Adhyaya 6

Verse 1

स्कंद उवाच । अथेशाज्ञां समादाय गजवक्त्रः प्रतस्थिवान् । शंभोः काश्यागमोपायं चिंतयन्मंदराद्रितः

স্কন্দ ক’লে: তেতিয়া ঈশ্বৰ-আজ্ঞা গ্ৰহণ কৰি গজবক্ত্ৰে যাত্ৰা কৰিলে—মন্দৰ পৰ্বতৰ পৰা, শম্ভু কেনেকৈ কাশীলৈ আহিব পাৰে সেই উপায় চিন্তা কৰি।

Verse 2

प्राप्य वाराणसीं तूर्णमाशु स्यंदनगो विभुः । वाडवीं मूर्तिमालंब्य प्राविशच्छकुनैः स्तुतः

দ্ৰুতগতিতে বাৰাণসী লাভ কৰি, ৰথাৰূঢ় মহাবলী বিভুৱে ৱাডৱী (ঘোঁৰী) মূৰ্তি অৱলম্বন কৰি, শুভ শকুন-পক্ষীৰ স্তৱত প্ৰশংসিত হৈ নগৰত প্ৰৱেশ কৰিলে।

Verse 3

नक्षत्रपाठको भूत्वा वृद्धः प्रत्यवरोधगः । चचार मध्ये नगरं पौराणां प्रीतिमावहन्

নক্ষত্ৰ-পাঠক হৈ, বাধাহীনভাৱে চলা এজন বৃদ্ধৰূপে তেওঁ নগৰৰ মাজমজিয়াত বিচৰণ কৰিলে আৰু নগৰবাসীৰ হৃদয়ত আনন্দ আনিলে।

Verse 4

स्वयमेव निशाभागे स्वप्नं संदर्शयन्नृणाम् । प्रातस्तेषां गृहान्गत्वा तेषां वक्ति बलाबलम्

নিশাৰ ভাগতেই তেওঁ নিজে মানুহক স্বপ্ন দেখুৱাই; আৰু পুৱাতে তেওঁলোকৰ ঘৰলৈ গৈ, তেওঁলোকৰ বল-অবল (শক্তি-দুৰ্বলতা) ক’ত আছে সেয়া কৈ দিত।

Verse 5

भवद्भिरद्य रात्रौ यद्दृष्टं स्वप्नविचेष्टितम् । भवत्कौतूहलोत्पत्त्यै तदेव कथयाम्यहम्

“আজি ৰাতি তোমালোকে যি স্বপ্ন-দৃশ্য দেখিলা, তোমালোকৰ কৌতূহল নিবাৰণৰ বাবে সেই কথাই মই ক’ম।”

Verse 6

स्वपता भवता रात्रौ तुर्ये यामे महाह्रदः । अदर्शि तत्र च भवान्मज्जन्मज्जंस्तटंगतः

“তুমি ৰাতি শুই থাকোঁতে, চতুৰ্থ প্ৰহৰত এটা মহাহ্ৰদ দেখিলা; তাত তুমি বাৰে বাৰে ডুব দিছিলা আৰু পুনৰ তীৰলৈ উঠি আহিছিলা বুলি দেখা গ’ল।”

Verse 7

तदंबुपिच्छिले पंके मग्नोन्मग्नोसि भूरिशः । दुःस्वप्नस्यास्य च महान्विपाकोति भयप्रदः

সেই পানীৰে পিচ্ছিল হোৱা কাদাত, হে ভূৰীশ, তুমি বাৰে বাৰে ডুবি পুনৰ ওপৰলৈ উঠিছা। এই দুঃস্বপ্নৰ বিপাক নিশ্চয়েই মহা ভয়ংকৰ আৰু অতিশয় ভয়দায়ক।

Verse 8

काषायवसनो मुंडः प्रैक्ष्यहो भवतापि यः । परितापं महानेष जनयिष्यति दारुणम्

যি মুণ্ডিত মস্তকধাৰী কাষায় বস্ত্ৰপিন্ধা পুৰুষক তুমিো দেখিলা—হায়—সেইজনেই মহা আৰু দাৰুণ পৰিতাপ জন্মাব।

Verse 9

रात्रौ सूर्यग्रहो दृष्टो महानिष्टकरो ध्रुवम् । ऐंद्रधनुर्द्वयं रात्रौ यदलोकि न तच्छुभम्

ৰাতিত সূৰ্যগ্ৰহণ দেখা নিশ্চয়েই মহা অনিষ্টকাৰী। আৰু ৰাতিত দ্বৈত ইন্দ্ৰধনু দেখা গ’লে সেয়াও শুভ নহয়।

Verse 10

प्रतीच्यां रविरागत्य प्रोद्यंतं व्योम्नि शीतगुम् । पातयामास भूपृष्ठे तद्राज्यभयसूचकम्

পশ্চিম দিশৰ পৰা আহি সূৰ্যই আকাশত উদয়মান চন্দ্ৰক আঘাত কৰি ভূমিত পেলাই দিলে—ই ৰাজ্যলৈ ভয় আৰু বিপদৰ সূচক।

Verse 11

युगपत्केतुयुगलं युध्यमानं परस्परम् । यददर्शि न तद्भद्रं राष्ट्रभंगाय केवलम्

যি দুটা কেতুক তুমি একেলগে পৰস্পৰে যুদ্ধ কৰা দেখিলা, সেয়া ভদ্ৰ নহয়; ই কেৱল ৰাজ্যভংগৰ সংকেত।

Verse 12

विशीर्यत्केशदशनं नीयमानं च दक्षिणे । आत्मानं यत्समद्राक्षीः कुटुंबस्यापि भीषणम्

তুমি নিজকে দেখিলা—চুলি আৰু দাঁত খসিছে, আৰু তোমাক দক্ষিণ দিশলৈ টানি লৈ যোৱা হৈছে; ই কুটুম্বৰ বাবেও অতি ভয়ংকৰ অশুভ লক্ষণ।

Verse 13

प्रासादध्वजभंगोयस्त्वयैक्षत निशाक्षये । राज्यक्षयकरं विद्धि महोत्पाताय निश्चितम्

নিশাৰ অন্তত তুমি যি প্ৰাসাদৰ ধ্বজা ভাঙি পৰোৱা দেখিলা, তাক ৰাজ্যক্ষয়ৰ কাৰণ বুলি জানিবা; ই মহা-উৎপাতৰ নিশ্চিত লক্ষণ।

Verse 14

नगरी प्लाविता स्वप्ने तरंगैः क्षीरनीरधेः । पक्षैस्त्रिचतुरैः शंके महाशंकां पुरौकसाम्

স্বপ্নত নগৰী ক্ষীৰ-সমুদ্ৰৰ ঢৌৱে প্লাৱিত হ’ল; মই শংকা কৰোঁ যে তিন বা চাৰিটা পক্ষৰ ভিতৰত নগৰবাসীৰ ওপৰত মহাভয় উঠিব।

Verse 15

स्वप्ने वानरयानेन यत्त्वमूढोसि दक्षिणाम् । अतस्तद्वंचनोपायः पुरत्यागो महामते

স্বপ্নত তুমি বানৰ-যানত মোহিত হৈ দক্ষিণলৈ নীয়মান হ’লা; সেয়ে সেই অশুভ নিবারণৰ উপায় হ’ল নগৰ ত্যাগ কৰা, হে মহামতে।

Verse 16

रुदती या त्वया दृष्टा महिलैका निशात्यये । मुक्तकेशी विवसना सा नारी श्रीरिवोद्गता

নিশাৰ অন্তত তুমি যি একাকী নাৰীক কান্দি থকা দেখিলা—মুক্তকেশী, বিবসনা—সেই নাৰী যেন শ্ৰী-লক্ষ্মী নিজেই উঠি আঁতৰি যোৱা সদৃশ।

Verse 17

देवालयस्य कलशो यत्त्वया वीक्षितः पतन् । दिनैः कतिपयैरेव राज्यभंगो भविष्यति

তুমি দেৱালয়ৰ কলশখন পতিত হোৱা দেখাৰ বাবে, কিছুমান দিনৰ ভিতৰতে ৰাজ্যৰ নিশ্চিত ভংগ ঘটিব।

Verse 18

पुरी परिवृता स्वप्ने मृगयूथैः समंततः । रोरूयमाणैरत्यर्थं मासेनैवोद्वसी भवेत्

যদি স্বপ্নত নগৰখন চাৰিওফালে বনৰীয়া পশুৰ জাকৰে ঘেৰাও কৰা আৰু ভয়ংকৰ চিঞৰ-বাখৰ কৰা দেখা যায়, তেন্তে এক মাহৰ ভিতৰতে সি উজাড় হৈ পৰে।

Verse 19

आतायियूकगृध्राद्यैः पुरीमुपरिचारिभिः । सूच्यतेत्याहितं किंचिद्ध्रुवमत्र निवासिनाम्

যেতিয়া নগৰত ডকাইত, উকুন, গৃধ্ৰ আদি উপদ্ৰৱকাৰী সঘন হৈ পৰে, তেতিয়া বুজিব লাগে যে ইয়াত বাস কৰা লোকসকলৰ বাবে কোনো অনিষ্ট নিশ্চিত।

Verse 20

स्वप्नोत्पातानिति बहूञ्शंसञ्शंसन्नितस्ततः । बहूनुच्चाटयांचक्रे स विघ्नेशः पुरौकसः

ইফালে-সিফালে বহু স্বপ্ন-উৎপাতৰ কথা ঘোষণা কৰি, নগৰবাসীৰ মাজৰ সেই বিঘ্নেশে ভয় দেখুৱাই বহু লোকক তাড়াই দিলে।

Verse 21

केषांचित्पुरतो वादीद्ग्रहचारं प्रदर्शयन् । एकराशिस्थिताः सौरि सितभौमा न शोभनाः

কিছুমান লোকৰ আগত এজন বক্তাই গ্ৰহচাৰ দেখুৱাই ক’লে— ‘শনি, শুক্ৰ আৰু মঙ্গল একে ৰাশিত অৱস্থিত হ’লে শুভ নহয়।’

Verse 22

सोयं धूमग्रहो व्योम्नि भित्त्वा सप्तर्षिमंडलम् । प्रयातः पश्चिमामाशां स नाशाय विशांपतेः

আকাশত এই ধূম্ৰকেতুৱে সপ্তর্ষিমণ্ডল ভেদি পশ্চিম দিশালৈ গ’ল—ই প্ৰজাপতি (ৰাজা)ৰ বিনাশৰ অশুভ সংকেত।

Verse 23

अतिचारगतो मंदः पुनर्वक्राध्व संस्थितः । पापग्रहसमायुक्तो न युक्तोयमिहेष्यते

শনি অতিচাৰ গতি লৈ গৈ পুনৰ বক্ৰপথত স্থিত হৈছে; পাপগ্ৰহৰ সৈতে যুক্ত এই যোগ ইহাত অনুচিত আৰু অমঙ্গল ফল সূচায়।

Verse 24

व्यतीते वासरे योयं भूकंपः समपद्यत । कंपं जनयतेऽतीव हृदो मेपि पुरौकसः

সেইদিন হোৱা ভূমিকম্পটোৱে এতিয়াও মোৰ হৃদয়ক অতিশয় কঁপাই তোলে, হে নগৰবাসী।

Verse 25

उदीच्यादक्षिणाशायां येयमुल्का प्रधाविता । विलीना च वियत्येव स निर्घातं न सा शुभा

উত্তৰ দিশৰ পৰা দক্ষিণলৈ ধাৱিত হোৱা এই উল্কা, আকাশতেই লীন হৈ গ’ল; নিৰ্ঘাত-গর্জনৰ সৈতে ই শুভ নহয়।

Verse 26

उन्मूलितो महामूलो महानिलरयेण यः । चत्वरे चैत्यवृक्षोयं महोत्पातं प्रशंसति

চত্বৰত থকা এই চৈত্যবৃক্ষ, গভীৰমূল হ’লেও, মহাবায়ুৰ ঝাপটাত উন্মূলিত হ’ল—ই মহা উৎপাতৰ ঘোষণা কৰে।

Verse 27

सूर्योदयमनुप्राप्य प्राच्यां शुष्कतरूपरि । करटो रारटीत्येष कटूत्कट भयप्रदः

সূৰ্যোদয় হ’তেই পূব দিশত শুকান গছৰ ওপৰত এটা উট চিঞৰি উঠিল—“ৰাৰটী!”—সেই কঠোৰ, কৰ্কশ ধ্বনিয়ে হঠাতে ভয় বিয়পালে।

Verse 28

मध्ये विपणि यतूर्णं कौचिच्चारण्यचारिणौ । मृगौ मृगयतां यातौ पौराणां पुरतोऽहितौ

বজাৰৰ মাজমজিয়াত, সাধাৰণতে অৰণ্যত ঘূৰি ফুৰা দুটা হৰিণ হঠাতে দৌৰাদৌৰি কৰিলে; নগৰবাসীৰ সন্মুখত দেখা দিলে—ই অশুভ দৰ্শন।

Verse 29

रसालशालमुकुलं वीक्ष्यते यच्छरद्यदः । महाकालभयं मन्येप्यकालेपि पुरौकसाम्

যেতিয়া আম আৰু শাল গছত ঋতুৰ বাহিৰে, যেন শৰৎকাল, কুঁহিপাত দেখা যায়—মই তাক মহাকালৰ ভয় বুলি মানো; অকালতো নগৰবাসীৰ ওপৰত সেই আতংক নামি আহে।

Verse 30

साध्वसंजनयित्वेति केचिदुच्चाटिताः पुरः । तेन विघ्नकृतापौराः कपटद्विजरूपिणा

এইদৰে আতংক জগাই কিছুমানক নগৰৰ পৰা উচ্ছেদ কৰা হ’ল; আৰু কপট ব্ৰাহ্মণৰ বেশ ধৰা এজনৰ দ্বাৰা নগৰবাসী নানা বিঘ্নত পতিত হ’ল।

Verse 31

अथ मध्येवरोधं स प्रविश्य निजमायया । दृष्टार्थमेव कथयन्स्त्रीणां विस्रंभभूरभूत्

তাৰ পাছত সি নিজৰ মায়াৰে নাৰীৰ অন্তঃপুৰত প্ৰৱেশ কৰিলে; কেৱল ‘দেখা কথাই’ যেন কৈ যুক্তিযুক্ত বচন উচ্চাৰি, সি নাৰীৰ বিশ্বাসৰ আধাৰ হৈ উঠিল।

Verse 32

तव पुत्रशतं जज्ञे सप्तोनं शुभलक्षणे । तेष्वेकस्तुरगारूढो बाह्याल्यां पतितो मृतः

হে শুভলক্ষণীয়া নাৰী, তুমি সাত কমকৈ শত পুত্ৰ জন্ম দিছা; তেওঁলোকৰ মাজত এজন ঘোঁৰাত আৰোহী বাহিৰৰ গলিত পৰি মৃত্যু বৰণ কৰিলে।

Verse 33

अंतर्वत्नी त्वियं कन्या जनयिष्यति शोभनाम् । एषा हि दुर्भगा पूर्वं सांप्रतं सुभगाऽभवत्

এই কন্যা গৰ্ভৱতী; সি এক শোভন সন্তান জন্ম দিব। পূৰ্বে যি দুর্ভাগিনী আছিল, এতিয়া সি সুভাগিনী হৈছে।

Verse 34

असौ हि राज्ञो राज्ञीनामत्यंतमिहवल्लभा । मुक्तालंकृतिरेतस्यै राज्ञा दत्ता निजोरसः

এই নাৰীজনী ৰজা আৰু ৰাণীসকলৰ অতি প্ৰিয়। ৰজাই নিজ বক্ষৰ পৰা উলিয়াই তেখেতক মুক্তাৰ অলংকাৰ দান কৰিছে।

Verse 35

पंचसप्तदिनान्येव जातानीतीह तर्क्यते । अस्यै राज्ञा प्रसादेन ग्रामौ दातुमुदीरितौ

ইয়াত ধাৰণা কৰা হয় যে এই ঘটনা ঘটাৰ পিছত কেৱল পাঁচৰ পৰা সাত দিনহে পাৰ হৈছে; আৰু ৰজাৰ অনুগ্রহে তেখেতক দুটা গাঁও দান কৰিবলৈ ঘোষণা কৰা হৈছে।

Verse 36

इति दृष्टार्थकथनै राज्ञीमान्योभवद्द्विजः । वर्णयंति च ता राज्ञः परोक्षेपि गुणान्बहून्

এনেদৰে ‘দৃষ্ট’ সত্যৰ কথনে দ্বিজজনী ৰাণীৰ দ্বাৰা সন্মানিত হ’ল; আৰু সেই নাৰীসকলে ৰজা অনুপস্থিত থাকিলেও তেখেতৰ বহু গুণ বৰ্ণনা কৰি থাকিল।

Verse 37

अहो यादृगसौ विप्रः सर्वत्रातिविचक्षणः । सुशीलश्च सुरूपश्च सत्यवाङ्मितभाषणः

আহা! কিমান আশ্চৰ্য এই বিপ্ৰ—সকলো বিষয়তে অতিশয় বিচক্ষণ; সু-শীল আৰু সুন্দৰ; সত্যভাষী আৰু মিতভাষী।

Verse 38

अलोलुप उदारश्च सदाचारो जितेंद्रियः । अपि स्वल्पेन संतुष्टः प्रतिग्रहपराङ्मुखः

লোভশূন্য আৰু উদাৰ; সদাচাৰত স্থিত আৰু ইন্দ্ৰিয়জয়ী; অল্পতেই সন্তুষ্ট, আৰু প্ৰতিগ্ৰহ (উপহাৰ গ্ৰহণ)ৰ পৰা বিমুখ।

Verse 39

जितक्रोधः प्रसन्नास्यस्त्वनसूयुरवंचकः । कृतज्ञः प्रीतिसुमुखः परिवादपराङ्मुखः

ক্ৰোধ জয় কৰা, প্ৰসন্ন মুখ; ঈৰ্ষাহীন আৰু প্ৰবঞ্চনাহীন; কৃতজ্ঞ, স্নেহত সু-মুখ, আৰু পৰিবাদ-নিন্দাৰ পৰা বিমুখ।

Verse 40

पुण्योपदेष्टा पुण्यात्मा सर्वव्रतपरायणः । शुचिः शुचिचरित्रश्च श्रुतिस्मृतिविशारदः

পুণ্যৰ উপদেশ দিয়া, পুণ্যাত্মা; সকলো ব্ৰতত পৰায়ণ; নিজে শুচি আৰু শুচিচৰিত্ৰ; শ্ৰুতি-স্মৃতিত বিশাৰদ।

Verse 41

धीरः पुण्येतिहासज्ञः सर्वदृक्सर्वसंमतः । कलाकलापकुशलो ज्योतिःशास्त्रविदुत्तमः

ধীৰ আৰু জ্ঞানী; পুণ্য ইতিাহাসৰ জ্ঞাতা; সুদৃষ্টিসম্পন্ন আৰু সৰ্বসম্মত; কলাৰ সমগ্ৰ গুচ্ছত কুশলী, আৰু জ্যোতিষশাস্ত্ৰবিদসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ।

Verse 42

क्षमी कुलीनोऽकृपणो भोक्ता निर्मलमानसः । इत्यादि गुणसंपन्नः कोपि क्वापि न दृग्गतः

ক্ষান্ত, কুলীন, অকৃপণ, যথাযথ ভোগ কৰিব পৰা আৰু নিৰ্মল মনৰ অধিকাৰী—এনে আদি গুণেৰে সম্পন্ন মানুহ ক’তো বিৰলেই দেখা যায়।

Verse 43

इत्थं तास्तद्गुणग्रामं वर्णयंत्यः पदेपदे । कालं विनोदयंति स्म अंतःपुरचराः स्त्रियः

এইদৰে অন্তঃপুৰৰ নাৰীসকলে পদে পদে তেওঁৰ গুণসমূহৰ সমষ্টি বৰ্ণনা কৰি, মনোৰম কথোপকথনত সময় কটাইছিল।

Verse 44

एकदावसरं प्राप्य दिवोदासस्य भूभुजः । राज्ञी लीलावती नाम राज्ञे तं विन्यवेदयत्

এদিন সুযোগ পাই, লীলাৱতী নামৰ ৰাণীয়ে ভূভুজ দিৱোদাস ৰজাক তেওঁৰ বিষয়ে জনালে।

Verse 45

राजन्वृद्धो गुणैर्वृद्धो ब्राह्मणः सुविचक्षणः । एकोस्ति स तु द्रष्टव्यो मूर्तो ब्रह्मनिधिः परः

হে ৰাজন! এজন ব্ৰাহ্মণ আছে—বয়সে বৃদ্ধ আৰু গুণে তাতোকৈও বৃদ্ধ, অতি সুবিচক্ষণ। তেওঁ একমাত্ৰ; তেওঁৰ দৰ্শন কৰাই উচিত—দেহধাৰী পৰম ব্ৰহ্ম-নিধি যেন।

Verse 46

राज्ञी राज्ञा कृतानुज्ञा सखीं प्रेष्य विचक्षणाम् । आनिनाय च तं विप्रं ब्राह्मं तेज इवांगवत्

ৰাজাৰ অনুমতি পাই ৰাণীয়ে এজনী বিচক্ষণ সখীক পঠিয়ালে; আৰু সেই বিপ্ৰক আনিলে—যেন ব্ৰাহ্ম তেজেই দেহ ধৰি আহিল।

Verse 47

राजापि दूरादायांतं त विलोक्यमहीसुरम् । यत्राकृतिर्गुणास्तत्र जहर्षेति वदन्हृदि

ৰাজাও দূৰৰ পৰা আগবাঢ়ি অহা সেই মহীসুৰ ব্ৰাহ্মণক দেখি অন্তৰত আনন্দিত হ’ল আৰু ক’লে: য’ত এনে মহৎ আকাৰ-প্ৰভা থাকে, তাতেই গুণসমূহো নিবাস কৰে।

Verse 48

पदैर्द्वित्रैर्नृपतिना कृताभ्युत्थानसत्कृतिः । चतुर्निगमजाभिः स तमाशीर्भिरनंदयत्

নৃপতিয়ে সন্মানসূচকভাৱে এক-দুই খোজ আগবাঢ়ি উঠি অভ্যুত্থান-সত্কাৰ কৰিলে; আৰু সেই ব্ৰাহ্মণে চাৰিও বেদৰ পৰা উদ্ভূত আশীৰ্বাদেৰে তাক আনন্দিত কৰিলে।

Verse 49

कृतप्रणामो राज्ञा स सादरं दत्तमासनम् । भेजेथ कुशलं पृष्टः स राज्ञा तेन भूपतिः

ৰাজাই প্ৰণাম কৰাৰ পাছত, সেই ব্ৰাহ্মণে সাদৰে দিয়া আসন গ্ৰহণ কৰিলে। সেই ভূপতিয়ে কুশল-প্ৰশ্ন কৰাত, তেওঁ মঙ্গলময় বাক্যেৰে উত্তৰ দিলে।

Verse 50

परस्परं कुशलिनौ कुशलौ च कथागमे । प्रश्नोत्तराभ्यां संतुष्टौ द्विजवर्य क्षमाभृतौ

দুয়োয়ে পৰস্পৰে কুশল-সংবাদ ল’লে আৰু শিষ্ট কথোপকথনত নিপুণ আছিল। প্ৰশ্নোত্তৰে দুয়ো সন্তুষ্ট হ’ল—হে শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণ—দুয়ো ধৈৰ্য আৰু ক্ষমা ধাৰণকাৰী।

Verse 51

कथावसाने राज्ञाथ गेहं विससृजे द्विजः । लब्धमानमहापूजः स स्वमाश्रममाविशत्

কথা-বাৰ্তা শেষ হোৱাত, সেই ব্ৰাহ্মণে ৰজাৰ গৃহৰ পৰা বিদায় ল’লে। মান-সম্মান আৰু মহাপূজা লাভ কৰি তেওঁ নিজৰ আশ্ৰমত প্ৰৱেশ কৰিলে।

Verse 52

गतेऽथ स्वाश्रमं विप्रे दिवोदासो नरेश्वरः । लीलावत्याः पुरो विप्रं वर्णयामास भूरिशः

ব্ৰাহ্মণজন নিজৰ আশ্ৰমলৈ গ’লত, নৰেশ্বৰ দিৱোদাস ৰজাই লীলাৱতীৰ সন্মুখত সেই ব্ৰাহ্মণৰ কথা বহু বিস্তাৰে বৰ্ণনা কৰিলে।

Verse 53

महादेवि महाप्राज्ञे लीलावति गुणप्रिये । यथाशंसि तथा विप्रस्ततोपि गुणवत्तरः

হে মহাদেৱী, হে মহাপ্ৰাজ্ঞা গুণপ্ৰিয়ে লীলাৱতী! তুমি যিদৰে তেওঁৰ প্ৰশংসা কৰিছা, সেই ব্ৰাহ্মণ তেনেদৰেই; বৰঞ্চ তেওঁ গুণে অধিক সমৃদ্ধ।

Verse 54

अतीतं वेत्ति सकलं वर्तमानमवैति च । प्रष्टव्यः प्रातराहूय भविष्यं किंचिदेष वै

তেওঁ সমগ্ৰ অতীত জানে আৰু বৰ্তমানো বুজে। সেয়ে পুৱাতে তেওঁক মাতি ভবিষ্যৎ বিষয়ে কিঞ্চিৎ সুধিব লাগে—নিশ্চয় এইজন ক’ব পাৰে।

