Adhyaya 61
অধ্যায় ৬১ত দ্বাৰকাৰ ৰাজসভাত হোৱা ধৰ্ম-তত্ত্বমূলক সাক্ষাৎকাৰৰ পাছত সাধনাৰ বিধি বৰ্ণিত হৈছে। ঘটোৎকচ পুত্ৰ বৰ্বৰীকক লৈ দ্বাৰকাত উপস্থিত হ’লে নগৰৰক্ষকে প্ৰথমে তেওঁক শত্রু ৰাক্ষস বুলি সন্দেহ কৰে; পাছত তেওঁ ভক্ত আৰু দৰ্শনপ্ৰার্থী বুলি চিনাক্ত হয়। সভাত বৰ্বৰীকে শ্ৰীকৃষ্ণক সোধে—ধৰ্ম, তপস্যা, ধন, ত্যাগ, ভোগ আৰু মোক্ষ—এই সকলো দাবীৰ মাজত সত্য ‘শ্ৰেয়স’ কি? শ্ৰীকৃষ্ণে বৰ্ণানুসাৰে নীতি ক’লে—ব্ৰাহ্মণৰ বাবে স্বাধ্যায়, সংযম আৰু তপ; ক্ষত্ৰিয়ৰ বাবে বলবৃদ্ধি, দুষ্টদমন আৰু সজ্জনৰক্ষা; বৈশ্যৰ বাবে গোপালন-কৃষি-বাণিজ্যজ্ঞান; শূদ্ৰৰ বাবে দ্বিজসেৱা, শিল্পকৰ্ম আৰু মৌলিক ভক্তিকৰ্তব্য। বৰ্বৰীক ক্ষত্ৰিয়জন্ম হোৱা বাবে শ্ৰীকৃষ্ণে প্ৰথমে দেবী-আৰাধনাৰ দ্বাৰা অতুল বল লাভ কৰিবলৈ উপদেশ দিয়ে। গুপ্তক্ষেত্ৰত দিগ্দেৱী আৰু দুৰ্গাৰ বিভিন্ন ৰূপৰ পূজা, অৰ্পণ আৰু স্তৱে দেবীসকল প্ৰসন্ন হৈ বল, সমৃদ্ধি, যশ, কুলক্ষেম, স্বৰ্গ আৰু মোক্ষো দান কৰে বুলি কোৱা হৈছে। শ্ৰীকৃষ্ণে তেওঁক ‘সুহৃদয়’ নাম দি তাত পঠায়; ত্ৰিকাল পূজাৰ পাছত দেবীসকল প্ৰত্যক্ষ হৈ শক্তি দান কৰে আৰু বিজয়-সম্বন্ধৰ বাবে তাতে বাস কৰিবলৈ কয়। পাছত বিজয় নামৰ এজন ব্ৰাহ্মণ বিদ্যাসিদ্ধি বিচাৰি আহে; স্বপ্নাদেশে দেবীসকলে তাক সুহৃদয়ৰ সহায় ল’বলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। তাৰ পাছত ৰাতিৰ সাধনাক্ৰম—উপবাস, মন্দিৰপূজা, মণ্ডল নিৰ্মাণ, ৰক্ষাকীল স্থাপন, অস্ত্ৰসংস্কাৰ, আৰু বিঘ্ননাশ-অভীষ্টসিদ্ধিৰ বাবে গণপতি মন্ত্রসহ তিলক-পূজা-হোমৰ বিস্তৃত বিধান—বৰ্ণনা কৰি অধ্যায়-কলফনত সমাপ্ত হয়।
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । ततो घटोत्कचो मुक्त्वा तत्र कामकटंकटाम् । पुत्रेणानुगतो धीमान्वियता द्वारकां ययौ
সূতে ক’লে: তেতিয়া ধীমান ঘটোৎকচে তাত কামকটঙ্কটা ত্যাগ কৰি, পুত্ৰৰ সৈতে, আকাশপথে দ্বাৰকালৈ গ’ল।
Verse 2
आगच्छन्तं च तंदृष्ट्वा राक्षसं राक्षसानुगम् । द्वारकावासिनो योधाश्चक्रुरत्युल्बणं रवम्
সেই ৰাক্ষসক ৰাক্ষসসকলৰ সৈতে আহি থকা দেখি, দ্বাৰকাবাসী যোদ্ধাসকলে অতি ভয়ংকৰ হাঁক মাৰিলে।
Verse 3
ग्रामे ग्रामे सुसंनद्धा नवलक्षमिता रथाः । राक्षसौ द्वौ समायातौ पात्येतां विशिखैरिति
গাঁৱে গাঁৱে সুসজ্জিত অসংখ্য ৰথ সাজু হ’ল; ক’লে—“দুজন ৰাক্ষস আহিছে, শৰত বাণেৰে সিহঁতক পতিত কৰা হওক।”
Verse 4
तान्गृहीतायुधान्दृष्ट्वा यदुवीरान्घटोत्कचः । प्रगृह्य विपुलं बाहुं जगौ तारस्वरेण सः
হাতত অস্ত্ৰ ধৰা যদুবীৰসকলক দেখি ঘটোৎকচে নিজৰ বিপুল বাহু উঠাই স্পষ্ট উচ্চ স্বৰে ক’লে।
Verse 5
राक्षसं वित्त मां वीरा भीमपुत्रं घटोत्कचम् । सुप्रियं वासुदेवस्य प्रणामार्थमुपागतम्
“হে বীৰসকল, মোক চিনা—মই ৰাক্ষস ঘটোৎকচ, ভীমৰ পুত্ৰ; বাসুদেৱৰ প্ৰিয়, প্ৰণাম নিবেদন কৰিবলৈ ইয়ালৈ আহিছোঁ।”
Verse 6
निवेदयत मां प्राप्तं यादवेन्द्राय सात्मजम् । इति तस्य वचः श्रुत्वा ते कृष्णाय न्यवेदयन्
“যাদৱেন্দ্ৰক জনাওক যে মই পুত্ৰসহ আহি উপস্থিত হ’লোঁ।” তাৰ কথা শুনি তেওঁলোকে কৃষ্ণক নিবেদন কৰিলে।
Verse 7
आह देवः सभास्थश्च शीघ्रमत्राव्रजत्वसौ । ततः प्रवेशयामासुर्द्वारकां ते घटोत्कचम्
সভাত উপবিষ্ট দেৱে ক’লে, “সেইজন শীঘ্ৰে ইয়ালৈ আহক।” তাৰপিছত তেওঁলোকে ঘটোৎকচক দ্বাৰকাত প্ৰৱেশ কৰালে।
Verse 8
सपुत्रः सोऽपि रम्याणि वनान्युपवनानि च । क्रीडाशैलांश्च हर्म्याणि संपश्यन्नागतः सभाम्
সিও পুত্ৰসহ ৰমণীয় বন আৰু উপবন, ক্ৰীড়া-পৰ্বত আৰু প্ৰাসাদসম গৃহসমূহ দৰ্শন কৰি অৱশেষত সভামণ্ডপত উপস্থিত হ’ল।
Verse 9
स तत्र उग्रसेनं च वसुदेवं च सात्यकिम् । अक्रूररामप्रमुखान्ववन्दे कृष्णमेव च
তাত তেওঁ উগ্ৰসেন, বসুদেৱ আৰু সাত্যকীক প্ৰণাম কৰিলে; অক্রূৰ, ৰাম আদি মুখ্যসকলকো বন্দনা কৰিলে—আৰু স্বয়ং শ্ৰীকৃষ্ণকো নমস্কাৰ কৰিলে।
Verse 10
तं पादयोर्निपतितं समालिंग्य सहात्मजम् । साशिषं स्वसमीपस्थमुपवेश्येदमब्रवीत्
যেতিয়া তেওঁ চৰণত লুটি পৰিল, তেতিয়া (কৃষ্ণে) তেওঁক পুত্ৰসহ আলিঙ্গন কৰি আশীৰ্বাদ দিলে, ওচৰত বহুৱাই তাৰ পাছত এইদৰে ক’লে।
Verse 11
पुत्र राक्षसशार्दूल कुरूणां कुलवर्धन । कुशलं सर्वतः कच्चित्किमर्थस्ते समागमः
হে পুত্ৰ—ৰাক্ষসসকলৰ মাজত সিংহ, কুৰুবংশৰ বর্ধক—সৰ্বদিশে কুশলনে? কিহেতু তুমি ইয়ালৈ আহিছা?
