Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 40

Devanagari script

क्षोभणो द्रावणो जृंभी पचास्यः पंचलोचनः । द्विशिरास्त्रिशिराः सोमः पंचहस्तो दशाननः

Transliteration

kṣobhaṇo drāvaṇo jṛṃbhī pacāsyaḥ paṃcalocanaḥ | dviśirāstriśirāḥ somaḥ paṃcahasto daśānanaḥ

Translation

তাত আছিল ক্ষোভণ, দ্ৰাৱণ আৰু জৃম্ভী; পচাস্য আৰু পঞ্চলোচন; দ্বিশিৰাস আৰু ত্ৰিশিৰাস; সোম; পঞ্চহস্ত আৰু দশানন—অদ্ভুত ৰূপধাৰী গণসকল, যিসকলে সকলো লোকক বিস্মিত কৰিব পাৰে।

Word by Word

• क्षोभणः: agitator; one who causes turmoil
• क्षोभणः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्षोभण (प्रातिपदिक; धातु √क्षुभ् से)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• द्रावणः: one who makes (others) run/flow; disperser
• द्रावणः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्रावण (प्रातिपदिक; धातु √द्रु/√द्राव् से)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• जृंभी: the yawning/expanding one
• जृंभी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जृम्भिन् (प्रातिपदिक; धातु √जृम्भ् से)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; इकारान्त-प्रातिपदिक (जृंभी)

• पचास्यः: five-faced
• पचास्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पञ्च (प्रातिपदिक) + आस्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि: पञ्च आस्यानि यस्य सः

• पञ्चलोचनः: five-eyed
• पञ्चलोचनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पञ्च (प्रातिपदिक) + लोचन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि: पञ्च लोचनानि यस्य सः

• द्विशिराः: two-headed
• द्विशिराः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्वि (प्रातिपदिक) + शिरस्/शिरः (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि: द्वे शिरसी यस्य सः

• त्रिशिराः: three-headed
• त्रिशिराः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्रि (प्रातिपदिक) + शिरस्/शिरः (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि: त्रीणि शिरांसि यस्य सः

• सोमः: Soma
• सोमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सोम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• पञ्चहस्तः: five-handed
• पञ्चहस्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पञ्च (प्रातिपदिक) + हस्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि: पञ्च हस्ताः यस्य सः

• दशाननः: ten-faced
• दशाननः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दश (प्रातिपदिक) + आनन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि: दश आननानि यस्य सः

Speaker

Skanda (deduced for Kāśīkhaṇḍa narrative style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A surreal assembly: gaṇas with two and three heads, five eyes, five hands, and ten faces; some exhale mist, others roar; they stand like a living mandala around an unseen Śiva-center, with Kāśī’s riverfront faintly visible.

Characters & Entities

• Kāśī (context)
• Śiva (implied)
• Gaṇas
• Soma (as a gaṇa-name)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine protection is depicted as limitless and multi-formed—Śiva’s Dharma operates through countless powers beyond ordinary human imagination.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī, by context in the Kāśīkhaṇḍa—its sanctity is reinforced through the presence of such gaṇas.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse.