Adhyaya 49

Verse 1

व्यास उवाच । शृणु सूत यथा प्रोक्तं कुंभजे शरजन्मना । देवदेवस्य चरितं विश्वेशस्य परात्मनः

ব্যাসে ক’লে: “হে সূত, শুনা—কুম্ভজ ঋষি, শৰজন্মাই যি কৈছিল; দেবদেৱ, বিশ্বেশ্বৰ, পৰমাত্মাৰ দিৱ্য চৰিত্ৰ।”

Verse 2

अगस्त्य उवाच । सेनानीः कथय त्वं मे ततो निर्वाणमंडपात् । निर्गत्य देवो देवेंद्रैः सहितः किं चकार ह

অগস্ত্যে ক’লে: “হে সেনানী স্কন্দ, মোক কোৱা—নিৰ্বাণমণ্ডপৰ পৰা ওলাই, দেবেন্দ্ৰসকলৰ সৈতে, সেই দেৱে তাৰ পাছত কি কৰিলে?”

Verse 3

स्कंद उवाच । मुक्तिमंडपतः शंभुर्ब्रह्मविष्णुपुरोगमः । शृंगारमंडपं प्राप्य यच्चकार वदामि तत्

স্কন্দে ক’লে: মুক্তিমণ্ডপৰ পৰা শম্ভু, ব্ৰহ্মা-বিষ্ণুক আগত লৈ, শৃঙ্গাৰ-মণ্ডপলৈ আহিল। তাত তেওঁ যি কৰিলে, সেয়া মই এতিয়া বৰ্ণনা কৰোঁ।

Verse 4

प्राङ्मुखस्तूपविश्येशः सहास्माभिः सहेशया । ब्रह्मणाधिष्ठितः सव्ये वामपार्श्वेथ शार्ङ्गिणा

পূবমুখে প্ৰভুৱে উঁচা আসনত বহিল, আমাৰ সৈতে আৰু দেৱীৰ সৈতে। তেওঁৰ সোঁফালে ব্ৰহ্মা অধিষ্ঠিত আছিল, আৰু বাঁওফালে শাৰ্ঙ্গধাৰী বিষ্ণু আছিল।

Verse 5

वीज्यमानो महेंद्रेण ऋषिभिः परितो वृतः । गणैः पृष्ठप्रदेशस्थैर्जोषं तिष्ठद्भिरादरात्

মহেন্দ্ৰ (ইন্দ্ৰ)য়ে তেওঁক পাখা দিছিল; ঋষিসকলে চাৰিওফালে ঘেৰি আছিল। পিঠিৰ ফালে গণসকলে আদৰেৰে থিয় হৈ, নীৰৱ সজাগতাৰে সেৱাত ৰৈছিল।

Verse 6

उदायुधैः सेव्यमानश्चावसन्मानभूरिभिः । ब्रह्मणे विष्णवे शंभुः पाणिमुत्क्षिप्य दक्षिणम्

অস্ত্ৰধাৰী সেৱকে সেৱা কৰা আৰু বহু মান-সম্মানে সন্মানিত হৈ, শম্ভুৱে ব্ৰহ্মা আৰু বিষ্ণুৰ ফালে নিজৰ সোঁ হাত উঠাই দিলে।

Verse 7

दर्शयामास देवेशो लिंगं पश्यत पश्यत । इदमेव परं ज्योतिरिदमेव परात्परम्

দেৱেশে লিঙ্গ প্ৰকাশ কৰি ক’লে: “চাও—চাও! এইয়েই পৰম জ্যোতি; এইয়েই উচ্চতমৰো ওপৰত পৰম।”

Verse 8

इदमेव हि मे रूपं स्थावरं चाति सिद्धिदम् । एते पाशुपता सिद्धा आबाल ब्रह्मचारिणः

এইয়েই নিশ্চয় মোৰ নিজ ৰূপ—স্থিৰ আৰু অচল—তথাপি অতি-অসাধাৰণ সিদ্ধি দানকাৰী। এইসকল পাশুপত সিদ্ধ, যিসকল বাল্যকালৰ পৰা ব্ৰহ্মচাৰী।

Verse 9

जितेंद्रियास्तपोनिष्ठाः पंचार्थज्ञाननिर्मलाः । भस्मकूटशया दाताः सुशीला ऊर्ध्वरेतसः

তেওঁলোক ইন্দ্ৰিয়জয়ী, তপস্যাত অটল, পঞ্চাৰ্থ-জ্ঞানৰে নিৰ্মল। ভস্মৰ ঢিপত শয়ন কৰে, দানশীল, সুস্বভাব, আৰু ঊৰ্ধ্বৰেতস—সম্পূৰ্ণ ব্ৰহ্মচাৰী।

Verse 10

लिंगार्चनरता नित्यमनन्येंद्रियमानसाः । सदैव वारुणाग्नेय स्नानद्वय सुनिर्मलाः

তেওঁলোক সদায় লিঙ্গ-অৰ্চনাত ৰত, ইন্দ্ৰিয় আৰু মন একাগ্ৰ কৰি কেৱল শিৱত স্থিৰ। জল আৰু অগ্নি—এই দ্বিবিধ স্নানৰ দ্বাৰা তেওঁলোক সদায় অতি নিৰ্মল থাকে।

Verse 11

कंदमूलफलाहाराः परतत्त्वार्पितेक्षणाः । सत्यवंतो जितक्रोधा निर्मोहा निष्परिग्रहाः

কন্দ-মূল-ফলেই আহাৰ, আৰু দৃষ্টি পৰম তত্ত্বত অৰ্পিত। তেওঁলোক সত্যবান, ক্ৰোধজয়ী, মোহমুক্ত, আৰু পৰিগ্ৰহশূন্য।

Verse 12

निरीहा निष्प्रपंचाश्च निरातंका निरामयाः । निर्भगा निरुपायाश्च निःसंगा निर्मलाशयाः

ইচ্ছাশূন্য, সংসাৰিক জটিলতাৰ ওপৰত; ভয় আৰু ৰোগৰ পৰা মুক্ত। ভাগ্য-দাবিশূন্য, কৌশলী উপায়-চিন্তাৰ পৰা দূৰ; অসঙ্গ, আৰু অন্তৰাশয়ত নিৰ্মল—তেওঁলোক তেনেকুৱাই।

Verse 13

निस्तीर्णोदग्रसंसारा निर्विकल्पा निरेनसः । निर्द्वंद्वा निश्चितार्थाश्च निरहंकारवृत्तयः

তেওঁলোকে সংসাৰৰ উথলি উঠা সাগৰ পাৰ হৈ গৈছে; সন্দেহ-ৰহিত আৰু পাপ-ৰহিত। দ্বন্দ্বৰ ওপৰত, আধ্যাত্মিক লক্ষ্যত দৃঢ়, তেওঁলোকৰ আচৰণ অহংকাৰ-শূন্য।

Verse 14

सदैव मे महाप्रीता मत्पुत्रा मत्स्वरूपिणः । एते पूज्या नमस्याश्च मद्बुद्ध्यामत्परायणैः

তেওঁলোকে সদায় মোৰ অতি প্ৰিয়—মোৰ নিজ পুত্ৰ, মোৰেই স্বৰূপধাৰী। যিসকলে মোক আশ্ৰয় কৰি মন মোকেই স্থিৰ কৰে, তেওঁলোকে তেওঁলোকক পূজা কৰি নমস্কাৰ কৰিব।

Verse 15

अर्चितेष्वेष्वहं प्रीतो भविष्यामि न संशयः । अस्मिन्वैश्वेश्वरे क्षेत्रे संभोज्याः शिवयोगिनः

এইসকলক অৰ্চনা কৰিলে মই প্ৰসন্ন হ’ম—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই। এই বৈশ্বেশ্বৰ (বিশ্বেশ্বৰ) পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত শিৱ-যোগীসকলক ভোজন কৰাই আদৰ-সত্কাৰে গ্ৰহণ কৰিব লাগে।

Verse 16

कोटिभोज्यफलं सम्यगेकैक परिसंख्यया । अयं विश्वेश्वरः साक्षात्स्थावरात्मा जगत्प्रभुः

যথাৰ্থ গণনাৰে, ইয়াত একেকটা কৰ্মৰ ফল কোটি জনক ভোজন কৰোৱাৰ সমান। এই বিশ্বেশ্বৰ সাক্ষাৎ জগতৰ প্ৰভু, যাৰ আত্মা স্থাবৰ লিঙ্গ-ৰূপত অধিষ্ঠিত।

Verse 17

सर्वेषां सर्वसिद्धीनां कर्ता भक्तिजुषामिह । अहं कदाचिद्दृश्यः स्यामदृश्यः स्यां कदाचन

ইয়াত ভক্তিত নিমগ্নসকলৰ বাবে মই সকলো সিদ্ধি আৰু সকলো প্ৰাপ্তিৰ দাতা। কেতিয়াবা মই দৃশ্য হ’ম, কেতিয়াবা অদৃশ্য থাকিম।

Verse 18

आनंदकानने चात्र स्वैरं तिष्ठामि देवताः । अनुग्रहाय सर्वेषां भक्तानामिह सर्वदा

হে দেৱতাসকল! ইয়াত আনন্দকাননত মই স্বেচ্ছাই অৱস্থান কৰোঁ; এই স্থানতে সদায়, সকলো ভক্তৰ অনুগ্ৰহ আৰু উদ্ধাৰৰ বাবে।

