
এই অধ্যায়ত স্কন্দে জ্যেষ্ঠেশ্বৰৰ চাৰিওফালে থকা উপলিঙ্গ, কুণ্ড আৰু বাপীসমূহক দিশা‑ক্ৰমে গণনা কৰি এক ব্যৱহাৰিক তীৰ্থ‑যাত্ৰা পথ দেখুৱাইছে। অপ্সৰসেশ্বৰ আৰু অপ্সৰস‑কূপ (সৌভাগ্য‑উদক)ৰ বৰ্ণনা আছে; তাত স্নান‑দৰ্শনে দুৰ্ভাগ্য নাশ হয় বুলি কোৱা হৈছে। তাৰ পাছত বাপীৰ ওচৰৰ কুক্কুটেশৰ পূজাই গৃহবৃদ্ধি ফলা দিয়ে; জ্যেষ্ঠ‑বাপীৰ তীৰত পিতামহেশ্বৰক শ্ৰাদ্ধ‑স্থান ৰূপে পিতৃতৃপ্তিৰ বাবে, আৰু গদাধৰেশ্বৰক পিতৃসন্তোষ‑প্ৰদ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। পিছত নাগ‑সম্পৰ্কীয় তীৰ্থসমূহ—বাসুকীেশ্বৰ আৰু বাসুকী‑কুণ্ডত স্নান‑দান বিধান, নাগপঞ্চমীক বিশেষ দিন ধৰি সাপৰ ভয় আৰু বিষৰ পৰা ৰক্ষাৰ ফল। তক্ষকেশ্বৰ আৰু তক্ষক‑কুণ্ডেও এই ৰক্ষণ‑ভাব আগবঢ়ায়। ভৈৰৱ ক্ষেত্ৰত কপালী ভৈৰৱ ভক্তৰ ভয় হৰে আৰু ছয় মাহৰ ভিতৰত বিদ্যাসিদ্ধি হয় বুলি কোৱা; চণ্ডী মহামুণ্ডাৰ বলি‑নৈবেদ্যসহ পূজা আৰু মহাষ্টমী যাত্ৰাৰে যশ‑সমৃদ্ধি লাভৰ কথা আছে। তাৰ পাছত চতুঃসাগৰ‑বাপিকা আৰু সমুদ্ৰসমূহে স্থাপন কৰা চাৰিটা লিঙ্গ; হৰৰ বৃষভে প্ৰতিষ্ঠা কৰা বৃষভেশ্বৰৰ দৰ্শনে ছয় মাহতে মুক্তি। গন্ধৰ্বেশ্বৰ‑কুণ্ডত অৰ্পণ‑পূজাৰ ফল “গন্ধৰ্বসকলৰ সৈতে ভোগ”, আৰু কৰ্কোটেশ্বৰ‑কৰ্কোট‑বাপীৰে নাগলোকে মান আৰু বিষভয়মুক্তি। ধুন্ধুমাৰীেশ্বৰ শত্রুজাত ভয় নাশ কৰে, পুরূরবেশ্বৰ চাৰিও পুৰুষাৰ্থ দিয়ে, সুপ্ৰতীকেশ্বৰ কীৰ্তি‑বল দিয়ে আৰু বৃহৎ সৰোবৰ‑সম্পৰ্কিত। উত্তৰদ্বাৰত বিজয়ভৈৰবী ৰক্ষিকা, হুণ্ডন‑মুণ্ডন গণ বিঘ্ননাশক—দৰ্শনে মঙ্গল। শেষত বৰণা তীৰত মেনা‑হিমবানৰ উপকথা, ভিক্ষুকৰ সংবাদে বিশ্বেশ্বৰৰ সান্নিধ্য আৰু বিশ্বকৰ্মাৰ ভব্য নিৰ্মাণ, আৰু এই মহিমা শুনিলে পাপক্ষয় আৰু শিৱলোকপ্ৰাপ্তিৰ ফলশ্ৰুতি দিয়া হৈছে।
Verse 1
स्कन्द उवाच । ज्येष्ठेश्वरस्य परितो लिंगान्यन्यानि यानि तु । तानि ते कथयिष्यामि शृणु वातापितापन
স্কন্দে ক’লে: “হে বাতাপিতাপন, শুনা। এতিয়া মই জ্যেষ্ঠেশ্বৰক ঘিৰি থকা আন আন পবিত্ৰ লিঙ্গসমূহ তোমাক বৰ্ণনা কৰিম।”
Verse 2
ज्येष्ठेशाद्दक्षिणे भागे लिंगमप्सरसां शुभम् । तत्रैवाप्सरसः कूपः सौभाग्योदकसंज्ञकः
জ্যেষ্ঠেশ্বৰাৰ দক্ষিণ ভাগত অপ্সৰাসকলৰ শুভ লিঙ্গ আছে, যাক অপ্সৰেশ্বৰ বুলি কোৱা হয়। তাতেই অপ্সৰাস-কূপো আছে, ‘সৌভাগ্যোদক’—সুভাগ্যৰ জল—নামে খ্যাত।
Verse 3
तत्कूपजलसुस्नातो विलोक्याप्सरसेश्वरम् । न दौर्भाग्यमवाप्नोति नारी वा पुरुषोथवा
যি কোনোবাই সেই কূপৰ জলে ভালদৰে স্নান কৰি অপ্সৰেশ্বৰক দৰ্শন কৰে, সি—নাৰী হওক বা পুৰুষ—দুৰ্ভাগ্যত নপৰে।
Verse 4
तत्रैव कुक्कुटेशाख्यं लिंगं वापीसमीपगम् । तस्य पूजनतः पुंसां कुटुंबं परिवर्धते
তাতেই, পুখুৰীৰ ওচৰত, ‘কুক্কুটেশ’ নামে লিঙ্গ আছে। তাৰ পূজাৰ ফলত মানুহৰ কুটুম্ব আৰু বংশ বৃদ্ধি পায়।
Verse 5
पितामहेश्वरं लिंगं ज्येष्ठवापीतटे शुभम् । तत्र श्राद्धं नरः कृत्वा पितॄणां मुदमर्पयेत्
জ্যেষ্ঠ-ৱাপীৰ শুভ তীৰত ‘পিতামহেশ্বৰ’ নামে লিঙ্গ আছে। তাত শ্ৰাদ্ধ কৰি মানুহে নিজৰ পিতৃলোকক আনন্দ আৰু তৃপ্তি অৰ্পণ কৰে।
Verse 6
पितामहेशान्नैरृत्यां पूजनीयं प्रयत्नतः । गदाधरेश्वरं लिंगं पितॄणां परितृप्तिदम्
পিতামহেশ্বৰাৰ দক্ষিণ-পশ্চিম দিশত যত্নসহ গদাধৰেশ্বৰ নামৰ লিঙ্গ পূজা কৰিব লাগে; ই পিতৃলোকক সম্পূৰ্ণ তৃপ্তি দান কৰে।
Verse 7
दिशि पुण्यजनाख्यायां लिंगाज्ज्येष्ठेश्वरान्मुने । वासुकीश्वरसंज्ञं च लिंगमर्च्यं समंततः
হে মুনি, পুণ্যজন নামে পৰিচিত দিশত জ্যেষ্ঠেশ্বৰ লিঙ্গৰ পৰা ওচৰতেই “বাসুকীশ্বৰ” নামৰ লিঙ্গ আছে; ই সকলোৰে বাবে চাৰিওফালে পূজনীয়।
Verse 8
तत्र वासुकिकुंडे च स्नानदानादिकाः क्रियाः । सर्पभीतिहराः पुंसां वासुकीशप्रभावतः
তাত “বাসুকী কুণ্ড”ত স্নান-দান আদি ক্ৰিয়া বাসুকীশ্বৰাৰ প্ৰভাৱত মানুহৰ সৰ্পভয় দূৰ কৰে।
