Adhyaya 38
অধ্যায় ৩৮ত অগস্ত্য মুনিয়ে স্কন্দক সোধে—শিৱলোক/কৈলাসত উপস্থিত হৈ নাৰদে কি কৰিলে? স্কন্দে কয়, নাৰদে শিৱ-দেৱীৰ সন্মুখত ভক্তিভাৱে প্ৰণাম কৰি দিৱ্য দৰ্শন লাভ কৰে আৰু তেখেতসকলৰ ‘লীলা’ দেখে; পাশা/দ্যূত-সদৃশ বিন্যাসত কালমান আৰু জগতৰ প্ৰক্ৰিয়া প্ৰতীকৰূপে সজোৱা থাকে। নাৰদৰ বচনত শিৱৰ মান-অপমানত নিৰ্বিকাৰতা, গুণাতীত স্বৰূপ আৰু জগতৰ নিৰপেক্ষ নিয়ন্তা হোৱাৰ কথা প্ৰকাশ পায়; তাৰ পাছত দক্ষযজ্ঞ-মণ্ডপত অস্বাভাৱিক অমঙ্গল-লক্ষণ, বিশেষকৈ শিৱ-শক্তিৰ অনুপস্থিতি দেখি নাৰদ ব্যাকুল হয় আৰু ঘটিত কথা সম্পূৰ্ণকৈ ক’ব নোৱাৰে। এই সংবাদ শুনি সতী দাক্ষায়ণী অন্তৰত সংকল্প কৰি পিতৃ দক্ষৰ যজ্ঞ ‘দৰ্শন’ কৰিবলৈ শিৱৰ অনুমতি বিচাৰে। শিৱে অশুভ জ্যোতিষ-চিহ্ন দেখুৱাই অনাহূত গমনৰ অপৰিবর্তনীয় ফলৰ কথা কৈ বাধা দিয়ে; কিন্তু সতীয়ে দৃঢ় ভক্তিৰে কয়—সেয়া অংশগ্ৰহণ নহয়, কেৱল দেখা। ক্ৰোধত তেওঁ প্ৰণাম-প্ৰদক্ষিণা নকৰাকৈয়ে প্ৰস্থান কৰে। ব্যথিত শিৱে গণসকলক ভব্য দিৱ্য বিমান সাজিবলৈ আদেশ দিয়ে আৰু সতীক যজ্ঞস্থললৈ পঠায়। দক্ষৰ সভাত অনাহূত আগমনত সকলো বিস্মিত হয়। দক্ষে শিৱৰ তপস্বী আৰু সীমান্ত-স্বভাৱ আদি উল্লেখ কৰি নিন্দা কৰে আৰু যজ্ঞ-সন্মানৰ পৰা বঞ্চিত কৰে। সতীয়ে নৈতিক-তাত্ত্বিক যুক্তিৰে উত্তৰ দিয়ে—শিৱ যদি অজ্ঞেয়, তেন্তে নিন্দা অজ্ঞান; আৰু অযোগ্য বুলি ভাবিলে বিবাহ-সম্পৰ্কেই অসংগত। স্বামীনিন্দাত দগ্ধ হৈ সতীয়ে যোগ-সংকল্পে দেহক আহুতি কৰি আত্মদাহ কৰে; ফলত যজ্ঞস্থলত অমঙ্গল, বিঘ্ন আৰু অস্থিৰতা বাঢ়ে, দক্ষযজ্ঞ টলমল হয়।
Shlokas
Verse 1
अगस्त्य उवाच । शिवलोकं समासाद्य मुनिना ब्रह्मसूनुना । किं चक्रे ब्रूहि षड्वक्त्र कथां कौतुकशालिनीम्
অগস্ত্য ক’লে: হে ষড়্বক্ত্ৰ প্ৰভু! কোৱা—ব্ৰহ্মাৰ পুত্ৰ মহামুনি নাৰদ শিৱলোকত উপনীত হৈ তাত কি কৰিলে? সেই কৌতুকময়, বিস্ময়ভৰা কাহিনী বৰ্ণনা কৰা।
Verse 2
स्कंद उवाच । शृणु कुंभज वक्ष्यामि नारदेन महात्मना । यत्कृतं तत्र गत्वाशु कैलासं शंकरालयम्
স্কন্দ ক’লে: শুনা, হে কুম্ভজ (অগস্ত্য)! মহাত্মা নাৰদে তৎক্ষণাৎ গৈ শংকৰৰ আলয় কৈলাসত যি কৰিলে, মই সেয়া ক’ম।
Verse 3
मुनिर्गगनमार्गेण प्राप्य तद्धाम शांभवम् । दृष्ट्वा शिवौ प्रणम्याथ शिवेन विहितादरः
মুনি আকাশ-মাৰ্গে গৈ সেই শাম্ভৱ ধামত উপস্থিত হ’ল। শিৱক দেৱীৰ সৈতে দেখি তেওঁ প্ৰণাম কৰিলে; আৰু শিৱেও যথোচিত আদৰে তেওঁক সন্মান দিলে।
Verse 4
तदुद्दिष्टासनं भेजे पश्यंस्तत्क्रीडनं परम् । क्रीडंतौ तौ तु चाक्षाभ्यां यदा न च विरमेतुः
তেওঁলৈ নিৰ্দেশিত আসনত বহিল আৰু তেওঁলোকৰ পৰম লীলা চাই থাকিল। কিন্তু যেতিয়া সেই দুয়ো পাশা খেলাত মগ্ন থাকিল, তেতিয়া একেবাৰে থমকিলেই নাছিল।
Verse 5
तदौत्सुक्येन स मुनिः प्रेर्यमाण उवाच ह । नारद उवाच । देवदेव तव क्रीडाखिलं ब्रह्मांडगोलकम् । मासा द्वादश ये नाथ ते सारिफलके गृहाः
কৌতূহলে প্ৰেৰিত হৈ সেই মুনি ক’লে। নাৰদ ক’লে: হে দেবদেৱ! তোমাৰ লীলাই এই সমগ্ৰ ব্ৰহ্মাণ্ড-গোলক। হে নাথ! এই খেলাত দ্বাদশ মাস যেন পাটিৰ ঘৰ-বিভাগসম।
Verse 6
कृष्णाः कृष्णेतरा या वै तिथयस्ताश्च सारिकाः । द्विपंचदशमासे यास्त्वक्षयुग्मं तथायने
কৃষ্ণপক্ষ আৰু শুক্লপক্ষৰ তিথিসকলেই যেন খেলাৰ গুটি। পাশাৰ যুগল মাহৰ দুটা অৰ্ধৰ সমান, আৰু তেনেদৰে দুটা অয়ন—উত্তৰায়ণ আৰু দক্ষিণায়ণৰো প্ৰতীক।
Verse 7
सृष्टिप्रलय संज्ञौ द्वौ ग्लहौ जयपराजयौ । देवीजये भवेत्सृष्टिरसृष्टिर्धूर्जटेर्जये
খেলাৰ দুটা দাওঁ ‘সৃষ্টি’ আৰু ‘প্ৰলয়’ নামে পৰিচিত—সেয়াই জয় আৰু পৰাজয়। দেবী জয়ী হ’লে সৃষ্টি উদ্ভৱ হয়; ধূর্জটি (শিৱ) জয়ী হ’লে অসৃষ্টি, অৰ্থাৎ লয়-প্ৰত্যাহাৰ ঘটে।
Verse 8
