বিরোচনৰ পুত্ৰ (বলি)ক সম্বোধন কৰিলে।

Verse 48

भगवानुवाच । सुतलंगच्छ दैत्येन्द्र मा विलंबितुमर्हसि । सर्वैश्चासुरसंघैश्च चिरं जीव सुखी भव

ভগৱানে ক’লে: হে দৈত্যেন্দ্ৰ, সুতললৈ যোৱা; বিলম্ব কৰা উচিত নহয়। সকলো অসুৰ-সংঘৰ সৈতে দীৰ্ঘজীৱী হোৱা আৰু সুখী হোৱা।

Verse 49

परितुष्टोऽस्म्यहं तात किं कार्यं करवाणि ते । सर्वेषामपि दातॄणां वरिष्ठोऽसि महामते

হে বৎস, মই সম্পূৰ্ণ সন্তুষ্ট। কোৱা, তোমাৰ বাবে মই কি কৰিম? হে মহামতি, সকলো দাতাৰ মাজত তুমিই শ্ৰেষ্ঠ।

Verse 50

वरं वरय भद्रं ते सर्वान्कामान्ददामि ते । त्रिविक्रमेणैवमुक्तो विरोचनसुतस्तदा

“বৰ বাছি লোৱা; তোমাৰ মঙ্গল হওক; মই তোমাক সকলো ইচ্ছিত কামনা দান কৰোঁ।” ত্ৰিৱিক্ৰমে এইদৰে ক’লে; তেতিয়া বিৰোচনৰ পুত্ৰ বলি…

Verse 51

विमुक्तो हि परिष्वक्तो देवदेवेन चक्रिणा । तदा बलिरुवाचेदं वाक्यं वाक्यविशारदः

দেৱদেৱ, চক্ৰধাৰী প্ৰভুৱে তেওঁক মুক্ত কৰি আলিঙ্গন কৰিলে। তেতিয়া বাক্যত নিপুণ বলিয়ে এই কথা ক’লে।

Verse 52

त्वया कृतमिदं सर्वं जगदेतच्चराचरम् । तस्मान्न कामये किंचित्त्वत्पदाब्जं विना प्रभो

“এই সকলো—চৰাচৰ এই সমগ্ৰ জগত—তোমাৰ দ্বাৰাই সৃষ্ট। সেয়ে, হে প্ৰভু, তোমাৰ পদপদ্ম বিনা মই একো নকামো।”

Verse 53

भक्तिरस्तु पदांभोजे तव देव जनार्दन । भूयोभूयश्च देवेश भक्तिर्भवतु शाश्वती

“হে দেৱ জনাৰ্দন, তোমাৰ পদাম্ভোজত মোৰ ভক্তি হওক। হে দেৱেশ, পুনঃ পুনঃ মোৰ ভক্তি চিৰস্থায়ী হওক।”

Verse 54

एवमभ्यर्थितस्तेन भगवान्भूतभावनः । उवाच परमप्रीतो विरोचनसुतं तदा

এইদৰে তেওঁৰ প্ৰাৰ্থনাত ভগৱান, ভূতভাবন—সকল সত্তাৰ পালনকৰ্তা—অতি প্ৰসন্ন হৈ তেতিয়া বিৰোচনৰ পুত্ৰ বলিক ক’লে।

Verse 55

भगवानुवाच । बले त्वं सुतलं याहि ज्ञातिसंबंधिभिर्वृतः । एवमुक्तस्तदा तेन असुरो वाक्यब्रवीत्

ভগৱানে ক’লে— “হে বলি, জ্ঞাতি-সম্বন্ধীয়সকলৰ সৈতে পৰিবেষ্টিত হৈ সুতললৈ যোৱা।” তেনে কোৱা হ’তেই সেই অসুৰে তেতিয়া উত্তৰ বচন ক’লে।

Verse 56

सुतले किं नु मे कार्यं देवदेव वदस्व मे । तिष्ठामि तव सांनिध्ये नान्यथा वक्तुमर्हसि

“হে দেবদেৱ! সুতলত মোৰ কাম কি? মোক কওক। মই আপোনাৰ সান্নিধ্যতে থাকোঁ; অন্যথা ক’ব নালাগে।”

Verse 57

तदोवाच हृषीकेशो बलिं तं कृपयाऽन्विततः । अहं तव समीपस्थो भवामि सततं नृप

তেতিয়া হৃষীকেশে কৰুণাৰে অনুপ্ৰাণিত হৈ সেই বলিক ক’লে— “হে নৃপ, মই সদায় তোমাৰ ওচৰত থাকিম।”

Verse 58

द्वारि स्थितस्तव विभो निवासामि नित्यं मा खिद्यतामसुरवर्य बले श्रृणुष्व । वाक्यं तु मे वर महो वरदस्तवाद्य वैकुंठवासिभिपलं च भजामि गेहम्

“হে বিভো! তোমাৰ দ্বাৰত থিয় হৈ মই নিত্য বাস কৰিম। হে বলি, অসুৰশ্ৰেষ্ঠ, বিষণ্ণ নহ’বা—মোৰ বচন শুনা। আজি তুমি সত্যই মহা বৰদাতা; সেয়ে বৈকুণ্ঠবাসীসকলৰ সৈতে মই তোমাৰ গৃহ ৰক্ষা কৰিম।”

Verse 59

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य विष्मोरतुलतेजसः । जगाम सुतलं दैत्यौ ह्यसुरैः परिवारितः

বিষ্ণুৰ অতুল তেজস্বী বচন শুনি, দৈত্য বলি অসুৰসকলৰ দ্বাৰা পৰিবেষ্টিত হৈ সুতললৈ গ’ল।

Verse 60

तदा पुत्रशतेनैव बाणमुख्येन सत्वरम् । वसमानो महाबाहुर्दातॄणां च परा गतिः

তেতিয়া বাণ-মুখ্যৰ নেতৃত্বত শত পুত্ৰসহ সেই মহাবাহু তৎক্ষণাৎ তাত বাস কৰিলে আৰু দানদাতাসকলৰ পৰম আশ্ৰয় হৈ উঠিল।

Verse 61

त्रैलोक्ये याचका ये च सर्वे यांति बलिं प्रति । द्वारि स्थितस्तस्य विष्णुः प्रयच्छति यथेप्सितम्

ত্ৰিলোকৰ সকলো যাচক বালিৰ ওচৰলৈ যায়; আৰু তেওঁৰ দুৱাৰত থিয় হৈ থকা বিষ্ণুৱে তেওঁলোকক ইচ্ছামতে বৰ দান কৰে।

Verse 62

भुक्तिकामाश्च ये केचिन्मुक्तिकामास्तथा परे । येषां यज्ञे च ते विप्रास्तत्तेभ्यः संप्रयच्छति

কিছুমানে ভোগ কামনা কৰে, আন কিছুমানে মুক্তি কামনা কৰে; আৰু যজ্ঞত নিয়োজিত বিপ্ৰসকলকো—সকলকে তেওঁ তেওঁলোকৰ অভীষ্ট দান কৰে।

Verse 63

एवंविधो बलिर्जातः प्रसादाच्छंकरस्य च । पुरा हि कितवत्वेन यद्दत्तं परमात्मने

এইদৰে শংকৰৰ কৃপাৰে বালি তেনে মহান হৈ উঠিল। কিয়নো পূৰ্বে, অসাৱধান বা খেলাচ্ছলে পৰমাত্মাক যি দান কৰিছিল, সেয়াই ফলপ্ৰসূ হৈছিল।

Verse 64

अशुचिं भूमिमासाद्य गंधपुष्पादिकं महत् । पतितं चार्प्पितं तेन शिवाय परमात्मने

অশুচি মাটিৰ ঠাইত উপস্থিত হৈও, সুগন্ধি, ফুল আদি মহান নিবেদন যি পৰি গৈছিল, সেয়াও তেওঁ পৰমাত্মা শিৱলৈ অৰ্পণ কৰিলে।

Verse 65

किं पुनः परया भक्त्या चार्चयंति महेश्वरम् । पुष्पं फलं तोयं ते यांति शिवसन्निधिम्

তেন্তে অধিক কিবা ক’ব, যিসকলে পৰম ভক্তিৰে মহেশ্বৰক আৰাধনা কৰে; পুষ্প, ফল আৰু জল অৰ্পণ কৰি তেওঁলোকে নিশ্চয় শিৱৰ সান্নিধ্য লাভ কৰে।

Verse 66

शिवात्परतरो नास्ति पूजनीयो हि भो द्विजाः । ये हि मूकास्तथांधाश्च पंगवो ये जडास्तथा

শিৱতকৈ উচ্চ কোনো নাই; হে দ্বিজসকল, সঁচাকৈ পূজনীয় তেওঁহে। যিসকল মূক, তেনেদৰে অন্ধ, পংগু বা জড়বুদ্ধি—

Verse 67

जातिहीनाश्च चंडालाः श्वपचा ह्यंत्यजा ह्यमी । शिवभक्तिपरा नित्यं ते यांति परमां गतिम्

জাতিহীনো—চণ্ডাল, শ্বপচ আৰু যিসকল ‘অন্ত্যজ’ বুলি গণ্য—যদি সদায় শিৱভক্তিত পৰায়ণ থাকে, তেন্তে তেওঁলোকে পৰম গতি লাভ কৰে।

Verse 68

तस्मात्सदाशिवः पूज्यः सर्वैरेवमनीषिभिः । पूजनीयो हि संपूज्यो ह्यर्चनीयः सदाशिवः

সেয়ে সদাশিৱক সকলো জ্ঞানী আৰু বিবেচক লোকে পূজা কৰিব লাগে। সদাশিৱেই সঁচাকৈ পূজনীয়—সম্পূজ্য, সম্পূৰ্ণভাবে বন্দনীয় আৰু অৰ্চনীয়।

Verse 69

महेशं परमारथज्ञाश्चिंतयंति हृदि स्थितम् । यत्र जीवो भवत्येव शिवस्तत्रैव तिष्ठति

পৰম তত্ত্বজ্ঞানীসকলে হৃদয়ত অৱস্থিত মহেশক ধ্যান কৰে। য’ত জীৱ থাকে, ত’তেই শিৱো অৱস্থিত থাকে।

Verse 70

विना शिवेन यत्किंचिदशिवं भवति क्षणात् । ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च गुणकार्यकरा ह्यमी

শিৱ নাথ নাথাকিলে যি কিবা আছে, সেয়া ক্ষণতে অশুভ হৈ পৰে। ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু আৰু ৰুদ্ৰোও গুণ আৰু গুণকাৰ্যৰ কৰ্ত্তা-সাধন ৰূপে কাৰ্য কৰে।

Verse 71

रजोगुणान्वितो ब्रह्मा विष्णुः सत्त्वगुणान्वितः । तमोगुणाश्रितो रुद्रो गुणातीतो महेश्वरः

ব্ৰহ্মা ৰজোগুণেৰে যুক্ত, বিষ্ণু সত্ত্বগুণেৰে যুক্ত। ৰুদ্ৰ তমোগুণত আশ্ৰিত—কিন্তু মহেশ্বৰ গুণাতীত।

Verse 72

लिंगरूपो महादेवो ह्यर्चनीयो मुमुक्षुभिः । शिवात्परतरो नास्ति भुक्तिमुक्तिप्रदायकः

লিঙ্গৰূপ মহাদেৱ মুমুক্ষুসকলৰ দ্বাৰা আৰাধ্য। শিৱতকৈ পৰম কোনো নাই; তেওঁ ভোগ আৰু মুক্তি দুয়োটাই দান কৰে।