Verse 9
यः स्नातो नागपंचम्यां कुंडे वासुकिसंज्ञिते । न तस्य विषसंसर्गो भवेत्सर्पसमुद्भवः
যি কোনোবাই নাগপঞ্চমীত বাসুকী নামে কুণ্ডত স্নান কৰে, তাৰ সৰ্পজাত বিষৰ সংস্পৰ্শ কেতিয়াও নহয়।
Verse 10
कर्तव्या नागपञ्चम्यां यात्रा वर्षासु तत्र वै । नागाः प्रसन्ना जायंते कुले तस्यापि सर्वदा
বৰ্ষাকালত নাগপঞ্চমীত তাত নিশ্চয় যাত্ৰা কৰা উচিত; নাগসকল সদায় তাৰ কুল-পরিয়ালৰ ওপৰত প্ৰসন্ন থাকে।
Verse 11
तत्कुण्डात्पश्चिमे भागे लिंगं वै तक्षकेश्वरम् । पूजनीयं प्रयत्नेन भक्तानां सर्वसिद्धिदम्
সেই পবিত্ৰ কুণ্ডৰ পশ্চিম ভাগত তক্ষকেশ্বৰ নামে লিঙ্গ আছে। ভক্তসকলক সকলো সিদ্ধি দান কৰা সেই লিঙ্গক প্ৰচেষ্টাৰে পূজা কৰা উচিত।
Verse 12
मुनेस्तस्योत्तरे भागे कुण्डं तक्षकसंज्ञितम् । कृतोदकक्रियस्तत्र न सर्पैरभिभूयते
সেই মুনিৰ (সেই স্থানৰ) উত্তৰ ভাগত তক্ষক নামে কুণ্ড আছে। যিয়ে তাত উদক-ক্ৰিয়া কৰে, সি সৰ্পৰ দ্বাৰা পৰাভূত নহয়।
Verse 13
तत्कुण्डादुत्तरे भागे क्षेत्रं क्षेमकरः सदा । भक्तानां साध्वसध्वंसी कपाली नाम भैरवः
সেই কুণ্ডৰ উত্তৰ ভাগত এক পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰ আছে, যি সদায় মঙ্গলকাৰী। তাত কপালী নামে ভৈৰৱ বাস কৰে, যিয়ে ভক্তসকলৰ ভয় বিনাশ কৰে।
Verse 14
भैरवस्य महाक्षेत्रं तद्वै साधकसिद्धिदम् । तत्र संसाधिता विद्याः षण्मासातत्सिद्धिमाप्नुयुः
সেয়া ভৈৰৱৰ মহাক্ষেত্ৰ, যি সত্যই সাধকক সিদ্ধি দান কৰে। তাত সাধিত আৰু সম্পূৰ্ণ কৰা বিদ্যাসমূহে ছয় মাহৰ ভিতৰতে নিজৰ সিদ্ধি লাভ কৰে।
Verse 15
तत्र चण्डी महामुण्डा भक्तविघ्नोपशांतिदा । बलिपूजोपहाराद्यैः पूज्या स्वाभीष्टसिद्धये
তাত চণ্ডী মহামুণ্ডা অৱস্থিত, যিয়ে ভক্তসকলৰ বিঘ্ন শান্ত কৰে। বলী আদি উপহাৰ আৰু পূজা-ক্ৰিয়াৰে তেওঁক পূজা কৰা উচিত, যাতে ইষ্ট সিদ্ধি লাভ হয়।
Verse 16
तस्या यात्रां तु यः कुर्यान्महाष्टम्यां नरोत्तमः । यशस्वी पुत्रपौत्राढ्यो लक्ष्मीवांश्चापि जायते
মহাষ্টমীৰ দিনা যি উত্তম নৰে তেখেতৰ তীৰ্থযাত্ৰা কৰে, সি যশস্বী হয়, পুত্ৰ-পৌত্ৰে সমৃদ্ধ হয় আৰু লক্ষ্মীৰ অনুগ্ৰহে ঐশ্বৰ্যবান হয়।
Verse 17
महामुण्डा प्रतीच्यां तु चतुःसागरवापिका । तस्यां स्नातो भवेत्स्नातः सागरेषु चतुर्ष्वपि
মহামুণ্ডাৰ পশ্চিমে চতুঃসাগৰ নামৰ এক পুখুৰী আছে। তাত যি স্নান কৰে, সি চাৰিওটা সাগৰত স্নান কৰা বুলি গণ্য হয়।
Verse 18
महाप्रसिद्धं तत्स्थानं चतुःसागरसंज्ञितम् । चत्वारि तत्र लिंगानि सागरैः स्थापितानि च
সেই স্থান চতুঃসাগৰ নামে মহাপ্ৰসিদ্ধ। তাত চাৰিটা লিঙ্গ আছে, যিবোৰ সাগৰসমূহে স্থাপন কৰিছিল।
Verse 19
तस्या वाप्याश्चतुर्दिक्षु पूजितानि दहंत्यघम् । तदुत्तरे महालिंगं वृषभेश्वरसंज्ञितम्
সেই পুখুৰীৰ চাৰিও দিশে পূজিত হলে সিহঁতে পাপ দগ্ধ কৰে। তাৰ উত্তৰে বৃষভেশ্বৰ নামে এক মহালিঙ্গ আছে।
Verse 20
हरस्य वृषभेणैव स्थापितं तत्स्वभक्तितः । तस्य दर्शनतः पुंसां षण्मासान्मुक्तिरुद्भवेत्
হৰাৰ নিজ বৃষভ (নন্দী)য়ে স্বভক্তিৰে তাক স্থাপন কৰিছিল। তাৰ দৰ্শন মাত্ৰে মানুহৰ ছয় মাহৰ ভিতৰতে মুক্তি উদ্ভৱ হয়।
Verse 21
वृषेश्वरादुदीच्यां तु गंधर्वेश्वरसंज्ञितम् । गंधर्वकुण्डं तत्प्राच्यां तत्र स्नात्वा नरोत्तमः
বৃষেশ্বৰাৰ উত্তৰ দিশত গন্ধৰ্বেশ্বৰ নামে পবিত্ৰ স্থান আছে; তাৰ পূব দিশত গন্ধৰ্ব-কুণ্ড। তাত স্নান কৰিলে উত্তম নৰ শুদ্ধ হৈ সেই তীৰ্থৰ প্ৰশংসিত ফল লাভৰ যোগ্য হয়।
Verse 22
गंधर्वेश्वरमभ्यर्च्य दत्त्वा दानानि शक्तितः । सन्तर्प्य पितॄदेवांश्च गंधर्वैः सह मोदते
গন্ধৰ্বেশ্বৰক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰি, সামৰ্থ্য অনুসাৰে দান দি, আৰু পিতৃসকল আৰু দেৱতাসকলক সন্তুষ্ট কৰি, মানুহ গন্ধৰ্বসকলৰ সঙ্গত আনন্দ কৰে।
Verse 23
कर्कोटनामा नागोस्ति गन्धर्वेश्वरपूर्वतः । तत्र कर्कोटवापी च लिंगं कर्कोटकेश्वरम्
গন্ধৰ্বেশ্বৰৰ পূবফালে কৰ্কোট নামে এক নাগ আছে। তাতেই কৰ্কোট-ৱাপী (পুখুৰী) আৰু কৰ্কোটকেশ্বৰ নামে লিঙ্গো আছে।
Verse 24
तस्यां वाप्यां नरः स्नात्वा कर्कोटेशं समर्च्य च । कर्कोटनागमाराध्य नागलोके महीयते
সেই ৱাপীত স্নান কৰি আৰু কৰ্কোটেশক বিধিপূৰ্বক অৰ্চনা কৰি, কৰ্কোট নাগক আৰাধনা কৰিলে মানুহ নাগলোকত সন্মান লাভ কৰে।
Verse 25
कर्कोट नागो यैर्दृष्टस्तद्वाप्यां विहितोदकैः । क्रमते न विषं तेषां देहे स्थावरजंगमम्
যিসকলে কৰ্কোট নাগক দৰ্শন কৰে আৰু সেই ৱাপীৰ বিধিসিদ্ধ পবিত্ৰ জল ব্যৱহাৰ কৰে, তেওঁলোকৰ দেহত কোনো বিষ—স্থাৱৰ বা জঙ্গম—কাম নকৰে।
Verse 26
कर्कोटेशात्प्रतीच्यां तु धुंधुमारीश्वराभिधम् । तल्लिंगाभ्यर्चनात्पुंसां न भवेद्वैरिजं भयम्
কৰ্কোটেশৰ পশ্চিমে ধুন্ধুমাৰীশ্বৰ নামে এক পবিত্ৰ তীৰ্থ আছে। সেই লিঙ্গৰ পূজা কৰিলে মানুহ শত্রুৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা ভয়ৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 27
पुरूरवेश्वरं लिंगं तदुदीच्यां व्यवस्थितम् । द्रष्टव्यं तत्प्रयत्नेन चतुर्वर्गफलप्रदम्
তাৰ উত্তৰে পুরূৰৱেশ্বৰ লিঙ্গ স্থিত। চতুৰ্বৰ্গ—ধৰ্ম, অৰ্থ, কাম আৰু মোক্ষ—ৰ ফল দানকাৰী বুলিয়া ইহাক যত্নে দৰ্শন কৰা উচিত।
Verse 28
दिग्गजेनार्चितं लिंगं सुप्रतीकेन तत्पुरः । सुप्रतीकेश्वरं नाम्ना यशोबलविवर्धनम्
তাৰ সন্মুখত দিগ্গজ সুপ্ৰতীকে অৰ্চিত এক লিঙ্গ আছে। সুপ্ৰতীকেশ্বৰ নামে ইহা যশ আৰু বল বৃদ্ধি কৰে।
Verse 29
सरश्च सुप्रतीकाख्यं तत्पुरो भासते महत् । तत्र स्नात्वा च तल्लिंगं दृष्ट्वा दिक्पतितां लभेत्
তাৰ আগত সুপ্ৰতীক নামে এক মহান সৰোবৰ দীপ্তিময় হৈ ভাসে। তাত স্নান কৰি আৰু সেই লিঙ্গ দৰ্শন কৰিলে দিক্পতিৰ পদ লাভ হয়।
Verse 30
तत्रास्त्येका महागौरी नाम्ना विजयभैरवी । रक्षार्थमुत्तराद्वारि स्थिता पूज्येष्टसिद्धये
তাত মহাগৌৰীৰ একমাত্ৰ ৰূপ বিজয়ভৈৰৱী নামে আছে। ৰক্ষাৰ্থে উত্তৰ দুৱাৰত স্থিত, ইষ্টসিদ্ধিৰ বাবে তেঁওক পূজা কৰা উচিত।
Verse 31
वरणायास्तटे रम्ये गणौ हुंडनमुंडनौ । क्षेत्ररक्षां विधत्तस्तौ विघ्नस्तंभन कारकौ
ৱৰণা নদীৰ মনোৰম তীৰত দুজন গণ আছে—হুণ্ডন আৰু মুণ্ডন। তেওঁলোকে ক্ষেত্ৰৰ ৰক্ষা কৰে আৰু বিঘ্ন স্তম্ভন কৰি স্থিৰ কৰি থোৱা কৰ্তা।
Verse 32
तौ द्रष्टव्यौ प्रयत्नेन क्षेत्रनिर्विघ्न हेतवे । हुंडनेशं मुंडनेशं तत्र दृष्ट्वा सुखी भवेत्
ক্ষেত্ৰ নিৰ্বিঘ্ন হোৱাৰ হেতু প্ৰযত্নেৰে সেই দুজন—হুণ্ডনেশ আৰু মুণ্ডনেশ—দৰ্শন কৰিব লাগে। তাত তেওঁলোকক দেখি মানুহ সুখী আৰু নিশ্চিন্ত হয়।
Verse 33
स्कंद उवाच । इल्वलारे कथामेकां शृणुष्वावहितो भव । वरणायास्तटे रम्ये यद्वृत्त पूर्वमुत्तमम्
স্কন্দে ক’লে: হে ইল্বলাৰ, এটা কাহিনী শুনা—সাৱধান হৈ থাকা। বৰণা নদীৰ মনোৰম তীৰত পূৰ্বকালত এক উত্তম ঘটনা ঘটিছিল; সেয়া শুনা।
Verse 34
एकदाद्रींद्रमालोक्य मेना संहृष्टमानसम् । उमां संस्मृत्य निःश्वस्य प्रोवाचेति पतिव्रता
এবাৰ পৰ্বতৰ অধিপতি হিমালয়ক দেখি মেনাৰ মন আনন্দিত হ’ল। পতিব্ৰতা মেনাই উমাক স্মৰণ কৰি নিশ্বাস পেলাই তাৰ পিছত ক’লে।
Verse 35
मेनोवाच । आर्यपुत्र न जानामि प्रवृत्तिमपि कांचन । विवाहसमयादूर्ध्वं तस्या गौर्या गिरीश्वर
মেনাই ক’লে: হে আৰ্যপুত্ৰ, হে গিৰীশ্বৰ! বিবাহৰ সময়ৰ পৰা তাৰ পিছত সেই গৌৰীৰ বিষয়ে কোনো ঘটনাক্ৰমো মই একেবাৰে নাজানো।
Verse 36
स वृषेंद्रगतिर्देवो भस्मोरग विभूषणः । महापितृवनावासो दिग्वासाः क्वास्ति संप्रति
যি দেৱৰ বাহন বৃষভেন্দ্ৰ, যি ভস্ম আৰু সৰ্পেৰে বিভূষিত, মহাপিতৃবনৰ বাসিন্দা আৰু দিশাকেই বস্ত্ৰ কৰা—সেই দেৱ এতিয়া ক’ত আছে?
