Adhyaya 11

Verse 1

महेश्वर उवाच । प्रतिपक्षे चतुर्थ्यां तु पूजनीयो गणाधिपः । स्नात्वा शुक्लतिलैः शुद्धैः शुक्लपक्षे सदा नृभिः

মহেশ্বৰে ক’লে: কৃষ্ণপক্ষৰ চতুৰ্থীত গণাধিপ গণেশক পূজনীয়। স্নান কৰি শুদ্ধ শ্বেত তিল লৈ, শুক্লপক্ষতো সদায় মানুহে ভক্তিভাৱে আৰাধনা কৰিব।

Verse 2

कृत्वा चावस्यकं सर्वं गणेशस्यार्चनक्रियाम् । प्रयत्नेनैव कुर्वीत गंधमाल्याक्षतादिभिः

গণেশৰ পূজাৰ সকলো আৱশ্যক কৰ্ম সম্পন্ন কৰি, একাগ্ৰ প্ৰয়াসে আৰ্চনা কৰিব লাগে—সুগন্ধি, মালা, অখণ্ড অক্ষত আৰু অন্যান্য উপচাৰে।

Verse 3

ध्यानमादौ प्रकर्तव्यं गणेशस्य यथाविधि । आगमा बहवो जाता गणेशस्य यथा मम

প্ৰথমে বিধি অনুসাৰে গণেশৰ ধ্যান কৰিব লাগে। গণেশ সম্বন্ধে বহু আগম প্ৰকট হৈছে, যেনেকৈ মোৰ (মহেশ্বৰ) সম্বন্ধেও বহু আগম উদ্ভৱ হৈছে।

Verse 4

बहुधोपासका यस्मात्तमः सत्त्वरजोन्विताः । गणभेदेन तान्येव नामानि बहुधाऽभवत्

যিহেতু উপাসক বহু প্ৰকাৰৰ—তমস, সত্ত্ব আৰু ৰজস গুণেৰে যুক্ত—সেয়েহে একেই দিৱ্য তত্ত্ব গণভেদ অনুসাৰে বহু নাম লাভ কৰিলে।

Verse 5

पंचवक्त्रो गणाध्यक्षो दशबाहुस्त्रिलोचनः । कांतस्फटिकसंकाशो नीलकंठो गजाननः

তেওঁ পঞ্চবক্ত্ৰ, গণসমূহৰ অধ্যক্ষ; দশভুজ আৰু ত্ৰিনয়ন; দীপ্ত স্ফটিক সদৃশ কান্তিময়, নীলকণ্ঠ আৰু গজানন।

Verse 6

मुखानि तस्य पंचैव कथयामि यतातथम्

তেওঁৰ পাঁচখন মুখ—যেনেকৈ আছে, ঠিক তেনেকৈ মই বৰ্ণনা কৰিম।

Verse 7

मध्यमं तु मुखं गौरं चतुर्दन्तं त्रिलोचनम् । शुंडादंडमनोज्ञं च पुष्करे मोदकान्वितम्

মধ্যম মুখটি গৌৰবৰ্ণ, চতুৰ্দন্ত আৰু ত্ৰিনেত্ৰ; মনোহৰ শুঁড়-দণ্ডযুক্ত, আৰু পদ্মহস্তে মধুৰ মোদকধাৰী।

Verse 8

तथान्यत्पीतवर्णं च नीलं च शुभलक्षणम् । पिंगलं च तथा शुभ्रं गणेशस्य शुभाननम्

তদ্ৰূপে আন এটা মুখ পীতবৰ্ণ; আন এটা নীল, শুভলক্ষণযুক্ত; আন এটা পিঙ্গল, আৰু আন এটা শুভ্ৰ—এইদৰে গণেশৰ মঙ্গলময় মুখসমূহ।

Verse 9

तथा दशभुजेष्वेव ह्यायुधानि ब्रवीमि वः । पाशं पस्शुपद्मे च अंकुशं दंतमेव च

তদ্ৰূপে দশভুজাত ধ্যানযোগ্য আয়ুধসমূহ তোমালোকক কওঁ: পাশ, পদ্ম, অঙ্কুশ আৰু দন্তো।

Verse 10

अक्षमालां लांगलं च मुसलं वरदं तथा । पूर्णं च मोदकैः पात्रं पाणिना च विचिंतयेत्

অক্ষমালা, লাঙ্গল আৰু মুসল, লগতে বৰদ-মুদ্ৰা; আৰু আন হাতত মোদকেৰে পূৰ্ণ পাত্ৰ ধ্যান কৰিব।

Verse 11

लंबोदर विरूपाक्षं निवीतं मेखलान्वितम् । योगासने चोपविष्टं चंद्रलेखां कशेखरम्

(গণেশক ধ্যান কৰা) লম্বোদৰ, বিচিত্ৰ দৃষ্টিযুক্ত, যজ্ঞোপৱীত আৰু মেখলা পৰিধান কৰা; যোগাসনত উপৱিষ্ট, আৰু শিৰত চন্দ্ৰলেখা অলংকাৰৰূপে ধাৰণ কৰা।

