Adhyaya 35

Verse 1

स्कंद उवाच । जगज्जनन्याः पार्वत्याः पुरोगस्ते पुरारिणा । यथाख्यायि कथा पुण्या तथा ते कथयाम्यहम्

স্কন্দে ক’লে: জগতজননী পাৰ্বতীৰ সন্মুখত, ত্ৰিপুৰাৰিৰ (শিৱ) দ্বাৰা পূৰ্বে অগস্ত্যক যি পুণ্য কাহিনী কোৱা হৈছিল, সেইদৰে মইও তোমাক তেনেকৈ ক’ম।

Verse 2

पुरा महीमिमां सर्वां ससमुद्राद्रिकाननाम् । ससरित्कां सार्णवां च सग्रामपुरपत्तनाम्

পূৰ্বতে এজন মহাত্মাই এই সমগ্ৰ পৃথিৱীখনত পৰিভ্ৰমণ কৰিছিল—সমুদ্ৰ, পৰ্বত আৰু বনসহ; নদী আৰু জলৰাশি সহ; আৰু গাঁও, নগৰ আৰু পট্টনসহ।

Verse 3

परिभ्रम्य महातेजा महामर्षो महातपाः । दुर्वासाः संपरिप्राप्तः शंभोरानंदकाननम्

এইদৰে পৰিভ্ৰমণ কৰি, মহাতেজস্বী মহাৰ্ষি মহাতপস্বী দুৰ্বাসা শম্ভুৰ আনন্দকানন—কাশীৰ আনন্দবন—ত উপস্থিত হ’ল।

Verse 5

विलोक्याक्रीडमखिलं बहुप्रासादमंडितम् । बहुकुंडतडागं च शंभोस्तोषमुपागमत् । पदेपदे मुनीनां च जितकाल महाभियाम् । दृष्टोटजानि रम्याणि दुर्वासा विस्मितोभवत्

সমগ্ৰ মনোৰম উপবনখন দেখি—বহু প্ৰাসাদেৰে অলংকৃত আৰু বহু কুণ্ড-তালাবেৰে পৰিপূৰ্ণ—দুৰ্বাসাৰ হৃদয়ত শম্ভুৰ প্ৰতি সন্তোষ জাগিল। পদে পদে তেওঁ মুনিসকলৰ মনোহৰ আশ্ৰম দেখিলে—যিসকল মহাত্মাই কালক জয় কৰিছিল—আৰু দুৰ্বাসা বিস্মিত হ’ল।

Verse 6

सर्वर्तुकुसुमान्वृक्षान्सुच्छायस्निग्धपल्लवान् । सफलान्सुलताश्लिष्टान्दृष्ट्वा प्रीतिमगान्मुनिः

সৰ্ব ঋতুত ফুলেৰে ভৰা গছসমূহ—সুন্দৰ ছাঁ আৰু চকচকীয়া কোমল পল্লৱযুক্ত; ফলধাৰী আৰু সুকোমল লতাৰে জড়িত—দেখি মুনিৰ হৃদয় আনন্দে ভৰি উঠিল।

Verse 7

दुर्वासाश्चातिहृष्टोभू्द्दृष्ट्वा पाशुपतोत्तमान् । भूतिभूषितसर्वांगाञ्जटाजटितमौलिकान्

পাশুপতসকলৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠসকলক দেখি দুৰ্বাসা অতিশয় আনন্দিত হ’ল—যিসকলৰ সৰ্বাঙ্গ পবিত্ৰ ভস্মেৰে ভূষিত আৰু মস্তক জটাজূটেৰে মণ্ডিত আছিল।

Verse 8

कौपीनमात्र वसनान्स्मरारि ध्यान तत्परान् । कक्षीकृतमहालाबून्हुडुत्कारजितांबुदान्

তেওঁ কাশীত দেখিলে—কেৱল কৌপীন ধৰা তপস্বীসকল, স্মৰাৰি শিৱৰ ধ্যানত সম্পূৰ্ণ নিমগ্ন; কাষত ডাঙৰ লাউ-তুম্বা ঝুলোৱা, আৰু যিসকলৰ সৰল হাঁক-চিঞৰ মেঘৰ গর্জনকো জয় কৰা যেন লাগিল।

Verse 9

करंडदंडपानीय पात्रमात्रपरिग्रहान् । क्वचित्त्रिदंडिनो दृष्ट्वा निःसंगा निष्परिग्रहान्

কিছুমান ঠাইত তেওঁ ত্ৰিদণ্ডী সন্ন্যাসী দেখিলে—নিঃসঙ্গ, নিষ্পৰিগ্ৰহ—যিসকলৰ সঙ্গী আছিল কেৱল দণ্ড, এটা টোকৰা আৰু পানীৰ পাত্ৰ।

Verse 10

कालादपि निरातंकान्विश्वेशशरणं गतान् । क्वचिद्वेदरहस्यज्ञानाबाल्यब्रह्मचारिणः

তেওঁ কিছুমানক দেখিলে—যিসকল কালেরো ভয় নকৰে, বিশ্বেশ প্ৰভুৰ শৰণ লোৱা; আৰু কিছুমানক দেখিলে—যিসকল বেদৰ গূঢ় অৰ্থ জানে আৰু শৈশৱৰে পৰা ব্ৰহ্মচৰ্য পালন কৰি আহিছে।

Verse 11

विलोक्य काश्यां दुर्वासा ब्राह्मणान्मुमुदेतराम्

কাশীত ব্ৰাহ্মণসকলক দেখি দুৰ্বাসা মুনি অতিশয় আনন্দিত হ’ল।

Verse 12

पशुष्वपि च या तुष्टिर्मृगेष्वपि च या द्युतिः । तिर्यक्ष्वपि च या हृष्टिः काश्यां नान्यत्र सा स्फुटम्

পশুসকলৰ মাজতো যি তৃপ্তি, মৃগসকলৰ মাজতো যি দীপ্তি, আৰু তিৰ্যক্‌ জীৱসমূহৰ মাজতো যি হর্ষ—সেই সকলো স্পষ্টকৈ কেবল কাশীতেই আছে, আন ক’তাও নহয়।

Verse 13

इदं सुश्रेयसो व्युष्टिः क्वामरेषु त्रिविष्टपे । यत्रत्येष्वपि तिर्यक्षु परमानंदवर्धिनी

এইয়াই পৰম-শ্ৰেয়সৰ প্ৰভাতোদয়; ত্ৰিৱিষ্টপৰ দেৱলোকত ই ক’ত পোৱা যায়? ইয়াত এই ধামত বাস কৰা তিৰ্যক পশুসকলৰ মাজতো পৰমানন্দ বৃদ্ধি পায়।

Verse 14

वरमेतेपि पशव आनंदवनचारिणः । सदानंदाः पुनर्देवाननंदनवनाश्रिताः

আনন্দবনত বিচৰণ কৰা এই পশুসকলেই অধিক শ্ৰেষ্ঠ; কিয়নো সিহঁত সদায় আনন্দময়। কিন্তু নন্দনবনত বাস কৰা দেৱসকল পুনৰ কেৱল ‘আনন্দিত’—তেওঁলোকৰ আনন্দ সেই একে স্তৰৰ নহয়।

Verse 15

वरं काशीपुरीवासी म्लेच्छोपि हि शुभायतिः । नान्यत्रत्यो दीक्षितोपि स हि मुक्तेरभाजनम्

কাশীপুৰীত বাস কৰা ম্লেচ্ছো শ্ৰেষ্ঠ, কিয়নো সিও শুভতা লাভ কৰে। কিন্তু আন ঠাইৰ দীক্ষিতজন, সংস্কৃত হ’লেও, তুলনাত মুক্তিৰ সত্য পাত্ৰ নহয়।

Verse 16

वैश्वेश्वरी पुरी चैषा यथा मे चित्तहारिणी । सर्वापि न तथा क्षोणी न स्वर्गो नैव नागभूः

এই বৈশ্বেশ্বৰী পুৰীয়ে মোৰ চিত্ত এনেদৰে হৰণ কৰে, যিদৰে আন কোনো স্থান নকৰে—সমগ্ৰ পৃথিৱীও নহয়, স্বৰ্গও নহয়, ন নাগভূমিও ইয়াৰ তুলনা নহয়।

Verse 17

स्थैर्यं बबंध न क्वापि भ्रमतो मे मनोगतिः । सर्वस्मिन्नपि भूभागे यथा स्थैर्यमगादिह

ভ্ৰমণ কৰি ফুৰোঁতে মোৰ মনৰ গতি ক’তো স্থিৰতা নাপালে; কিন্তু ইয়াত (কাশীত) সি সেই স্থিৰতা লাভ কৰিলে, যি পৃথিৱীৰ আন কোনো ভূভাগত কেতিয়াও নাপাইছিল।

Verse 18

रम्या पुरी भवेदेषा ब्रह्मांडादखिलादपि । परिष्टुत्येति दुर्वासाश्चेतोवृत्तिमवाप ह

এই পুৰী অতি ৰমণীয়—সমগ্ৰ ব্ৰহ্মাণ্ডতকৈও অধিক মনোহৰ। এইদৰে প্ৰশংসা কৰি মুনি দুৰ্ব্বাসাৰ চিত্তবৃত্তি পৰিবৰ্তিত হ’ল।

Verse 19

तप्यमानोपि हि तपः सुचिरं स महातपाः । यदा नाप फलं किंचिच्चुकोप च तदा भृशम्

যদিও সেই মহাতপস্বীয়ে বহুদিন ধৰি তপস্যা কৰিলে, তথাপি যেতিয়া একো ফল নাপালে, তেতিয়া তেওঁ অতি তীব্ৰ ক্ৰোধত জ্বলি উঠিল।

Verse 20

धिक्च मां तापसं दुष्टं धिक्च मे दुश्चरं तपः । धिक्च क्षेत्रमिदं शंभोः सर्वेषां च प्रतारकम्

ধিক্ মোৰ ওপৰত, এই দুষ্ট তাপসৰ ওপৰত! ধিক্ মোৰ দুৰাচাৰ তপস্যাৰ ওপৰত! ধিক্ শম্ভুৰ এই ক্ষেত্ৰৰ ওপৰত, যি যেন সকলোকে প্ৰতাৰণা কৰে!

Verse 21

यथा न मुक्तिरत्र स्यात्कस्यापि करवै तथा । इति शप्तुं यदोद्युक्तः संजहास तदा शिवः

“যেন ইয়াত কোনো লোকেই মুক্তি নাপায়, তেনেকৈ মই কৰোঁ!”—এইদৰে শাপ দিবলৈ যেতিয়া তেওঁ উদ্যত হ’ল, তেতিয়া শিৱে হাঁহি উঠিল।

Verse 22

तत्र लिंगमभूदेकं ख्यातं प्रहसितेश्वरम् । तल्लिंगदर्शनात्पुंसामानंदः स्यात्पदेपदे

তাত এটা লিঙ্গ প্ৰকট হ’ল, যি ‘প্ৰহসিতেশ্বৰ’ নামে খ্যাত। সেই লিঙ্গৰ দৰ্শন মাত্ৰে মানুহে পদে পদে আনন্দ লাভ কৰে।

Verse 23

उवाच विस्मयाविष्टो मनस्येव महेशिता । ईदृशेभ्यस्तपस्विभ्यो नमोस्त्विति पुनःपुनः

বিস্ময়ে আচ্ছন্ন হৈ, মনে মনে মহেশৰ ঐশ্বৰ্য চিন্তা কৰি সি ক’লে—“এনে তপস্বীসকলক পুনঃপুনঃ নমস্কাৰ।”

Verse 24

यत्रैव हि तपस्यंति यत्रैव विहिताश्रमाः । लब्धप्रतिष्ठा यत्रैव तत्रैवामर्षिणो द्विजाः

য’তেই তেওঁলোকে তপস্যা কৰে, য’তেই তেওঁলোকৰ আশ্ৰম স্থাপিত, আৰু য’তেই খ্যাতি লাভ কৰে—সেই ঠাইতেই সেই দ্বিজ ব্ৰাহ্মণসকল সহজে অপমান বোধ কৰা (আমৰ্ষী) হৈ উঠে।

Verse 25

मनाक्चिंतितमात्रं तु चेल्लभंते न तापसाः । क्रुधा तदैव जीयंते हारिण्या तपसां श्रियः

যদি তপস্বীসকলে সামান্য চিন্তামাত্ৰ লাভো নাপায়, তেন্তে ক্ৰোধৰ দ্বাৰা তপস্যাজনিত শ্ৰী তৎক্ষণাৎ ক্ষয় হৈ হৰণ হয়।

Verse 26

तथापि तापसा मान्याः स्वश्रेयोवृद्धिकांक्षिभिः । अक्रोधनाः क्रोधना वा का चिंता हि तपस्विनाम्

তথাপি, যিসকলে নিজৰ কল্যাণ বৃদ্ধি কামনা কৰে, তেওঁলোকে তপস্বীসকলক মান্য কৰিব লাগে। তেওঁলোকে ক্ৰোধহীন হওক বা ক্ৰোধপ্ৰবণ—তপস্বীৰ সৈতে ব্যৱহাৰ কৰোঁতে সাধকৰ তাত কি চিন্তা?

Verse 27

इति यावन्महेशानो मनस्येव विचिंतयेत् । तावत्तत्क्रोधजो वह्निर्व्यानशे व्योममंडलम्

এইদৰে মহেশে মনে মনে যেতিয়ালৈকে চিন্তা কৰি আছিল, তেতিয়ালৈকে ক্ৰোধজাত অগ্নিয়ে বিস্তাৰ হৈ আকাশমণ্ডল সমগ্ৰতাই ব্যাপি পৰিল।

Verse 28

तत्कोधानलधूमोघैर्व्यापितं यन्नभोंगणम् । तद्दधाति नभोद्यापि नीलिमानं महत्तरम्

সেই ক্ৰোধ-অগ্নিৰ ধোঁৱাৰ ঢৌৱে যি আকাশ-মণ্ডল আৱৰি ধৰিলে, সেই আকাশে এতিয়াও অধিক বিস্তৃত আৰু গভীৰ নীলিমা ধাৰণ কৰিছে।

Verse 29

ततो गणाः परिक्षुब्धाः प्रलयार्णव नीरवत् । आः किमेतत्किमेतद्वै भाषमाणाः परस्परम्

তাৰ পাছত গণাসকল প্ৰলয়-সমুদ্ৰৰ জলৰ দৰে অতি ব্যাকুল হৈ উঠিল; ‘আহ! এইটো কি—সঁচাকৈ এইটো কি?’ বুলি পৰস্পৰে ক’বলৈ ধৰিলে।

Verse 30

गर्जंतस्तर्जयंतश्च प्रोद्यता युधपाणयः । प्रमथाः परितस्थुस्ते परितो धाम शांभवम्

গর্জন কৰি তৰ্জন কৰি, হাতত অস্ত্ৰ উচলাই, সেই প্ৰমথাসকল চাৰিওফালে থিয় হ’ল—শম্ভুৰ পবিত্ৰ ধামক ঘেৰি ধৰিলে।

Verse 31

को यमः कोथवा कालः को मृत्युः कस्तथांतकः । को वा विधाता के लेखाः कुद्धेष्वस्मासु कः परः

‘যম কোন? তেন্তে কাল কোন? মৃত্যু কোন, আৰু অন্তক কোন? বিধাতা কোন, আৰু ভাগ্যৰ লেখাসমূহ কি—আমি ক্ৰুদ্ধ হ’লে আমাৰ ওপৰত কোনে থিয় হ’ব পাৰে?’

Verse 32

अग्निं पिबामो जलवच्चूर्णीकुर्मोखिलान्गिरीन् । सप्तापि चार्णवांस्तूर्णं करवाम मरुस्थलीम्

‘আমি পানীৰ দৰে অগ্নিও পান কৰিব পাৰোঁ; সকলো পৰ্বত ধূলি কৰি চূৰ্ণ কৰিব পাৰোঁ; আৰু সাতোটা সমুদ্ৰকো তৎক্ষণাৎ মৰুভূমি কৰি তুলিব পাৰোঁ।’

Verse 33

पातालं चानयामोर्ध्वमधो दध्मोथवा दिवम् । एकमेव हि वा ग्रासं गगनं करवामहे

আমি পাটালক ওপৰলৈ টানি আনিব পাৰোঁ, অথবা স্বৰ্গক তললৈ ঠেলি দিব পাৰোঁ; সঁচাকৈ, আকাশকো একেটা গ্ৰাস কৰি গিলিব পাৰোঁ।

Verse 34

ब्रह्मांडभांडमथवा स्फोटयामः क्षणेन हि । आस्फालयामो वान्योन्यं कालं मृत्युं च तालवत्

অথবা আমি ক্ষণেকতে ব্ৰহ্মাণ্ডৰ পাত্ৰ ভাঙি চূৰ্ণ কৰিব পাৰোঁ; আৰু সময় আৰু মৃত্যুকো তালপাতৰ পাখিৰ দৰে চাপৰি মাৰি আঁতৰাই দিব পাৰোঁ।

Verse 35

ग्रसामो वाथ भुवनं मुक्त्वा वाराणसीं पुरीम् । यत्र मुक्ता भवंत्येव मृतमात्रेण जंतवः

আমি ভুবনসমূহকো গিলিব পাৰোঁ—কিন্তু বাৰাণসী নগৰীক এৰি দিম; কিয়নো তাত প্ৰাণীয়ে কেৱল মৃত্যুমাত্ৰেই মুক্তি লাভ কৰে।

Verse 36

कुतोऽयं धूमसंभारो ज्वालावल्यः कुतस्त्वमूः । को वा मृत्युंजयं रुद्रं नो विद्यान्मदमोहितः

এই ধোঁৱাৰ গোট ক’ৰ পৰা উঠিল, আৰু এই অগ্নিশিখাৰ মালা ক’ৰ পৰা আহিল? অহংকাৰ-মোহত মত্ত হৈ কোনে মৃত্যুঞ্জয় ৰুদ্ৰক চিনিব নোৱাৰে?

Verse 37

इति पारिषदाः शंभोर्महाभय भयप्रदाः जल्पंतः कल्पयामासुः प्राकारं गगनस्पृशम्

এইদৰে শম্ভুৰ পাৰিষদসকলে ক’লে—মহাভয়ত ভয়ংকৰ—আৰু পৰস্পৰে জল্পনা কৰি আকাশ-স্পৰ্শী প্ৰাচীৰ ৰচনা কৰিলে।

Verse 38

शकलीकृत्य बहुशः शिलावत्प्रलयानलम् । नंदी च नंदिषेणश्च सोमनंदी महोदरः

তেওঁলোকে বাৰে বাৰে প্ৰলয়াগ্নিক শিলাৰ দৰে চূৰ্ণ-বিচূৰ্ণ কৰিলে। লগতে নন্দী, নন্দিষেণ, সোমনন্দী আৰু মহোদৰ—শিৱগণৰ মহাবীৰ নেতা সকলেও উপস্থিত আছিল।

Verse 39

महाहनुर्महाग्रीवो महाकालो जितांतकः । मृत्युप्रकंपनो भीमो घंटाकर्णो महाबलः

মহাহনু, মহাগ্ৰীৱ, মহাকাল আৰু জিতান্তক; মৃত্যুপ্ৰকম্পন, ভীম, ঘণ্টাকৰ্ণ আৰু মহাবল—এনে ভয়ংকৰ গণসকলে শিৱৰ ত্ৰাসজনক প্ৰহৰী হৈ থিয় হৈছিল।

Verse 40

क्षोभणो द्रावणो जृंभी पचास्यः पंचलोचनः । द्विशिरास्त्रिशिराः सोमः पंचहस्तो दशाननः

তাত আছিল ক্ষোভণ, দ্ৰাৱণ আৰু জৃম্ভী; পচাস্য আৰু পঞ্চলোচন; দ্বিশিৰাস আৰু ত্ৰিশিৰাস; সোম; পঞ্চহস্ত আৰু দশানন—অদ্ভুত ৰূপধাৰী গণসকল, যিসকলে সকলো লোকক বিস্মিত কৰিব পাৰে।

Verse 41

चंडो भृंगिरिटिस्तुंडी प्रचंडस्तांडवप्रियः । पिचिंडिलः स्थूलशिराः स्थूलकेशो गभस्तिमान्

চণ্ড, ভৃঙ্গিৰিটি, তুণ্ডী আৰু প্ৰচণ্ড—তাণ্ডৱৰ প্ৰিয়; আৰু পিচিঁডিল, স্থূলশিৰা, স্থূলকেশ আৰু গভস্তিমান—এই গণসকল তীব্ৰ শক্তিৰ জ্যোতিত দগ্ধ হৈ জ্বলি উঠিছিল।

Verse 42

क्षेमकः क्षेमधन्वा च वीरभद्रो रणप्रियः । चंडपाणिः शूलपाणिः पाशपाणिः करोदरः

ক্ষেমক আৰু ক্ষেমধন্বা; ৰণপ্ৰিয় বীৰভদ্ৰ; চণ্ডপাণি, শূলপাণি, পাশপাণি আৰু কৰোদৰ—অস্ত্ৰধাৰী গণসকলে শিৱৰ ইচ্ছাৰ সেৱা কৰিছিল।

Verse 43

दीर्घग्रीवोथ पिंगाक्षः पिंगलः पिंगमूर्धजः । बहुनेत्रो लंबकर्णः खर्वः पर्वतविग्रहः

তাৰ পিছত দীৰ্ঘগ্ৰীৱ, পিঙ্গাক্ষ, পিঙ্গল আৰু পিঙ্গমূৰ্ধজ; বহুনেত্ৰ, লম্বকৰ্ণ, খৰ্ব আৰু পৰ্বতবিগ্ৰহ—অদ্ভুত লক্ষণ আৰু মহাপ্ৰতাপযুক্ত গণসকল উপস্থিত হ’ল।

Verse 44

गोकर्णो गजकर्णश्च कोकिलाख्यो गजाननः । अहं वै नैगमेयश्च विकटास्योट्टहासकः

গোকৰ্ণ আৰু গজকৰ্ণ, কোকিলাখ্য আৰু গজানন; আৰু মই নিজে—নৈগমেয়—বিকটাস্য আৰু ওট্টহাসকসহ: এইদৰে গণসকলৰ নাম কোৱা হ’ল।

Verse 45

सीरपाणिः शिवारावो वैणिको वेणुवादनः । दुराधर्षो दुःसहश्च गर्जनो रिपुतर्जनः

সীৰপাণি, শিৱাৰাৱ, বৈণিক আৰু বেণুবাদন; দুৰাধৰ্ষ আৰু দুঃসহ; গর্জন আৰু ৰিপুতর্জন—যিসকল গণৰ ধ্বনি আৰু বল অজেয় আছিল।

Verse 46

इत्यादयो गणेशानाः शतकोटि दुरासदाः । काश्यां निवारयामासुरपि प्राभंजनीं गतिम्

এইদৰে আদি কৰি অসংখ্য গণেশান—শতকোটি, অগম্য—কাশীত উপস্থিত হৈ; শত্রুৰ ঝঞ্ঝা-দ্ৰুত গতি পৰ্যন্ত ৰোধ কৰি তাৰ পথ থমকাই দিলে।

Verse 47

क्षुब्धेषु तेषु वीरेषु चकंपे भुवनत्रयम् । दुर्वाससश्च कोपाग्नि ज्वालाभिर्व्याकुलीकृतम्

যেতিয়া সেই বীৰসকল ক্ৰোধে ক্ষুব্ধ হ’ল, ত্ৰিভুবন কঁপিবলৈ ধৰিলে। আৰু দুৰ্বাসাৰ কোপাগ্নি জ্বালাৰ শিখাৰে সকলোকে ব্যাকুল কৰি তুলিলে।

Verse 48

तदा विविशतुः काश्यां सूर्याचंद्रमसावपि । न गणैरकृतानुज्ञौ तत्तेजः शमितप्रभौ

তেতিয়া কাশীত সূৰ্য আৰু চন্দ্ৰও প্ৰৱেশ কৰিলে; কিন্তু শিৱৰ গণসকলৰ অনুমতি নোলোৱাত, তেওঁলোকৰ দীপ্তি ম্লান হ’ল আৰু তেজ শান্ত হ’ল।

Verse 49

निवार्य प्रमथानीकमतिक्षुब्धमुमाधवः । मदंश एव हि मुनीरानसूये य एष वै

অতিশয় উত্তেজিত প্ৰমথসেনাক নিবাৰণ কৰি, উমাপতি ক’লে: “হে অনসূয়, এই মুনি মোৰ নিজ শক্তিৰেই এক অংশ।”

Verse 50

अथो दुर्वाससे लिंगादाविरासीत्कृपानिधिः । महातेजोमयः शंभुर्मुनिशापात्पुरीमवन्

তাৰ পাছত দুৰ্ব্বাসাৰ বাবে লিঙ্গৰ পৰা কৃপানিধি প্ৰকট হ’ল। মহাতেজোময় শম্ভুৱে মুনিৰ শাপৰ পৰা নগৰীক ৰক্ষা কৰিলে।