Verse 37
अष्टौ या मातरो दृष्टा ब्राह्मी प्रभृतयः प्रिय । स्वस्वरूपास्ता मन्येऽहं बालिकाः कष्टहेतवः
হে প্ৰিয়, ব্ৰাহ্মী আদি কৰি যি আঠগৰাকী মাতৃক দেখা গ’ল, তেওঁলোক প্ৰত্যেকে নিজ নিজ ৰূপত আছে; মই ভাবোঁ, তেওঁলোকেই সেই কিশোৰীক কষ্টৰ কাৰণ হৈছে।
Verse 38
तस्यैकस्य न कोप्यन्योस्त्यद्वितीयस्य शूलिनः । तदुदंतप्रवृत्त्यै च क्रियतामुद्यमो विभो
সেই একমাত্ৰ, অদ্বিতীয় শূলিনৰ বাহিৰে আন কোনো নাই। সেয়ে, হে বিভো, সেই বিষয়ৰ সত্য সংবাদ আৰু তাৰ গতি জানিবলৈ প্ৰয়াস কৰা হওক।
Verse 39
तस्याः प्रियाया वाक्येन तदपत्यप्रियो गिरिः । उवाच वचनं सास्रमुमा वात्सल्यसन्नगीः
প্ৰিয়াৰ বাক্যত দ্ৰৱীভূত হৈ, সন্তানপ্ৰিয় গিৰিয়ে অশ্ৰুসহ ক’লে; উমাৰ প্ৰতি বৎসল্যত তেওঁৰ কণ্ঠ ৰুদ্ধ হৈ পৰিল।
Verse 40
गिरिराज उवाच । अहमेव गमिष्यामि तस्या मेने गवेषणे । नितरां बाधते प्रेम तददृष्ट्यग्निदूषितम्
গিৰিৰাজ ক’লে: হে মেনা, মই নিজেই তাইক বিচাৰিবলৈ যাম। তাইক নেদেখাৰ অগ্নিত দগ্ধ প্ৰেমে মোক অতি তীব্ৰভাৱে পীড়া দিছে।
Verse 41
यदा प्रभृति सा गौरी निर्गता मम सद्मतः । मन्ये मेने तदारभ्य पद्मसद्मा विनिर्ययौ
যি মুহূৰ্ত্তৰ পৰা গৌৰী মোৰ গৃহৰ পৰা ওলাই গ’ল, তেতিয়াৰ পৰাই মই অনুভৱ কৰোঁ—মোৰ হৃদয়ৰ সুখৰ পদ্ম-সদনো যেন তেখেতৰ অনুপস্থিতিত নিজেই উলিয়াই গ’ল, শূন্য হৈ পৰিল।
Verse 42
तदालापामृतधयौ न मे शब्दग्रहौ प्रिये । प्राणेश्वरि तदारभ्य स्यातां शब्दांतरग्रहौ
প্ৰিয়ে—হে মোৰ প্ৰাণেশ্বৰী—তেওঁৰ কথোপকথনৰ অমৃতৰ পৰা বঞ্চিত হোৱাৰ পাছত মোৰ কাণে এতিয়া সত্য শব্দ ধৰে নোৱাৰে; তেতিয়াৰ পৰাই সিহঁতে কেৱল ‘অন্য শব্দ’হে গ্ৰহণ কৰে, তেওঁৰ কণ্ঠবাণীশূন্য।
Verse 43
जैवातृकी यतोह्नः स्याद्दूरीभूता दृशोर्मम । अहो जैवातृकी ज्योत्स्ना ततोह्नोति दुनोति माम्
যেতিয়া মোৰ চকুৰ পৰা জৈৱাতৃকী জ্যোৎস্না আঁতৰি যায়, তেতিয়া যেন দিন উঠি আহে। হায়—এই চন্দ্ৰজ্যোতি নিজে আঁতৰি গৈ দিনক দহাই তোলে আৰু মোক দগ্ধ কৰি কষ্ট দিয়ে।
Verse 44
इत्युक्त्वादाय रत्नानि वासांसि विविधानि च । धराधरेंद्रो निर्यातः शुभलग्नबलोदये
এইদৰে কৈ, ধৰাধৰেন্দ্ৰ—পৰ্বতধাৰীৰ অধিপতি—ৰত্ন আৰু নানা প্ৰকাৰ বস্ত্ৰ লৈ, শুভ লগ্নত মঙ্গল লক্ষণ বলৱান হৈ উঠা সময়ত, যাত্ৰা কৰিলে।
Verse 45
अगस्त्य उवाच । कानि कानि च रत्नानि कियंत्यपि च षण्मुख । यान्यादाय प्रतस्थे स तानि मे ब्रूहि पृच्छतः
অগস্ত্য ক’লে: হে ষণ্মুখ, সেই ৰত্নবোৰ কি কি আছিল, আৰু কিমান আছিল? মই সুধিছোঁ—সেই যাত্ৰাৰ সময়ত তেওঁ যি লৈ গৈছিল, সেয়া মোক কোৱা।
Verse 46
स्कंद उवाच । तुला मुक्ताफलानां तु कोटिद्वय परीमिताः । तथा वारितराणां च हीरकाणां तुला शतम्
স্কন্দে ক’লে: মুক্তাফলৰ ওজন দু’কোটি তুলা; আৰু হীৰা তথা অন্য উৎকৃষ্ট ৰত্নৰো ওজন শত তুলা।
Verse 47
नवलक्षाधिकं विप्र षडस्राणां सुतेजसाम् । लक्षद्वयं विदूराणां तुलाविमलवर्चसाम
হে বিপ্ৰ, সুতেজস্বী ষড়াস্ৰ ৰত্ন নৱলক্ষতকৈ অলপ অধিক আছিল; আৰু নিৰ্মল দীপ্তিযুক্ত বিদূৰ্য (বৈদূৰ্য) ৰত্ন দু’লক্ষ তুলা ওজন আছিল।
Verse 48
कोटयः पद्मरागाणां पंचावैहि तुला मुने । पुष्पराग तुलालक्षं गुणितं नवसंख्यया
হে মুনি, জানিবা—পদ্মৰাগ (ৰুবি) ৰত্ন পাঁচ কোটি তুলা আছিল; আৰু পুষ্পৰাগ (হলদীয়া নীলম) এক লক্ষ তুলা, নৱগুণিত।
Verse 49
तथा गोमेद रत्नानां तुलालक्षमिता मुनै । इंद्रनीलमणीनां च तुलाः कोट्यर्ध संमिताः
