Adhyaya 24

Verse 1

नारद उवाच । एवं श्रुत्वा सभार्यः स प्रमोदप्लुतमानसः । प्रणम्य मामिति प्राह यद्येवं पुण्यवानहम्

নাৰদ ক’লে: এই কথা শুনি তেওঁ পত্নীসহ হৃদয়ত আনন্দে আপ্লুত হ’ল। মোক প্ৰণাম কৰি ক’লে, “যদি সঁচাকৈ মই ইমান পুণ্যৱান হওঁ…”

Verse 2

पुनः किंचित्प्रवक्ष्यामि पुत्र्या मे दक्षिणः करः । उत्तानः कारणं किं तच्छ्रोतुमिच्छामि नारद

“আৰু কিছুমান কথা ক’ম: মোৰ কন্যাৰ দক্ষিণ হাত ওপৰলৈ উত্তান হৈ আছে—তাৰ কাৰণ কি? হে নাৰদ, মই সেয়া শুনিব বিচাৰোঁ।”

Verse 3

इति पृष्टोऽस्मि शैलेन प्रावोचं कारणं तदा । सर्वदैव करो ह्यस्याः सर्वेषां प्राणिनां प्रति

পৰ্বত (হিমালয়)য়ে সোধা হোৱাত মই তেতিয়া কাৰণ ক’লোঁ: তাইৰ হাত সদায় সকলো প্ৰাণীৰ প্ৰতি কৰুণাৰে প্ৰসাৰিত থাকে।

Verse 4

अभयस्य प्रदाताऽसावुत्तानस्तु करस्ततः । एषा भार्या जगद्भर्तुर्वृषांकस्य महीधर

সেয়ে উত্তোলিত হাতেই অভয় দান কৰে। হে পৃথিৱীধাৰক পৰ্বত! এইজনী জগতৰ ভৰ্ত্তা বৃষাঙ্ক (বৃষচিহ্নধাৰী শিৱ)ৰ পত্নী।

Verse 5

जननी सर्वलोकस्य भाविनी भूतभाविनी । तद्यथा शीघ्रमेवैषा योगं यातु पिनाकिना

তাই সকলো লোকৰ জননী—কল্যাণকাৰিণী, সকলো ভূতৰ বাবে মঙ্গলময়ী। সেয়ে পিনাকিন (পিনাকধাৰী শিৱ)ৰ সৈতে তাই শীঘ্ৰেই যোগ লাভ কৰক।

Verse 6

त्वया विधेयं विधिवत्तथा शैलेन्द्रसत्तम । अस्त्यत्र सुमहतकार्यं देवानां हिमभूधर

হে পৰ্বতৰ অধিপতি, শ্ৰেষ্ঠ শৈলেন্দ্ৰ! বিধি অনুসাৰে তুমি এই কাৰ্য যথাযথভাৱে কৰিব লাগিব। হে হিমভূধৰ, ইয়াত দেৱতাসকলৰ এক অতি মহান কাৰ্য আছে।

Verse 7

इति प्रोच्य तमापृच्छ्य प्रावोचं वासवाय तत् । मम भूयस्तु कर्तव्यं तन्मया कृतमेव हि

এইদৰে কৈ আৰু তেওঁৰ পৰা বিদায় লৈ মই সেই বিষয় বসৱ (ইন্দ্ৰ)ক ক’লোঁ। মোৰ পৰা আৰু যি কৰিবলগীয়া আছিল—সেয়া মই ইতিমধ্যে কৰি থৈছিলোঁ।

Verse 8

किं तु पंचशरः प्रेर्यः कार्यशेषेऽत्र वासव । इत्यादिश्य गतश्चाहं तारकं प्रति फाल्गुन

কিন্তু, হে বাসৱ! কাৰ্যৰ অৱশিষ্ট অংশৰ বাবে পঞ্চশৰ কামদেৱক প্ৰেৰণা দিব লাগিব। এইদৰে আদেশ দি, হে ফাল্গুন, মই তাৰকলৈ গমন কৰিলোঁ।

Verse 9

कलिप्रियत्वात्तस्यैनमर्थं कथयितुं स्फुटम् । हिमाद्रिरपि मे वाक्यप्रेरितः पार्वतीं प्रति

তেওঁ কলিহে প্ৰিয় বুলি এই উদ্দেশ্য স্পষ্টকৈ ক’বলৈ কঠিন হৈছিল। আৰু মোৰ বাক্যৰ প্ৰেৰণা পাই হিমাদ্ৰিও পাৰ্বতীৰ দিশে উদ্যোগী হ’ল।

Verse 10

भवस्याराधनां कर्तुं ससखीमादिशत्तदा । सा तं परिचचारेशं तस्या दृष्ट्वा सुशीलताम्

তেতিয়া তেওঁ তাইক—সখীৰ সৈতে—ভৱ (শিৱ)ৰ আৰাধনা কৰিবলৈ আদেশ দিলে। তাই সেই ঈশ্বৰক সেৱা কৰিলে; আৰু তাইৰ সুশীলতা দেখি (দেৱ অনুগ্রহ জাগিল)।

Verse 11

पुष्पतोयफलाद्यानि नियुक्ता पार्वती व्यधात् । महेन्द्रोपि च मद्वाक्यात्स्मरं सस्मार भारत

এইদৰে নিযুক্ত হৈ পাৰ্বতীয়ে ফুল, জল, ফল আদি সাজিলে। আৰু, হে ভাৰত, মোৰ কথামাত্ৰতেই মহেন্দ্ৰই স্মৰ (কামদেৱ)ক স্মৰণ কৰিলে।

Verse 12

स च तत्स्मरणं ज्ञात्वा वसंतरतिसंयुतः । चूतांकुरास्त्रःऋ सहसा प्रादुरासीन्मनोभवः

তেওঁ (কামদেৱ) স্মৰণ হোৱা কথা জানি, বসন্ত আৰু ৰতিসহ, চূত-অংকুৰৰ অস্ত্ৰ ধৰি, হঠাতে প্ৰাদুৰ্ভূত হ’ল—মনোভৱ, কামৰ মনোজাত অধিপতি।

Verse 13

तमाह च वचो धीमान्स्मरन्निव च तं स्पृशन् । उपदेशेन बहुना किं त्वां प्रति रतिप्रिय

তেতিয়া ধীমান জনে তাক বাক্য ক’লে, যেন স্মৰণ কৰাই আৰু কোমলভাৱে স্পৰ্শ কৰে: “হে ৰতি-প্ৰিয়, তোমাৰ প্ৰতি বহুত উপদেশৰ কি প্ৰয়োজন?”

Verse 14

चित्ते वससि तेन त्वं वेत्सि भूतमनोगतम् । तथापि त्वां वदिष्यामि स्वकार्यपरतां स्मरन्

তুমি চিত্তত বাস কৰা; সেয়ে যি ঘটিছে আৰু যি মনত স্থিৰ হৈছে, সেয়া তুমি জানো। তথাপি, তোমাৰ নিজ কৰ্তব্য-কাৰ্যত একাগ্ৰতা স্মৰণ কৰি, মই তোমাক ক’ম।

Verse 15

ममैकं सुमहत्कार्यं कर्तुमर्हसि मन्मथ । महेश्वरं कृपानाथं सतीभार्यावियोजितम्

“মোৰ এটা অতি মহান কাৰ্য আছে, যি তুমি সম্পন্ন কৰিবই লাগিব, হে মনমথ। কৃপানাথ মহেশ্বৰ সতি-পত্নীৰ পৰা বিচ্ছিন্ন হৈছে।”

Verse 16

संयोजय पुनर्देव्या हिमाद्रिगृहजातया । देवी देवश्च तुष्टौ ते करिष्यत इहेप्सितम्

“তেওঁক পুনৰ দেৱীৰ সৈতে সংযোগ কৰোৱা—হিমাদ্ৰিৰ গৃহত জন্মা (পাৰ্বতী) দেৱীৰ সৈতে। দেৱী আৰু দেৱ সন্তুষ্ট হ’লে, ইহলোকে তোমাৰ ইচ্ছিত ফল দান কৰিব।”

Verse 17

मदन उवाच । अलीकमेतद्देवेन्द्र स हि देवस्य पोरतिः । नान्यासादयितव्यानि तेजांसि मुनरब्रवीत्

মদনে ক’লে: “হে দেৱেন্দ্ৰ, এইটো নিষ্ফল। কিয়নো তেওঁ দেৱ (শিৱ)ৰ পূৰ্ব সঙ্গী। মুনিয়ে কৈছে—এনেকুৱা দিৱ্য তেজ-অগ্নিসমূহক অন্যভাবে সন্নিকট কৰা উচিত নহয়।”

Verse 18

वेदान्तेषु च मां विप्रा गर्हसंयति पुनःपुनः । महाशनो महापाप्मा कामोऽयम नलो गहान्

বেদান্তসমূহতো, হে বিপ্ৰসকল, তোমালোকে মোক পুনঃপুনঃ নিন্দা কৰা: ‘এই কাম মহাভোজী, মহাপাপী—অগ্নিৰ দৰে গৃহসমূহ দগ্ধ কৰি গ্ৰাস কৰে।’

Verse 19

आवृतं ज्ञानमेतेन ज्ञानिनां नित्यवैरिणा । तस्मादयं सदा त्याज्यः कामऽहिरिव सत्तमैः

এই (কামনা) দ্বাৰা—জ্ঞানীৰ নিত্য বৈৰী—জ্ঞান আৱৃত হয়। সেয়ে সত্তম লোকসকলে কামক সদায় ত্যাগ কৰিব লাগে, সাপৰ দৰে।

Verse 20

एवं शीलस्य मे कस्मात्प्रतुष्यति महेश्वरः । मद्यपस्येव पापस्य वासुदेवो जगद्गुरः

মোৰ স্বভাৱ এনেকুৱা হ’লে মহেশ্বৰ কেনেকৈ মোক লৈ সন্তুষ্ট হ’ব? যেনেকৈ জগতগুৰু বাসুদেৱ কোনো পাপী মদ্যপায়ীৰ ওপৰত সন্তুষ্ট নহয়।

Verse 21

इंद्र उवाच । मैवं ब्रूहि महाभाग त्वां विनाकः पुमान्भुवि । धर्ममर्थं तथा कामं मोक्षं वा प्राप्तुमीश्वरः

ইন্দ্ৰে ক’লে: হে মহাভাগ, এনেকৈ নক’বা। তোমাক বাদ দি পৃথিৱীত কোনে ধৰ্ম, অৰ্থ, কাম বা মোক্ষো লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হ’ব?

Verse 22

यत्किंचित्साध्यते लोके मूलं तस्य च कामना । कथं कामं विनिंदति तस्मात्ते मोक्षसाधकाः

জগতত যি কিবা সাধিত হয়, তাৰ মূলেই কামনা। তেন্তে কামক কেনেকৈ নিন্দা কৰিব? সেয়ে মোক্ষসাধকসকলেও ইয়াক (শুদ্ধ ৰূপে) আশ্ৰয় লয়।

Verse 23

सत्यं चापि श्रुतेर्वाक्यं तव रूपं त्रिधागतम् । तामसं राजसं चैव सात्त्विकं चापि मन्मथ

আৰু শ্ৰুতিৰ বচন নিশ্চয় সত্য: হে মনমথ, তোমাৰ ৰূপ ত্ৰিধা—তামস, ৰাজস আৰু সাত্ত্বিক।

Verse 24

अमुक्तितः कामनया रूपं तत्तामसं तव । सुखबुद्ध्या स्पृहा या च रूपं तद्राजसं तव

মুক্তিৰ পৰা বঞ্চিত বন্ধন-চেতনা পৰা যি কামনা উঠে, সেয়াই তোমাৰ তামস ৰূপ। আৰু সুখ-বুদ্ধিৰ পৰা জন্মা যি স্পৃহা, সেয়াই তোমাৰ ৰাজস ৰূপ।

Verse 25

केवलं यावदर्थार्थं तद्रूपं सात्त्विकं तव । तत्ते रूपत्रयमिदं ब्रूहि नोपासते हि के

কিন্তু নিজৰ উদ্দেশ্য সিদ্ধিৰ বাবে যিমান প্ৰয়োজন তিমানেই যি কামনা, সেয়াই তোমাৰ সাত্ত্বিক ৰূপ। তোমাৰ এই ত্ৰিৰূপ স্বভাৱ কোৱা; সঁচাকৈ কোনে তোমাক উপাসনা নকৰে?