Verse 12

ध्यानं च सात्त्विकं ज्ञेयं राजसं हि नृणामिव । शुद्धचामीकराभासं गजाननमलौकिकम्

ধ্যানক সাত্ত্বিক বুলি জানিবা, আৰু ৰাজসো আছে—মানুহৰ মাজত যেনেকৈ। (সাত্ত্বিক ধ্যানত) গজানন প্ৰভুক অলৌকিক, শুদ্ধ সোণৰ দৰে দীপ্তিময় ৰূপে কল্পনা কৰা।

Verse 13

चतुर्भुजं त्रिनयनमेकदंतं महोदरम् । पाशांकुशधरं देवं दंतमोदकपात्रकम्

(ধ্যান কৰা) চতুৰ্ভুজ, ত্ৰিনয়ন, একদন্ত, মহোদৰ; পাশ আৰু অঙ্কুশ ধাৰণ কৰা দেৱ, আৰু দন্তসহ মোদকৰ পাত্ৰও ধাৰণ কৰা।

Verse 14

नीलं च तामसं ध्यानमेवं त्रिविधमुच्यते । ततः पूजा प्रकर्तव्या भवद्भिः शीघ्रमेव च

আৰু নীলা ৰূপটো তামস ধ্যান; এইদৰে ধ্যান ত্ৰিবিধ বুলি কোৱা হয়। তাৰ পাছত তোমালোকৰ দ্বাৰা পূজা কৰণীয়, আৰু নিশ্চয়েই শীঘ্ৰ।

Verse 15

एकविंशतिदूर्वाभिर्द्वाभ्यां नाम्ना पृथक्पृथक् । सर्वनामभिरेकैव दीयते गणनायके

একবিংশতি দূৰ্বা-তৃণৰ সৈতে, প্ৰতিটো পৃথক পৃথকভাৱে দুটা নাম উচ্চাৰণ কৰি অৰ্পণ কৰিব লাগে। সকলো নাম একেলগে লৈ, গণনায়ক (গণেশ)ক এটা অতিরিক্ত একক অৰ্পণ দিয়া হয়।

Verse 16

तथैव नामभिर्देया एकविंशतिमोदकाः । दशनामान्यहं वक्ष्ये पूजनार्थं पृथक्पृथक्

একেদৰে নাম উচ্চাৰণ কৰি একবিংশতি মোদক অৰ্পণ কৰিব লাগে। পূজাৰ উদ্দেশ্যে মই দহটা নাম পৃথক পৃথককৈ ক’ম।

Verse 17

गणाधिप नमस्तेस्तु उमापुत्राघनाशन । विनायकेशपुत्रोति सर्वसिद्धिप्रदायक

হে গণাধিপ, তোমাক নমস্কাৰ; হে উমাপুত্ৰ, পাপনাশক! হে বিনায়ক, ‘ঈশ’-ৰ পুত্ৰ! হে সৰ্বসিদ্ধি প্ৰদানকাৰী!

Verse 18

एकदंतेभवक्त्रेति तथा मूषकवाहन । कुमारगुरवे तुभ्यं पूजनीयः प्रयत्नतः

(তোমাক নমস্কাৰ) ‘একদন্ত’, ‘ভয়ংকৰ মুখধাৰী প্ৰভু’, আৰু ‘মূষকবাহন’ ৰূপে। হে কুমাৰৰ গুৰু, তোমাক যত্নসহ পূজা কৰা উচিত।

Verse 19

एवमुक्त्वा सुरान्सद्यः परिष्वज्य च सादरम् । विष्णुं गुहाशयं सद्यो ब्रह्माणं च सदाशिवः

এনেদৰে কৈ সদাশিৱে তৎক্ষণাৎ দেৱতাসকলক সাদৰে আলিঙ্গন কৰিলে, আৰু তৎক্ষণাৎ গুহাত নিবাস কৰা বিষ্ণু আৰু ব্ৰহ্মাকো আলিঙ্গন কৰিলে।

Verse 20

तिरोधान गतः सद्यः शंभुः परमशोभनः । प्रणम्य शंभुं ते सर्वे गणाध्यक्षार्च्चने रताः

তৎক্ষণাৎ পৰম দীপ্তিমান শম্ভু দৃষ্টিৰ পৰা অন্তৰ্হিত হ’ল। শম্ভুক প্ৰণাম কৰি তেওঁলোক সকলোৱে গণনাথৰ অৰ্চনাত মনোনিবেশ কৰিলে।

Verse 21

ततः संपूज्य विधिवद्गणाध्यक्षार्च्चने रताः । उपचारैरनेकैश्च दूर्वाभिश्च पृथक्पृथक्

তাৰ পাছত তেওঁলোকে বিধি অনুসাৰে গণাধ্যক্ষৰ পূজাত ৰত হৈ, নানা উপচাৰে আৰু পৃথক পৃথক দূৰ্বা ঘাঁহ অৰ্ঘ্যৰূপে অৰ্পণ কৰিলে।

Verse 22

संतुष्टो हि गणाध्यक्षो देवानां वरदोऽभवत् । प्रदक्षिणं नमस्कृत्य तैः सर्वैरभितोषितः

গণাধ্যক্ষ সন্তুষ্ট হৈ দেৱতাসকলৰ বৰদাতা হ’ল; সকলোৱে প্ৰদক্ষিণা কৰি নমস্কাৰ কৰাত, তেওঁ তেওঁলোকৰ দ্বাৰা সম্পূৰ্ণ তুষ্ট হ’ল।

Verse 23

तमोगुणान्विताः सर्वे ह्यसुरा नाभ्यपूजयन् । उपहासपरास्ते वै देवान्प्रत्यसुरोत्तमाः

কিন্তু তমোগুণে আচ্ছন্ন সকলো অসুৰে পূজা নকৰিলে; অসুৰসকলৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠসকলে দেৱতাসকলক উপহাস কৰিলে।

Verse 24

पूजयित्वा शांकरिं ते पुनः क्षीरार्णवं ययुः । ब्रह्मा विष्णुश्च ऋषयो देवदैत्याः सुरोत्तमाः

শাংকৰীক পূজা কৰি তেওঁলোকে পুনৰ ক্ষীৰাৰ্ণৱলৈ গ’ল—ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু, ঋষিসকল, আৰু দেৱ-দৈত্যসকলৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠসকল।

Verse 25

मंथानं मंदरं कृत्वा रज्जुं कृत्वाथ वासुकिम् । ममंथुश्च तदा देवा विष्णुं कृत्वाथ सन्निधौ

মন্দৰ পৰ্বতক মথান কৰি আৰু বাসুকীক ৰজ্জু কৰি, দেৱতাসকলে তেতিয়া সমুদ্ৰ মন্থন কৰিলে; আৰু বিষ্ণুক সন্মুখে সন্নিধানত স্থাপন কৰি সহায় ল’লে।

Verse 26

मथ्यमाने तदाब्धौ च निर्गतश्चंद्र अग्रतः । पीयूषपूर्णः सर्वेषां देवानां कार्यसिद्धये

সেই সাগৰখন মথা চলি থাকোঁতে সৰ্বপ্ৰথমে চন্দ্ৰ উদ্ভৱ হ’ল—অমৃতৰে পৰিপূৰ্ণ—দেৱতাসকলৰ কাৰ্যসিদ্ধি সাধন কৰিবলৈ।

Verse 27

शौनक उवाच । अर्णवे किं पुरा चंद्रो निक्षिप्तः केन सुव्रत । गजादिकानि रत्नानि कथितानि त्वया पुरा

শৌনকে ক’লে: “হে সুৱ্ৰত! পূৰ্বতে চন্দ্ৰক সাগৰত কোনে কিয় নিক্ষেপ কৰিলে? তুমি আগতেই গজ আদি ৰত্নসমূহ বৰ্ণনা কৰিছা।”

Verse 28

एतत्सर्वं समासेन आदौ कथय मे प्रभो । ज्ञात्वा सर्वे वयं सूत पश्चादावर्णयामहे

“হে প্ৰভু! আৰম্ভণিৰ পৰা এই সকলো কথা সংক্ষেপে মোক কোৱা। হে সূত! বুজি লৈ আমি সকলোৱে পাছত পুনৰ বিস্তাৰে বৰ্ণনা কৰিম।”

Verse 29

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा सूतो वाक्यमुपाददे

তেওঁলোকৰ বাক্য শুনি সূতে তেতিয়া উত্তৰস্বৰূপে কথা আৰম্ভ কৰিলে।

Verse 30

चंद्र आपोमयो विप्रा अत्रिपुत्रो गुणान्वितः । उत्पन्नो ह्यनसूयायां ब्रह्मणोंऽशात्समुद्भवः । रुद्रस्यांशाद्धि दुर्वासा विष्णोरंशात्तु दत्तकः

হে বিপ্ৰসকল! চন্দ্ৰ—আপোময়, অৰ্থাৎ জলতত্ত্বৰূপ—অত্ৰিৰ গুণান্বিত পুত্ৰ। তেওঁ অনসূয়াৰ গৰ্ভত জন্ম লৈ ব্ৰহ্মাৰ এক অংশৰ প্ৰকাশ। ৰুদ্ৰৰ অংশৰ পৰা দুৰ্বাসা, আৰু বিষ্ণুৰ অংশৰ পৰা দত্তক (দত্তাত্ৰেয়) উদ্ভৱ হ’ল।

Verse 31

क्षीराब्धिं मथ्यमानं तु दृष्ट्वा चंद्रो मुदान्वितः । क्षीराब्धिरपि चंद्रं च दृष्ट्वा सोऽप्युत्सुकोऽभवत्

ক্ষীৰসাগৰ মথন হোৱা দেখি চন্দ্ৰ আনন্দেৰে পৰিপূৰ্ণ হ’ল; আৰু ক্ষীৰসাগৰেও চন্দ্ৰক দেখি নিজেও উৎসুক হৈ উঠিল।

Verse 32

प्रविष्टश्चोभयप्रीत्या श्रृण्वतां भो द्विजोत्तमाः । चंद्रो ह्यमृत पूर्णोभूदग्रतो देवसन्निधौ

হে দ্বিজোত্তমাসকল, শুনা: উভয়ৰ প্ৰীতিত প্ৰবেশ কৰি, দেৱসন্নিধিত আগত থিয় হৈ চন্দ্ৰ অমৃতৰে পৰিপূৰ্ণ হ’ল।

Verse 33

दृष्ट्वा च कांतिं त्वरितोऽथ चंद्रो नीराजितो देवगणैस्तदानीम् । वादित्रगोषैस्तुमुलैरनेकैर्मृदंगशंखैः पटहैरनेकैः

তেওঁৰ কান্তি দেখি চন্দ্ৰ তৎক্ষণাৎ আগবাঢ়িল; তেতিয়াই দেৱগণে নীৰাজনেৰে সন্মান জনালে—মৃদংগ, শঙ্খ আৰু বহু পটহৰ গম্ভীৰ ধ্বনিৰে।

Verse 34

नमश्चक्रुश्च ते सर्वे ससुरासुरदानवाः । तदा गर्गं पृच्छमाना बलं चंद्रस्य तत्त्वतः

সকলোয়ে—দেৱ, অসুৰ আৰু দানৱসহ—নমস্কাৰ কৰিলে; তাৰ পিছত চন্দ্ৰৰ শক্তিৰ সত্য মাপ জানিবলৈ গৰ্গক সুধিলে।

Verse 35

गर्गेणोक्तास्तदा सर्वेषां बलमद्य वै । केंद्रस्थानगताः सर्वे भवतामुत्तमा ग्रहाः

তেতিয়া গৰ্গে ক’লে: “নিশ্চয় আজ শক্তি তোমালোক সকলোৰে। কিয়নো তোমালোকৰ উত্তম গ্ৰহসমূহ সকলো কেন্দ্ৰস্থানত অৱস্থিত।”

Verse 36

चंद्रं मुरुः समायातो बुधश्चैव समागतः । आदित्यश्च तथा शुक्रः शनिरंगारको महान्

চন্দ্ৰদেৱৰ ওচৰলৈ মুরু গ্ৰহ আহিল; বুধো উপস্থিত হ’ল। তদুপৰি আদিত্য, শুক্ৰ, শনি আৰু মহাবলী অঙ্গাৰক (মঙ্গল)ো সমাগত হ’ল।

Verse 37

तस्माच्चंद्रबलं श्रेष्ठं भवतां कार्यसिद्धये । गोमंतसंज्ञकोनाम मुहूर्तोऽयं जयप्रदः

সেয়ে তোমালোকৰ কাৰ্যসিদ্ধিৰ বাবে চন্দ্ৰৰ বল সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ। ‘গোমন্ত’ নামে পৰিচিত এই মুহূৰ্ত জয়-প্ৰদায়ক।

Verse 38

एवमाश्वासिता देवा गर्गेणैव महात्मना । ममंथुरब्धिं त्वरिता गर्जमाना महाबलाः

এইদৰে মহাত্মা গৰ্গে আশ্বাস দিয়া দেবতাসকলক স্থিৰ কৰিলে। তেতিয়া মহাবলী দেৱতাসকলে গর্জন কৰি ত্বৰিতে সাগৰ মন্থন কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 39

द्विगुणं बलमापन्ना महात्मानो दृढव्रताः । महेशं स्मरमाणास्ते गणेशं च पुनः पुनः

সেই মহাত্মাসকল, দৃঢ়ব্ৰতী, দ্বিগুণ বল লাভ কৰিলে—মহেশ (শিৱ)ক স্মৰণ কৰি আৰু গণেশক পুনঃ পুনঃ আহ্বান কৰি।

Verse 40

निर्मथ्यमानादुदधेर्गर्जमानाच्च सर्वशः । निर्गता सुरभिः साक्षाद्देवानां कार्यसिद्धये

মন্থন হৈ থকা আৰু চাৰিওফালে গর্জন কৰা সাগৰৰ পৰা সুৰভী সাক্‌ষাৎ প্ৰকাশ পাই ওলাই আহিল—দেৱতাসকলৰ কাৰ্যসিদ্ধিৰ নিমিত্তে।

Verse 41

तुष्टा कपिलवर्णां सा ऊधोभारेण भूयसा । तरंगोपरि गच्छंती शनकैः शनकैस्ततः

আনন্দিত আৰু কপিলবৰ্ণা সেই গাই, বৃহৎ স্তনৰ ভাৰ বহি, ঢৌৰ ওপৰেৰে ধীৰে ধীৰে আগবাঢ়ি গৈছিল।

Verse 42

कामधेनुं समायांतीं दृष्ट्वा सर्वे सुरासुराः । पुष्पवर्षेण महता ववर्षुरमितप्रभाम्

কামধেনু ওচৰলৈ আহি থকা দেখি, সকলো দেৱ-অসুৰে অপাৰ প্ৰভাযুক্তা তেঁওৰ ওপৰত মহা পুষ্পবৃষ্টি বৰষালে।

Verse 43

तदा तूर्याण्यनेकानि नेदुर्वाद्यान्यनेकशः । आनीता जलमध्याच्च संवृता गोशतैरपि

তেতিয়া বহু তূৰ্য ধ্বনিত হ’ল, নানা বাদ্যযন্ত্ৰও বহু প্ৰকাৰৰে গুঞ্জৰিত হ’ল। জলৰ মাজৰ পৰা আনিয়া, সেয়া শত শত গাইৰে আৱৃত হৈ প্ৰকাশ পালে।