Verse 51

माभूच्छापो मुनेः काश्यां निर्वाणप्रतिबंधकः । इत्यनुक्रोशतो देवस्तस्य प्रत्यक्षतां गतः

“কাশীত মুনিৰ শাপ যেন নিৰ্বাণৰ পথত বাধা নহয়।” এই দয়াতেই দেৱতা তেওঁৰ সন্মুখত প্ৰত্যক্ষ হ’ল।

Verse 52

उवाच च प्रसन्नोस्मि महाक्रोधन तापस । वरयस्व वरः कस्ते मया देयो विशंकितः

আৰু দেৱতাই ক’লে: “মই প্ৰসন্ন, হে মহাক্ৰোধী তপস্বী। বৰ বাছি লোৱা—তোমাক কোন বৰ দিম? নিৰ্ভয়ে কোৱা।”

Verse 53

ततो विलज्जितोगस्त्य शापोद्यतकरो मुनिः । अपराद्धं बहु मया क्रोधांधेनेति दुर्धिया

তেতিয়া সেই মুনি—শাপ দিবলৈ হাত উঠাই—লজ্জিত হ’ল, হে অগস্ত্য, আৰু ক’লে: “ক্ৰোধ-অন্ধতা আৰু দুৰ্বুদ্ধিৰ বশত মই বহুত অপৰাধ কৰিলোঁ।”

Verse 54

उवाच चेति बहुशो धिङ्मां क्रोधवशंगतम् । त्रैलोक्याभयदां काशीं शप्तुमुद्यतचेतसम्

আৰু তেওঁ বাৰে বাৰে ক’লে: “ধিক মোৰ ওপৰত, ক্ৰোধৰ বশত পৰিলোঁ! ত্ৰিলোকক অভয় দান কৰা কাশীক শাপ দিবলৈও মোৰ মন উঠিছিল।”

Verse 55

दुःखार्णव निमग्नानां यातायातेति खेदिनाम् । कर्मपाशितकंठानां काश्येका मुक्तिसाधनम्

দুঃখ-সাগৰত নিমজ্জিতসকলৰ বাবে, অহা-যোৱা অনন্ত চক্ৰত ক্লান্তসকলৰ বাবে, আৰু কৰ্ম-পাশে গল টিপা লোকৰ বাবে—কাশী একাই মুক্তিৰ সাধন।

Verse 56

सर्वेषां जंतुजातानां जनन्येकैक्काशिका । महामृतस्तन्यदात्री नेत्री च परमं पदम्

সকলো জীৱজন্তু-জাতিৰ বাবে কাশিকা একাই অনন্য জননী; তেওঁ মহা-অমৃতৰ স্তন্য দান কৰে আৰু পৰম পদলৈ নেৰে।

Verse 57

जनन्या सह नो काशी लभेदुपमितिं क्वचित् । धारयेज्जननी गर्भे काशी गर्भाद्विमोचयेत्

কাশীৰ তুলনা কেতিয়াও নিজৰ জননীৰ সঙ্গেও নহয়। জননী গৰ্ভত ধাৰে, কিন্তু কাশী গৰ্ভৰ পৰা—অর্থাৎ পুনর্জন্মৰ বন্ধনৰ পৰা—মুক্ত কৰে।

Verse 58

एवंभूतां तु यः काशीमन्योपि हि शपिष्यति । तस्यैव शापो भविता न तु काश्याः कथंचन

এনেকুৱা কাশীক যদি কোনোবাই শাপো দিয়ে, সেই শাপ শাপদাতাৰ ওপৰতে উভতি পৰে; কাশীৰ কেতিয়াও কোনো প্ৰকাৰ ক্ষতি নহয়।

Verse 59

इति दुर्वाससो वाक्यं श्रुत्वा देवस्त्रिलोचनः । अतीव तुषितो जातः काशीस्तवन लब्धमुत्

দুৰ্বাসাৰ এই বাক্য শুনি ত্ৰিনয়ন দেৱতা অতিশয় সন্তুষ্ট হ’ল, কিয়নো কাশীৰ স্তৱন-স্তোত্ৰ তেওঁ লাভ কৰিলে।

Verse 60

यः काशीं स्तौति मेधावी यः काशीं हृदि धारयेत् । तेन तप्तं तपस्तीव्रं तेनेष्टं क्रतुकोटिभिः

যি মেধাৱী কাশীক স্তৱে আৰু কাশীক হৃদয়ত ধাৰে—সেই কৰ্মে যেন তীব্ৰ তপস্যা সম্পন্ন হয় আৰু কোটি কোটি যজ্ঞ সম্পাদিত হয়।

Verse 61

जिह्वाग्रे वर्तते यस्य काशीत्यक्षरयुग्मकम् । न तस्य गर्भवासः स्यात्क्वचिदेव सुमेधसः

যাৰ জিহ্বাৰ আগত ‘কাশী’ এই দ্বাক্ষৰ সদায় থাকে, সেই সুমেধাসৰ কেতিয়াও পুনৰ গৰ্ভবাস নহয়।

Verse 62

यो मंत्रं जपति प्रातः काशी वर्णद्वयात्मकम् । स तु लोकद्वयं जित्वा लोकातीतं व्रजेत्पदम्

যি প্ৰাতে ‘কাশী’ এই দ্বিবৰ্ণ মন্ত্র জপে, সি দুয়োটা লোক জয় কৰি লোকাতীত পৰম পদলৈ গমন কৰে।

Verse 63

आनुसूयेय ते ज्ञानं काशीस्तवन पुण्यतः । यथेदानीं समुत्पन्नं तथा न तपसः पुरा

হে অনসূয়াৰ পুত্ৰ, কাশীৰ স্তৱনৰ পুণ্যফলত তোমাৰ ভিতৰত এতিয়া যি জ্ঞান উদ্ভৱ হৈছে, সেয়া পূৰ্বে কেৱল তপস্যাৰে কেতিয়াও উদ্ভৱ হোৱা নাছিল।

Verse 64

मुने न मे प्रियस्तद्वद्दीक्षितो मम पूजकः । यादृक्प्रियतरः सत्यं काशीस्तवन लालसः

হে মুনি, মোৰ দীক্ষিত ভক্ত বা মোৰ পূজকো তেনেদৰে মোৰ প্ৰিয় নহয়; সত্যই, কাশীৰ স্তৱন কৰিবলৈ যি লালসিত, সিয়েই অধিক প্ৰিয়।

Verse 65

तादृक्तुष्टिर्न मे दानैस्तादृक्तुष्टिर्न मे मखैः । न तुष्टिस्तपसा तादृग्यादृशी काशिसंस्तवैः

দানেও মোৰ তেনেকুৱা সন্তোষ নহয়, যজ্ঞেও নহয়; তপস্যাতো তেনেকুৱা তুষ্টি নহয়—যেনে কাশীৰ সংস্তৱন-গীতে মোৰ আনন্দ হয়।

Verse 66

आनंदकाननं येन स्तुतमेतत्सुचेतसा । तेनाहं संस्तुतः सम्यक्सर्वैः सूक्तैः श्रुतीरितैः

যি সুচিত্তে এই আনন্দকাননক স্তৱন কৰিলে, তাৰ দ্বাৰাই মোৰেই যথাৰ্থ স্তৱন হ’ল—শ্ৰুতিত ঘোষিত সকলো সুসুক্ত সুক্তৰে।

Verse 67

तव कामाः समृद्धाः स्युरानुसूयेय तापस । ज्ञानं ते परमं भावि महामोहविनाशनम्

হে অনসূয়াৰ পুত্ৰ তাপস, তোমাৰ কামনা সমৃদ্ধ হৌক। আৰু তোমাৰ ভিতৰত পৰম জ্ঞান উদ্ভৱ হওক—যি মহামোহ বিনাশ কৰে।

Verse 68

अपरं च वरं ब्रूहि किं दातव्यं तवानघ । त्वादृशा एव मुनयः श्लाघनीया यतः सताम्

হে অনঘ! আৰু এটা বৰ কোৱা—তোমাক কি দান দিব লাগে? কিয়নো তোমাৰ দৰে মুনিসকলেই সৎলোকৰ মাজত প্ৰশংসাৰ যোগ্য।

Verse 69

यस्यास्त्वेव हि सामर्थ्यं तपसः क्रुद्ध्यतीहसः । कुपितोप्यसमर्थस्तु किं कर्ता क्षीणवृत्तिवत्

যাৰ তপস্যাৰ সত্য সামৰ্থ্য আছে, তাৰ ক্ৰোধো ইয়াত ফলদায়ী হয়। কিন্তু ক্ৰুদ্ধ হৈও যদি সামৰ্থ্য নাথাকে, তেন্তে সি কি কৰিব পাৰে—ক্ষীণ জীৱিকাৰ দৰে?

Verse 70

इति श्रुत्वा परिष्टुत्य दुर्वासाः कृत्तिवाससम् । वरं च प्रार्थयामास परिहृष्ट तनूरुहः

এই কথা শুনি দুৰ্ব্বাসাই কৃত্তিবাস (শিৱ)ক চাৰিওফালে স্তুতি কৰিলে; আৰু আনন্দত ৰোমাঞ্চিত হৈ তেওঁ বৰ এটা প্ৰাৰ্থনা কৰিলে।

Verse 71

दुर्वासा उवाच । देवदेव जगन्नाथ करुणाकर शंकर । महापराधविध्वंसिन्नंधकारे स्मरांतक

দুৰ্ব্বাসা ক’লে: হে দেবদেব, জগন্নাথ, কৰুণাকৰ শংকৰ! মহাপৰাধ বিনাশক, অন্ধকাৰ-সংহাৰক, স্মৰ (কাম)ৰ অন্তক!

Verse 72

मृत्युंजयोग्रभूतेश मृडानीश त्रिलोचन । यदि प्रसन्नो मे नाथ यदि देयो वरो मम

হে মৃত্যুঞ্জয়, হে উগ্ৰ ভূতেশ, হে মৃডাণীশ ত্ৰিলোচন! যদি তুমি মোৰ ওপৰত প্ৰসন্ন হও, হে নাথ, যদি মোৰ বৰ দানযোগ্য হয়…

Verse 73

तदिदं कामदं नाम लिगमस्त्विह धूर्जटे । इदं च पल्वलं मेत्र कामकुंडाख्यमस्तु वै

সেয়ে, হে ধূৰ্জটি, ইয়াত এই লিঙ্গ ‘কামদ’ নামে খ্যাত হওক—ইচ্ছিত ফল দানকাৰী। আৰু হে বন্ধু, এই পুখুৰী নিশ্চয় ‘কামকুণ্ড’ নামে পৰিচিত হওক।

Verse 74

देवदेव उवाच । एवमस्तु महातेजो मुने परमकोपन । यत्त्वया स्थापितं लिंगं दुर्वासेश्वरसंज्ञितम्

দেৱদেৱে ক’লে: “এৱমস্তু, হে মহাতেজস্বী মুনি, হে পৰম ক্ৰোধী। তোমাৰ দ্বাৰা স্থাপিত লিঙ্গ ‘দুৰ্বাসেশ্বৰ’ নামে খ্যাত হ’ব।”

Verse 75

तदेव कामकृन्नृणां कामेश्वरमिहास्त्विति । यः प्रदोषे त्रयोदश्यां शनिवासरसंयुजि

সেই লিঙ্গেই ইয়াত মানুহৰ কামনা পূৰণকাৰী ‘কামেশ্বৰ’ হওক। আৰু যি কোনো—প্ৰদোষ সময়ত, ত্ৰয়োদশীত, যেতিয়া সেয়া শনিবাৰৰ সৈতে মিলিত হয়—

Verse 76

संस्नास्यति नरो धीमान्कामकुंडे त्वदास्पदे । त्वत्स्थापितं च कामेशं लिंगं द्रक्ष्यति मानवः

সেই বুদ্ধিমান নৰ যি কামকুণ্ডত—তোমাৰ পবিত্ৰ আশ্ৰয়স্থলত—স্নান কৰিব, আৰু তোমাৰ দ্বাৰা স্থাপিত কামেশ লিঙ্গ দৰ্শন কৰিব—

Verse 77

स वै कामकृताद्दोषाद्यामीं नाप्स्यति यातनाम् । बहवोपि हि पाप्मानो बहुभिर्जन्मभिः कृताः

সেই ব্যক্তি কামজনিত দোষৰ কাৰণে যমৰ যাতনা নাপাব। কিয়নো বহু পাপ, বহু জন্মত কৰা হলেও—

Verse 78

कामतीर्थांबु संस्नानाद्यास्यंति विलयं क्षणात् । कामाः समृद्धिमाप्स्यंति कामेश्वर निषेवणात्

কামতীৰ্থৰ জলে স্নান কৰিলে দুখ-ক্লেশ ক্ষণতে লয় হয়। আৰু কামেশ্বৰ প্ৰভুৰ ভক্তিভাৱে নিষেৱণ কৰিলে মনোৰথ আৰু কামনা সম্পূৰ্ণ সমৃদ্ধি লাভ কৰে।

Verse 79

इति दत्त्वा वराञ्शंभुस्तल्लिंगे लयमाययौ । स्कंद उवाच । तल्लिंगाराधनात्कामाः प्राप्ता दुर्वाससा भृशम्

এইদৰে বৰ দান কৰি শম্ভু সেই লিঙ্গতেই লয় হ’ল। স্কন্দে ক’লে: ‘সেই লিঙ্গৰ আৰাধনাৰ দ্বাৰা দুৰ্ব্বাসাই নিজৰ কামনা-মনোৰথ অতি প্ৰচুৰভাৱে লাভ কৰিছিল।’

Verse 80

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन काश्यां कामेश्वरः सदा । पूजनीयः प्रयत्नेन महाकामाभिलाषुकैः

সেয়েহে কাশীত সদায় কামেশ্বৰক সৰ্বপ্ৰযত্নে পূজ্য কৰা উচিত—বিশেষকৈ যিসকলে মহৎ সিদ্ধি আৰু বৃহৎ ফল কামনা কৰে।

Verse 81

कामकुंडकृतस्नानैर्महापातकशांतये । इदं कामेश्वराख्यानं यः पठिष्यति पुण्यवान् । यः श्रोष्यति च मेधावी तौ निष्पापौ भविष्यतः

কামকুণ্ডত স্নান কৰিলে মহাপাতক শান্ত হয়। যি পুণ্যবান এই কামেশ্বৰ-আখ্যানে পাঠ কৰিব আৰু যি মেধাবী ই শুনিব—সেই দুয়ো নিষ্পাপ হ’ব।

Verse 85

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां सहितायां चतुर्थे काशीखंड उत्तरार्धे दुर्वाससो वरप्रदानं नाम पंचाशीतितमोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ চতুৰ্থ ভাগত অন্তৰ্গত কাশীখণ্ডৰ উত্তৰাৰ্ধত, একাশী সহস্ৰ শ্লোকযুক্ত সংহিতাৰ ভিতৰত, ‘দুৰ্ব্বাসাক বৰপ্ৰদান’ নামৰ পঁচাশি তম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।