Verse 26

त्वं साक्षात्परमः पूज्यः कुरु कार्यमिदं हि नः । अथ वा पीडितान्दृष्ट्वा सामान्यानपि पंडिताः । स्वप्राणैरपि त्रायांति परमेतन्महाफलम्

তুমি সाक्षাৎ পৰম পূজ্য; আমাৰ বাবে এই কাৰ্য সম্পন্ন কৰা। আৰু দুখিত জীৱক দেখি পণ্ডিতসকলেও, সাধাৰণ লোককো নিজৰ প্ৰাণৰ ঝুঁকি লৈ ৰক্ষা কৰে—ইয়াই পৰম মহাফল।

Verse 27

इति संचिंत्य कार्यं त्वं सर्वथा कुरु तत्स्फुटम्

এইদৰে চিন্তা কৰি, তুমি সেই কাৰ্য সকলোভাৱে নিশ্চয় সম্পন্ন কৰা—স্পষ্টভাৱে, বিনা ত্ৰুটি।

Verse 28

इत्या कर्ण्य तथेत्युक्त्वा वसंतरतिसंयुतः । पिकादिसैन्यसंपन्नो हिमाद्रिं प्रययौ स्मरः

এই কথা শুনি স্মৰ (কামদেৱ) ক’লে, “তথাস্তु”; তাৰ পাছত বসন্ত আৰু ৰতি-সহ, কোকিল আদি সৈন্যেৰে সমৃদ্ধ হৈ, সি হিমাদ্ৰি (হিমালয়) অভিমুখে যাত্ৰা কৰিলে।

Verse 29

तत्रापश्यत शंभोः स पुण्यमाश्रममंडलम् । नानावृक्षसमाकीर्णं शांतसत्त्वसमाकुलम्

তাত সি শম্ভুৰ পুণ্যময় আশ্ৰম-মণ্ডল দেখিলে—নানাবিধ বৃক্ষৰে ভৰপূৰ আৰু শান্ত স্বভাৱৰ সত্ত্বেৰে পৰিপূৰ্ণ।

Verse 30

तत्रापश्यत्त्रिनेत्रस्य वीरकंनाम द्वारपम् । यथा साक्षान्महेशानं गणआंश्चायुतशोऽस्य च

তাত সি ত্ৰিনেত্ৰ প্ৰভুৰ দ্বাৰপাল ‘বীৰক’ নামধাৰীজনক দেখিলে; আৰু তেওঁৰ অগণন গণসমূহকো দেখিলে—যেন সाक्षাৎ মহেশানেই উপস্থিত।

Verse 31

ददर्श च महेशानं नासाग्रकृतलोचनम् । देवदारुद्रुमच्छायावेदिका मध्यमाश्रितम् । समाकायं सुखासीनं समाधिस्थं महेश्वरम्

সি মহেশানক দেখিলে—নাসাগ্ৰত দৃষ্টি স্থিৰ কৰি; দেৱদাৰু বৃক্ষৰ ছাঁত থকা বেদিকাৰ মধ্যভাগত আশ্ৰিত, সমাকায়, সুখাসীন, সমাধিস্থ মহেশ্বৰ।

Verse 32

निस्तरंगं विनिर्गृह्य स्थितमिंद्रियगोचरान् । आत्मानमात्मना देवं प्रविष्टं तपसो निधिम्

ইন্দ্ৰিয়গোচৰ বিষয়সমূহ সংযম কৰি আৰু মনক নিৰ্তৰঙ্গ কৰি, সি আত্মাত স্থিত হ’ল—আত্মাৰ দ্বাৰাই তপস্যাৰ নিধান সেই দেৱতাত প্ৰবেশ কৰিলে।