Verse 12
घटोत्कच उवाच । देव युष्मत्प्रसादेन सर्वतः कुशलं मम । श्रूयतां कारणं स्वामिन्यदर्थमहमागतः
ঘটোৎকচ ক’লে: হে দেৱ! আপোনাৰ প্ৰসাদে মোৰ সৰ্বতো কুশল। হে স্বামী, অনুগ্ৰহ কৰি শুনক—যি কাৰণত মই আহিছোঁ।
Verse 13
देवोपदिष्ट भार्यायां जातोऽयं तनयो मम । स च प्रश्नं वक्ष्यति त्वां श्रूयतामागतस्त्वतः
দেৱ-আদেশে প্ৰাপ্ত পত্নীৰ গৰ্ভত মোৰ এই পুত্ৰ জন্মিছে। সি তোমাক এটা প্ৰশ্ন কৰিব—অনুগ্ৰহ কৰি শুনিবা; সেই কাৰণেই মই তোমাৰ ওচৰলৈ আহিছোঁ।
Verse 14
श्रीकृष्ण उवाच । वत्स मौर्वेय ब्रूहि त्वं सर्वं पृच्छ यदिच्छसि । यथा घटोत्कचो मह्यं सुप्रियश्च तथा भवान्
শ্ৰীকৃষ্ণে ক’লে: হে বৎস, মূৰৱীৰ পুত্ৰ, নিৰ্ভয়ে কোৱা; যি ইচ্ছা সেয়া সুধিবা। যেনেকৈ ঘটোৎকচ মোৰ অতি প্ৰিয়, তেনেকৈ তুমিও মোৰ প্ৰিয়।
Verse 15
बर्बरीक उवाच । प्रणम्य त्वामादिदेवं मनोबुद्धिसमाधिभिः । प्रक्ष्यामि केन श्रेयः स्याज्जंतोर्जातस्य माधव
বৰ্বৰীক ক’লে: হে আদিদেৱ, মন-বুদ্ধি আৰু সমাধি-ভাবৰে তোমাক প্ৰণাম কৰি মই সুধিছোঁ—হে মাধৱ, জন্মলাভ কৰা জীৱৰ পৰম শ্ৰেয় কোন উপায়ে হয়?
Verse 16
केचिच्छ्रेयो धर्ममाहुरैश्वर्यं त्यागभोजनम् । केचिद्दमं तपो द्रव्यं भोगान्मुक्तिं च केचन
কিছুমানে ধৰ্মকেই শ্ৰেয় বুলে; আন কিছুমানে ৰাজঐশ্বৰ্য আৰু সমৃদ্ধি, বা ত্যাগ আৰু সৰল আহাৰ-জীৱনক। কিছুমানে দম, তপ, ধন, ভোগ—আৰু কিছুমানে ভোগৰ পৰা মুক্তিকো শ্ৰেয় বুলে।
Verse 17
तदेवं शतसंख्येषु श्रेयस्सु पुरुषोत्तम । मम चैवं कुलस्यास्य श्रेयो यद्ब्रूहि निश्चितम्
এইদৰে শতাধিক ‘শ্ৰেয়’ বুলি কোৱা পথৰ মাজত, হে পুৰুষোত্তম, মোৰ বাবে—আৰু এই কুলৰ বাবেও—যি সত্য পৰম শ্ৰেয়, সেয়া নিশ্চিতকৈ ক’বা।
Verse 18
श्रीकृष्ण उवाच । वत्स पृथक्पृथक्प्रोक्तं वर्णानां श्रेय उत्तमम् । ब्राह्मणानां तपो मूलं दमोऽध्ययनमेव च
শ্ৰীকৃষ্ণে ক’লে: হে বৎস, বৰ্ণসমূহৰ বাবে পৃথক পৃথককৈ পৰম শ্ৰেয় কোৱা হৈছে। ব্ৰাহ্মণৰ মূল হৈছে তপস্যা—দমন (সংযম) আৰু বেদ-অধ্যয়নসহ।
Verse 19
धर्मप्रकटनं चापि श्रेय उक्तं मनीषिभिः । बलं साध्यं पूर्व मेव क्षत्रियाणां प्रकीर्तितम्
মনীষীসকলে কয় যে ধৰ্ম প্ৰকাশ কৰা আৰু ধৰ্ম ৰক্ষা কৰাও পৰম শ্ৰেয়। আৰু ক্ষত্ৰিয়সকলৰ বাবে সৰ্বপ্ৰথমে সাধনীয় ব’ল (শক্তি) প্ৰখ্যাত কৰা হৈছে।
Verse 20
दुष्टानां शासनं चापि साधूनां परिपालनम् । पाशुपाल्यं च वैश्यानां कृषिर्विज्ञानमेव च
দুষ্টক শাসন কৰা আৰু সাধুসকলক পৰিপালন-ৰক্ষা কৰাও (ধৰ্ম) বুলিয়া কোৱা হৈছে। বৈশ্যসকলৰ বাবে গোপালন/পশুপালন, কৃষিকাৰ্য আৰু ব্যৱহাৰিক জ্ঞানেই নিশ্চয় প্ৰশংসিত কৰ্তব্য।
Verse 21
शूद्रस्य द्विजशुश्रूषा तया जीवन्वणिग्भवेत् । शिल्पैर्वा विविधैर्जीवेद्द्विजातिहितमाचरन्
শূদ্ৰৰ বাবে দ্বিজসকলৰ সেৱাই যোগ্য জীৱিকা; তাৰে দ্বাৰা সি বণিকৰ দৰে সমৃদ্ধিও লাভ কৰিব পাৰে। অথবা নানাবিধ শিল্প-কৌশলেৰে জীৱন নিৰ্বাহ কৰি সদায় দ্বিজাতিৰ হিত সাধন কৰিব।
Verse 22
भार्यारतिर्भृत्यपोष्टा शुचिः श्रद्धा परायणः । नमस्कारेण मन्त्रेण पंचयज्ञान्न हापयेत्
সি পত্নীৰ প্ৰতি অনুৰক্ত থাকক, আশ্ৰিত আৰু ভৃত্যসকলক পোষণ কৰক, শুচি থাকক আৰু শ্ৰদ্ধাত দৃঢ় থাকক। নমস্কাৰ আৰু মন্ত্ৰসহ পঞ্চযজ্ঞ কেতিয়াও অৱহেলা নকৰক।
Verse 23
तद्भवान्क्षत्रियकुले जातोऽसि कुरु तच्छृणु । बलं साधय पूर्वं त्वमतुलं तेन शिक्षय
যিহেতু তুমি ক্ষত্ৰিয় বংশত জন্মিছা, মোৰ বাক্য অনুসৰি কৰা—শুনা। প্ৰথমে অতুল বল সাধন কৰা; সেই বলৰ দ্বাৰাই নিজকে শিক্ষা দিয়া আৰু শাসনত ৰাখা।
Verse 24
दुष्टान्पालय साधूंश्च स्वर्गमेवमवाप्स्यसि । बलं च लभ्यते पुत्र देवीनां सुप्रसादतः
দুষ্টক দমন কৰি শাসন কৰা আৰু সাধুসকলক ৰক্ষা কৰা—এইদৰে তুমি স্বৰ্গ লাভ কৰিবা। আৰু হে পুত্ৰ, দেবীসকলৰ সুপ্ৰসন্ন কৃপাৰ দ্বাৰাই বলো লাভ হয়।
Verse 25
तद्भवान्बलप्राप्त्यर्थं देव्याराधनमाचर
সেয়ে বল লাভৰ নিমিত্তে তুমি দেবীৰ আৰাধনা-উপাসনা আচৰণ কৰা।
Verse 26
बर्बरीक उवाच । कस्मिन्क्षेत्रे च कां देवीं कथमाराधयाम्यहम् । एतत्प्रसादप्रवणं मनः कृत्वा निवेदय
বৰবাৰীক ক’লে: কোন ক্ষেত্ৰত, কোন দেবীক, আৰু মই কেনেকৈ আৰাধনা কৰিম? তেওঁৰ কৃপালাভলৈ মন নম্ৰ কৰি এই কথা মোক জনাওক।
Verse 27
सूत उवाच । इति पृष्टः क्षणं ध्यात्वा प्राह दामोदरो विभुः । वत्स क्षेत्रं प्रवक्ष्यामि यत्र तप्स्यसि तत्तपः । गुप्तक्षेत्रमिति ख्यातं महीसागरसंगमे
সূত ক’লে: এইদৰে সোধা হ’লে, শক্তিমান দামোদৰে ক্ষণেক ধ্যান কৰি ক’লে—‘বৎস, য’ত তুমি সেই তপস্যা কৰিবা, সেই ক্ষেত্ৰ মই ক’ম। সেয়া গুপ্তক্ষেত্ৰ নামে খ্যাত, ভূমি আৰু সাগৰৰ সঙ্গমত।’
Verse 28
तत्र त्रिभुवने याश्च संति देव्यः पृथग्विधाः । नारदेन समानीतास्ताश्चैक्यं सुमहात्मना
তাত ত্ৰিভুৱনত যিসকল দেৱী নানাবিধ ৰূপে বিদ্যমান আছিল, নাৰদে সিহঁতক একত্ৰ কৰি আনিলে; আৰু মহাত্মা শক্তিৰ প্ৰভাৱে সিহঁত এক ৰূপে ঐক্যবদ্ধ হ’ল।
Verse 29
चतस्रस्तस्य दिग्देव्यो नव दुर्गाश्च संति याः । समाराधय ता गत्वा तासामैक्यं हि दुर्लभम्
তাত চাৰিদিশাৰ দিগ্দেৱী চাৰিগৰাকী আছে আৰু নৱদুৰ্গাও আছে। তুমি গৈ সিহঁতক ভালদৰে আৰাধনা কৰা; কিয়নো সিহঁতৰ ঐক্যবদ্ধ উপস্থিতি লাভ কৰাটো সত্যই দুষ্প্ৰাপ্য।