Verse 44

तासु नीलाश्च कृष्णश्च कपिलाश्च कपिंजलाः । बभ्रवः श्यामका रक्ता जंबूवर्णाश्च पिंगलाः । आभिर्युक्ता तदा गोभिः सुरभिः प्रत्यदृश्यत

তাত নীলা, কৃষ্ণ, কপিল আৰু কপিঞ্জলবৰ্ণা গাই আছিল; বভ্ৰু, শ্যাম, ৰক্ত, জম্বুবৰ্ণ আৰু পিঙ্গলও আছিল। এই গাইসমূহেৰে সংযুক্ত হৈ তেতিয়া সুৰভী প্ৰকাশিত হ’ল।

Verse 45

असुरासुरसंवीतां कामधेनुं ययाचिरे । ऋषयो हर्षसंयुक्ता देवान्दैत्यांश्च तत्क्षणात्

দেৱ-অসুৰৰ সমূহেৰে পৰিবেষ্টিত কামধেনুক, হৰ্ষেৰে পূৰ্ণ ঋষিসকলে তৎক্ষণাৎ দেৱ আৰু দৈত্যসকলৰ পৰা প্ৰাৰ্থনা কৰি বিচাৰিলে।

Verse 46

सर्वेभ्यश्चैव विप्रेभ्यो नानागोत्रेभ्य एव च । सुरभीसहिता गावो दातव्या नात्र संशयः

সকলো ব্ৰাহ্মণক—বিভিন্ন গোত্ৰৰ লোকসকলকো—সুৰভীসহ গাই দান কৰিব লাগে; ইয়াত একো সন্দেহ নাই।

Verse 47

तैर्याचितास्तेऽत्र सुरासुराश्च ददुश्च ता गाः शिवतोषणाय । तैः स्वीकृतास्ता ऋषिभिः सुमंगलैर्महात्मभिः पुण्यतमैः सुरभ्यः

তেওঁলোকৰ অনুৰোধত ইয়াত দেৱ আৰু অসুৰসকলে শিৱক তুষ্ট কৰিবলৈ সেই গাইসমূহ দান কৰিলে। সেই সুৰভী-গাইসমূহ ঋষিসকলে—অতি মঙ্গলময়, মহাত্মা আৰু পৰম পুণ্যবান—গ্ৰহণ কৰিলে।

Verse 48

पुण्याहं मुनिभिः सर्वैः कारितास्ते तदा सुराः । देवानां कार्यसिद्ध्यर्थमसुराणां क्षयाय च

তেতিয়া সকলো মুনিয়ে দেৱসকলক ‘পুণ্যাহ’ নামৰ শুভ আচাৰ কৰালে—যাতে দেৱসকলৰ কাৰ্য সিদ্ধ হয় আৰু অসুৰসকলৰ ক্ষয় ঘটে।

Verse 49

पुनः सर्वे सुसंरब्धा ममंथुः क्षीरसागरम् । मथ्यमानात्तदा तस्मादुदधेश्च तथाऽभवत्

পুনৰ সকলোয়ে দৃঢ় সংকল্পে ক্ষীৰসাগৰক মথিলে। সেই সাগৰ মথা হৈ থাকোঁতে তাৰ গভীৰতাৰ পৰা আৰু অধিক আশ্চৰ্য প্ৰকাশ ঘটিল।

Verse 50

कल्पवृक्षः पारिजातश्चूतः संतानकस्तथा । तान्द्रुमानेकतः कृत्वा गन्धर्वनगरोपमान् । ममंथुरुग्रं त्वरिताः पुनः क्षीरार्णवं बुधा

কল্পবৃক্ষ, পাৰিজাত, আম আৰু সন্তানকো—এই বৃক্ষসমূহ একেলগে কৰি গন্ধৰ্ব-নগৰৰ সদৃশ ৰূপ দিলে। তাৰপিছত বুদ্ধিমানসকলে তীব্ৰ আৰু দ্ৰুতভাৱে ক্ষীৰাৰ্ণৱক পুনৰ মথিলে।

Verse 51

निर्मथ्यमानादुदधेरभवत्सूर्यवर्चसम् । रत्नानामुत्तमं रत्नं कौस्तुभाख्यं महाप्रभम्

সমুদ্ৰ মথন চলি থাকোঁতে তাতৰ পৰা সূৰ্যসম তেজ উদ্ভৱ হ’ল—ৰত্নসমূহৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠ, মহাপ্ৰভাময় ‘কৌস্তুভ’ নামৰ মহাৰত্ন।

Verse 52

स्वकीयेन प्रकाशेन भासयंतं जगत्त्रयम् । चिंतामणिं पुरस्कृत्य कौस्तुभं ददृशुर्हि ते

নিজস্ব জ্যোতিয়ে সি ত্ৰিলোকক আলোকিত কৰিছিল; চিন্তামণিক আগত ৰাখি, তেওঁলোকে নিশ্চয়েই কৌস্তুভক দৰ্শন কৰিলে।