Verse 33

तं तथाविधमालोक्य सोंतर्भेदाय यत्नवान् । भ्रमरध्वनिव्याजेन विवेश मदनो मनः

তেওঁক তেনেদৰে অৱস্থাত দেখি, অন্তৰস্থিত ধ্যান-স্থিতি ভাঙিবলৈ উদ্‌গ্ৰীৱ কামদেৱে ভ্ৰমৰৰ গুঞ্জনৰ ছলত মনৰ পথেদি ভিতৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিলে।

Verse 34

एतस्मिन्नंतरे देवो विकासितविलोचनः । सस्मार नगराजस्य तनयां रक्तमानसः

ঠিক সেই মুহূর্ততে দেৱে বিকশিত নয়নে চকু মেলিলে; আৰু কামনাৰে ৰঞ্জিত মনত পৰ্বতৰাজৰ কন্যাক স্মৰণ কৰিলে।

Verse 35

निवेदिता वीरकेण विवेश च गिरेः सुता । तस्मिन्काले महाभागा सदा यद्वदुपैति सा

বীৰকে জনোৱাত গিৰিৰ সুতা ভিতৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিলে। সেই সময়ত মহাভাগ্যৱতীজনী সদায় যিদৰে আহে, তেনেদৰেই নিজৰ অভ্যাসমতে আগবাঢ়িল।

Verse 36

ततस्तस्यां मनः स्वीयमनुरक्तमवेक्ष्य च । निगृह्य लीलया देवः स्वकं पृष्ठमवैक्षत । तावदापूर्णधनुषमपश्यत रतिप्रियम्

তাৰ পাছত নিজৰ মন তাইৰ প্ৰতি অনুৰক্ত হোৱা দেখি, দেৱে লীলাৰে তাক সংযত কৰি পিঠিফালে চালে। তেতিয়াই তেওঁ ৰতিৰ প্ৰিয় কামদেৱক সম্পূৰ্ণ টান ধনু হাতে দেখিলে।

Verse 37

तन्नाशकृपया देवो नानास्थानेषु सोऽगमत् । तावत्पस्यति पृष्ठस्तमाकृष्य धनुषः शरम्

তাক বিনাশ নকৰাৰ কৰুণাৰে দেৱে নানা ঠাইলৈ গ’ল। তথাপি তেওঁ পিঠিফালে তাকেই দেখিলে—ধনুৰ পৰা শৰ টানি লোৱা অৱস্থাত।

Verse 38

स नदीः पर्वताश्चैव आश्रमान्सरसीस्तथा । परिभ्रमन्महादेवः पृष्ठस्थं तमवैक्षत

সেই নদী, পৰ্বত, আশ্ৰম আৰু সৰোবৰৰ মাজে মাজে ভ্ৰমি ফুৰিলে; মহাদেৱে যেতিয়াই গতি কৰিলে, তেতিয়াই তেওঁক নিজৰ পিঠিৰ পিছফালে স্থিত দেখিলে।

Verse 39

जगत्त्रयं परिभ्रम्य पुनरागात्स्वमाश्रमम् । पृष्ठस्थमेव तं वीक्ष्य निःश्वासं मुमुचे हरः

জগতৰ ত্ৰয় ভ্ৰমি তেওঁ পুনৰ নিজৰ আশ্ৰমলৈ উভতি আহিল। তেওঁক এতিয়াও পিঠিৰ পিছফালে দেখিয়েই হৰে এক দীঘল নিশ্বাস এৰিলে।

Verse 40

ततस्तृतीयनेत्रोत्थवह्निना नाकवासिनाम् । क्रोशतां गमितः कामो भस्मत्वं पांडुनंदन

তাৰ পাছত তৃতীয় নয়নৰ পৰা উদ্ভূত অগ্নিয়ে, স্বৰ্গবাসীসকলৰ ক্ৰন্দনৰ মাজতে, কামদেৱক ভস্ম কৰি পেলালে—হে পাণ্ডুনন্দন।

Verse 41

सस तु तं भस्मसात्कृत्वा हरनेत्रोद्भवोऽनलः । व्यजृंभत जगद्दग्धुं ज्वालापूरितदिङ्मुखः

তাক ভস্ম কৰি, হৰৰ নয়নৰ পৰা জন্মা সেই অগ্নি পুনৰ উগ্ৰভাৱে জ্বলি উঠিল, যেন সমগ্ৰ জগত দগ্ধ কৰিব; চাৰিও দিশৰ মুখ জ্বালাৰে পূৰ্ণ হ’ল।

Verse 42

ततो भवो जगद्धेतोर्व्यभजज्जातवेदसम् । साहंकारे जने चंद्रे सुमनस्सु च गीतके

তেতিয়া ভৱ, জগতৰ কাৰণ, সেই জাতৱেদস অগ্নিক ভাগ কৰি দিলে—অহংকাৰত, জনসমূহত, চন্দ্ৰত, পুষ্পত আৰু গীতত।

Verse 43

भृंगेषु कोकिलास्येषु विहारेषु स्मरानलम् । तत्प्राप्तौ स्नेहसंयुक्तं कामिनां हृदयं किल

ভ্ৰমৰ, কোকিলৰ কণ্ঠ আৰু বিহাৰ-বনত স্মৰৰ অগ্নি বাস কৰে; তাক লাভ কৰিলে কামুকসকলৰ হৃদয় নিশ্চয় স্নেহে বন্ধন হয়।

Verse 44

ज्वालयत्यनिशं सोऽग्निर्दुश्चिकित्स्योऽसुखावहः । विलोक्य हरनिःश्वासज्वालाभस्मीकृतं स्मरम्

সেই অগ্নি অনবরত জ্বলে—চিকিৎসা-কঠিন আৰু দুঃখদায়ক; বিশেষকৈ হৰৰ নিশ্বাসৰ জ্বালাই স্মৰক ভস্মীভূত হোৱা দেখিলে।

Verse 45

विललाप रतिर्द्दीना मधुना बंधुना सह । विलपंती सुबहुशो मधुना परिसांत्विता

দীন ৰতিয়ে নিজৰ বান্ধৱ মধুৰ সৈতে একেলগে বিলাপ কৰিলে; বাৰে বাৰে কন্দা ৰতীক মধুৱে সান্ত্বনা দিলে।

Verse 46

रत्याः प्रलापमाकर्ण्य देवदेवो वृषध्वजः । कृपया परया प्राह कामपत्नीं निरीक्ष्य च

ৰতীৰ বিলাপ শুনি দেবদেব বৃষধ্বজ প্ৰভু (শিৱ) কামৰ পত্নীক চাই পৰম কৃপাৰে ক’লে।

Verse 47

अमूर्तोऽपि ह्ययं भद्रे कार्यं सर्वं पतिस्तव । रतिकाले ध्रुवं बाले करिष्यति न संशयः

“ভদ্ৰে, এতিয়া তোমাৰ পতি অমূৰ্ত হ’লেও সকলো কাৰ্য সম্পন্ন কৰিব। হে বালে, ৰতি-কাল আহিলে সি নিশ্চয় কৰিম—সন্দেহ নাই।”

Verse 48

यदा विष्णुश्च भविता वसुदेवात्मजो विभुः । तदै तस्य सुतो यः स्यात्सपतिस्ते भविष्यति

যেতিয়া সর্বশক্তিমান প্ৰভু বিষ্ণু বসুদেৱৰ পুত্ৰ ৰূপে অৱতীৰ্ণ হ’ব, তেতিয়া তেওঁৰ যি পুত্ৰ জন্মিব, সেয়াই তোমাৰ স্বামী হ’ব।

Verse 49

सा प्रणम्य ततो रुद्रमिति प्रोक्ता रतिस्ततः । जगाम स्वेच्छया गत्या वसंतादिभिरन्विता

এইদৰে উপদেশ পাই ৰতিয়ে ৰুদ্ৰক প্ৰণাম কৰিলে; তাৰ পাছত বসন্ত আদি সঙ্গীসকলসহ, নিজৰ ইচ্ছামতে গতি লৈ সি প্ৰস্থান কৰিলে।