Verse 19

स्थास्यामि लिंगरूपेण चिंतितार्थफलप्रदः । स्वयंभून्यस्वयंभूनि यानि लिंगानि सर्वतः । तानि सर्वाणि चायांति द्रष्टुं लिंगमिदं सदा

মই লিঙ্গৰূপে অৱস্থান কৰিম, চিন্তিত অৰ্থৰ ফল দান কৰোঁতা। সকলো ঠাইৰ লিঙ্গ—স্বয়ম্ভূ হওক বা প্ৰতিষ্ঠিত—সকলোয়ে যেন সদায় এই লিঙ্গৰ দৰ্শন কৰিবলৈ আহে।

Verse 20

अहं सर्वेषु लिंगेषु तिष्ठा्म्येव न संशयः । परं त्वियं परामूर्तिर्मम लिंगस्वरूपिणी

মই সকলো লিঙ্গতেই নিশ্চয় অৱস্থান কৰোঁ—ইয়াত সন্দেহ নাই। তথাপি এইটোৱেই মোৰ পৰম মূৰ্তি, মোৰ লিঙ্গ-স্বরূপকেই ধাৰণ কৰা।

Verse 21

येन लिंगमिदं दृष्टं श्रद्धया शुद्धचक्षुषा । साक्षात्कारेण तेनाहं दृष्ट एव दिवौकसः

যিয়ে এই লিঙ্গক শ্ৰদ্ধাৰে, শুদ্ধ দৃষ্টিৰে দৰ্শন কৰে—সেই সাক্ষাৎকাৰৰ দ্বাৰাই মই সঁচাকৈ তাৰ দৃষ্টিগোচৰ হওঁ, হে স্বৰ্গবাসীসকল।

Verse 22

श्रवणादस्य लिंगस्य पातकं जन्मसंचितम् । क्षणात्क्षयति शृण्वंतु देवा ऋषिगणैः सह

এই লিঙ্গৰ কীৰ্তি কেৱল শ্ৰৱণ কৰিলেই, জন্ম-জন্মান্তৰে সঞ্চিত পাপ ক্ষণতে নাশ হয়। দেৱতাসকল, ঋষিগণৰ সৈতে এই কথা শুনক।

Verse 23

स्मरणादस्य लिंगस्य पापं जन्मद्वयार्जितम् । अवश्यं नश्यति क्षिप्रं मम वाक्यान्न संशयः

এই লিঙ্গৰ কেৱল স্মৰণে দুটা জন্মত সঞ্চিত পাপ নিশ্চয়েই তৎক্ষণাৎ নাশ হয়—এই মোৰ বচন; ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 24

एतल्लिंगं समुद्दिश्य गृहान्निष्क्रमणक्षणात् । विलीयते महापापमपि जन्मत्रयार्जितम्

যদি কোনোবাই এই লিঙ্গলৈ মনোনিবেশ কৰে, তেন্তে ঘৰৰ পৰা ওলাই যোৱাৰ সেই ক্ষণৰ পৰাই তিনিটা জন্মত সঞ্চিত মহাপাপো গলি নাশ হয়।

Verse 25

दर्शनादस्य लिंगस्य हयमेधशतोद्भवम् । पुण्यं लभेत नियतं ममानुग्रहतोमराः

এই লিঙ্গৰ কেৱল দর্শনে—হে অমৰসকল—মোৰ অনুগ্রহে নিশ্চয়েই শত অশ্বমেধ যজ্ঞৰ পৰা জন্মা পুণ্য লাভ হয়।

Verse 26

स्वयंभुवोस्य लिंगस्य मम विश्वेशितुः सुराः । राजसूयसहस्रस्य फलं स्यात्स्पर्शमात्रतः

হে সুৰাসকল, এই মোৰ স্বয়ম্ভূ লিঙ্গ—মই, বিশ্বেশ্বৰ—ইয়াক কেৱল স্পৰ্শ কৰিলেই সহস্ৰ ৰাজসূয় যজ্ঞৰ ফল প্ৰদান কৰে।

Verse 27

पुष्पमात्र प्रदानाच्च चुलुकोदकपूवर्कम् । शतसौवर्णिकं पुण्यं लभते भक्तियोगतः

চুলুকভৰ পানী আগবঢ়াই, তাৰ পিছত কেৱল এটা ফুল দান কৰিলেও, ভক্তিযোগৰ বলত শত সোণ-দানসম পুণ্য লাভ হয়।

Verse 28

पूजामात्रं विधायास्य लिंगराजस्य भक्तितः । सहस्रहेमकमलपूजाफलमवाप्यते

ভক্তিভাৱে এই লিঙ্গৰাজৰ কেৱল সামান্য পূজা কৰিলেও সহস্ৰ স্বৰ্ণকমলৰে পূজাৰ ফল লাভ হয়।

Verse 29

विधाय महती पूजां पंचामृतपुरःसराम् । अस्य लिंगस्य लभते पुरुषार्थचतुष्टयम्

পঞ্চামৃতক আগবঢ়াই এই লিঙ্গৰ মহাপূজা সম্পন্ন কৰিলে মানুহে ধৰ্ম-অৰ্থ-কাম-মোক্ষ—চাৰি পুৰুষাৰ্থ লাভ কৰে।

Verse 30

वस्त्रपूतजलैर्लिंगं स्नापयित्वा ममामराः । लक्षाश्वमेधजनितं पुण्यमाप्नोति सत्तमः

হে মোৰ অমৰসকল! যি সৎপুৰুষে বস্ত্ৰে ছাঁকা জলেৰে লিঙ্গক স্নান কৰায়, সি লক্ষ অশ্বমেধ যজ্ঞজনিত পুণ্য লাভ কৰে।

Verse 31

सुगंधचंदनरसैर्लिंगमालिप्य भक्तितः । आलिप्यते सुरस्त्रीभिः सुगंधैर्यक्षकर्दमैः

ভক্তিভাৱে সুগন্ধি চন্দনৰসেৰে লিঙ্গক লেপন কৰিলে, সেই কৰ্মই সম্পন্ন হয় যাৰ বাবে দেৱস্ত্ৰীয়েও যক্ষসদৃশ সুগন্ধি লেপেৰে তাক মাখে।

Verse 32

सामोद धूपदानैश्च दिव्यगंधाश्रयो भवेत् । घृतदीपप्रबोधैश्च ज्योतीरूप विमानगः

সুগন্ধি ধূপ দান কৰিলে দিৱ্য সুগন্ধৰ আধাৰ হয়; আৰু ঘৃতদীপ জ্বলাই দিলে জ্যোতিৰূপ লাভ কৰি দীপ্তিমান বিমানত গমন কৰে।

Verse 33

कर्पूरवर्तिदीपेन सकृद्दत्तेन भक्तितः । कर्पूरदेहगौरश्रीर्भवेद्भालविलोचनः

কাশীৰ বিশ্বেশ্বৰলৈ ভক্তিভাৱে একেবাৰো কৰ্পূৰৰ বাটি থকা দীপ অৰ্পণ কৰিলে দেহত কৰ্পূৰ সদৃশ গৌৰ দীপ্তি উদ্ভাসিত হয় আৰু কপালত দিৱ্য নেত্ৰ যেন শুভ জ্যোতি প্ৰকাশ পায়।

Verse 34

दत्त्वा नैवेद्यमात्रं तु सिक्थेसिक्थे युगंयुगम् । कैलासाद्रौ वसेद्धीमान्महाभोगसमन्वितः

কেৱল অলপ নৈবেদ্যো অৰ্পণ কৰিলে, যুগে যুগে পুনৰ পুনৰ তাৰ পুণ্য বৃদ্ধি পায়; সেই ধীমান ব্যক্তি কৈলাস পৰ্ব্বতত বাস কৰে আৰু মহাভোগ-সমৃদ্ধিত সমন্বিত হয়।

Verse 35

विश्वेशे परमान्नं यो दद्यात्साज्य सशर्करम् । त्रैलोक्यं तर्पितं तेन सदेवपितृमानवम्

যি জনে বিশ্বেশ্বৰলৈ ঘিউ আৰু চেনিৰ সৈতে উত্তম পৰমান্ন অৰ্পণ কৰে, সেই কৰ্মে ত্ৰিলোক তৃপ্ত হয়—দেৱতা, পিতৃলোক আৰু মানৱ সকল একেলগে।

Verse 36

मुखवासं तु यो दद्याद्दर्पणं चारुचामरम् । उल्लोचं सुखपर्यंकं तस्य पुण्यफलं महत्

যি জনে মুখবাস (তাম্বূল আদি), দৰ্পণ, সুন্দৰ চামৰ, পাদপীঠ আৰু সুখদায়ক শয্যা দান কৰে—তাৰ পুণ্যফল নিশ্চয়েই মহৎ।

Verse 37

संख्या सागररत्नानां कथंचित्कर्तुमिष्यते । मुखवासादिदानस्य कः संख्यामत्र कारयेत्

সাগৰৰ ৰত্নসমূহৰ সংখ্যা কোনো মতে গণনা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিব পাৰি; কিন্তু মুখবাস আদি দানৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা পুণ্যৰ পৰিমাণ ইয়াত কোনে গণনা কৰিব?

Verse 38

पूजोपकरणद्रव्यं यो घंटा गडुकादिकम् । भक्त्या मे भवने दद्यात्स वसेदत्र मेंतिके

যি ভক্তিভাৱে মোৰ মন্দিৰত পূজাৰ উপকৰণ—ঘণ্টা, গডুকা আদি—দান কৰে, সি ইয়াত মোৰ ওচৰতেই বাস কৰে।

Verse 39

यो गीतवाद्यनृत्यानामेकं मत्प्रीतये व्यधात् । तस्याग्रतो दिवारात्रं भवेत्तौर्यत्रिकं महत्

যি মোৰ প্ৰসন্নতাৰ বাবে গীত, বাদ্য বা নৃত্যৰ মাজৰ এটা হলেও কৰে, তাৰ আগত দিন-ৰাতি মহান তৌৰ্য-ত্ৰিকৰ উৎসৱ চলি থাকে।

Verse 40

चित्रलेखनकर्मादि प्रासादे मेऽत्र कारयेत् । यः सचित्रान्महाभोगान्भुंक्ते मत्पुरतः स्थितः

যি ইয়াত মোৰ প্ৰাসাদ-মন্দিৰত চিত্ৰাঙ্কন, অলংকাৰিক লিখন আদি কৰোৱায়, সি মোৰ সন্মুখত অৱস্থিত হৈ চিত্ৰ-শোভিত মহাভোগ আৰু সমৃদ্ধি ভোগ কৰে।

Verse 41

सकृद्विश्वेश्वरं नत्वा मध्ये जन्मसुधीर्नरः । त्रैलोक्यवंदितपदो जायते वसुधापतिः

জীৱনৰ মাজভাগত যি সুবুদ্ধিমান নৰে একবাৰো বিশ্বেশ্বৰক প্ৰণাম কৰে, সি ত্ৰিলোকত বন্দিত পদযুক্ত হৈ পৃথিৱীৰ অধিপতি ৰূপে জন্ম লয়।

Verse 42

यस्तु विश्वेवरं दृष्ट्वा ह्यन्यत्रापि विपद्यते । तस्य जन्मांतरे मोक्षो भवत्येव न संशयः

কিন্তু যি বিশ্বেশ্বৰক দৰ্শন কৰি পাছত অন্য ঠাইত বিপদত পৰে, তাৰ বাবে অন্য জন্মত মোক্ষ নিশ্চয় হয়—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 43

विश्वेशाख्या तु जिह्वाग्रे विश्वनाथकथाश्रुतौ । विश्वेशशीलनं चित्ते यस्य तस्य जनिः कुतः

যাৰ জিভাৰ আগত সদায় ‘বিশ্বেশ’ নাম থাকে, যাৰ কাণে বিশ্বনাথৰ কথা অমৃতৰ দৰে শ্ৰৱণ কৰে, আৰু যাৰ চিত্তে নিৰন্তৰ বিশ্বেশৰ ধ্যান চলে—তেনে জনৰ পুনর্জন্ম কেনেকৈ হ’ব?

Verse 44

लिंगं मे विश्वनाथस्य दृष्ट्वा यश्चानुमोदते । स मे गणेषु गण्येत महापुण्यबलाश्रितः

যি কোনোবাই মোৰ বিশ্বনাথৰ লিঙ্গ দৰ্শন কৰি আনন্দেৰে অনুমোদন কৰে, সি মহাপুণ্যৰ বলত আশ্ৰিত হৈ মোৰ গণসমূহৰ মাজত গণ্য হ’ব।

Verse 46

ममापीदं महालिंगं सदा पूज्यतमं सुराः । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पूज्यं देवर्षि मानवैः

মোৰ এই মহালিঙ্গ সদায় দেবতাসকলৰ বাবেও সৰ্বাধিক পূজ্য; সেয়েহে দেব, দেবর্ষি আৰু মানৱ—সকলোয়ে সৰ্বপ্ৰয়াসে ইয়াক পূজা কৰিব লাগে।

Verse 47

यैर्न विश्वेश्वरो दृष्टो यैर्न विश्वेश्वरः स्मृतः । कृतांतदूतैस्ते दृष्टास्तैः स्मृता गर्भवेदना

যিসকলে বিশ্বেশ্বৰক দৰ্শন নকৰিলে আৰু বিশ্বেশ্বৰক স্মৰণ নকৰিলে—তেওঁলোকক যমৰ দূতসকলে দৰ্শন কৰে, আৰু তেওঁলোকৰ বাবে গৰ্ভযন্ত্ৰণা পুনৰ স্মৃতিলৈ আহে।

Verse 48

यैरिदं प्रणतं लिंगं प्रणतास्ते सुरासुरैः । यस्यै केन प्रणामेन दिक्पालपदमल्पकम् । दिक्पालपदतः पातः पातः शिवनतेर्नहि