Verse 30
नित्यं पूजय ताः पुत्र पुष्पधूपविलेपनैः । स्तुतिभिश्चोपहारैश्च यथा तुष्यति तास्तव
হে পুত্ৰ, তুমি নিত্য সিহঁতক পূজা কৰা—পুষ্প, ধূপ আৰু সুগন্ধি লেপনেৰে; আৰু স্তুতি আৰু উপহাৰেৰে—যেন সিহঁত তোমাৰ ওপৰত সন্তুষ্ট হয়।
Verse 31
तुष्टासु देवीषु बलं धनं च कीर्तिश्च पुत्राः सुभगाश्च दाराः । स्वर्गस्तथा मुक्तिपदं च सत्सुखं न दुर्लभं सत्यमेतत्तवोक्तम्
দেৱীসকল সন্তুষ্ট হ’লে বল, ধন, কীৰ্তি, সৎপুত্ৰ আৰু সৌভাগ্যৱতী পত্নী লাভ হয়। স্বৰ্গ, মুক্তিপদ আৰু সত্য সুখো দুষ্প্ৰাপ্য নহয়—ইয়াই সত্য; তোমাৰ কথাই নিশ্চিত সত্য।
Verse 32
सूत उवाच । एवमुक्त्वा बर्बरीकं कृष्णः प्राह घटोत्कचम् । घटोत्कचार्य पुत्रस्ते दृढं सुहृदयो ह्यसौ
সূতে ক’লে: এইদৰে বর্বৰীকক কৈ, কৃষ্ণই ঘটোৎকচক সম্বোধন কৰিলে—“হে মহৎ ঘটোৎকচ, তোমাৰ পুত্ৰ সঁচাকৈয়ে দৃঢ়চিত্ত সৎ-মিত্ৰ।”
Verse 33
तस्मात्सुहृदयेत्येवं दत्तं नाम मया द्विकम् । एवमुक्त्वा समालिंग्य संतर्ज्य विविधैर्धनैः
সেয়ে মই তেওঁক এই দ্বিবিধ নাম ‘সুহৃদয়’ দিছোঁ। এইদৰে কৈ তেওঁক আলিঙ্গন কৰি নানাবিধ ধন-উপহাৰেৰে অধিক সন্মান জনালে।
Verse 34
गुप्तक्षेत्राय भगवान्बर्बरीकं समादिशत् । सोऽथ कृष्णं नमस्कृत्य पितरं यादवांश्च तान्
তাৰ পাছত ভগৱানে বৰ্বৰীকক গুপ্তক্ষেত্ৰলৈ যাবলৈ আদেশ দিলে। তেতিয়া সি কৃষ্ণক, নিজৰ পিতৃক আৰু সেই যাদৱসকলক নমস্কাৰ কৰিলে।
Verse 35
अनुज्ञाप्य च तान्सर्वान्गुप्तक्षेत्रं समाव्रजत् । घटोत्कचोऽपि कृष्णेन विसृष्टः स्ववनं ययौ
সকলোকে অনুমতি লৈ সি গুপ্তক্ষেত্ৰলৈ ৰাওনা হ’ল। ঘটোৎকচো কৃষ্ণৰ দ্বাৰা বিদায় পায় নিজৰ বনবাসলৈ উভতি গ’ল।
Verse 36
स्मरन्पुत्रगुणान्पत्न्या स्वराज्यं समपालयत् । ततः सुहृदयो धीमान्दग्धस्थल्यां कृताश्रमः
পুত্ৰ আৰু পত্নীৰ গুণ স্মৰণ কৰি তেওঁ নিজৰ ৰাজ্য সুশাসনে পালন কৰিলে। তাৰ পাছত ধীমান সুহৃদয়ে দগ্ধস্থলীত আশ্ৰম স্থাপন কৰিলে।
Verse 37
त्रिकालं पूजयामास देवीः कर्मसमाधिभिः । नित्यं पुष्पैश्च धूपैश्च उपहारैः पृथग्विधैः
তেওঁ ত্ৰিকাল দেবীসকলক কৰ্ম-সমাধিৰ শৃঙ্খলিত একাগ্ৰতাৰে পূজা কৰিছিল। নিত্য ফুল, ধূপ আৰু নানাবিধ পবিত্ৰ উপহাৰ অৰ্পণ কৰিছিল।
Verse 38
तस्याराधयतो देव्यस्तुतुषुर्हायनैस्त्रिभिः । ततः प्रत्यक्षतो भूत्वा बलात्तस्य महात्मनः
তেওঁৰ আৰাধনা চলি থাকোঁতে ত্ৰিবৎসৰৰ ভিতৰতে দেৱীসকল সন্তুষ্ট হ’ল। তাৰ পাছত প্ৰত্যক্ষ ৰূপে প্ৰকাশ পাই, সেই মহাত্মাক বল দান কৰিবলৈ তেওঁলোক আগবাঢ়িল।