তদ্ৰূপে, হে মুনি, গোমেদ ৰত্ন এক লক্ষ তুলা পৰিমাণ আছিল; আৰু ইন্দ্ৰনীল (নীল নীলম) মণিৰ ওজন অর্ধকোটি তুলা সমান আছিল।
Verse 50
गरुडोद्गाररत्नानां तुलाः प्रयुतसंमिताः । शुद्धविद्रुमरत्नानां तुलाश्च नवकोटयः
গৰুড়োদ্গাৰ ৰত্নৰ ওজন প্ৰযুত (দশ সহস্ৰ) তুলা পৰিমাণ আছিল; আৰু শুদ্ধ বিদ্ৰুম (প্ৰবাল) ৰত্নৰ ওজন নৱকোটি তুলা আছিল।
Verse 51
अष्टांगाभरणानां च संख्या कर्तुं न शक्यते । वाससां च विचित्राणां कोमलानां तथा मुने
হে মুনি, অঙ্গ-অঙ্গ শোভিত কৰা অষ্টাঙ্গ অলংকাৰৰ সংখ্যা গণনা কৰা নাযায়; তেনেদৰে কোমল, বিচিত্ৰ বৰ্ণৰ মনোহৰ বসনসমূহো গণনাৰ অতীত।
Verse 52
चामराणि च भूयांसि द्रव्याण्यामोदवंति च । सुवर्णदासदास्यादीन्यसंख्यातानि वै मुने
হে মুনি, বহু চামৰ আছে আৰু সুগন্ধি, মনোহৰ দ্ৰব্য অগণিত; আৰু হে মুনি, সোণালী দাস-দাসী আদিো অসংখ্য উপস্থিত।
Verse 53
सर्वाण्यपि समादाय प्रतस्थे भूधरेश्वरः । आगत्य वरणातीरं दूरात्काशीमलोकयत्
সেই সকলো একত্ৰ কৰি পৰ্বতৰ অধীশ্বৰ যাত্ৰা কৰিলে; বৰণা নদীৰ তীৰত আহি তেওঁ দূৰৰ পৰা কাশীক দৰ্শন কৰিলে।
Verse 54
अनेकरत्ननिचयैः खचिताऽखिलभूमिकाम् । नानाप्रासादमाणिक्यज्योतिस्ततततांबराम्
তেওঁ দেখিলে—সমগ্ৰ ভূমি বহু ৰত্নৰ সঞ্চয়ে খচিত; আৰু অসংখ্য প্ৰাসাদৰ মাণিক্যৰ জ্যোতিয়ে আকাশ সর্বত্র ৰঞ্জিত।
Verse 55
सौधाग्रविविधस्वर्णकलशोज्वलदिङ्मुखाम् । जयंतीवैजयंतीनां निकरैस्त्रिदिवस्थलीम्
উচ্চ সৌধশিখৰত নানা প্ৰকাৰ সোণালী কলশ জ্বলি দিশাসমূহ উজ্জ্বল কৰিছিল; আৰু জয়ন্তী-ৱৈজয়ন্তী মালাৰ দলেৰে সি যেন ত্ৰিদিৱলোকৰ ভূমি সদৃশ হৈছিল।
Verse 56
महासिद्ध्यष्टकस्यापि क्रीडाभवनमद्भुतम् । जितकल्पदुमवनां वनैः सर्वफलावनैः
তাত অষ্ট মহাসিদ্ধিৰো আশ্চৰ্য ক্ৰীড়া-ভৱন আছিল; কল্পবৃক্ষৰ উপবনকো অতিক্ৰম কৰা বনসমূহ, সকলো প্ৰকাৰ ফলৰে পৰিপূৰ্ণ।
Verse 57
इति काशीसमृद्धिं स विलोक्याभूद्विलज्जितः । उवाच च मनस्येव भूधरेंद्र इदं वचः
এইদৰে কাশীৰ সমৃদ্ধি দেখি সি লজ্জিত হ’ল; আৰু পৰ্বতৰ অধিপতিয়ে যেন মনৰ ভিতৰতে এই বাক্য ক’লে।
Verse 58
प्रासादेषु प्रतोलीषु प्राकारेषु गृहेषु च । गोपुरेषु विचित्रेषु कपाटेषु तटेष्वपि
প্ৰাসাদত, প্ৰৱেশদ্বাৰ-ৰাজপথত, প্ৰাচীৰত, গৃহত; বিচিত্ৰ গোপুৰত, দুৱাৰৰ কপাটত, আৰু তটবন্দতেও—সৰ্বত্ৰ—
Verse 59
मणिमाणिक्यरत्नानामुच्छलच्चारुरोचिषाम् । ज्योतिर्जालैर्जटिलितं ययेदमवलोक्यते
মুক্তা, মাণিক্য আৰু ৰত্নৰ উচ্ছল সুৰুচিৰ পৰা উদ্ভূত জ্যোতি-জালৰ সৈতে ই সকলো জটিলভাৱে গাঁথ খাই দেখা গৈছিল।
Verse 60
द्यावाभूम्योरंतरालं तथेति समवैम्यहम् । ईदृक्संपत्तिसंभारः कुवेरस्यापि नो गृहे
‘মই ইয়াক স্বৰ্গ আৰু পৃথিৱীৰ মাজৰ অন্তৰাল বুলিয়েই গণ্য কৰোঁ। এনে সমৃদ্ধিৰ ভঁৰাল কুবেৰদেৱৰ গৃহতো নাই।’
Verse 61
अपि वैकुंठभुवने नेतरस्येह का कथा । इति यावद्गिरींद्रोसौ संभावयति चेतसि
“বৈকুণ্ঠধামতোও ইয়াৰ তুলনা নাই—তেন্তে ইয়াত আন ঠাইৰ কথা ক’ইবা?” এইদৰে পৰ্বতৰ অধিপতিয়ে মনতে ভাবি থাকিল।
Verse 62
तावत्कार्पटिकः कश्चित्तल्लोचनपथं गतः । आहूय बहुमानं तमपृच्छच्चाचलेश्वरः
সেই সময়তে এজন ঘূৰণীয়া কাৰ্পটিক ভিক্ষুক তেওঁৰ দৃষ্টিপথত আহি পৰিল। সন্মানে ওচৰলৈ মাতি, পৰ্বতৰ ঈশ্বৰে তেওঁক সুধিলে।
Verse 63
हिमवानुवाच । हंहो कार्पटिक श्रेष्ठ अध्यास्वैतदिहासनम् । स्वपुरोदंतमाख्याहि किमपूर्वमिहाध्वग
হিমৱানে ক’লে: “হে কাৰ্পটিকশ্ৰেষ্ঠ, আহা—ইয়াত এই আসনত বহা। নিজৰ দেশৰ বৃত্তান্ত কোৱা; হে পথিক, ইয়াত কি অপূৰ্ব ঘটনা ঘটিছে?”
Verse 64
कोत्र संप्रत्यधिष्ठाता किमधिष्ठातृ चेष्टितम् । यदि जानासि तत्सर्वमिहाचक्ष्व ममाग्रतः
“এতিয়া ইয়াত কোনে অধিষ্ঠাতা? সেই অধিষ্ঠাতা প্ৰভুৰ কৰ্ম-কাণ্ড কি? যদি জানো, তেন্তে এই সকলো মোৰ আগত ইয়াতে কোৱা।”
Verse 65
सोपि कार्पटिकस्तस्य गिरिराजस्य भाषितम् । समाकर्ण्य समाचष्टुं मुने समुपचक्रमे
সেই কাৰ্পটিক ভিক্ষুকেও, পৰ্বতৰ ৰজাৰ বাক্য শুনি, হে মুনি, বৃত্তান্ত ক’বলৈ আৰম্ভ কৰিলে।
Verse 66
कार्पटिक उवाच । आचक्षे शृणु राजेंद्र यत्पृष्टोस्मि त्वयाखिलम् । अहानि पंचषाण्येव व्यतिक्रांतानि मानद
কাৰ্পটিক ক’লে: শুনা, হে ৰাজেন্দ্ৰ, তুমি যি সকলো কথা সুধিছা, সেয়া সম্পূৰ্ণকৈ মই ক’ম। হে মানদাতা, মাথোঁ পাঁচ বা ছয় দিনহে অতিবাহিত হৈছে।
Verse 67
समायाते जगन्नाथे पर्वतेंद्र सुतापतौ । सुंदरान्मंदरादद्रेर्दिवोदासे गते दिवि
যেতিয়া জগন্নাথ—পৰ্বতৰাজৰ কন্যাৰ স্বামী—আহিল, সুন্দৰ মন্দৰ পৰ্বতৰ পৰা দিবোদাস স্বৰ্গলৈ গ’লাৰ পাছত…
Verse 68
यो वै जगदधिष्ठाता सोधिष्ठातात्र सर्वगः । सर्वदृक्सर्वदः शर्वः कथं न ज्ञायते विभो
যি জগতৰ অধিষ্ঠাতা, সেয়াই ইয়াতো অধিষ্ঠাতা, সৰ্বব্যাপী। সৰ্বদৰ্শী, সৰ্বদাতা শৰ্ব—হে বিভো, তেওঁক কেনেকৈ নাজানিব?
Verse 69
मन्ये दृषत्स्वरूपोसि दृषदोपि कठोरधीः । यतो विश्वेश्वरं काश्यां न वेत्सि गिरिजापतिम्
মই ভাবোঁ তুমি পাথৰ-দেহী; পাথৰতকৈও অধিক কঠোৰ তোমাৰ বুদ্ধি। কিয়নো কাশীত বিশ্বেশ্বৰ, গিৰিজাপতি—তেওঁক তুমি চিনিব নোৱাৰা।
Verse 70
स्वभावकठिनात्मापि स वरं हिमवान्गिरिः । प्राणाधिक सुता दानाद्यो धिनोद्विश्वनायकम्
স্বভাৱতে কঠোৰ আৰু অচল হ’লেও, সেই হিমৱান—শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বত—মহিমা লাভ কৰিলে; কিয়নো প্ৰাণতকৈও প্ৰিয় কন্যাক তেওঁ বিশ্বনায়কৰ সৈতে বিবাহ দিলে।
Verse 71
बिभ्रत्सहज काठिन्यं जातो गौरीगुरुर्गुरुः । शंभुं प्रपूज्य सुतया स्रजा विश्वगुरोरपि
সহজাত কঠোৰতা ধৰি তেওঁ এক পূজনীয় আচার্য হ’ল—গৌৰীৰো গুৰু। শম্ভুক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰি তেওঁ শম্ভুক মালা অৰ্পণ কৰিলে, যদিও শম্ভু নিজেই বিশ্বগুৰু।
Verse 72
चेष्टितं तस्य को वेद वेदवेद्यस्य चेशितुः । मनागिति च जानेहं तच्चेष्टितमिदं जगत्
বেদে বেদ্য সেই প্ৰভু—শাসকৰ—লীলা-চেষ্টা কোনে জানিব পাৰে? মই মাথোঁ ইমানেই জানো যে এই সমগ্ৰ জগত তেওঁৰ কৰ্ম-লীলা মাত্ৰ।
Verse 73
अधिष्ठाता मया ख्यातस्तथाधिष्ठातृ चेष्टितम् । अपूर्वं यत्त्वयापृष्टं तदाख्यामि च तच्छृणु
মই আগতেই অধিষ্ঠাতা প্ৰভুক বৰ্ণনা কৰিছোঁ, আৰু অধিষ্ঠাতাৰ কৰ্ম-প্ৰক্ৰিয়াও। তুমি যি সুধিছা সেয়া অপূৰ্ব; মই তাক ক’ম—মন দি শুনা।
Verse 74
शुभे ज्येष्ठेश्वरस्थाने सांप्रतं स उमापतिः । काशीं प्राप्य मुदा तिष्ठेद्गिरिराजांगजा सखः
এতিয়া শুভ জ্যেষ্ঠেশ্বৰস্থানে সেই উমাপতি প্ৰভু কাশীলৈ আহি আনন্দেৰে বাস কৰে, গিৰিৰাজ-কন্যাৰ সৈতে, সখা-সহচৰ হৈ।
Verse 75
स्कंद उवाच । यदा यदा स गिरिजा मृदुनामाक्षरामृतम् । आविष्करोति पथिकोऽद्रींद्रो हृष्येत्तदातदा
স্কন্দে ক’লে: যেতিয়া যেতিয়া সেই তীৰ্থযাত্ৰী গিৰিজাৰ মধুৰ নাম—কোমল অক্ষৰৰ অমৃত—প্ৰকাশ কৰে, তেতিয়া তেতিয়া পৰ্বতৰ অধিপতি হিমৱান আনন্দিত হয়।
Verse 76
उमानामामृतं पीतं येनेह जगतीतले । न जातु जननीस्तन्यं स पिबेत्कुंभसंभव
হে কুম্ভসম্ভৱ (অগস্ত্য), যিয়ে এই পৃথিৱীত উমাৰ নাম-অমৃত পান কৰিছে, সি পুনৰ কেতিয়াও জননীৰ স্তন্য পান নকৰক।
Verse 77
उमेतिद्व्यक्षरं मंत्रं योऽहर्निशमनुस्मरेत् । न स्मरेच्चित्रगुप्तस्तं कृतपापमपि द्विज
হে দ্বিজ ব্ৰাহ্মণ, যিয়ে দিন-ৰাতি ‘উ-মা’ এই দ্বাক্ষৰ মন্ত্র অনুস্মৰণ কৰে, চিত্ৰগুপ্তে তাক স্মৰণ নকৰে, সি পাপ কৰিলেও।
Verse 78
पुनः शुश्राव हिमवान्हृष्टः कार्पटिकोदितम् । कार्पटिक उवाच । राजन्विश्वेश्वरार्थेयः प्रासादो विश्वकर्मणा
পুনৰ আনন্দিত হিমৱানে কাৰ্পটিক ভিক্ষুৰ কথাবোৰ শুনিলে। কাৰ্পটিকে ক’লে: ‘হে ৰাজন, বিশ্বেশ্বৰাৰ্থে বিশ্বকৰ্মাই এক প্ৰাসাদ-মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰিছে…’
Verse 79
निर्मीयते सुनिर्माणो जन्मि निर्वाणदायिनः । तदपूर्वं न कर्णाभ्यामप्याकर्णितवानहम्
দেহধাৰী জীৱক নিৰ্বাণ দানকাৰী প্ৰভুৰ বাবে এক অতি সুন্দৰ সু-নির্মিত প্ৰাসাদ গঢ়া হৈছে। এনে অপূৰ্ব কথা মই আগতে কেতিয়াও কাণেৰে শুনা নাছিলোঁ।
Verse 80
यत्रातिमित्रतेजोभिः शलाकाभिः समंततः । मणिमाणिक्यरत्नानां प्रासादेभित्तयः कृताः
তাত চাৰিওফালে অতি সূৰ্যসম তেজে দীপ্ত দণ্ডসদৃশ জড়াৱটাৰে, প্ৰাসাদ-মন্দিৰৰ দেৱালসমূহ মণি-মাণিক্য আদি ৰত্নেৰে গঢ়া হৈছে।
Verse 81
यत्र संति शतं स्तंभा भास्वंतो द्वादशोत्तराः । एकैकं भुवनं धर्तुमष्टाष्टाविति कल्पिताः
য’ত শতটা দীপ্তিমান স্তম্ভ আছে, মাপ আৰু জ্যোতিত দ্বাদশতকৈও অধিক। প্ৰতিটো স্তম্ভক ‘আঠ-আঠ’ বলসম্পন্ন বুলি কল্পনা কৰা হৈছে, যেন একাই এটা ভুবন ধৰি ৰাখিব পাৰে।
Verse 82
चतुर्दशसु या शोभा विष्टपेषु समंततः । तस्मिन्विमाने सास्तीह शतकोटिगुणोत्तरा
চৌদ্দটা লোকত চাৰিওফালে যি শোভা আছে, সেই শোভাই তাত থকা সেই বিমানত ইয়াত বিদ্যমান—শত কোটি গুণে অধিক।
Verse 83
चंद्रकांतमणीनां च स्तंभाधार शिलाश्च याः । चित्ररत्नमयैस्तंभैः स्तंभितास्तत्प्रभाभराः
আৰু স্তম্ভধাৰা আধাৰ-শিলাবোৰ চন্দ্ৰকান্ত মণিৰে নিৰ্মিত। বিচিত্ৰ ৰত্নময় স্তম্ভেৰে থামি থকা সেই শিলাবোৰ দীপ্তিৰ উপচা ভাৰৰে ভৰপূৰ।
Verse 84
पद्मरागेंद्रनीलानां शालीनाः शालभंजिकाः । नीराजयंत्यहोरात्रं यत्र रजप्रदीपकैः
তাত পদ্মৰাগ আৰু ইন্দ্ৰনীলৰ গঢ়া সুশোভিত শালভঞ্জিকা মূৰ্তিবোৰে ৰজ-প্ৰদীপকেৰে অহোৰাত্ৰ আৰতি কৰি থাকে।
Verse 85
स्फुरत्स्फटिकनिर्माण श्लक्ष्ण पद्मशिलातले । अनेकरत्नरूपाणि विचित्राणि समंततः
স্ফুৰিত স্ফটিকৰে গঢ়া, মসৃণ পদ্মসদৃশ শিলাতলত চাৰিওফালে অগণিত ৰত্নৰূপ—আশ্চৰ্য আৰু বিচিত্ৰ—দেখা যায়।
Verse 86
आरक्तपीतमंजिष्ठ नीलकिर्मीरवर्णकैः । विन्यस्तानीव भासंते चित्रे चित्रकृतायतः
গাঢ় ৰঙা, সোণালী-হালধীয়া, মঞ্জিষ্ঠা, নীলা আৰু চিত্ৰ-বিচিত্ৰ বৰ্ণেৰে সিহঁতে তেনেকৈ দীপ্যমান, যেন ইচ্ছাকৃতভাৱে জড়োৱা—শিল্পীৰ হাতে দীঘলীয়া চিত্ৰপটৰ দৰে।
Verse 87
दृक्पिच्छिला विलोक्यंते माणिक्यस्तंभराजयः । यतोऽविमुक्ते स्वक्षेत्रे मोक्षलक्ष्म्यंकुरा इव
মাণিক্য স্তম্ভৰ শাৰীসমূহ দৃষ্টিত যেন আঠা লাগি থাকে—ইমানেই মোহময়; অৱিমুক্ত, শিৱৰ নিজ ক্ষেত্ৰত, মোক্ষ-লক্ষ্মীৰ অংকুৰ যেন উঠি আহে।
Verse 88
रत्नाकरेभ्यः सर्वेभ्यो गणा रत्नोच्चयान्बहून् । राशींश्चक्रुः समानीय यत्राद्रिशिखरोपमान्
সকলো ৰত্নখনিৰ পৰা গণাসকলে বহু ৰত্নৰ ঢিপা সংগ্ৰহ কৰিলে; সিহঁতক তাত একত্ৰ কৰি পৰ্বতৰ শিখৰৰ সদৃশ ৰাশি গঢ়িলে।
Verse 89
यत्र पातालतलतो नागानां कोशवेश्मतः । गणैर्मणिगणाः सर्वे समाहृत्य गिरीकृताः
তাত পাতালৰ গভীৰতাৰ পৰা—নাগসকলৰ কোষ-গৃহৰ পৰা—গণাসকলে সকলো প্ৰকাৰৰ মণি সংগ্ৰহ কৰি পৰ্বতসম ৰাশি গঢ়িলে।
Verse 90
शिवभक्तः स्वयं यत्र पौलस्त्यः स्वद्रिकूटतः । कोटिहाटककूटानि आनयामास राक्षसैः
তাত শিৱভক্ত পৌলস্ত্যই নিজৰ পৰ্বত-শিখৰৰ পৰা ৰাক্ষসসকলৰ দ্বাৰা কোটি কোটি সোণৰ ঢিপা আনোৱালে।
Verse 91
प्रासादनिर्मितिं श्रुत्वा भक्ता द्वीपांतरस्थिताः । माणिक्यानि समाजह्रुर्यथासंख्यान्यहो नृप
প্ৰাসাদ-সদৃশ মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ কথা শুনি, দূৰ দ্বীপান্তৰত বাস কৰা ভক্তসকলে নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে মাণিক্য একত্ৰ কৰি আনিলে—আহা, হে নৃপ, ই অতি আশ্চৰ্য।
Verse 92
चिंतामणिः स्वयं यत्र कमर्णे विश्वकर्मणे । विश्राणयेदहोरात्रं विचित्रांश्चिं तितान्मणीन्
য’ত চিন্তামণি নিজেই দেৱশিল্পী বিশ্বকৰ্মাক দিন-ৰাতি ইচ্ছামতে বিচিত্ৰ বিচিত্ৰ মণি-ৰত্ন দান কৰি থাকে।
Verse 93
नानावर्णपताकाश्च यत्र कल्पमहीरुहः । अनल्पाः कल्पयंत्येव नित्यभक्तिसमन्विताः
য’ত কল্পবৃক্ষ সদৃশ গছবোৰে নিত্যভাৱে নানা বৰ্ণৰ পতাকা অঢেলকৈ যোগান ধৰে, আৰু সেয়া সদায় স্থিৰ ভক্তিৰে সমন্বিত।
Verse 94
अब्धयो यत्र सततं दधिक्षीरेक्षुसर्पिषाम् । पंचामृतानां कलशैः स्नपयंति दिनेदिने
য’ত দধি, ক্ষীৰ, ইক্ষুৰস আৰু ঘৃতৰ সাগৰ সদায় বিদ্যমান, আৰু দিনেদিনে পঞ্চামৃতৰ কলশেৰে প্ৰভুক স্নাপন (অভিষেক) কৰায়।
Verse 95
यत्र कामदुघा नित्यं स्नपयेन्मधुधारया । स्वदुग्धया स्वयं भक्त्या विश्वेशं लिंगरूपिणम्
য’ত কামধেনু গাই নিত্য ভক্তিৰে নিজৰ দুগ্ধ আৰু মধুধাৰাৰে লিঙ্গৰূপী বিশ্বেশ্বৰক স্নাপন কৰায়।
Verse 96
गंधसाररसैर्यं च सेवते मलयाचलः । कर्पूररंभा कर्पूरपूरैर्भक्त्या निषेवते
যাক মলয়াচল পৰ্বতে শ্ৰেষ্ঠ সুগন্ধি সাৰ-ৰসেৰে নিত্য সেৱা কৰে; আৰু কৰ্পূৰ-ৰম্ভাই ভক্তিভাৱে কৰ্পূৰৰ ঢিপে ঢিপে লৈ পূজা-অৰ্চনা কৰে।
Verse 97
इत्याद्य पूर्वं यत्रास्ति प्रत्यहं शंकरालये । कथं तं त्वमुमाकातं न वेत्सि कठिनाशय
এই সকলো আৰু অধিকো আগৰে পৰা প্ৰতিদিন শংকৰৰ আলয়ত আছে; তথাপি তুমি উমাৰ প্ৰিয়তম সেই প্ৰভুক কেনেকৈ নাজানা, হে কঠোৰচিত্ত?
Verse 98
इति तस्य समृद्धिं तां दृष्ट्वा जामातुरद्रिराट । त्रपया परिभूतोभून्नितरां कुंभसंभव
জামাতাৰ সেই সমৃদ্ধি দেখি পৰ্বতৰাজ গভীৰ লজ্জাত আচ্ছন্ন হ’ল; আৰু কুম্ভসম্ভৱ অগস্ত্য অধিকতৰে বিনম্ৰতাত নত হ’ল।
Verse 99
तस्मै कार्पटिकायाथ स दत्त्वा पारितोषिकम् । पुनश्चिंतापरोजातोऽद्रिराट्कार्पटिके गते
তাৰ পাছত সেই কপটিক ভিক্ষুকক পাৰিতোষিক দি, ভিক্ষুক গুচি যেতেই পৰ্বতৰাজ পুনৰ চিন্তাত ভৰি পৰিল।
Verse 100
उवाचेति मनस्येव विस्मयोत्फुल्ललोचनः । अहो भद्रमिदं जातं यत्त्वया श्रावि शर्मभाक्
সি মনতে মনতে ক’লে, বিস্ময়ে চকু মেলি উঠিল: “আহা, ই মঙ্গলময় হ’ল—তোমাৰ দ্বাৰাই মই এই কথা শুনিলোঁ আৰু শান্তি লাভ কৰিলোঁ।”
Verse 110
यस्य देशो न विदितो यस्तु वृत्तिपराङ्मुखः । आचारहीनमिव यं पुराऽपश्यं कठोरधीः
যাৰ দেশ অজ্ঞাত আছিল, আৰু যি উচিত জীৱিকা আৰু আচাৰ-ব্যৱহাৰৰ পৰা বিমুখ হৈছিল—তাক মই আগতে দেখিছিলোঁ, যেন আচাৰহীন, কঠোৰ আৰু অনমনীয় বুদ্ধিৰ।
Verse 120
सुपर्वणि सुपात्राय सुताथ श्रद्धयाधिकम् । येन स्ववित्तमानेन धर्मोपार्जित वित्ततः
শুভ পৰ্বদিনত, যোগ্য পাত্ৰলৈ, অধিক শ্ৰদ্ধাৰে—নিজ সামৰ্থ অনুসাৰে, ধৰ্মেৰে অৰ্জিত ধনৰ পৰা তেওঁ দান কৰিলে।
Verse 130
प्रणम्य दंडवद्भूमौ कृतांजलिपुटौ गणौ । कृताभ्यनुज्ञो भ्रूक्षेपाद्विज्ञप्तिमथ चक्रतुः
ভূমিত দণ্ডৱৎ প্ৰণাম কৰি আৰু অঞ্জলি জোৰি, সেই দুজন গণে—ভ্ৰূ-সংকেতত অনুমতি পাই—তাৰ পাছত নিবেদন কৰিলে।
Verse 140
उमा श्रुत्येति संहृष्टा कदंबकुसुमश्रियम् । आनंदांकुरलक्ष्मीवदंगेषु परिबिभ्रती
এই কথা শুনি উমা হৰ্ষিত হ’ল, কদম্ব ফুলৰ শোভাৰ দৰে কান্তি অঙ্গে অঙ্গে ধৰি—যেন আনন্দৰ লক্ষ্মী অংকুৰিত হৈ উঠিল।
Verse 149
श्रुत्वा शैलेश माहात्म्यं श्रद्धया परया नरः । पापकंचुकमुत्सृज्य शिवलोकमवाप्नुयात्
যি নৰে শৈলেশৰ মাহাত্ম্য পৰম শ্ৰদ্ধাৰে শুনে, সি পাপৰ আৱৰণ ত্যাগ কৰি শিৱলোক লাভ কৰে।