যিসকলে এই প্ৰণম্য লিঙ্গক প্ৰণাম কৰে, তেওঁলোকক দেৱ-অসুৰ সকলেও প্ৰণাম কৰে। আন কোনো প্ৰণামত দিকপালৰ দৰে সৰু পদহে লাভ হয়; সেই পদৰ পৰা পতন হ’ব পাৰে, কিন্তু শিৱক প্ৰণাম কৰিলে পতন কেতিয়াও নহয়।

Verse 49

शृण्वंतु देवर्षिगणाः समस्तास्तथ्यं ब्रुवे तच्च परोपकृत्यै । न भूर्भुवः स्वर्गमहर्जनांतर्विश्वेशतुल्यं क्वचिदस्ति लिंगम्

সকলো দেবর্ষিগণ শুনক; পৰোপকাৰৰ হেতু মই এক সত্য কওঁ—ভূঃ, ভুৱঃ, স্বৰ্গ, মহৰ্লোক বা জনলোকৰ ভিতৰত ক’তো বিশ্বেশৰ সমান কোনো লিঙ্গ নাই।

Verse 50

न सत्यलोके न तपस्यहो सुरा वैकुंठकैलासरसातलेषु । तीर्थं क्वचिद्वै मणिकर्णिकासमं लिंगं च विश्वेश्वरतुल्यमन्यतः

হে সুৰগণ, সত্যলোকত নহয়, তপোলোকতো নহয়, বৈকুণ্ঠ, কৈলাস বা ৰসাতলতো ক’তো মণিকৰ্ণিকাৰ সমান কোনো তীৰ্থ নাই; আৰু আন ক’তো বিশ্বেশ্বৰ-সম লিঙ্গো নাই।

Verse 51

न विश्वनाथस्य समं हि लिंगं न तीर्थमन्यन्मणिकर्णिकातः । तपोवनं कुत्रचिदस्ति नान्यच्छुभं ममानंदवनेन तुल्यम्

বিশ্বনাথৰ সমান কোনো লিঙ্গ নাই; মণিকৰ্ণিকাৰ বাহিৰে আন কোনো তীৰ্থ তাৰ সম নহয়। ক’তো আন কোনো তপোবন নাই; মোৰ আনন্দবন (কাশী)ৰ সমান কোনো শুভতা নাই।

Verse 52

वाराणसी तीर्थमयी समस्ता यस्यास्तुनामापि हि तीर्थतीर्थम् । तत्रापि काचिन्मम सौख्यभूमिर्महापवित्रा मणिकर्णिकासौ

বারাণসী সম্পূৰ্ণৰূপে তীৰ্থময়; ইয়াৰ নামটোৱেই ‘তীৰ্থৰ ভিতৰত তীৰ্থ’। আৰু তাৰ ভিতৰত মোৰ আনন্দৰ এক বিশেষ ভূমি আছে—সেই মহাপবিত্ৰ মণিকৰ্ণিকা।

Verse 53

स्थानादमुष्मान्ममराजसौधात्प्राच्यां मनागीशसमाश्रितायाम् । सव्येपसव्ये च कराः क्रमेण शतत्रयी यापि शतद्वयी च

সেই স্থানৰ পৰা—মোৰ ৰাজসৌধৰ পৰা—পূব দিশে অলপ ঢালু হৈ প্ৰভুৰ ওচৰত আশ্ৰিত; বাঁওফালে আৰু সোঁফালে ক্ৰমে ‘হাত’ (প্ৰসাৰ/ঘাটৰ ধাপ) আছে—এটা তিনিশ, আনটো দুশ সংখ্যাৰ।

Verse 54

हस्ताः शतं पंच सुरापगायामुदीच्यवाच्योर्मणिकर्णिकेयम् । सारस्त्रिलोक्याः परकोशभूमिर्यैः सेविता ते मम हृच्छया हि

সুৰাপগাৰ দিৱ্য স্ৰোতত, উত্তৰ আৰু উত্তৰ-পূৰ্ব দিশৰ মাজত অৱস্থিত এই মণিকৰ্ণিকা একশ পাঁচ হস্ত পৰ্যন্ত বিস্তৃত। ই ত্ৰিলোকৰ সাৰ, পৰম ধনভাণ্ডাৰৰ ভূমি; যিসকলে ইয়াক সেৱা কৰিছে, সিহঁত নিশ্চয়েই মোৰ হৃদয়ত অতি প্ৰিয়।

Verse 55

अस्मिन्ममानंदवने यदेतल्लिंगं सुधाधाम सुधामधाम । आसप्त पातालतलात्स्वयंभु समुत्थितं भक्तकृपावशेन

মোৰ এই আনন্দবনত এই লিঙ্গ—অমৃতৰ ধাম, অমৰতাৰ গৃহ—সপ্ত পাতালতলৰ গভীৰতাৰ পৰা স্বয়ম্ভূ হৈ উঠিল, ভক্তসকলৰ প্ৰতি কৃপাৰ বশে।