Verse 55

महाविभव संभारैर्महाभोगैरनेकधा । व्युष्टायां स नृपो रात्र्यां प्रातराहूतवान्द्विजम्

মহা বৈভৱৰ সামগ্ৰী আৰু নানা প্ৰকাৰ মহাভোগেৰে ৰাতি পাৰ হ’লত, ৰজাই পুৱাতে সেই দ্বিজক মাতিলে।

Verse 56

सत्कृत्य तं द्विजं भक्त्या दुकूलादि प्रदानतः । एकांते तं द्विजं राजा पप्रच्छ निजहृत्स्थितम्

ভক্তিৰে সেই দ্বিজক সৎকাৰ কৰি—উত্তম বস্ত্ৰ (দুকূল) আদি দান কৰি—ৰজাই একান্তত তেওঁৰ হৃদয়ত থকা কথাটি সেই ব্ৰাহ্মণক সুধিলে।

Verse 57

राजोवाच । द्विजवर्यो भवानेकः प्रतिभातीति निश्चितम् । यथातत्त्ववती ते धीर्न तथान्यस्य मे मतिः

ৰাজাই ক’লে: “হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, মোৰ নিকট নিশ্চিত যে সত্যদৰ্শী একমাত্ৰ আপুনিয়েই। আপোনাৰ বুদ্ধি যাথাৰ্থ তত্ত্বত স্থিত; আন কাৰো বিষয়ে মোৰ এনে মত নাই।”

Verse 58

दृष्ट्वा त्वां तु महाप्राज्ञं शांतं दांतं तपोनिधिम् । किंचित्प्रष्टुमना विप्र तदाख्याहि यथार्थवत्

“আপোনাক মহাপ্ৰাজ্ঞ, শান্ত, দান্ত, তপস্যাৰ নিধি দেখি, হে বিপ্ৰ, মোৰ মনত কিছুমান সোধাৰ ইচ্ছা জাগিছে। অনুগ্ৰহ কৰি যাথাৰ্থভাৱে ক’বা।”

Verse 59

शासितेयं मया पृथ्वी न तथान्यैस्तु पार्थिवैः । यावद्भूति मया भुक्ता दिव्या भोगा अनेकधा

“এই পৃথিৱী মোৰ দ্বাৰাই শাসিত হৈছে—অন্য পাৰ্থিৱ ৰজাসকলৰ দৰে নহয়। যিমান ভূতি-সমৃদ্ধি আছিল, মই নানা প্ৰকাৰৰ দিব্য, শ্ৰেষ্ঠ ভোগ উপভোগ কৰিছোঁ।”

Verse 60

निजौरसेभ्योप्यधिकं रात्रिंदिवमतंद्रितम् । विनिर्जित्य हठाद्दुष्टान्प्रजेयं परिपालिता

“নিজ সন্তানতকৈও অধিক, মই ৰাতি-দিন অলসতা নকৰাকৈ এই ৰাজ্য ৰক্ষা কৰিছোঁ। হঠেৰে দুষ্টক জয় কৰি, মই প্ৰজাক পালন কৰিছোঁ।”

Verse 61

द्विजपादार्चनात्किंचित्सुकृतं वेद्मि नापरम् । अनेनापरिकथ्येन कथितेनेह किं मम

“দ্বিজৰ পদাৰ্চনাৰ পৰা যি অলপ পুণ্য, মই সেইটুকুৱেই জানো; আন একো নহয়। এই অল্পকথ্য বিষয়ক ইয়াত দীঘলকৈ ক’লে মোৰ কি লাভ?”

Verse 62

निर्विस्ममिव मे चेतः सांप्रतं सर्वकर्मसु । विचार्यार्य शुभोदर्कमत आख्याहि सत्तम

এতিয়া মোৰ চিত্ত যেন সকলো কৰ্মত নিৰ্বিস্ম হৈ উদাসীন হৈছে। হে আৰ্য সত্তম, বিবেচনা কৰি শুভ ফলদায়ী উপদেশ মোক কৃপা কৰি কোৱা।

Verse 63

द्विज उवाच । अपि स्वल्पतरं कृत्यं यद्भवेद्भूभुजामिह । एकांते तत्तु पृष्टेन वक्तव्यं सुधिया सदा

দ্বিজে ক’লে: এই জগতত ভূভুজসকলৰ কৰ্তব্য-ধৰ্ম সম্পৰ্কীয় কথা অতি সৰু হলেও, সুধীয়ে পুছা হ’লে সদায় একান্ততে ব্যাখ্যা কৰি ক’ব লাগে।

Verse 64

अमात्येनाप्यपृष्टेन न वक्तव्यं नृपाग्रतः । महापमानभीतेन स्तोकमप्यत्र किंचन

অমাত্যেও যদি নপুছা হয়, ৰজাৰ আগত ক’ব নালাগে। মহা অপমানৰ ভয়ত ইয়াত সামান্য কথাও কোৱা উচিত নহয়।

Verse 65

पृष्टश्चेत्कथयामीह मा तत्र कुरु संशयम् । तत्कृते तव गंता वै मनो निर्वेदकारणम्

কিন্তু যদি পুছা হয়, তেন্তে মই ইয়াত ক’ম—ইয়াত সন্দেহ নকৰিবা। সেই কথাৰ ফলত তোমাৰ মন নিশ্চয় বৈরাগ্যৰ কাৰণলৈ গতি কৰিব।

Verse 66

शृणु राजन्महाबुद्धे नायथार्थं ब्रवीम्यहम् । विक्रांतोस्यतिशूरोसि भाग्यवानसि सर्वदा

শুনা, হে মহাবুদ্ধি ৰাজন! মই অযথাৰ্থ কথা নকওঁ। তুমি পৰাক্ৰমী, অতিশূৰ, আৰু সদায় ভাগ্যবান।

Verse 67

पुण्येन यशसा बुद्ध्या संपन्नोस्ति भवान्यथा । मन्ये तथामरावत्यां त्रिदशेशोपि नैव हि

পুণ্য, যশ আৰু বিবেকত আপুনি এনেদৰে সমৃদ্ধ যে মোৰ মতে অমৰাৱতীতেও ত্ৰিদশেশ ইন্দ্ৰো আপোনাৰ সমান পূৰ্ণতা নাপায়।

Verse 68

सुधिया त्वां गुरुं मन्ये प्रसादेन सुधाकरम् । तेजसास्ति भवानर्कः प्रतापेनाशुशुक्षणिः

আপোনাৰ সুবুদ্ধিৰে মই আপোনাক বृहস্পতি—দেৱগুৰু—বুলি মানো; আপোনাৰ কৃপাৰে আপুনি চন্দ্ৰ। আপোনাৰ তেজে আপুনি সূৰ্য, আৰু আপোনাৰ প্ৰতাপে আপুনি শীঘ্ৰ শুকুৱাই দিয়া অগ্নি।

Verse 69

प्रभंजनो बलेनासि श्रीदोसि श्रीसमर्पणैः । शासनेन भवान्रुद्रो निरृतिस्त्वं रणांगणे

বলে আপুনি প্ৰভঞ্জন—ঝঞ্ঝাবায়ু—সদৃশ; শ্ৰী দান আৰু শ্ৰী অৰ্পণৰ কৰ্মে আপুনি শ্ৰীৰ দাতা। শাসনত আপুনি ৰুদ্ৰ স্বয়ং; ৰণাঙ্গনত আপুনি নিৰৃতিৰ দৰে।

Verse 70

दुष्टपाशयिता पाशी यमो नियमनेऽसताम् । इंदनात्त्वं महेंद्रोसि क्षमया त्वमसि क्षमा

দুষ্টক পাশেৰে বান্ধি থোৱা সত্য পাশী আপুনি; অসৎক নিয়ন্ত্ৰণ কৰাত আপুনি যম। সাহস জগোৱা শক্তিৰে আপুনি মহেন্দ্ৰ, আৰু ক্ষমাৰে আপুনি স্বয়ং ক্ষমা।

Verse 71

मर्यादया भवानब्धिर्महत्त्वे हिमवानसि । भार्गवो राजनीत्यासि राज्येन मनुना समः

মৰ্যাদা ৰক্ষা কৰাত আপুনি সাগৰৰ দৰে; মহত্ত্বত আপুনি হিমৱান সদৃশ। ৰাজনীতি-বুদ্ধিত আপুনি ভাৰ্গৱ সমান, আৰু ৰাজ্যশাসনত আপুনি মনুৰ তুল্য।

Verse 72

संतापहर्तांबुदवत्पवित्रो गांगनामवत् । सर्वेषामेव जंतूनां काशीव सुगतिप्रदः

তুমি বৰষুণ-ডাৱৰৰ দৰে সন্তাপ হৰণ কৰা আৰু গঙ্গাৰ দৰে পবিত্ৰ কৰা; সকলো জীৱৰ বাবে তুমি কাশীৰ দৰে সুগতি, ধন্য গতি প্ৰদান কৰোঁতা।

Verse 73

रुद्रः संहाररूपेण पालनेन चतुर्भुजः । विधिवत्त्वं विधातासि भारती ते मुखांबुजे

সংহাৰৰ ৰূপে তুমি ৰুদ্ৰ; পালন কৰোঁতে তুমি চতুৰ্ভুজ প্ৰভু। বিধি অনুসাৰে তুমি নিজেই বিধাতা, আৰু তোমাৰ মুখ-কুমুদত ভাৰতি (বাণীৰ দেৱী) অধিষ্ঠিত।

Verse 74

त्वत्पाणिपद्मे कमला त्वत्क्रोधेस्ति हलाहलः । अमृतं तव वागेव त्वद्भुजावश्विनीसुतौ

তোমাৰ হাতৰ পদ্মত কমলা (লক্ষ্মী) অধিষ্ঠিত; তোমাৰ ক্ৰোধত হালাহল বিষ আছে। তোমাৰ বাণী একাই অমৃত, আৰু তোমাৰ দুয়ো বাহু অশ্বিনী-কুমাৰদ্বয়ৰ দৰে দিৱ্য চিকিৎসকসম।

Verse 75

तत्किं यत्त्वयि भूजानौ सर्वदेवमयो ह्यसि । तस्मात्तव शुभोदर्को मया ज्ञातोस्ति तत्त्वतः

তেন্তে আশ্চৰ্য কি, যে তোমাৰ দুয়ো বাহু আছে—কাৰণ তুমি সৰ্বদেৱময় স্বৰূপ। সেয়ে তোমাৰ শুভ উদয় আৰু ফলাফল মই তত্ত্বতঃ সত্যৰূপে জানিলোঁ।

Verse 76

आरभ्याद्य दिनाद्भूप ब्राह्मणोऽष्टादशेहनि । उदीच्यः कश्चिदागत्य ध्रुवं त्वामुपदेक्ष्यति

হে ৰাজা, আজিৰ দিনৰ পৰা আৰম্ভ কৰি অষ্টাদশ দিনত উত্তৰ দিশৰ এজন ব্ৰাহ্মণ আহিব আৰু নিশ্চয় তোমাক উপদেশ দিব।

Verse 77

तस्य वाक्यं त्वया राजन्कर्तव्यमविचारितम् । ततस्ते हृत्स्थितं सर्वं सेत्स्यत्येव महामते

হে ৰাজন! তেওঁৰ বাক্য তুমি বিনা বিচাৰে, দ্বিধা নকৰাকৈ পালন কৰা। তেতিয়া তোমাৰ হৃদয়ত যি স্থিৰ হৈ আছে, হে মহামতে, সেয়া নিশ্চয় সিদ্ধ হ’ব।

Verse 78

इत्युक्त्वा पृच्छ्य राजानं लब्धानुज्ञो द्विजोत्तमः । विवेश स्वाश्रमं तुष्टो नृपोप्याश्चर्यवानभूत्

এইদৰে কৈ, ৰজাক সুধি আৰু অনুমতি লাভ কৰি, সেই শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজ সন্তুষ্টচিত্তে নিজৰ আশ্ৰমত প্ৰৱেশ কৰিলে। ৰজাও বিস্ময়ে পৰিপূৰ্ণ হ’ল।

Verse 79

इत्थं विघ्नजिता सर्वा पुरी स्वात्मवशीकृता । सपौरा सावरोधा च सनृपा निजमायया

এইদৰে নিজৰ মায়াশক্তিৰে বিঘ্নজিতে সমগ্ৰ নগৰী নিজৰ বশত আনিলে—নাগৰিকসকলসহ, অন্তঃপুৰসহ, আৰু ৰজাসহো।

Verse 80

कृतकृत्यमिवात्मानं ततो मत्वा स विघ्नजित् । विधाय बहुधात्मानं काश्यां स्थितिमवाप च

তাৰ পাছত বিঘ্নজিতে নিজকে কৃতকৃত্য বুলি ভাবিলে। সি বহু ৰূপ ধাৰণ কৰি কাশীত স্থায়ী অৱস্থান গ্ৰহণ কৰিলে।

Verse 81

यदा स न दिवोदासः प्रागासीत्कुंभसंभव । तदातनं निजं स्थानमलंचक्रे गणाधिपः

হে কুম্ভসম্ভৱ অগস্ত্য! পূৰ্বতে যেতিয়া সেই দিবোদাস উপস্থিত নাছিল, তেতিয়া গণাধিপতিয়ে নিজৰ প্ৰাচীন আসনস্থান সজাই স্থাপন কৰিলে।

Verse 82

दिवोदासे नरपतौ विष्णुनोच्चाटिते सति । पुनर्नवीकृतायां च नगर्यां विश्वकर्मणा

যেতিয়া নৃপতি দিবোদাসক বিষ্ণুৱে নগৰৰ পৰা উৎখাত কৰিলে, আৰু বিশ্বকৰ্মাই সেই নগৰীক পুনৰ নতুনকৈ নিৰ্মাণ কৰি তুলিলে।

Verse 83

स्वयमागत्य देवेन मंदरात्सुंदरां पुरीम् । वाराणसीं प्रथमतस्तुष्टुवे गणनायकम्

তেতিয়া দেৱে নিজে মন্দৰ পৰ্বতৰ পৰা আহি সুন্দৰ বাৰাণসী নগৰীত প্ৰৱেশ কৰি, সৰ্বপ্ৰথমে গণনায়ক—গণসমূহৰ অধিপতিক স্তৱনা কৰিলে।

Verse 84

अगस्त्य उवाच । कथं स्तुतो भगवता देवदेवेन विघ्नजित् । कथं च बहुधात्मानं स चकार विनायकः

অগস্ত্য ক’লে: দেৱদেৱ ভগৱানে বিঘ্নজিতক কেনেকৈ স্তৱনা কৰিলে? আৰু সেই বিনায়কে কেনেকৈ নিজকে বহুৰূপে প্ৰকাশ কৰিলে?

Verse 85

केनकेन स वै नाम्ना काशिपुर्यां व्यवस्थितः । इति सर्वं समासेन कथयस्व षडानन

সেইজন কাশীপুৰীত কোন কোন নামৰে প্ৰতিষ্ঠিত? হে ষড়ানন, এই সকলো কথা সংক্ষেপে মোক কোৱা।

Verse 86

इत्युदीरितमाकर्ण्य कुंभयोनेः षडाननः । यथावत्कथयामास गणराज कथां शुभाम्

অগস্ত্যৰ এই বাক্য শুনি, কুম্ভযোনিৰ পুত্ৰ ষড়াননে যথাযথ ক্ৰমে গণৰাজৰ শুভ কাহিনী বৰ্ণনা কৰিলে।