Verse 53

सर्वे सुरा ददुस्तं वै कौस्तुभं विष्णवे तदा । चिंतामणि ततः कृत्वा मध्ये चैव सुरासुराः । ममंथुः पुनरेवाब्धिं गर्जंतस्ते बलोत्कटाः

তেতিয়া সকলো দেৱতাই সেই কৌস্তুভ বিষ্ণুক অৰ্পণ কৰিলে। তাৰ পাছত চিন্তামণিক মধ্যৰ লক্ষ্য কৰি, দেৱ-অসুৰসকলে অতিশয় বলত গর্জন কৰি পুনৰ সাগৰ মথন কৰিলে।

Verse 54

मथ्यमानात्ततस्तस्मादुच्चैःश्रवाः समद्भुतम् । बभूव अश्वो रत्नानां पुनश्चैरावतो गजः

মথন চলি থাকোঁতে সেই সাগৰৰ পৰা আশ্চৰ্য উচ্চৈঃশ্ৰৱা উদ্ভৱ হ’ল—অশ্বৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠ; আৰু তাৰ পাছত ঐৰাৱত গজো প্ৰকাশ পালে।

Verse 55

तथैव गजरत्नं च चतुःषष्ट्या समन्वितम् । गजानां पांडुराणां च चतुर्द्दन्तं मदान्वितम्

তদ্ৰূপে গজৰত্নো প্ৰকাশ পালে, চৌষট্টি (অন্য) সহচৰে সৈতে; গজসমূহৰ ভিতৰত ধৱলবৰ্ণ অধিপতি, চাৰিদন্ত আৰু মদ-উৎসাহে পৰিপূৰ্ণ।

Verse 56

तान्सर्वान्मध्यतः कृत्वा पुनश्चैव ममंथिरे । निर्मथ्यमानादुदधेर्निर्गतानि बहून्यथ

সেই সকলো ধন-নিধানক মাজত স্থাপন কৰি তেওঁলোকে পুনৰ মথন কৰিলে। সাগৰ গভীৰভাৱে মথিত হোৱাত তাৰ পৰা তেতিয়া আৰু বহু বস্তু উদ্ভৱ হ’ল।

Verse 57

मदिरा विजया भृंगी तथा लशुनगृंजनाः । अतीव उन्मादकरो धत्तूरः पुष्करस्तथा

তাত মদিৰা, বিজয়া, ভৃঙ্গী, আৰু লশুন-গৃঞ্জনা (পিঁয়াজ) ওলাল; তদুপৰি অতি উন্মাদ সৃষ্টিকারী ধত্তূৰ আৰু পুষ্কৰো উদ্ভৱ হ’ল।

Verse 58

स्थापिता नैकपद्येन तीरे नदनदीपतेः । पुनश्च ते तत्र महासुरेन्द्रा ममंथुरब्धिं सुरसत्तमैः सह

নৈকপদ্যই সেইবোৰ নদীনদীৰ অধিপতিৰ তীৰত স্থাপন কৰিলে। তাৰ পিছত তাতেই মহাসুৰেন্দ্ৰসকলে সুৰসত্তমসকলৰ সৈতে একেলগে সাগৰ মথন কৰিলে।

Verse 59

निर्मथ्यमानादुदधेस्तदासीत्सा दिव्य लक्ष्मीर्भुवनैकनाथा । आन्वीक्षिकीं ब्रह्मविदो वदंति तथआ चान्ये मूलविद्यां गृणंति

সাগৰ মথিত হৈ থাকোঁতেই তেতিয়া প্ৰকাশ পালে সেই দ্যুতিময় দিৱ্য লক্ষ্মী—ভুবনসমূহৰ একমাত্ৰ অধীশ্বৰী। ব্ৰহ্মবিদসকলে তেখেতক আন্বীক্ষিকী (সত্য অনুসন্ধানৰ শক্তি) বুলি কয়, আৰু আন কিছুমানে তেখেতক মূলবিদ্যা বুলি গুণগান কৰে।

Verse 60

ब्रह्मविद्यां केचिदाहुः समर्थाः केचित्सिद्धिमृद्धिमाज्ञा मथाशाम् । यां वैष्णवीं योगिनः केचिदाहुस्तथा च मायां मायिनो नित्ययुक्ताः

কিছুমান সমর্থ লোকে তেখেতক ব্ৰহ্মবিদ্যা বুলি কয়; কিছুমানে তেখেতক সিদ্ধি আৰু ঋদ্ধি—ইচ্ছিত লক্ষ্যত আধিপত্য দানকাৰী—বুলি মানে। কিছুমান যোগীয়ে তেখেতক বৈষ্ণৱী শক্তি বুলি কয়, আৰু মায়াবিদ্যাত সদা যুক্ত মায়াবীসকলে তেখেতক মায়া নিজেই বুলি বৰ্ণনা কৰে।

Verse 61

वदंति सर्वे केनसिद्धांतयुक्तां यां योगमायां ज्ञानशक्त्यान्विता ये

সকলোয়ে তেওঁক নিশ্চিত তৰ্ক আৰু সত্য সিদ্ধান্তে স্থাপিত বুলি ঘোষণা কৰে—যাক যোগমায়া বুলি কোৱা হয়, জ্ঞানশক্তিৰে সমন্বিতা।