Verse 56

येस्मिञ्जनाः कृत्रिमभावबुद्ध्या लिंगं भजिष्यंति च हेतुवादैः । तेषां हि दंडः पर एष एव नगर्भवासाद्विरमंति ते ध्रुवम्

যিসকল লোকে কৃত্ৰিম ভাব-বুদ্ধিৰে আৰু তৰ্কবাদী যুক্তিৰে লিঙ্গক ভজে, সিহঁতৰ পৰম দণ্ড এইটোৱেই: সিহঁতে নিশ্চয়েই গৰ্ভবাস, জন্ম-মৃত্যুৰ চক্ৰৰ পৰা নিবৃত্ত নহয়।

Verse 57

यद्यद्धितं स्वस्य सदैव तत्तल्लिंगेत्र देयं मम भक्तिमद्भिः । इहाप्यमुत्रापि न तस्य संक्षयो यथेह पापस्य कृतस्य पापिभिः

যি যি বস্তু মানুহে নিজৰ বাবে সদায় হিত বুলি জানে, মোৰ ভক্তসকলে সেয়া সদায় এই লিঙ্গত অৰ্পণ কৰক। ইয়াৰ পুণ্য ইহলোকতো পৰলোকতো ক্ষয় নহয়—যেনেকৈ পাপীয়ে কৰা পাপ এই লোকতে আপোনা-আপুনি নাশ নহয়।

Verse 58

दूरस्थितैरप्यधिबुद्धिभिर्यैर्लिंगं समाराधि ममेदमत्र । मयैव दत्तैः शुभवस्तुजातैर्निःश्रेयसः श्रीर्वसं येत्सतस्तान्

দূৰত অৱস্থিত হলেও যিসকলে উন্নত বুদ্ধিৰে ইয়াত মোৰ এই লিঙ্গক আৰাধনা কৰে—মোৰেই দিয়া শুভ বস্তু-অৰ্পণৰ দ্বাৰা সিহঁতৰ ওপৰত নিঃশ্ৰেয়স, চূড়ান্ত মুক্তিৰ শ্ৰী সদায় নিবাস কৰে।

Verse 59

शृणुष्व विष्णो शृणु सृष्टिकर्तः शृण्वंतु देवर्षिगणाः समस्ताः । इदं हि लिंगं परसिद्धिदं सतां भेदो मनागत्र न मत्सकाशतः

শুনা, হে বিষ্ণু; শুনা, হে সৃষ্টিকৰ্তা—সমস্ত দেৱঋষিগণ শুনক। এই লিঙ্গে সৎলোকক পৰম সিদ্ধি দান কৰে; মোৰ সান্নিধ্যৰ পৰা ইয়াত অতি সামান্যো ভেদ নাই।

Verse 60

अस्मिन्हि लिंगेऽखिलसिद्धिसाधने समर्पितं यैः सुकृतार्जितं वसु । तेभ्योतिमात्राखिलसौख्यसाधनं ददामि निर्वाणपदं सुनिर्भयम्

এই লিঙ্গত—যি সকলো সিদ্ধি সাধনৰ উপায়—যিসকলে পুণ্যকৰ্মে অৰ্জিত ধন সমৰ্পণ কৰে, তেওঁলোকক মই অতিমাত্ৰায় সকলো সুখৰ সাধন, নিৰ্ভয় নিৰ্বাণপদ দান কৰোঁ।

Verse 61

उत्क्षिप्य बाहुं त्वसकृद्ब्रवीमि त्रयीमयेऽस्मिंस्त्रयमेव सारम् । विश्वेश लिंगं मणिकर्णिकांबु काशीपुरी सत्यमिदं त्रिसत्यम्

বাহু উত্তোলন কৰি মই পুনঃপুনঃ ঘোষণা কৰোঁ: ত্ৰিবেদময় এই ক্ষেত্ৰত এই তিনিটাই সাৰ—বিশ্বেশ্বৰ লিঙ্গ, মণিকৰ্ণিকাৰ জল, আৰু কাশীপুৰী। ই সত্য—ত্ৰিসত্য।

Verse 62

उत्थाय देवोथ स शक्तिरीशस्तस्मिन्हि लिंगे कृतचारुपूजः । ययौ लयं ते च सुरा जयेति जयेति चोक्त्वा नुनुवुस्तमीशम्

তেতিয়া ঈশ্বৰ স্বীয় শক্তিসহ উঠি সেই লিঙ্গত মনোৰম পূজা কৰিলে। তাৰ পিছত তেওঁলোক লয়ত লীন হ’ল; আৰু দেৱতাসকলে “জয়! জয়!” বুলি কৈ কৈ সেই ঈশ্বৰক স্তৱ কৰিলে।