Verse 39
बलं यत्त्रिषु लोकेषु कस्यचिन्नास्ति दुर्लभम् । ऊचुश्च कंचित्कालं त्वं वसात्रैव महाद्युते
তেওঁলোকে ক’লে— “তিনিও লোকত যি বল কাহাৰো বাবে দুৰ্লভ, সেই অতুল বল আমি তোমাক দিম। আৰু হে মহাতেজস্বী, কিছুকাল ইয়াতেই বাস কৰা।”
Verse 40
संगत्या विजयस्य त्वं भूयः श्रेयो ह्यवाप्स्यसि । इत्युक्तः सर्वदेवीभिः स तत्रैव व्यवस्थितः
“বিজয়ৰ সঙ্গতিত তুমি পুনৰ অধিক শ্ৰেয় লাভ কৰিবা।” এইদৰে সকলো দেৱীৰ উপদেশ পাই তেওঁ তাতেই স্থিৰ হৈ থাকিল।
Verse 41
आजगामाथ विजयो नाम्ना मागधब्राह्मणः । स सर्वां पृथिवीं कृत्वा पादाक्रांतां द्विजोत्तमः
তাৰ পাছত বিজয় নামৰ মাগধ ব্ৰাহ্মণ আহিল—উত্তম দ্বিজ—যিয়ে সমগ্ৰ পৃথিৱী ভ্ৰমণ কৰি যেন তাক পদতলত আনিছিল।
Verse 42
काश्यां विद्याबलं प्राप्य साधनार्थमुपाययौ । गुहेश्वरमुखान्येष सप्तलिंगान्यपूजयत्
কাশীত বিদ্যা-মন্ত্ৰবল লাভ কৰি তেওঁ সাধনাসিদ্ধিৰ উদ্দেশ্যে সেই স্থানলৈ আহিল। গুহেশ্বৰ আদি কৰি তেওঁ সাতটা লিঙ্গৰ পূজা কৰিলে।
Verse 43
आराधयामास चिरं देवीर्विद्याफलाप्तये । ततस्तुष्टास्तस्य देव्यः स्वप्ने प्रोचुरिदं वचः
মন্ত্ৰ-বিদ্যাৰ ফল লাভৰ বাবে তেওঁ দীৰ্ঘকাল দেবীসকলক আৰাধনা কৰিলে। তেতিয়া সন্তুষ্ট হৈ দেবীসকলে স্বপ্নত তেওঁক এই বাক্য ক’লে।
Verse 44
विद्यां साधय त्वं साधो सिद्धमातुः पुरोंऽगणे । अयं भक्तः सुहृदयः साहाय्यं ते करिष्यति
“হে সাধুজন, সিদ্ধমাতাৰ সন্মুখৰ আঙণত তোমাৰ মন্ত্ৰ-বিদ্যা সিদ্ধ কৰা। এই ভক্ত, সুহৃদয়, তোমাক সহায় কৰিব।”
Verse 45
ततस्तद्वचनं श्रुत्वा विजयः स्वप्नमध्यतः । उत्थाय गत्वा देव्यास्तं वव्रे भीमात्म जात्मजम्
সেই বাক্য শুনি বিজয় স্বপ্ন-মধ্যৰ পৰা জাগি উঠিল। উঠি বাহিৰলৈ গৈ, দেবীৰ সংকেত অনুসাৰে মহাবল স্বভাৱৰ সেই পুৰুষৰ পুত্ৰক সহায়কৰূপে বিচাৰিলে।
Verse 46
सोऽपि देवीवचः श्रुत्वा मेने साहाय्यकारणम् । ततः कृष्णचतुर्दश्यामुपोष्य विजयः शुचिः
সিও দেবীৰ বাক্য শুনি বুজিলে যে সহায়তাৰ কাৰণ সেয়েই হ’ব। তাৰ পাছত কৃষ্ণ চতুৰ্দশীত, শুচি হৈ, বিজয়ে উপবাস ধৰিলে।
Verse 47
स्नात्वाभ्यर्च्यैव लिंगानि देवीश्चैवार्चयत्पृथक् । कृत्वा स्नानमुपोष्यैव बर्बरीकोंऽतिकेऽभवत्
স্নান কৰি তেওঁ লিঙ্গসমূহৰ অর্চনা কৰিলে আৰু দেবীসকলকো পৃথক পৃথকভাৱে পূজা কৰিলে। এইদৰে স্নান কৰি উপবাস পালন কৰি, তেওঁ বর্বৰীকৰ সন্মুখত উপস্থিত হ’ল।
Verse 48
प्रथमायां ततो रात्रौ ययौ सिद्धांबिकापुरः । मंडलं तत्र कृत्वा च भगाकारं करान्नव