भवतोः खेलसमयो यः सा स्थितिरुदाहृता । इत्थं क्रीडैव सकलमेतद्ब्रह्मांडमीशयोः
তোমালোক দুয়োৰ খেলাৰ যি সময়, তাকেই ‘স্থিতি’ বুলি কোৱা হয়। এইদৰে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মাণ্ডটো দুয়ো প্ৰভুৰ লীলা-মাত্ৰ।
Verse 9
न देवी जेष्यति पतिं नेशः शक्तिं विजेष्यति । किंचिद्विज्ञप्तुकामोस्मि तन्मातरवधार्यताम्
দেবীয়ে সত্যকৈ স্বামীক জয় নকৰে, নায় ঈশ্বৰে নিজৰ শক্তিক জয় কৰে। তথাপি মোৰ এটা সৰু নিবেদন আছে—হে মাতা, অনুগ্ৰহ কৰি শুনক।
Verse 10
देवः सर्वज्ञनाथोपि न किंचिदवबुध्यति । मानापमानयोर्यस्मादसौ दूरे व्यवस्थितः
দেৱতা যদিও সৰ্বজ্ঞ নাথ, তথাপি ইয়াৰ বিষয়ে একো নুবুজে; কিয়নো সি মান-অপমানৰ পৰা বহু দূৰত, তাৰ ওপৰতেই অৱস্থিত।
Verse 11
लीलात्मा गुणवानेष विचारादतिनिर्गुणः । कुर्वन्नपि हि कर्माणि बाध्यते नैव कर्मभिः
সেই লীলাস্বৰূপ—গুণৱান যেন দেখা যায়, কিন্তু সত্য বিচাৰত অতি নিৰ্গুণ পৰম। কৰ্ম কৰিলেও কৰ্মে কেতিয়াও বাঁধে নোৱাৰে।
Verse 12
मध्यस्थोपि हि सर्वस्य माध्यस्थ्यमवलंबतै । सर्वत्रायं महेशानो मित्राऽमित्रसमानदृक्
সকলোৰ মাজত অৱস্থিত হৈও তেওঁ সম্পূৰ্ণ নিৰপেক্ষতা অৱলম্বন কৰে। সকলো ঠাইতে এই মহেশান মিত্ৰ-অমিত্ৰক সমদৃষ্টিৰে চায়।
Verse 13
त्वं शक्तिरस्य देवस्य सर्वेषां मान्यभूः परा । दक्षस्यापि त्वया मानो दत्तो पत्यनिमित्तकः
তুমি এই দেৱতাৰ স্বয়ং শক্তি, সকলোৰে মান্য পৰমা। দক্ষোৰো মান তোমাৰ দ্বাৰাই দিয়া হৈছিল—তোমাৰ পতিয়ে কাৰণ হৈ।
Verse 14
परं त्वं सर्वजगतां जनयित्र्येकिका ध्रुवम् । त्वत्त आविर्भवंत्येव धातृकेशववासवाः
তুমিয়েই নিশ্চিতভাৱে সকলো জগতৰ পৰম জননী, একাকিনী আৰু ধ্ৰুৱা। তোমাৰ পৰাই ধাতৃ (ব্ৰহ্মা), কেশৱ (বিষ্ণু) আৰু বাসৱ (ইন্দ্ৰ)ও উদ্ভৱ হয়।
Verse 15
त्वमात्मानं न जानासि त्र्यक्षमायाविमोहिता । अतएव हि मे चित्तं दुनोत्यतितरां सति
তুমি নিজৰ সত্য আত্মস্বরূপ নাজানা, ত্ৰ্যক্ষ প্ৰভুৰ মায়াত বিমোহিতা। সেই কাৰণেই, হে সতী, মোৰ চিত্ত অধিকতৰ দুখে দগ্ধ হয়।
Verse 16
अन्या अपि हि याः सत्यः पातिव्रत्यपरायणाः । ता भर्तृचरणौ हित्वा किंचिदन्यन्न मन्वते
আন আন সতীসকলেও, যিসকলে পতিব্ৰতা-ধৰ্মত সম্পূৰ্ণ পৰায়ণ, স্বামীৰ চৰণত আশ্ৰয় লৈ তাৰ পাছত আন একো মনত নধৰে।
Verse 17
अथवास्तामियं वार्ता प्रस्तुतं प्रब्रवीम्यहम् । अद्य नीलगिरेस्तस्माद्धरिद्वारसमीपतः
কিন্তু এই কথা এতিয়াই থাক; মই এতিয়া যি প্ৰাসঙ্গিক, সেয়াই ক’ম। আজি, সেই নীলগিৰিৰ পৰা, হৰিদ্বাৰৰ ওচৰত,
Verse 18
अपूर्वमिव संवीक्ष्य परिप्राप्तस्तवांतिकम् । अत्याश्चर्यविषादाभ्यां किचिद्वक्तुमिहोत्सुकः
অপূৰ্ব যেন কিবা দেখি সি তোমাৰ ওচৰলৈ আহি উপস্থিত হ’ল; গভীৰ আশ্চৰ্য আৰু বিষাদে আচ্ছন্ন হৈ, ইয়াত কিবা ক’বলৈ উৎসুক আছিল।
Verse 19
आश्चर्यहेतुरेवायं यत्पुंजातं त्रयीतले । तद्दृष्टं सकलत्रं च दक्षस्याध्वरमंडपे
এইয়াই আশ্চৰ্যৰ মূল কাৰণ—ত্ৰয়ী-লোকৰ আধাৰ এই পৃথিৱীত যি ঘটিল। সেই সমগ্ৰ ঘটনা দক্ষৰ যজ্ঞ-মণ্ডপত দেখা গ’ল।
Verse 20
सालंकारं समानं च सानंदमुखपंकजम् । विस्मृताखिलकार्यं च दक्षयज्ञप्रवर्तकम्
অলংকাৰে বিভূষিত আৰু স্থিৰচিত্ত, আনন্দে প্ৰফুল্ল পদ্মমুখ; সকলো কৰ্তব্য যেন বিস্মৃত—সেইয়াই আছিল দক্ষ-যজ্ঞৰ প্ৰৱৰ্তক।
Verse 21
विषादे कारणं चैतद्यतो जातमिदं जगत् । यस्मिन्प्रवर्तते यत्र लयमेष्यति च ध्रुवम्
এই বিষাদেই কাৰণ, যাৰ পৰা এই জগত উদ্ভৱ হৈছে; য’ত ই প্ৰবাহিত হয়, আৰু য’তেই নিশ্চিতভাৱে অন্তত লয় পাব।
Verse 22
तदेव तत्र नो दृष्टं भवद्वंद्वं भवापहम् । प्रायो विषादजनकं भवतोर्यददर्शनम्
তাত আমি তোমালোকৰ সেই পবিত্ৰ যুগলক দেখা নাপালোঁ—যি সংসাৰ-ভৱবন্ধন নাশ কৰে; আৰু বেছিভাগ সময় তোমালোক দুয়োৰে অদৰ্শনেই এই বিষাদ জন্মায়।
Verse 23
तदेव नाभवत्तत्र समभूदन्यदेव हि । तच्च वक्तुं न शक्येत तद्वक्ता दक्ष एव सः
তাত সেইটোৱে নহ’ল; সঁচাকৈ আন একেবাৰে বেলেগ কথাই ঘটিল। আৰু সেয়া ক’ব নোৱাৰি; তাক বৰ্ণনা কৰিবলৈ যোগ্য দক্ষ নিজেই।
Verse 24
तानि वाक्यानि चाकर्ण्य द्रुहिणेन ययेततः । महर्षिणा दधीचेन धिक्कृतो नितरां हि सः
সেই বাক্য শুনি দ্ৰুহিণ (ব্ৰহ্মা) তাতৰ পৰা গ’ল; কিয়নো মহর্ষি দধীচিয়ে তেওঁক অতিশয় কঠোৰভাৱে ধিক্কাৰ দিছিল।
Verse 25
शप्तश्च वीक्षमाणानां देवर्षीणां प्रजापतिः । मया च कर्णौ पिहितौ श्रुत्वा तद्गर्हणा गिरः
দেৱর্ষিসকল চাই থকা অৱস্থাত প্ৰজাপতিকো শাপ দিয়া হ’ল; আৰু সেই গৰিহণাৰ বাক্য শুনি মই মোৰ কাণ ঢাকি ল’লোঁ।
Verse 26
दधीचिना समं केचिद्दुर्वासः प्रमुखा द्विजाः । भवनिंदां समाकर्ण्य कियतोपि विनिर्ययुः
দধীচিৰ সৈতে কিছুমান দ্বিজ ঋষি—দুৰ্বাসা প্ৰমুখ—ভৱ (শিৱ)ৰ নিন্দা শুনি অলপ সময়ৰ পাছত তাতৰ পৰা প্ৰস্থান কৰিলে।
Verse 27
प्रावर्तत महायागो हृष्टपुष्टमहाजनः । तथा द्रष्टुं न शक्नोमि तत आगतवानिह
মহাযজ্ঞ চলি থাকিল; বৃহৎ জনসমূহ আনন্দিত আৰু পুষ্ট আছিল। কিন্তু মই তাক চাব নোৱাৰিলোঁ, সেইবাবে মই ইয়ালৈ আহিলোঁ।
Verse 28
भगिन्योपि च या देवि तव तत्र सभर्तृकाः । तासां गौरवमालोक्य न किंचिद्वक्तुमुत्सहे
হে দেবী, তোমাৰ ভগ্নীসকলও তাত স্বামীসহ উপস্থিত আছিল। তেওঁলোকৰ মৰ্যাদা আৰু গৌৰৱ দেখি মই একো ক’বলৈ সাহস নকৰোঁ।
Verse 29
इति देवी समाकर्ण्य सती दक्षकुमारिका । करादक्षौ समुत्सृज्य दध्यौ किंचित्क्षणं हृदि
এই কথা শুনি দেৱী সতী, দক্ষৰ কন্যা, হাতৰ পৰা চকু নামাই (উন্মোচন কৰি) ক্ষণেক হৃদয়ত ধ্যান কৰিলে।
Verse 30
उवाच च भवत्वेवं शरणं भव एव मे । संप्रधार्येति मनसि सती दाक्षायणी ततः
তাৰ পাছত সতী দাক্ষায়ণীয়ে ক’লে—“এনেকুৱাই হওক। ভৱ (শিৱ) একমাত্ৰ মোৰ শৰণ,” এইদৰে মনত স্থিৰ কৰি।
Verse 31
द्रुतमेव समुत्तस्थौ प्रणनाम च शंकरम् । मौलावंजलिमाधाय देवी देवं व्यजिज्ञपत्
তৎক্ষণাৎ দেৱী দ্ৰুত উঠি শংকৰক প্ৰণাম কৰিলে। মূৰত অঞ্জলি ধৰি ভক্তিভাৱে দেৱক নিবেদন কৰিলে।
Verse 32
देव्युवाच । विजयस्वांधकध्वंसिं त्र्यंबक त्रिपुरांतक । चरणौ शरणं ते मे देह्यनुज्ञा सदाशिव
দেৱীয়ে ক’লে: জয় হওক, হে অন্ধকধ্বংসী! হে ত্ৰ্যম্বক, হে ত্ৰিপুৰান্তক! তোমাৰ দুয়ো চৰণেই মোৰ শৰণ; হে সদাশিৱ, মোক অনুমতি দিয়া।
Verse 33
मा निषेधीः प्रार्थयामि यास्यमि पितुरंतिकम् । उक्त्वेति मौलिमदधादंधकारि पदांबुजे
“মোক বাধা নিদিবা—মই প্ৰাৰ্থনা কৰোঁ। মই পিতাৰ ওচৰলৈ যাম।” এইদৰে কৈ, অন্ধকাৰিৰ (শিৱৰ) পদপদ্মত মূৰ থৈ দিলে।
Verse 34
अथोक्ता शंभुना देवी मृडान्युत्तिष्ठ भामिनि । किमपूर्णं तवास्त्यत्र वदसौ भाग्यसुंदरि
তেতিয়া শম্ভুৱে দেৱীক ক’লে: “হে মৃডাণী, হে কোমলাসী, উঠা হে সুন্দৰী। ইয়াত তোমাৰ কি অপূৰ্ণ আছে? কোৱা, হে ভাগ্যসুন্দৰী।”
Verse 35
लक्ष्म्या अपि च सौभाग्यं ब्रह्माण्यै कांतिरुत्तमा । शच्यै नित्यनवीनत्वं भवत्या दत्तमीश्वरि
“লক্ষ্মীৰো সৌভাগ্য, ব্ৰহ্মাণীৰ উত্তম কান্তি, আৰু শচীৰ নিত্য-নৱীন যৌৱন—এই সকলো, হে ঈশ্বৰী, তোমাৰ দ্বাৰাই দত্ত।”
Verse 36
त्वया च शक्तिमानस्मि महदैश्वर्यरक्षणे । त्वां च शक्तिं समासाद्य स्वलीलारूपधारिणीम्
তোমাৰ দ্বাৰাই মই মহৎ ঐশ্বৰ্য ৰক্ষা কৰিবলৈ শক্তিমান হওঁ। আৰু তোমাক—স্বয়ং শক্তিক—প্ৰাপ্ত কৰি, যি নিজৰ দিৱ্য লীলাৰে নানা ৰূপ ধাৰণ কৰে—
Verse 37
एतत्सृजामि पाम्यद्मि त्वल्लीलाप्रेरितोंगने । कुतो मां हातुमिच्छेस्त्वं मम वामार्धधारिणि
হে প্ৰিয়ে, তোমাৰ দিৱ্য লীলাৰ প্ৰেৰণাত মই এই সৃষ্টিও কৰোঁ, পালনো কৰোঁ, আৰু সংহাৰো কৰোঁ। তুমি যি মোৰ বামাৰ্ধ ধাৰিণী, মোক ত্যাগ কৰিব খুজিবা কেনেকৈ?
Verse 38
शिवा शिवोदितं चेति श्रुत्वाप्याह महेश्वरम् । जीवितेश विहाय त्वां न क्वापि परियाम्यहम्
শিৱে কোৱা বাক্য শুনি শিৱাই মহেশ্বৰক ক’লে: “হে মোৰ জীৱনেশ্বৰ, তোমাক এৰি মই ক’লৈও নাযাওঁ।”
Verse 39
मनो मे चरणद्वंद्वे तव स्थास्यति निश्चलम् । क्रतुं द्रष्टुं पितुर्यामि नैक्षि यज्ञो मया क्वचित्
মোৰ মন তোমাৰ চৰণযুগলত নিশ্চল হৈ থাকিব। মই পিতৃগৃহলৈ কেৱল যজ্ঞ দৰ্শন কৰিবলৈ যাওঁ; মই নিজে কেতিয়াও যজ্ঞ কৰিবলৈ নাযাওঁ।
Verse 40
शंभुः कात्यायनीवाक्यामिति श्रुत्वा तदाब्रवीत् । क्रतुस्त्वया नेक्षितश्चेदाहरामि ततः क्रतुम्
কাত্যায়নীৰ বাক্য শুনি শম্ভুৱে তেতিয়া ক’লে: “যদি সেই ক্রতু তুমি নেদেখা, তেন্তে মই সেই ক্রতু ইয়ালৈ আনিম।”
Verse 41
मच्छक्ति धारिणी त्वं वा सृजैवान्यां क्रतुक्रियाम् । अन्यो यज्ञपुमानस्तु संत्वन्ये लोकपालकाः
হে মোৰ শক্তি ধাৰিণী! তুমি নিজেই আন এটা যজ্ঞ-ক্ৰিয়া সৃষ্টি কৰি আৰম্ভ কৰা, নতুবা যজ্ঞৰ বাবে আন এজন কৰ্তা-পুৰুষ হওক; আৰু আন আন লোকপালসকলেও থাকক।
Verse 42
अन्यानाशु विधेहि त्वमृषीनार्त्विज्यकर्मणि । पुनर्जगाद देवीति श्रुत्वा शंभोरुदीरितम्
তুমি তৎক্ষণাৎ যজ্ঞৰ ঋত্বিজ্য কৰ্মৰ বাবে আন আন ঋষিসকলক নিযুক্ত কৰা। শম্ভুৱে এইদৰে কোৱা শুনি দেবীয়ে পুনৰ উত্তৰ দিলে।
Verse 43
पितुर्यज्ञोत्सवो नाथ द्रष्टव्योऽत्र मया ध्रुवम् । देह्यनुज्ञां गमिष्यामि मा मे कार्षीर्वचोन्यथा
হে নাথ! মোৰ পিতাৰ যজ্ঞোৎসৱ মই নিশ্চয়েই দেখা উচিত। মোক অনুমতি দিয়া; মই যাম। মোৰ বাক্য যেন অন্যথা নহয়।
Verse 44
कः प्रतीपयितुं शक्तश्चेतो वा जलमेव वा । निम्नायाभ्युद्यतं नाथ माद्य मां प्रतिषेधय
মনক বা পানীক কোনে উলটাই দিব পাৰে? হে নাথ! নিম্নাভিমুখে ধাৱমান স্ৰোতৰ দৰে মই যাত্ৰাৰ বাবে উদ্যত; এতিয়া মোক বাধা নিদিবা।
Verse 45
निशम्येति पुनः प्राह सर्वज्ञो भूतनायकः । मा याहि देवि मां हित्वा गता च न मिलिष्यसि
এই কথা শুনি সৰ্বজ্ঞ ভূতনায়কে পুনৰ ক’লে—“হে দেবি, মোক এৰি নাযাবা; এবাৰ গ’লে তুমি পুনৰ মোৰ সৈতে মিলিব নোৱাৰিবা।”
Verse 46
अद्य प्राचीं यियासुं त्वां वारयेत्पंगुवासरः । नक्षत्रं च तथा ज्येष्ठा तिथिश्च नवमी प्रिये
আজি তুমি পূব দিশালৈ যাব খুজিলে ‘পঙ্গু’ বাৰ তোমাক বাধা দিব; আৰু প্ৰিয়ে, নক্ষত্ৰ জ্যেষ্ঠা আৰু তিথি নবমী।
Verse 47
अद्य सप्तदशो योगो वियोगोद्य तनोऽशुभः । धनिष्ठार्ध समुत्पन्ने तव ताराद्य पंचमी
আজি সপ্তদশ যোগ ‘বিয়োগ’ উদয় হৈছে, যি দেহলৈ অশুভতা আনে। আৰু ধনিষ্ঠাৰ অৰ্ধ আৰম্ভ হ’লে, তোমাৰ বাবে তাৰা-গণনাত ই পঞ্চমী।
Verse 48
मा गा देवि गताद्य त्वं नहि द्रक्ष्यसि मां पुनः । पुनर्देवी बभाषे सा यदि नाम्नाप्यहं सती
হে দেবী, নাযাবা; আজি তুমি গ’লে তুমি মোক পুনৰ নেদেখিবা। তেতিয়া দেবীয়ে পুনৰ ক’লে: “নামমাত্ৰেও যদি মই ‘সতী’ হওঁ…”
Verse 49
तदा तन्वंतरेणापि करिष्ये तव दासताम् । ततो भवः पुनः प्राह को वा वारयितुं प्रभुः
তেতিয়া মই আন দেহ ধৰি হলেও তোমাৰ দাসত্ব কৰিম। তেতিয়া ভৱে পুনৰ ক’লে: “তেন্তে ক’ৰ শক্তি আছে, যি ৰোধ কৰিব পাৰে?”
Verse 50
परिक्षुब्धमनोवृत्तिं स्त्रियं वा पुरुषं तु वा । पुनर्न दर्शनं देवि मया सत्यं ब्रवीम्यहम्
হে দেবী, নাৰী হওক বা পুৰুষ হওক, যাৰ মনৰ বেগ তীব্ৰভাৱে অস্থিৰ—তাক পুনৰ আগৰ দৰে দেখা নাযায়; মই সত্য ক’লোঁ।
Verse 51
परं न देवि गंतव्यं महामानधनेच्छुभिः । अनाहूत तया कांते मातापितृगृहानपि
হে দেবী, মহা মান-ধন লাভৰ লোভত কেতিয়াও আঁতৰি যোৱা উচিত নহয়। হে প্ৰিয়ে, তাইৰ পৰা আহ্বান নাথাকিলে নিজৰ মাতা-পিতাৰ ঘৰলৈও যোৱা উচিত নহয়।
Verse 52
यथा सिंधुगता सिंधुर्न पुनः परिवर्तते । तथाद्य गंत्र्या नो जातु तवागमनमिष्यते
যেনে সাগৰত প্ৰৱেশ কৰা নদী পুনৰ ঘূৰি নাহে, তেনেদৰে—যদি তুমি আজি গুচি যোৱা—তোমাৰ পুনৰ আগমন কেতিয়াও অনুমোদিত নহ’ব (বা বিধিলিখিত নহ’ব)।
Verse 53
देव्युवाच । अवश्यं यद्यहं रक्ता तव पादाबुंजद्वये । तथा त्वमेव मे नाथो भविष्यसि भवांतरे
দেৱীয়ে ক’লে: যদি নিশ্চিত যে মই তোমাৰ দুয়োটা পদ্মচৰণত অনুৰক্ত ভক্তা, তেন্তে তুমি একাই মোৰ নাথ হ’বা—আন জন্মতো।
Verse 54
इत्युक्त्वा निर्ययौ देवी कोपांधीकृतलोचना । यियासुभिश्च कार्यार्थं यत्कर्तव्यं न तत्कृतम्
এইদৰে কৈ দেৱী ক্ৰোধে অন্ধ হোৱা চকুৰে বাহিৰলৈ ওলাই গ’ল। আৰু নিজৰ কাৰ্যসিদ্ধিৰ বাবে তাড়াহুড়ো কৰি যাত্ৰা কৰিবলৈ গৈ, যি কৰ্তব্য আছিল সেয়া কৰা নহ’ল।
Verse 55
न ननाम महादेवं न च चक्रे प्रदक्षिणम् । अतएव हि सा देवी न गता पुनरागता
তাই মহাদেৱক নমস্কাৰ নকৰিলে, নে প্ৰদক্ষিণা কৰিলে। সেই কাৰণেই দেৱী গ’ল যদিও, পুনৰ উভতি নাহিল।
Verse 56
अप्रणम्य महेशानमकृत्वापि प्रदक्षिणम् । अद्यापि न निवर्तंते गताः प्राग्वासरा इव
মহেশানক প্ৰণাম নকৰাকৈ আৰু প্ৰদক্ষিণাও নকৰাকৈ যিসকল গুচি যায়, তেওঁলোক পুনৰ নুঘূৰে—যেনেকৈ আগতে পাৰ হোৱা দিনবোৰ ঘূৰি নাহে।
Verse 57
तया चरणचारिण्या राज्ञ्या त्रिभुवनेशितुः । अपि तत्पावनं वर्त्म मेनेति कठिनं बहु
সেই ৰাণী, পদব্ৰজে যাত্ৰা কৰি, ত্ৰিভুবনেশ্বৰ প্ৰভুৰ সেই পাৱন পথকো অতি কঠিন বুলি ভাবিলে।
Verse 58
देवोपि तां सतीं यांतीं दृष्ट्वा चरणचारिणीम् । अतीव विव्यथे चित्ते गणांश्चाथ समाह्वयत्
দেৱতাইও সেই সতীজনীক পদব্ৰজে যোৱা দেখি মনত অতি ব্যথিত হ’ল, আৰু তাৰ পাছত গণসকলক আহ্বান কৰিলে।
Verse 59
गणा विमानं नयत मनःपवनचक्रिणम् । पंचास्यायुतसंयुक्तं रत्नसानुध्वजोच्छ्रितम्
“হে গণসকল, মন আৰু বায়ুৰ বেগে চলা সেই বিমান আনক; দহ হাজাৰ পঞ্চাস্য-সংযুক্ত, আৰু ৰত্নশিখৰত উচ্ছ্ৰিত ধ্বজ-পতাকাৰে বিভূষিত।”
Verse 60
महावातपताकं च महाबुद्ध्यक्षलक्षितम् । नर्मदालकनंदा च यत्रेषादंडतांगते
“মহাবাতত দুলা বৃহৎ পতাকাযুক্ত, মহাবুদ্ধিৰ লক্ষণে চিহ্নিত সেই বিমানো আনক; আৰু য’ত নর্মদা, অলকনন্দা আদি পৱিত্ৰ সৰিতাসকল দণ্ডসদৃশ উপকৰণৰ ৰূপ ধৰি অৱস্থিত।”
Verse 61
छत्रीभूतौ च यत्रस्तः सूर्याचंद्रमसावपि । यस्मिन्मकरतुंडं च वाराहीशक्तिरुत्तमा
তাত সূৰ্য্য-চন্দ্ৰমাও যেন ৰাজছত্ৰৰূপে ছত্ৰীভূত হৈ স্থিৰ আছিল; আৰু সেই দিৱ্য বাহনত মকৰ-তুণ্ড-চিহ্নধাৰিণী উত্তম বাৰাহী-শক্তি অধিষ্ঠিতা আছিল।
Verse 62
धूः स्वयं चापि गायत्री रज्जवस्तक्षकादयः । सारथिः प्रणवो यत्र क्रेंकारः प्रणवध्वनिः
তাত ধূঃ স্বয়ং আৰু গায়ত্ৰীও উপস্থিত আছিল; ৰজ্জু আছিল তক্ষক আদি নাগসকল; সাৰথি আছিল প্ৰণৱ ‘ওঁ’, আৰু প্ৰণৱৰ ধ্বনি ‘ক্ৰেং’ মন্ত্রৰূপে প্ৰতিধ্বনিত হৈছিল।
Verse 63
अंगानि रक्षका यत्र वरूथश्छंदसां गणः । इत्याज्ञप्ता गणास्तूर्णं रथं निन्युर्हराज्ञया
তাত বেদাঙ্গসমূহ ৰক্ষক আছিল, আৰু ছন্দসকলৰ গণে সুৰক্ষা-বৰূথ গঠন কৰিছিল। এইদৰে আদিষ্ট হৈ গণসকলে হৰিৰ আজ্ঞাৰে ৰথখন তৎক্ষণাৎ আগুৱাই নিলে।
Verse 64
देव्या सनाथं तं कृत्वा विमानं पार्षदा दिवि । अनुजग्मुर्महादेवीं दिव्यां तेजोविजृंभिणीम्
এইদৰে দেৱীৰ বাবে বিমানখন সসজ্জ কৰি, আকাশত পাৰ্ষদসকলে মহাদেৱীক অনুসৰণ কৰিলে—সেই দিৱ্যা, দীপ্তিময়ী, আৰু তেজে বিস্তাৰিণী।
Verse 65
सा क्षणं त्र्यक्षरमणी वीक्ष्य दक्षसभांगणम् । नभोंऽगणाद्विमानस्थानतो वेगादवातरत्
সা ত্ৰ্যক্ষৰ-মণী এক মুহূৰ্ত্ত দক্ষ-সভাৰ আঙণ চালে; তাৰপিছত বিমানস্থিত স্থানৰ পৰা মুক্ত আকাশ-মণ্ডলেদি বেগে নামি আহি অৱতৰণ কৰিলে।
Verse 66
अविशद् यज्ञवाटं च चकितंरक्षि वीक्षिता । कृतमंगलनेपथ्यां प्रसूं दृष्ट्वा किरीटिनीम्
তাই যজ্ঞ-ৱাটত প্ৰৱেশ কৰিলে; ৰক্ষকসকল চমকি উঠি চাই থাকিল। মঙ্গলময় আচার-সাজে সজ্জিত আৰু মুকুটধাৰিণী প্ৰসূক দেখি সি দৃশ্যটো মনোযোগে নীৰিক্ষণ কৰিলে।
Verse 67
सभर्तृकाश्च भगिनीर्नवालंकृतिशालिनीः । साश्चर्याश्च सगर्वाश्च सानंदाश्च ससाध्वसाः
তেওঁৰ ভগ্নীসকল—প্ৰত্যেকে স্বামীৰ সৈতে আৰু নতুন অলংকাৰত দীপ্ত—আশ্চৰ্য, গৰ্ব, আনন্দ, আৰু অলপ শংকাৰে ভৰা হৈ থিয় হৈ আছিল।
Verse 68
अचिंतिता त्वनाहूता विमानाद्धरवल्लभा । कथमेषा परिप्राप्ता क्षणमित्थं प्रपश्यतीः
“অচিন্তিত, অনাহূতা—তথাপি হৰৰ প্ৰিয়া বিমানৰ পৰা নামি আহিল! ই কেনেকৈ ইয়াত উপস্থিত হ’ল?” এইদৰে কিছুমুহূৰ্ত তেওঁলোকে তেনেকৈয়ে চাই থাকিল।
Verse 69
असंभाष्या पिताः सर्वा गता दक्षांतिकं सती । पित्रा पृष्टा तु मात्रापि भद्रं जातं त्वदागमे
সকলো জ্যেষ্ঠ পিতৃবৰ্গৰ সৈতে কথা নকৰি সতী দাক্ষৰ কাষলৈ গ’ল। তেতিয়া পিতাই সুধিলে, আৰু মাতৃয়ো ক’লে, “তোমাৰ আগমনে মঙ্গল ঘটিল।”
Verse 70
सत्युवाच । यदि भद्रं जनेतर्मे समागमनतो भवेत् । कथं नाहं समाहूता यथैता मे सहोदराः
সতীয়ে ক’লে: “হে মাতৃ, যদি মোৰ আগমনে সঁচাকৈ মঙ্গল জন্মে, তেন্তে মোক কিয় নাহাকিলে—যেনেকৈ এই মোৰ সহোদৰীসকলক আহ্বান কৰা হৈছিল?”
Verse 71
दक्ष उवाच । अयि कन्ये महाधन्ये ह्यनन्ये सर्वमंगले । अयं ते न मनाग्दोषो दोष एष ममैव हि
দক্ষে ক’লে: “হে কন্যা, মহাভাগ্যৱতী, অচঞ্চল ভক্তিসম্পন্না, সৰ্বমঙ্গলময়ী—ইয়াত তোমাৰ এক বিন্দুও দোষ নাই। এই দোষ নিশ্চয় কেৱল মোৰেই।”
Verse 72
तादृग्विधाय यत्पत्ये मया दत्ताज्ञबुद्धिना । यदहं तं समाज्ञास्यमीश्वरोसौ निरीश्वरः
“কাৰণ অজ্ঞান বুদ্ধিৰে মই তোমাক তেনে স্বামীলৈ দান কৰিলোঁ, আৰু ভাবিলোঁ যে মই তেওঁক আদেশ দিব পাৰিম—কিন্তু তেওঁ স্বয়ং ঈশ্বৰ, মই ত ঈশ্বৰত্বহীন।”
Verse 73
तदा कथमदास्यं त्वां तस्मै मायास्वरूपिणं । अहं शिवाख्यया तुष्टो न जाने शिवरूपिणम्
“তেন্তে মই কেনেকৈ তোমাক তেওঁৰ হাতত দিব পাৰিলোঁ, যেতিয়া মই তেওঁক কেৱল মায়াৰ ৰূপে দেখিছিলোঁ? ‘শিৱ’ নামতেই মই সন্তুষ্ট হৈছিলোঁ, কিন্তু শিৱৰ সত্য ৰূপ চিনিব নোৱাৰিলোঁ।”
Verse 74
पितामहेन बहुधा वर्णितोसौ ममाग्रतः । शंकरोयमयं शभुरसौ पशुपतिः शिवः
“মোৰ আগত পিতামহ ব্ৰহ্মাই তেওঁক বহু ধৰণে বৰ্ণনা কৰিছিল: ‘এইজন শংকৰ; এইজন শম্ভু; তেওঁ পশুপতি—স্বয়ং শিৱ।’”
Verse 75
श्रीकंठोसौ महेशोऽसौ सर्वज्ञोसौ वृषध्वजः । अस्मै कन्यां प्रयच्छ त्वं महादेवाय धन्विने
“তেওঁ শ্ৰীকণ্ঠ; তেওঁ মহেশ; তেওঁ সৰ্বজ্ঞ; তেওঁৰ ধ্বজা বৃষ। সেই ধনুৰ্ধাৰী মহাদেৱলৈ কন্যাক অৰ্পণ কৰা।”
Verse 76
वाक्याच्छतधृतेस्तस्मात्तस्मै दत्ता मयानघे । न जाने तं विरूपाक्षमुक्षगं विषभक्षिणम्
হে অনঘে! শতধৃতি (ব্ৰহ্মা)ৰ বাক্য অনুসৰি মই তোমাক তাক দিছিলোঁ; কিন্তু মই তাক চিনিব নোৱাৰিলোঁ—বিৰূপাক্ষ, বৃষ-সহচৰ, বিষভক্ষক।
Verse 77
पितृकाननसंवासं शूलिनं च कपालिनम् । द्विजिह्वसंगसुभगं जलाधारं कपर्दिनम्
পিতৃলোকৰ কাননত বাস কৰা, শূলধাৰী আৰু কপালধাৰী; দ্বিজিহ্বা সৰ্পৰ সঙ্গত শোভিত, গঙ্গাধাৰ, জটাধাৰী প্ৰভু।
Verse 78
कलंकिकृतमौलिं च धूलिधूसरचर्चितम् । क्वचित्कौपीनवसनं नग्नं वातूलवत्क्वचित्
যাৰ মস্তক অদ্ভুত চিহ্নে কলঙ্কিত, যাৰ দেহ ধূলিত লেপি ধূসৰ; কেতিয়াবা কেৱল কৌপীন পৰিধান, কেতিয়াবা নগ্ন—কেতিয়াবা বায়ুবিহ্বল যেন।
Verse 79
क्वचिच्च चर्मवसनं क्वचिद्भिक्षाटनप्रियम् । विटंकभूतानुचरं स्थाणुमुग्रं तमोगुणम्
কেতিয়াবা চর্মবস্ত্ৰ পৰিধান, কেতিয়াবা ভিক্ষাটনে প্ৰিয়; অদ্ভুত ভূত-প্ৰেতৰ অনুচৰে বেষ্টিত—স্থাণু, উগ্ৰ, আৰু অজ্ঞানীৰ দৃষ্টিত তমোগুণময় যেন।
Verse 80
रुद्रं रौद्रपरीवारं महाकालवपुर्धरम् । नृकरोटीपरिकरं जातिगोत्रविवर्जितम्
ৰুদ্ৰ, ৰৌদ্ৰ গণে পৰিবেষ্টিত; মহাকালৰ ৰূপ ধাৰণ কৰা; নৰকৰোটিৰ অলংকাৰধাৰী—জাতি-গোত্ৰৰ সীমাৰ অতীত।
Verse 81
न सम्यग्वेत्ति तं कश्चिज्जानानोपि प्रतारितः । किं बहूक्तेन तनये समस्त नयशालिनि
তেওঁক কোনোেও সত্যৰূপে নাজানে; জানো বুলি ভাবোঁতাসকলেও মোহিত হয়। অধিক ক’বলৈ কি প্ৰয়োজন, হে কন্যা, যি সকলো ন্যায়-বিবেকত শোভিত?
Verse 82
क्व पांसुलपटच्छन्नो महाशंखविभूषणः । प्रबद्धसर्पकेयूरः प्रलंबित जटासटः
ক’ত আছে সেইজন, যি ধূলিধূসৰ বস্ত্ৰে আচ্ছাদিত, মহাশঙ্খ-অলংকাৰে ভূষিত, বাঁধা সৰ্পৰ কেয়ূৰ পিন্ধা, আৰু তললৈ ঝুলা গম্ভীৰ জটা-গুচ্ছধাৰী?
Verse 83
डमड्डमरुकव्यग्र हस्ताग्रः खंडचंद्रभृत् । तांडवाडंबररुचिः सर्वामंगल चेष्टितः
তাঁৰ হাত ডমৰুৰ নাদত ব্যস্ত; তেওঁ খণ্ডচন্দ্ৰ ধাৰণ কৰে। তাণ্ডৱৰ মহিমাময় আড়ম্বৰৰ দীপ্তিত উজ্জ্বল, তেওঁৰ প্ৰতিটো গতি-চেষ্টাই সৰ্বমঙ্গলৰ উৎস।
Verse 84
मृडानि सहरः क्वाऽयमध्वरो मंगलालयः । अतएव समाहूता नेह त्वं सर्वमंगले
হে মৃডানী, এই ভয়ংকৰ, বিস্ময়জাগানীয়া ৰুদ্ৰ ক’ত, আৰু এই যজ্ঞ—মঙ্গলৰ আলয়—ক’ত? সেইবাবে তোমাক আহ্বান কৰা হৈছে; তুমি ইয়াত থাকিব নালাগে, হে সৰ্বমঙ্গলে।
Verse 85
दुकूलान्यनुकूलानि रत्नालंकृतयः शुभाः । प्रागेव धारितास्तेत्र पश्यागत्य गृहाण च
তাত শুভ, মনোহৰ আৰু অনুকূল দুকূল বস্ত্ৰ, ৰত্নে অলংকৃত—আগতেই সাজি থোৱা আছে। আহা, গৈ চোৱা আৰু গ্ৰহণ কৰা।
Verse 86
इह मंगलवेशेषु देवेंद्रेषु स शूलधृक् । कथमर्हो भवेच्चेति मंगले विषमेक्षणः
ইয়াত মঙ্গলময় বেশধাৰী দেবেন্দ্ৰসকলৰ মাজত, সেই শূলধাৰী কেনেকৈ যোগ্য হ’ব?—এইদৰে, হে মঙ্গলাঃ, বেঁকা দৃষ্টিৰে তেওঁলোকে ভাবিলে।
Verse 87
इत्याकर्ण्य सती साध्वी जनेतुरुदितं तदा । अत्यंतदूनहृदया वक्तुं समुपचक्रमे
এই কথা শুনি পতিব্ৰতা সাধ্বী সতীয়ে তেতিয়া, পিতৃৰ বাক্যত অতি দুখিত হৃদয়ে, ক’বলৈ আৰম্ভ কৰিলে।
Verse 88
सत्युवाच । नाकर्णितं मया किंचित्त्वयि प्रब्रुवति प्रभो । पदद्वयीं समाकर्ण्य तां च ते कथयाम्यहम्
সতীয়ে ক’লে: “হে প্ৰভু, তোমাৰ বিৰুদ্ধে কোৱা একো মই শুনা নাই। কিন্তু দুটা কথা যেন শুনিছোঁ—সেই কথাই মই তোমাক ক’ম।”
Verse 89
न सम्यग्वेत्ति तं कश्चिज्जानानोपि प्रतारितः । एतत्सम्यक्त्वयाख्यायि कस्तं वेत्ति सदाशिवम्
কোনেও তাঁক সত্যকৈ নাজানে; জ্ঞানী বুলি কোৱা জনো প্ৰতাৰিত হয়। এই কথা তুমি যথার্থ কৈছা—সেই সদাশিৱক শেষত কোনে জানিব পাৰে?