Verse 62

ददृशुस्तां महालक्ष्मीमायांती शनकैस्तदा । गौरां च युवतीं स्निग्धां पद्मकिंजल्कभूषणाम्

তেতিয়া তেওঁলোকে মহালক্ষ্মীক ধীৰে ধীৰে আগবাঢ়ি আহোঁতে দেখিলে—গৌৰবৰ্ণা, যুৱতী, কোমল দীপ্তিময়ী, পদ্মৰ সোনালী কেশৰ-সূতাৰ অলংকাৰে ভূষিতা।

Verse 63

सुस्मितां सुद्विजां श्यामां नवयौवनभूषणाम् । विचित्रवस्त्राभरणरत्नानेकोद्यतप्रभाम्

তেওঁ আছিল মৃদু হাস্যময়ী, দিৱ্য দীপ্তিত উজ্জ্বল, শ্যাম-ছটাৰে মনোহৰ, নবযৌৱনৰ ভূষণে ভূষিতা; বিচিত্ৰ বস্ত্ৰ আৰু নানা ৰত্ন-অলংকাৰৰ পৰা তেওঁৰ প্ৰভা উথলি উঠিছিল।

Verse 64

बिंबोष्ठीं सुनसां तन्वीं सुग्रीवां चारुलोचनाम् । सुमध्यां चारुजघनां बृहत्कटितटां तथा

তেওঁৰ ওঁঠ পকা বিম্ব-ফলৰ দৰে; নাক সুন্দৰ; দেহ ক্ষীণ; গ্ৰীৱা মনোহৰ; চকু চাৰু। কঁকাল কোমল, নিতম্ব মনোমুগ্ধকৰ, আৰু কটিভাগ বিস্তৃত তথা গম্ভীৰ আছিল।

Verse 65

नानारत्नप्रदीपैश्च नीराजितमुखांबुजाम् । चारुप्रसन्नवदनां हारनूपूरशोभिताम्

নানা ৰত্ন-দীপৰ নীৰাজনাৰে তেওঁৰ পদ্ম-মুখ সন্মানিত হৈছিল; তেওঁৰ মুখমণ্ডল প্ৰসন্ন আৰু শান্ত, আৰু হাৰ-নূপুৰে শোভিত আছিল।

Verse 66

मूर्द्धनि ध्रियमाणेन च्छत्रेणापि विराजिताम् । चामरैर्वीज्यमानां तां गंगाकल्लोललोहितैः

তেওঁৰ মূৰ্ধ্নিত ধৰা ৰাজছত্ৰইও তেওঁক অধিক শোভিত কৰিছিল; গঙ্গাৰ কল্লোলৰ দৰে ৰক্তিম চামৰেৰে তেওঁক বীজিত কৰা হৈছিল।

Verse 67

पांडुरं गजमारूढां स्तूयमानां महर्षिभिः । सुरद्रुमपुष्पमालां बिभ्रतीं मल्लिकायुताम्

উজ্জ্বল সেই দেবী পাণ্ডুৰ গজৰ ওপৰত আৰূঢ়া আছিল, মহর্ষিসকলে স্তৱ কৰিছিল; তেওঁ সুৰদ্ৰুমৰ পুষ্পমালা ধাৰণ কৰিছিল, য’ত মল্লিকা (জুঁই) মিশ্ৰিত আছিল।

Verse 68

कराग्रे ध्रियमाणां तां दृष्ट्वा देवाः समुत्सुकाः । आलोकनपरा यावत्तावत्तान्ददृशे ह्यसौ

তেওঁক আগফালে হাতত ধৰি লৈ যোৱা দেখি দেবতাসকল উৎকণ্ঠিত হৈ দৰ্শনত নিমগ্ন হ’ল; যিমানক্ষণ তেওঁলোকে চাই থাকিল, সিমানক্ষণ তেওঁও নিশ্চয় তেওঁলোকক চালে।

Verse 69

देवांश्च दानवांश्चैव सिद्धचारणपन्नगान् । यथा माता स्वपुत्रांश्च महालक्ष्मीस्तथा सती

সেই শুভ মহালক্ষ্মীয়ে দেব, দানৱ, সিদ্ধ, চাৰণ আৰু পন্নগসকলক তেনেদৰে চালে, যেনেকৈ মাতা নিজৰ পুত্ৰসকলক চায়।

Verse 70

आलोकितास्तथा देवास्तया लक्ष्म्या श्रियान्विताः । सञ्जातास्तत्क्षणादेव राज्य लक्षणलक्षिताः । दैत्यास्ते निःश्रिका जाता ये श्रियाऽनवलोकिताः

লক্ষ্মীয়ে যিসকল দেবতাক দৃষ্টি দিলে, তেওঁলোক তৎক্ষণাৎ শ্ৰীসমৃদ্ধ হ’ল আৰু ৰাজ্যলক্ষণে চিহ্নিত হ’ল। কিন্তু যিসকল দৈত্যক শ্ৰীয়ে নাচালে, তেওঁলোক নিঃশ্ৰীক—তেজ আৰু ভাগ্যহীন—হ’ল।

Verse 71

निरीक्ष्यमाणा च तदा मुकुन्दं तमालनीलं सुकपोलनासम् । विभ्राजमानं वपुषा परेण श्रीवत्सलक्ष्मं सदयावलोकम्

তেতিয়া তাই মুকুন্দক নীৰিক্ষণ কৰিলে—তামালবৃক্ষৰ দৰে নীলা, সুন্দৰ গাল-নাসিকা যুক্ত; পৰম তেজে দীপ্ত, শ্ৰীবৎস-চিহ্নধাৰী আৰু দয়াময় দৃষ্টিসম্পন্ন।

Verse 72

दृष्ट्वा तदैव सहसा वनमालयान्विता लक्ष्मीर्गजादवततार सुविस्मयंती । कंठे ससर्ज पुरुषस्य परस्य विष्णोर्मालां श्रिया विरचितां भ्रमरैरुपेताम्

তেওঁক দেখি, বনমালাৰে অলংকৃত লক্ষ্মী বিস্ময়ে তৎক্ষণাৎ হাতীৰ পৰা দ্ৰুত নামিল আৰু পৰম পুৰুষ বিষ্ণুৰ কণ্ঠত শ্ৰীয়ে গঢ়া, ভ্ৰমৰেৰে পৰিবেষ্টিত মালা অৰ্পণ কৰিলে।

Verse 73

वामांगमाश्रित्य तदा महात्मनः सोपाविशत्तत्र समीक्ष्य ता उभौ । सुराः सदैत्या मुदमापुरद्भुतां सिद्धाप्सरः किंनरचारणाश्च

তাৰ পাছত সেই মহাত্মা প্ৰভুৰ বাম অঙ্গ আশ্ৰয় কৰি তাই তাতে বহিল। দুয়োকে একেলগে দেখি, দেৱতাসকল দৈত্যসহ, আৰু সিদ্ধ, অপ্সৰা, কিন্নৰ আৰু চাৰণসকলেও আশ্চৰ্য আনন্দ লাভ কৰিলে।

Verse 74

सर्वेषामेव लोकानामैकपद्येन सर्वशः । हर्षो महानभूत्तत्र लक्ष्मीनारायणागमे

লক্ষ্মী-নাৰায়ণৰ আগমনে একেলগে মিলনত, সকলো লোকত সৰ্বদিশে একে মুহূর্ততে মহা হর্ষ উদ্ভৱ হ’ল।

Verse 75

लक्ष्म्या वृतो महाविष्णुर्लक्ष्मीस्तेनैव संवृता । एवं परस्परं प्रीत्या ह्यवलोकनतत्परौ

মহাবিষ্ণু লক্ষ্মীৰে বেষ্টিত হ’ল, আৰু লক্ষ্মীও তেনেই তেওঁৰ দ্বাৰা আলিঙ্গিত হ’ল। এইদৰে দুয়ো পৰস্পৰ প্ৰীতিত একে-আনক চাবলৈ একাগ্ৰ হৈ থাকিল।

Verse 76

शंखाश्च पटहाश्चैव मृदंगानकगोमुखाः । भेर्यश्च झर्झरीणां च स शब्दस्तुमुलोऽभवत्

শঙ্খ আৰু পটহ, মৃদংগ, আনক আৰু গোমুখ; ভেৰী আৰু ঝৰঝৰীৰ সৈতে—তেতিয়া ধ্বনিৰ এক ভয়ংকৰ, গর্জনময় কোলাহল উঠিল।

Verse 77

बभूव गायकानां च गायनं सुमहत्तदा । ततानि विततान्येन घानानि सुषिराणि च

তেতিয়া গায়কসকলৰ গীত গোৱা অতি মহিমান্বিত হ’ল; লগতে সকলো প্ৰকাৰৰ বাদ্যও বাজিল—তন্ত্ৰী, চামৰ টান-বাদ্য, ঘান-বাদ্য আৰু সুষিৰ (বায়ু) বাদ্য।

Verse 78

एवं वाद्यप्रभेदैश्च विष्णुं सर्वात्मना हरिम् । अतोषयन्सुगीतज्ञा गंधर्वाप्सरसां गणाः

এইদৰে নানা প্ৰকাৰ বাদ্যৰ সহায়ত, সুগীতত নিপুণ গন্ধৰ্ব আৰু অপ্সৰাগণে সৰ্বহৃদয়ে বিষ্ণু হৰিক সন্তুষ্ট কৰিলে।

Verse 79

तथा जगुर्नारदतुंबुरादयो गंधर्वयक्षाः सुरसिद्ध संघाः । संसेवमानाः परमात्मरूपं नारायणं देवमगाधबोधम्

তদ্ৰূপে নাৰদ, তুম্বুরু আদি—গন্ধৰ্ব-যক্ষগণ, আৰু দেৱ-সিদ্ধসঙ্ঘসমূহ—পৰমাত্মাৰূপ, অগাধ বোধসম্পন্ন দেৱ নাৰায়ণক ভক্তিভাৱে সেৱা কৰি স্তৱগান গাই থাকিল।