তাৰ পাছত প্ৰথম ৰাতিত তেওঁ সিদ্ধাম্বিকা দেৱীৰ সন্মুখলৈ গ’ল। তাত তেওঁ মণ্ডল আঁকি ন’টা বিভাগযুক্ত ভগা-আকাৰ (যোনি-ৰূপ) কৰি স্থাপন কৰিলে।
Verse 49
अष्टदिक्ष्वष्टकीलांश्च निखन्यैव ससूत्रकान् । कृष्णाजिनधरो भूत्वा बर्बरीकसमन्वितः
আঠো দিশাত তেওঁ আঠটা কীল গাঁথিলে, প্ৰতিটো সূতাৰে বাঁধা আছিল। কৃষ্ণ মৃগচৰ্ম ধৰি, বর্বৰীকসহ তেওঁ সেই বিধি-কর্মত আগবাঢ়িল।
Verse 50
शिखामाबद्ध्य दिग्बंधं कृत्वा रेभे ततो विधिम् । मध्ये वै मंडलस्यापि कुंडे शुभ्रे त्रिमेखलं
শিখা বাঁধি দিশা-বন্ধন (ৰক্ষা) স্থাপন কৰি তেওঁ তেতিয়া বিধি আৰম্ভ কৰিলে। মণ্ডলৰ মাজত, শুচি শুভ্ৰ কুণ্ডত, তেওঁ ত্ৰিমেখলা-ব্যৱস্থা প্ৰস্তুত কৰিলে।
Verse 51
समर्प्य च ततः खड्गं खादिरं मंत्रतेजितम् । संस्थाप्य कीलानभितो बर्बरीकमथाब्रवीत्
তাৰ পাছত মন্ত্ৰ-তেজে সঞ্জীৱিত খাদিৰ-কাঠৰ খড্গ সমৰ্পণ কৰিলে। চাৰিওফালে কীল স্থাপন কৰি তেতিয়া তেওঁ বর্বৰীকক ক’লে।
Verse 52
शुचिर्विनिद्रः संतिष्ठ स्तवं देव्याः समुद्गिरन् । यावत्कर्म करोम्येष यथा विघ्नं न जायते
“শুচি হৈ, নিদ্ৰাহীন হৈ থিয় দে, আৰু দেৱীৰ স্তৱ উচ্চাৰণ কৰি থাক, যেতিয়ালৈকে মই এই কর্ম সম্পূৰ্ণ নকৰোঁ—যাতে কোনো বিঘ্ন নউঠে।”
Verse 53
इत्युक्ते संस्थिते तत्र बर्बरीके महाबले । विजयः शोषणं दाहं प्लावनं कृतवान्यमी
এইদৰে কোৱা হ’লে, মহাবলী বৰ্বৰীক তাত স্থিৰ হৈ ৰ’ল। তেতিয়া বিজয়ে প্ৰয়োজন অনুসাৰে শুকুৱোৱা, দাহ কৰা আৰু প্লাৱন ঘটোৱা কাৰ্য সম্পন্ন কৰিলে।
Verse 54
ततः सुखासनो भूत्वा गुंगुरुभ्यो नमः इति । मंत्रमष्टोत्तरशतं जप्त्वा गुरुभ्यः प्रणम्य च । ततो गणेश्वरविधानमारब्धवान्
তাৰ পাছত সুখাসনত বহি “গুৰুসকলক নমস্কাৰ” বুলি কৈ, তেওঁ মন্ত্র একশ আঠবাৰ জপ কৰিলে। গুৰুসকলক প্ৰণাম কৰি, তেতিয়া তেওঁ গণেশ্বৰ-বিধান আৰম্ভ কৰিলে।
Verse 55
अथातः संप्रवक्ष्यामि मंत्रं गणपतेः परम्
এতিয়া, সেয়ে, মই গণপতিৰ পৰম, শ্ৰেষ্ঠ মন্ত্র ঘোষণা কৰিম।
Verse 56
सर्वकार्यकरं स्वल्पं महार्थं सर्वसिद्धिदम्
ই সকলো কাৰ্য সিদ্ধ কৰে; সৰু হ’লেও মহাৰ্থযুক্ত, আৰু সকলো সিদ্ধি দান কৰে।
Verse 57
ओंगांगींगूंगैंगौंगः सप्ताक्षरोऽयं महामंत्रः । ओंगणपतिमंत्रस्य गणको नाम ऋषिः विघ्नेश्वरो देवता गं बीजम् ओंशक्तिः पूजार्थे जपार्थे वा तिलकार्थे वा मनस ईप्सितार्थे होमार्थे वा विनियोग इति । साध कस्य पूर्वं तिलककरणम् । ओंगांगणपतये नमः । इति तिलकस्योपरि अक्षतान्दद्यात् अनेन मन्त्रेण । ॐ गांगणपतये नमः । इति तिलकमंत्रः । ओंगां गणपतये नमः । अनेन मंत्रेण गणेशाय पुष्पांजलित्रयं दद्यात् । मूलमंत्रेणात्र चंदनगंधपुष्पधूपदीपनैवेद्यपूगीफल तांबूलादिकं दद्यात् । अत ऊर्ध्वं मूलमन्त्रेण जपं कुर्यात् । अष्टोत्तरशतं सहस्रं लक्षं कोटिं चेति यथाशक्ति जप्त्वा दशांशहोमार्थे गणेशाग्नये आवाहयामीति अग्निमावाह्य । ॐ गां गणपतये स्वाहेति मन्त्रेण गुग्गुलगुटिकाभिर्होमं विदध्याद्विनियोगं चेति गाणेश्वरो ताकल्पः । य एवं सर्व विघ्नेषु साधयेन्मन्त्रमुत्तमम् । सर्वविघ्नानि नश्यंति मनोभीष्टं च सिध्यति
“ওঁ গাঁ গীঁ গূঁ গৈঁ গৌঁ গঃ”—এইটো সাত অক্ষৰৰ মহামন্ত্র। ওঁ-গণপতি মন্ত্রৰ ঋষি গণক; দেবতা বিঘ্নেশ্বৰ; ‘গং’ বীজ, ‘ওঁ’ শক্তি। ইয়াৰ বিনিয়োগ পূজা, জপ, তিলক, মনৰ ইচ্ছিত অৰ্থসিদ্ধি আৰু হোমত। প্ৰথমে সাধকে তিলক কৰিব; তাৰ ওপৰত অক্ষত থৈ ক’ব: “ওঁ গাঁ গণপতয়ে নমঃ।” এই মন্ত্রে গণেশলৈ তিন মুঠ ফুল অৰ্পণ কৰিব; আৰু মূলমন্ত্রে চন্দন, গন্ধ, পুষ্প, ধূপ, দীপ, নৈবেদ্য, পুগীফল, ফল, তাম্বূল আদি নিবেদন কৰিব। তাৰ পাছত মূলমন্ত্রে জপ কৰিব—১০৮, ১০০০, লক্ষ বা কোটি পৰ্যন্ত যথাশক্তি; আৰু দশাংশ হোমৰ বাবে “গণেশাগ্নয়ে আৱাহয়ামি” বুলি অগ্নি আৱাহন কৰি, “ওঁ গাঁ গণপতয়ে স্বাহা” মন্ত্রে গুগ্গুল গুটিকাৰে হোম কৰিব। এইয়ে গণেশ্বৰ-তাকল্প। যিয়ে সকলো বিঘ্নত এই উত্তম মন্ত্র সাধে, তাৰ সকলো বিঘ্ন নাশ হয় আৰু মনোবাঞ্ছিত সিদ্ধ হয়।
Verse 58
डाकिन्यो यातुधानाश्च प्रेताद्याश्च भयंकराः । शत्रूणां जायते नाशो वशीकरणमेव च
ডাকিনী, যাতুধান আৰু প্ৰেত আদি ভয়ংকৰ সত্তাসকল দমন হয়; শত্রুসকলৰ বিনাশ ঘটে আৰু বৈৰী শক্তিৰ ওপৰত বশীকৰণ তথা অধিকার লাভ হয়।
Verse 59
इमं गाणेश्वरं कल्पं विजानन्विजयोऽपि च । तिलकं विधिना कृत्वा जप्त्वा चाष्टोत्तरं शतम्
এই গাণেশ্বৰ কল্প-বিধি জানি, বিজয়েও বিধি মতে তিলক ধৰি (মন্ত্ৰ) অষ্টোত্তৰ শতবাৰ জপ কৰিলে।
Verse 60
दशांशं गुटिका हुत्वा पूज्य सिद्धिविनायकम् । सिद्धेयक्षेत्रपालस्य चक्रे पूजां ततो निशि
দশমাংশ হোমৰূপে গুগ্গুলুৰ গুটি আহুতি দি, সিদ্ধি-বিনায়কক পূজা কৰিলে; তাৰ পিছত নিশাত সিদ্ধ যক্ষ ক্ষেত্ৰপালৰো পূজা সম্পন্ন কৰিলে।
Verse 61
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां प्रथमे माहेश्वरखण्डे कौमारिकाखण्डे महाविद्यासाधने गाणेश्वरकल्पवर्णनंनामैकषष्टितमोऽध्यायः
ইতি শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশীতিসাহস্ৰ্য সংহিতাৰ প্ৰথম মাহেশ্বৰখণ্ডৰ কৌমাৰিকাখণ্ডত মহাবিদ্যা-সাধন অংশৰ অন্তৰ্গত ‘গাণেশ্বৰ কল্পবৰ্ণন’ নামক একষষ্টিতম অধ্যায় সমাপ্ত।