Verse 90
त्वं तु प्रतारितः पूर्वमधुनापि प्रतारितः । कृत्वा तेन च संबंधमसंबद्धप्रलापभाक्
কিন্তু তুমি আগতেও প্ৰতাৰিত হৈছিলা, এতিয়াও প্ৰতাৰিত হৈ আছা। তেওঁৰ সৈতে সম্বন্ধ গঢ়ি তুমি অসংলগ্ন প্ৰলাপ কৰা লোক হৈ পৰিছা।
Verse 91
यादृशं वक्षितं शंभुं तादृशं यद्यमन्यथाः । कुतो मामददास्तस्मै यं च कश्च न वेद न
যদি আপুনি শম্ভুক (শিৱ) তেনেকুৱাই বুলি ভাবিছিল যেনেকৈ বৰ্ণনা কৰা হৈছে, তেন্তে মোক সেইজনৰ হাতত কিয় সমৰ্পণ কৰিলে যাক কোনেও প্ৰকৃততে নাজানে?
Verse 92
अथवा तेन संबंधे न हेतुर्भवतो मतिः । तत्र हेतुरभूत्तात मम पुण्यैकगौरवम्
অথবা সেই সম্বন্ধৰ প্ৰকৃত কাৰণ আপোনাৰ ইচ্ছা নাছিল; হে পিতৃ, সেই বিষয়ত কাৰণ আছিল মোৰ নিজৰ পুণ্যৰ একমাত্ৰ প্ৰভাৱ।
Verse 93
अथोक्त्वैवं बहुतरं त्वं जनेतास्य वर्ष्मणः । श्रुतानेन च देहेन पत्युः परिविगर्हणा
এইদৰে বহু কথা কোৱাৰ পাছত, হে মোৰ শৰীৰৰ জন্মদাতা, এই শৰীৰেৰেই মই মোৰ স্বামীৰ নিন্দা শুনিবলগীয়া হ'ল।
Verse 94
पुरश्चरणमेवैतद्यदस्यैव विसर्जनम् । सुश्लाघ्यजन्मया तावत्प्राणितव्यं सुयोषिता । यावज्जीवितनाथस्याश्रवणीया विगर्हणा
এই শৰীৰ ত্যাগ কৰাই একমাত্ৰ প্ৰায়শ্চিত্ত। এগৰাকী সতী নাৰীয়ে তেতিয়ালৈকে জীয়াই থকা উচিত যেতিয়ালৈকে তেওঁ নিজৰ স্বামীৰ নিন্দা শুনিব লগা নহয়।
Verse 95
इत्युक्त्वा क्रोधदीप्ताग्नौ महादेवस्वरूपिणि । जुहाव देहसमिधं प्राणरोधविधानतः
এইদৰে কৈ, ক্ৰোধত জ্বলি থকা সেই অগ্নিত, যি মহাদেৱৰেই স্বৰূপ আছিল, তেওঁ প্ৰাণবায়ু ৰোধ কৰি নিজৰ শৰীৰ আহুতি দিলে।
Verse 96
ततो विवर्णतां प्राप्ताः सर्वे देवाः सवासवाः । नाग्निर्जज्वाल च तथा यथाज्याहुतिभिः पुरा
তেতিয়া বাসৱ (ইন্দ্ৰ) সহ সকলো দেৱতা বিবৰ্ণ হৈ পৰিল; আৰু ঘৃত-আহুতি পোৱা পূৰ্বৰ দৰে অগ্নিও তেনেকৈ জ্বলি উঠিল নাছিল।
Verse 97
मंत्राः कुंठितसामर्थ्यास्तत्क्षणादेव चाभवन् । अहो महानिष्टतरं किमेतत्समुपस्थितम्
সেই ক্ষণতেই মন্ত্ৰসমূহৰ সামৰ্থ্য কুংঠিত হৈ পৰিল। হায়—এয়া কেনেকুৱা মহা অনিষ্ট এতিয়া উপস্থিত হ’ল?
Verse 98
केचिदूचुर्द्विजवरा मिथः परियियासवः । महाझंझानिलः प्राप्तः पर्वतांदोलनक्षमः
কিছুমান শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজে ইফালে-সিফালে চলি চলি পৰস্পৰে ক’লে: “এটি মহা ঝঞ্ঝাবাত আহিল, যি পৰ্বতকো দোলাবলৈ সক্ষম।”
Verse 99
मखमंडप भूस्तेन क्षणतः स्थपुटीकृता । अकांडं तडिदापातो जातोभूद्भूप्रकपनः
সেই বতাহে যজ্ঞ-মণ্ডপৰ ভূমি ক্ষণতে চিৰি উঠি উথলি পৰিল; অকস্মাতে বজ্ৰপাত হ’ল আৰু পৃথিৱী কঁপিবলৈ ধৰিলে।
Verse 100
दिवश्चोल्काः प्रपतिताः पिशाचा नृत्यमादधुः । आतापिगृध्रैरुपरि गगने मंडलायितम्
আকাশৰ পৰা উল্কা খহি পৰিল; পিশাচসকলে নৃত্য আৰম্ভ কৰিলে; আৰু ওপৰত গগনত তাপিত গৃধ্ৰে চক্ৰাকাৰে ঘূৰি মণ্ডল বঁধিলে।
Verse 106
दक्षोपि वदनग्लानिमवाप्य सपरिच्छदः । पुनर्यथाकथंचिच्च यज्ञं प्रावर्तयन्द्विजाः
দক্ষোও নিজৰ সকলো পৰিচ্ছদসহ মুখম্লানতা আৰু লজ্জাত নিমজ্জিত হ’ল। তথাপি কোনো মতে দ্বিজ যাজকসকলে যজ্ঞ পুনৰ আৰম্ভ কৰি চলাই দিলে।