Verse 63

स्कंद उवाच । क्षेत्रस्य मैत्रावरुणे विमुक्तस्य महामते । प्रभावस्यैकदेशोयं कथितः कल्मषापहः

স্কন্দে ক’লে: হে মহামতে, মুক্ত মৈত্ৰাৱৰুণ ক্ষেত্ৰৰ প্ৰভাৱৰ এইটো মাত্ৰ একাংশ কোৱা হ’ল; ইয়াক কল্মষ অপহাৰী বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।

Verse 64

तवाग्रे तु यथाबुद्धि काशीविश्लेषतापि नः । अचिरेणैव कालेन काशीं प्राप्स्यस्यनुत्तमाम्

তোমাৰ আগত, তোমাৰ বুদ্ধি মতে, আমি কিছুকাল কাশীৰ পৰা বিচ্ছেদ সহিব লাগিব; কিন্তু অতি সোনকালেই তুমি সেই অনুত্তম কাশী পুনৰ লাভ কৰিবা।

Verse 65

अस्ताचलस्य शिखरं प्राप्तवानेष भानुमान् । तवापि हि ममाप्येष मौनस्य समयोऽभवत्

সূৰ্য পশ্চিম পৰ্বতৰ শিখৰত উপনীত হৈছে; তোমাৰ বাবেও—আৰু মোৰ বাবেও—এয়া মৌনৰ সময় হৈ পৰিল।

Verse 66

व्यास उवाच । श्रुत्वेति स मुनिः सूत संध्योपास्त्यै विनिर्गतः । प्रणम्यौ मेयमसकृल्लोपामुद्रा समन्वितः

ব্যাসে ক’লে: এই কথা শুনি, হে সূত, সেই মুনি সন্ধ্যোপাসনা কৰিবলৈ বাহিৰলৈ ওলাই গ’ল। লোপামুদ্রাসহ তেওঁ বাৰে বাৰে প্ৰণাম কৰিলে।

Verse 67

रहस्यं परिविज्ञाय क्षेत्रस्य शशिमौलिनः । अगस्त्यो निश्चितमनाः शिवध्यानपरोभवत्

চন্দ্ৰমৌলিন প্ৰভুৰ পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰৰ গূঢ় ৰহস্য সম্পূৰ্ণকৈ বুজি, অগস্ত্য দৃঢ় সংকল্পে শিৱধ্যানত সম্পূৰ্ণ নিমগ্ন হ’ল।

Verse 68

आनंदकाननस्येह महिमानं महत्तरम् । कोत्र वर्णयितुं शक्तः सूत वर्षशतैरपि

ইয়াত আনন্দকাননৰ মহিমা অতি বিশাল; হে সূত, শত শত বছৰৰ ভিতৰতো কোনে ইয়াৰ বৰ্ণনা কৰিবলৈ সক্ষম হ’ব?

Verse 69

यथा देव्यै समाख्यायि शिवेन परमात्मना । तथा स्कंदेन कथितं माहात्म्यं कुंभसंभवे

যেন পৰমাত্মা শিৱে দেৱীক এই তত্ত্ব বুজাই কৈছিল, তেনেদৰে কুম্ভসম্ভৱ অগস্ত্যক স্কন্দে এই মাহাত্ম্য ক’লে।

Verse 70

तवाग्रे च समाख्यातं शुकादीनां च सत्तम । इदानीं प्रष्टुकामोसि किं तत्पृच्छ वदामि ते

হে সত্তম! তোমাৰ আগতে আৰু শুক আদি মহাত্মাসকলৰ আগতেও এই কাহিনী কোৱা হৈছিল। এতিয়া তুমি প্ৰশ্ন কৰিব খুজিছা—যি সুধিব খুজা সুধা, মই তোমাক ক’ম।

Verse 71

श्रुत्वाध्यायमिमं पुण्यं सर्वकल्मषनाशनम् । समस्तचिंतितफलप्रदं मर्त्यो भवेत्कृती

এই পুণ্য অধ্যায় শুনিলে, যি সকলো কল্মষ নাশ কৰে আৰু সকলো কামনা কৰা ফল প্ৰদান কৰে, মর্ত্য মানুহ কৃতকাৰ্য হয়।

Verse 99

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीति साहस्र्यां संहितायां चतुर्थे काशीखंड उत्तरार्धे विश्वेश्वरलिंगमहिमाख्यो नाम नवनवतितमोऽध्यायः

এইদৰে পবিত্ৰ শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণত, একাশি হাজাৰ শ্লোকযুক্ত চতুৰ্থ সংহিতাৰ কাশীখণ্ড (উত্তৰাৰ্ধ)ত ‘বিশ্বেশ্বৰ লিঙ্গ-মহিমা’ নামৰ নিৰানব্বইতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।