Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 66

Devanagari script

शृणु राजन्महाबुद्धे नायथार्थं ब्रवीम्यहम् । विक्रांतोस्यतिशूरोसि भाग्यवानसि सर्वदा

Transliteration

śṛṇu rājanmahābuddhe nāyathārthaṃ bravīmyaham | vikrāṃtosyatiśūrosi bhāgyavānasi sarvadā

Translation

শুনা, হে মহাবুদ্ধি ৰাজন! মই অযথাৰ্থ কথা নকওঁ। তুমি পৰাক্ৰমী, অতিশূৰ, আৰু সদায় ভাগ্যবান।

Word by Word

• शृणु: listen
• शृणु: Kriya (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लोट् (imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद

• राजन्: O king
• राजन्: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (vocative), एकवचन

• महाबुद्धे: O great-minded one
• महाबुद्धे: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महा + बुद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (vocative), एकवचन; समासः—बहुव्रीहि (महती बुद्धिः यस्य)

• न: not
• न: Sambandha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation particle)

• अयथार्थम्: untruthfully
• अयथार्थम्: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अयथार्थ (प्रातिपदिक)
• Form: क्रियाविशेषणरूपेण द्वितीया-एकवचन (accusative used adverbially); ‘untruthfully’

• ब्रवीमि: I speak
• ब्रवीमि: Kriya (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लट् (present), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपद

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा (1st/nominative), एकवचन; सर्वनाम

• विक्रान्तः: valiant, mighty
• विक्रान्तः: Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विक्रान्त (प्रातिपदिक; वि-क्रम् धातोः क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/nominative), एकवचन; विशेषण

• असि: you are
• असि: Kriya (Copula/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (present), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन

• अतिशूरः: very brave
• अतिशूरः: Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अति + शूर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/nominative), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (अतिशयेन शूरः)

• असि: you are
• असि: Kriya (Copula/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (present), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन

• भाग्यवान्: fortunate
• भाग्यवान्: Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भाग्यवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/nominative), एकवचन; मतुप्-प्रत्यय (possessive)

• असि: you are
• असि: Kriya (Copula/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (present), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन

• सर्वदा: always
• सर्वदा: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: सर्वदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb)

Speaker

Dvija (Brāhmaṇa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Rājā (king)

Visual Art Cues

Scene: The brāhmaṇa speaks with calm authority, right hand slightly raised as if taking a truth-vow; the king sits upright, embodying valor, yet attentive and receptive—heroism tempered by spiritual seriousness.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A teacher should ground counsel in truth (yathārtha) while acknowledging the listener’s virtues to guide them toward dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is mentioned; it remains within the Kāśī Khaṇḍa’s sacred-dialogue framework.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse.