Adhyaya 8

Verse 1

लोपामुद्रोवाच । जीवितेश कथामेतां पुण्यां पुण्यपुरीश्रिताम् । न तृप्तिमधिगच्छामि श्रुत्वा त्वच्छ्रीमुखेरिताम्

লোপামুদ্ৰাই ক’লে: হে মোৰ জীৱনৰ প্ৰভু, তোমাৰ পবিত্ৰ মুখৰ পৰা উচ্চাৰিত পুণ্যপুৰীত আশ্ৰিত এই পবিত্ৰ কাহিনী শুনিও মোৰ মন তৃপ্তি নাপায়।

Verse 2

मायापुर्यां मुक्तिपुर्यां शिवशर्मा द्विजोत्तमः । मृतोपि मोक्षं नैवाप ब्रूहि तत्कारणं विभो

মায়াপুৰী—মুক্তিপুৰী—ত শিৱশৰ্মা নামৰ দ্বিজোত্তমে মৃত্যুৰ পাছতো মোক্ষ নাপালে। হে বিভো, তাৰ কাৰণ কওক।

Verse 3

अगस्त्य उवाच । साक्षन्मोक्षो न चैतासु पुरीषु प्रियभाषिणि । पुरोद्दिश्यामुमेवार्थमितिहासो मयाश्रुतः

অগস্ত্য ক’লে: হে মধুৰভাষিণী, এই নগৰসমূহত মোক্ষ সোজাকৈ বা আপোনা-আপুনি লাভ নহয়। এই বিষয়টোৰ বিষয়ে মই এটা প্ৰাচীন ইতিবৃত্ত শুনিছোঁ।

Verse 4

शृणु कांते विचित्रार्थां कथां पापप्रणाशिनीम् । पुण्यशीलसुशीलाभ्यां कथितां शिवशर्मणे

হে কান্তে, শুনা—অৰ্থত বিচিত্ৰ আৰু পাপনাশিনী এই কাহিনী, যি পুণ্যশীল আৰু সুশীলা নামৰ সদাচাৰী দুজনাই শিৱশৰ্মাক কৈছিল।

Verse 5

शिवशर्मोवाच । अयि विष्णुगणौ पुण्यौ पुंडरीकदलेक्षणौ । किंचिद्विज्ञप्तुकामोहं प्रवृद्धकरसंपुटः

শিৱশৰ্মাই ক’লে: হে বিষ্ণুৰ পুণ্য গণ, পদুমপত্ৰ-নয়ন, মই এটা নিবেদন কৰিব খোজোঁ—হাত জোৰ কৰি নমস্কাৰ কৰি থিয় হৈ আছোঁ।

Verse 6

न नाम युवयोर्वेद्मि वेद्म्याकृत्या च किंचन । पुण्यशीलसुशीलाख्यौ युवां भवितुमर्हथः

মই তোমালোক দুজনৰ নাম নাজানো; কিন্তু তোমালোকৰ আকাৰ-আকৃতি দেখি কিছুমান বুজি পাওঁ। তোমালোক দুয়ো ‘পুণ্যশীল’ আৰু ‘সুশীল’—পুণ্য আৰু সদাচাৰসম্পন্ন—বুলি ক’বলৈ যোগ্য।

Verse 7

गणा वूचतुः । भगवद्भक्तियुक्तानां किमज्ञातं भवादृशाम् । एतदेव हि नौ नाम यदुक्तं श्रीमता त्वया

গণাসকলে ক’লে: “ভগৱানৰ ভক্তিযুক্ত আপোনাৰ দৰে জনৰ বাবে কি অজানা থাকিব পাৰে? হে শ্ৰীমান, আপুনি যি কৈছে, সেয়াই আমাৰ নাম।”

Verse 8

यदन्यदपि ते चित्ते प्रष्टव्यं तदशंकितम् । संपृच्छस्व महाप्राज्ञ प्रीत्या तत्प्रब्रवावहे

“আৰু যদি আপোনাৰ চিত্তত সুধিবলগীয়া আন কিবা থাকে, তেন্তে নিঃসংশয়ে সুধিব, হে মহাপ্ৰাজ্ঞ; প্ৰীতিসহ আমি আনন্দেৰে সেয়া বুজাই দিম।”

Verse 9

इति श्रुत्वा स वचनं भगवद्गणभाषितम् । अतिप्रीतिकरं हृद्यं ततस्तौ प्रत्युवाच ह

ভগৱানৰ গণাসকলৰ কোৱা—অতি প্ৰীতিকৰ আৰু হৃদয়স্পৰ্শী—বচন শুনি, তেওঁ তাৰ পাছত সেই দুজনক উত্তৰ দিলে।

Verse 10

दिव्य द्विज उवाच । क एष लोको ऽल्पश्रीकः स्वल्पपुण्यजनाकृतिः । क इमे विकृताकारा ब्रूतमेतन्ममाग्रतः

দিব্য দ্বিজে ক’লে: “এই কোন লোক, য’ত শ্ৰী অল্প, আৰু অল্প পুণ্যৱান লোকৰেই ভিৰ? আৰু এই বিকৃত আকাৰধাৰী সত্তাসকল কোন? মোৰ আগত স্পষ্টকৈ কোৱা।”

Verse 11

गणावूचतुः । अयं पिशाचलोकोत्र वसंति पिशिताशनाः । दत्त्वानुतापभाजो ये नोनो कृत्वा ददत्यपि

গণাসকলে ক’লে: এই পিশাচলোক; ইয়াত মাংসভোজীসকল বাস কৰে। যিসকলে দান দি পাছত অনুতাপত জ্বলে—বাৰে বাৰে খেদ কৰি দান কৰে—তেওঁলোক এই অৱস্থাৰ অংশীদাৰ হয়।

Verse 12

शिवं प्रसंगतोभ्यर्च्य सकृत्त्वशुचिचेतसः । अल्पपुण्याल्पलक्ष्मी काः पिशाचास्त इमे सखे

হে সখা, এইসকল পিশাচ—অল্প পুণ্য আৰু অল্প লক্ষ্মীৰ অধিকারী—যিসকলে কেতিয়াবা সংগতিবশত শিৱক পূজা কৰিছিল, কিন্তু মন অশুচি আছিল।

Verse 13

ततो गच्छन्ददर्शाग्रे हृष्टपुष्टजनावृतम् । पिचंडिलैः स्थूलवक्त्रैर्मेघगंभीरनिःस्वनैः

তাৰ পাছত আগবাঢ়ি গৈ তেওঁ আগত দেখিলে—আনন্দিত, পুষ্ট জনতাৰে ভৰা এক স্থান; স্থূল মুখমণ্ডল, বলিষ্ঠ দেহ, আৰু মেঘগম্ভীৰ গর্জনৰ দৰে ধ্বনি।

Verse 14

लोकैरप्युषितं लोकं श्यामलांगैश्च लोमशैः । गणौ कथयतां केमी को लोकः पुण्यतः कुतः

এই লোক বহু সত্ত্বেৰে বাসিত—শ্যাম অঙ্গ আৰু লোমশ দেহধাৰী। হে গণাসকল, কওক: এঁরা কোন, এই কোন লোক, আৰু কিহৰ পুণ্যৰ পৰা ই উদ্ভৱ হয়?

Verse 15

गणावूचतुः । गुह्यकानामयं लोकस्त्वेते वै गुह्यकाः स्मृताः । न्यायेनोपार्ज्य वित्तानि गूहयंति च ये भुवि

গণাসকলে ক’লে: এই গুহ্যকসকলৰ লোক, আৰু এঁহঁতকেই গুহ্যক বুলি স্মৰণ কৰা হয়—যিসকলে ন্যায়েৰে ধন উপাৰ্জন কৰি পৃথিৱীত তাক গোপনে ৰাখি সুৰক্ষিত কৰে।

Verse 16

स्वमार्गगाधनाढ्याश्च शूद्रप्रायाः कुटुंबिनः । संविभज्य च भोक्तारः क्रोधासूयाविवर्जिताः

তেওঁলোক নিজৰ নিজৰ কৰ্মপথত সমৃদ্ধ; অধিকাংশ শূদ্ৰ-সমান অৱস্থাৰ গৃহস্থ। ভাগ-বতৰা কৰি তেতিয়াহে আহাৰ গ্ৰহণ কৰে, ক্ৰোধ আৰু ঈৰ্ষ্যাৰ পৰা মুক্ত।

Verse 17

न तिथिं नैव वारं च संक्रात्यादि न पर्व च । नाधर्मं न च धर्मं च विदंत्येते सदा सुखाः

তেওঁলোকে ন তিথি ন বাৰ গণে, ন সংক্রান্তি আদি ন পৰ্ব পালন কৰে। অধৰ্ম-ধৰ্মৰ ভেদো নাজানে, তথাপি সদায় সুখত থাকে।

Verse 18

एकमेव हि जानंति कुलपूज्यो हि यो द्विजः । तस्मै गाः संप्रयच्छंति मन्यंते तद्वचःस्फुटम्

তেওঁলোকে কেৱল এটা নীতি জানে—যি দ্বিজ কুলৰ পূজ্য, সেয়াই মান্য। তেওঁক গাই দান কৰে আৰু তেওঁৰ বাক্যক স্পষ্ট আৰু প্ৰমাণসিদ্ধ বুলি গ্ৰহণ কৰে।

Verse 19

समृद्धिभाजोह्यत्रापि तेन पुण्येन गुह्यकाः । भुंजते स्वर्गसौख्यानि देववच्चाकुतोभयाः

সেই পুণ্যৰ বলত ইয়াতো গুহ্যকাসকল সমৃদ্ধিৰ অংশীদাৰ হয়। তেওঁলোকে দেৱতাৰ দৰে স্বৰ্গীয় সুখ ভোগ কৰে আৰু সকলো দিশৰ ভয়ৰ পৰা মুক্ত থাকে।

Verse 20

ततो विलोकयामास लोकं लोचनशर्मदम् । केऽमी जनास्त्वसौ लोकः किंनामा वदतां गणौ

তাৰ পাছত তেওঁ চকুক আনন্দ দিয়া সেই লোকখনলৈ দৃষ্টি দিলে। আৰু সঙ্গীসকলক সুধিলে—“এইসকল কোন জনা, আৰু এই লোকখনৰ নাম কি? কোৱা, হে গণসকল।”

Verse 21

गणावूचतुः । गांधर्वस्त्वेषलोकोऽमी गंधर्वाश्च शुभव्रताः । देवानां गायनाद्येते चारणाः स्तुतिपाठकाः

গণাসকলে ক’লে: এইটো গান্ধৰ্বলোক; এইসকল শুভ-ব্ৰতধাৰী গান্ধৰ্ব। ইহঁতে দেৱতাসকলৰ বাবে গীত গায় আৰু চাৰণ-ৰূপে স্বৰ্গীয় ভাট, স্তোত্ৰ-পাঠক।

Verse 22

गीतज्ञा अतिगीतेन तोषयंति नराधिपान् । स्तुवंति च धनाढ्यांश्च धनलोभेन मोहिता

গীতবিদ্যাত নিপুণ হৈ ইহঁতে অতিগীতৰ দ্বাৰা নৃপতিসকলক সন্তুষ্ট কৰে; আৰু ধনৰ লোভত মোহিত হৈ ধনাঢ্যসকলকো স্তৱ কৰে।

Verse 23

राज्ञां प्रसादलब्धानि सुवासांसि धनान्यपि । द्रव्याण्यपि सुगंधीनि कर्पूरादीन्यनेकशः

ৰাজাসকলৰ প্ৰসাদে ইহঁতে সু-বস্ত্ৰ আৰু ধন লাভ কৰে; লগতে কপূৰ আদি নানাবিধ সুগন্ধি দ্ৰব্যও বহু পৰিমাণে পায়।

Verse 24

ब्राह्मणेभ्यः प्रयच्छंति गीतं गायंत्यहर्निशम् । श्रुतावेव मनस्तेषां नाट्यशास्त्रकृतश्रमाः

ইহঁতে ব্ৰাহ্মণসকলক গীত অৰ্পণ কৰে আৰু দিন-ৰাতি গায়। তেওঁলোকৰ মন কেৱল শ্ৰুতিত—সুৰ-শব্দত—আবদ্ধ থাকে; নাট্যশাস্ত্ৰে বিধান কৰা অনুশীলনত ইহঁতে পৰিশ্ৰম কৰে।

Verse 25

तेन पुण्येन गांधर्वो लोकस्त्वेषां विशिष्यते । ब्राह्मणास्तोषिता यद्वै गीतविद्यार्जितैर्धनैः

সেই পুণ্যৰ ফলত ইহঁতৰ গান্ধৰ্বলোক বিশেষ মহিমান্বিত হয়; কিয়নো গীতবিদ্যাৰে অৰ্জিত ধনেৰে ইহঁতে নিশ্চয় ব্ৰাহ্মণসকলক সন্তুষ্ট কৰিছে।

Verse 26

गीतविद्याप्रभावेन देवर्षिर्नारदो महान् । मान्यो वैष्णवलोके वै श्रीशंभोश्चातिवल्लभः

গীত-বিদ্যাৰ প্ৰভাৱত মহান দেৱর্ষি নাৰদ বৈষ্ণৱ লোকত মান্য, আৰু শ্ৰী শম্ভু (শিৱ)ৰো অতি প্ৰিয়।

Verse 27

तुंबुरुर्ना रदश्चोभौ देवानामतिदुर्लभौ । नादरूपी शिवः साक्षान्नादतत्त्वविदौ हि तौ

তুম্বুরু আৰু নাৰদ—দুয়ো দেৱতাসকলৰ মাজতো অতি দুৰ্লভ। কিয়নো শিৱ স্বয়ং নাদ-স্বরূপ, আৰু সেই দুয়ো নাদ-তত্ত্বৰ জ্ঞানী।

Verse 28

यदि गीतं क्वचिद्गीतं श्रीमद्धरिहरांतिके । मोक्षस्तु तत्फलं प्राहुः सा न्निध्यमथवा तयोः

যদি ক’তাও শ্ৰীমৎ হৰি আৰু হৰৰ সান্নিধ্যত গীত গোৱা হয়, তেন্তে তাৰ ফল মোক্ষ বুলি কোৱা হয়—অথবা সেই দুয়োৰ ঘনিষ্ঠ সান্নিধ্য।

Verse 29

गीतज्ञो यदि गीतेन नाप्नोति परमं पदम् । रुद्रस्यानुचरो भूत्वा तेनैव सह मोदते

যদি গীতজ্ঞ জনে গীতৰ দ্বাৰা পৰম পদ নাপায়, তেন্তে ৰুদ্ৰৰ অনুচৰ হৈ তেওঁ সেই একে সৈতে আনন্দ কৰে।

Verse 30

अस्मिंल्लोके सदा कालं स्मृतिरे षा प्रगीयते । तद्गीतमालया पूज्यौ देवौ हरिहरौ सदा

এই লোকত সদায় এই স্মৃতি গোৱা হয়: সেই গীত-মালাৰ দ্বাৰা হৰি আৰু হৰ—এই দুয়ো দেৱ সদা পূজ্য।

Verse 31

इति शृण्वन्क्षणात्प्राप पुनरन्यन्मनोहरम् । शिवशर्माथ पप्रच्छ किं संज्ञं नगरं त्विदम्

এইদৰে শুনি তেওঁ ক্ষণতে পুনৰ এক মনোহৰ দৃশ্য লাভ কৰিলে। তেতিয়া শিৱশৰ্মাই সুধিলে— “এই নগৰৰ নাম কি?”

Verse 32

गणावूचतुः । असौ वैद्याधरो लोको नाना विद्या विशारदाः । एते विद्यार्थिनामन्नमुपानद्वस्त्रकंबलम्

গণাসকলে ক’লে— “ইয়েই বিদ্যাধৰলোক; নানা বিদ্যাত বিশাৰদ। ইহঁতে শিক্ষাৰ্থীক অন্ন, জোতা, বস্ত্ৰ আৰু কম্বল যোগায়।”

Verse 33

औषधान्यपि यच्छं ति तत्पीडाशमनानि हि । नानाकलाः शिक्षयंति विद्यागर्वविवर्जिताः

তেওঁলোকে এনে ঔষধো দিয়ে, যিয়ে সত্যই পীড়া উপশম কৰে। বিদ্যাৰ গৰ্ব নথকা অৱস্থাত, তেওঁলোকে নানা কলা শিক্ষা দিয়ে।

Verse 34

शिष्यं पुत्रेण पश्यंति वस्त्र तांबूल भोजनैः । अलंकृताश्च सत्कन्या धर्मा दुद्वाहयंति च

তেওঁলোকে শিষ্যক পুত্ৰৰ দৰে দেখে আৰু বস্ত্ৰ, তাম্বূল আৰু ভোজনৰে পালন কৰে। লগতে সৎকুলৰ সুশীলা কন্যাসকলক অলংকৃত কৰি, ধৰ্মমতে বিবাহো সম্পন্ন কৰায়।

Verse 35

अभिलाषधिया नित्यं पूजयंतीष्टदेवताः । एतः पुण्यैर्वसंतीह विद्याधर वरा इमे

ভক্তিভাৱপূৰ্ণ মন লৈ তেওঁলোকে নিত্য নিজৰ ইষ্টদেৱতাৰ পূজা কৰে। এই পুণ্যফলৰ বলতেই এই উত্তম বিদ্যাধৰসকল ইয়াত বাস কৰে।

Verse 36

यावदित्थं कथां चक्रुस्तावत्संयमिनीपतिः । धर्मराजोभिसंप्राप्तो देवदुंदुभि निःस्वनैः

তেওঁলোকে এইদৰে কথোপকথন কৰি থাকোঁতেই, সংযমিনী-নগৰীৰ অধিপতি ধৰ্মৰাজ দেৱ-দুন্দুভিৰ গম্ভীৰ ধ্বনিৰ সৈতে তাত উপস্থিত হ’ল।

Verse 37

सोम्यमूर्तिर्विमानस्थो धर्मज्ञैः परिवारितः । सेवाकर्मसु चतुरैर्भृत्यैस्त्रिचतुरैः सह

সৌম্য মূৰ্তিধাৰী, বিমানত আসীন, তেওঁ ধৰ্মজ্ঞসকলৰ দ্বাৰা পৰিবেষ্টিত আছিল; আৰু সেৱাকৰ্মত নিপুণ তিনিচাৰিজন ভৃত্যও লগত আছিল।

Verse 38

धर्मराज उवाच । साधुसाधु महाबुद्धे शिवशर्मन्द्विजोत्तम । कुलोचितं ब्राह्मणानां भवता प्रतिपादितम्

ধৰ্মৰাজে ক’লে— “সাধু, সাধু! হে মহাবুদ্ধি শিৱশৰ্মণ, হে দ্বিজোত্তম! তুমি ব্ৰাহ্মণসকলৰ কুল-উচিত আচৰণ যথাযথভাৱে প্ৰতিপাদন কৰিলা।”

Verse 39

वेदाभ्यासः कृतः पूर्वं गुरवश्चापि तोषिताः । धर्मशास्त्रपुराणे षु दृष्टो धर्मस्त्वयाऽदृतः

“পূৰ্বতে তুমি বেদাভ্যাস কৰিলা আৰু গুৰুসকলকো সন্তুষ্ট কৰিলা; ধৰ্মশাস্ত্ৰ আৰু পুৰাণসমূহত যি ধৰ্ম দৰ্শিত, তাক তুমি সন্মানেৰে আদৰ কৰিলা।”

Verse 40

क्षालितं मुक्तिपुर्यद्भिराशुगंतृशरीरकम् । कोविदोऽस्ति भवानेव जीविते जीवितेतरे

“তোমাৰ এই দেহ, যি অতি শীঘ্ৰে গমনশীল, মুক্তিপুৰীৰ জলধাৰাই ধুই পবিত্ৰ কৰিছে; জীৱন আৰু জীৱনৰ পৰৰ বিষয়ে সত্য কৌবিদ তুমিয়েই।”

Verse 41

कलेवरं पूतिगंधि सदैवाशुचिभाजनम् । सुतीर्थपुण्य पण्येन सम्यग्विनिमितं त्वया

এই দেহ—দুৰ্গন্ধময় আৰু সদায় অশুচিতাৰ পাত্ৰ—উত্তম তীৰ্থৰ পুণ্য-ৰূপী মূল্যবান মুদ্ৰাৰে তুমি যথাৰ্থভাৱে পুনৰ গঢ়ি তুলিলা।

Verse 42

अतएवाहि पांडित्यमाद्रिंयते विचक्षणाः । अहःक्षेपं न क्षिपंति क्षणमेकं हि ते बुधाः

সেইহেতু বিচক্ষণসকলে সত্য বিদ্যাক সন্মান কৰে; সেই বুধসকলে দিন নষ্ট নকৰে—এটা ক্ষণো অপব্যয় নকৰে।

Verse 43

निमेषान्पंचपान्मर्त्ये प्राणंति प्राणिनो ध्रुवम् । तत्रापि न प्रवर्तेयुरघकर्मणि गर्हिते

মর্ত্যলোকে প্ৰাণীসকলে নিশ্চিতভাৱে কেৱল কেইটামান নিমেষৰ সমানেই জীয়াই থাকে; তথাপি নিন্দিত পাপকর্মত প্ৰবৃত্ত নহ’ব লাগে।

Verse 44

स्थिरापायः सदा कायो न धनं निधनेऽवति । तन्मूढः प्रौढकार्ये किं न यतेत भवानिव

দেহ সদায় বিনাশৰ দিশে ধাৱমান, আৰু ধন মৃত্যুৰ সময়ত ৰক্ষা নকৰে। তেন্তে মোহগ্ৰস্ত মানুহে সত্য মহৎ লক্ষ্যৰ বাবে কিয় চেষ্টা নকৰিব—তোমাৰ দৰে?

Verse 45

सत्वरं गत्वरं चायुर्लोकः शोकसमाकुलः । तस्माद्धर्मे मतिः कार्या भवतेव सुधार्मिकैः

আয়ু সোনকালে গতি কৰি সৰি যায়, আৰু জগত শোকত আৱৃত। সেয়েহে সুধাৰ্মিকসকলে ধৰ্মত মন স্থিৰ কৰিব লাগে—তোমাৰ দৰে।

Verse 46

सत्कर्मणो विपाकोऽयं तव वंद्यौ ममाप्यहो । यदेतौ भगवद्भक्तौ सखित्वं भवतो गतौ

এইটো তোমাৰ সৎকৰ্মৰ ফল—অতি আশ্চৰ্য! কিয়নো এই দুজন ভগৱানৰ ভক্ত, তোমাৰো মোৰো বাবে বন্দনীয়, তোমাৰ সৈতে সখ্য লাভ কৰিছে।

Verse 47

ममाज्ञा दीयतां तस्मात्साहाय्यं करवाणि किम् । यत्कर्तव्यं मादृशैस्ते तत्कृतं भवतैवहि

সেয়ে, মোক আপোনাৰ আজ্ঞা দিয়ক—মই কি সহায় কৰিম? মোৰ দৰে সত্তাই যি কৰিবলগীয়া, সেয়া তুমিয়েই ইতিমধ্যে সম্পন্ন কৰিছা।

Verse 48

अद्य धन्यतरोस्मीह यद्दृष्टौ भगवद्गणौ । सेवा सदैव मे ज्ञाप्या श्रीमच्चरणसन्निधौ

আজি মই ইয়াত অতি ধন্য, কিয়নো মই ভগৱানৰ গণসকলক দৰ্শন কৰিলোঁ। শ্ৰীচৰণৰ সন্নিধানত মোৰ সেবা সদায় নিৰ্দেশিত হওক।

Verse 49

ततः प्रस्थापितस्ताभ्यां प्राविशत्स्वपुरीं यमः । अप्राक्षीच्च ततो विप्रस्तौ गणौ प्रस्थिते यमे

তাৰ পাছত, সেই দুজনৰ দ্বাৰা সন্মানসহ বিদায় পোৱা যমে নিজৰ নগৰীত প্ৰৱেশ কৰিলে। যম প্ৰস্থান কৰাৰ পাছত, সেই ব্ৰাহ্মণে সেই দুজন গণক প্ৰশ্ন কৰিলে।

Verse 50

शिवशर्मोवाच । साक्षादयं धर्मराजो ननु सौम्यतराकृतिः । धर्म्याण्येव वचांस्यस्य मनः प्रीतिकराणि च

শিৱশৰ্মাই ক’লে: “এইজন সঁচাকৈয়ে সাক্ষাৎ ধৰ্মৰাজ—তথাপি তেওঁৰ ৰূপ অতি কোমল। তেওঁৰ বাক্যসমূহ সম্পূৰ্ণ ধৰ্মময় আৰু মনক আনন্দিত কৰে।”

Verse 51

पुरी संयमनी सेयमतीव शुभलक्षणा । आकर्ण्य यस्य नामापि पापिनोऽतीव बिभ्यति

এই নগৰী সংযমনী সত্যই অতি শুভ লক্ষণযুক্ত; ইয়াৰ নাম মাত্ৰ শুনিলেও পাপীসকল অতি ভয় পায়।

Verse 52

यमरूपं वर्ण यंति मर्त्यलोकेऽन्यथा जनाः । अन्यथाऽयं मया दृष्टो ब्रूतं तत्कारणं गणौ

মর্ত্যলোকে লোকসকলে যমৰ ৰূপ অন্যধৰণে বৰ্ণনা কৰে; কিন্তু মই তেওঁক অন্যৰূপে দেখিলোঁ—হে গণদ্বয়, তাৰ কাৰণ কওক।

Verse 53

केन पश्यंत्यमुं लोकं निवसंति तथात्र के । इदमेवास्य किं रूपं किं चान्यच्च निवेद्यताम्

সেই লোক কিহেৰে দেখা যায়, আৰু তাত কোনে বাস কৰে? এইটোৱেই নে তেওঁৰ ৰূপ, নে আন এটাও আছে? অনুগ্ৰহ কৰি বুজাই কওক।

Verse 54

गणावूचतुः । शृणु सौम्य सुसौम्योऽसौ दृश्यतेत्र भवादृशैः । धर्ममूर्तिः प्रकृत्यैव निःशंकैः पुण्यराशिभिः

গণদ্বয়ে ক’লে: শুনা, হে সৌম্য। ইয়াত তোমাৰ দৰে—পুণ্যৰাশি সমৃদ্ধ, নিৰ্ভয় লোকৰ—চকুত তেওঁ অতি সৌম্য ৰূপে দেখা দিয়ে; কিয়নো স্বভাৱতেই তেওঁ ধৰ্মৰ মূৰ্তি।

Verse 55

अयमेव हि पिंगाक्षः क्रोधरक्तांतलोचनः । दंष्ट्राकरालवदनो विद्युल्ललनभीषणः

এইজনেই সেই—পিঙ্গল নয়নধাৰী, ক্ৰোধে চকুৰ কোণ ৰঙা; দংশে ভয়ংকৰ মুখ, বিদ্যুতৰ ঝলকৰ দৰে আতংকজনক।

Verse 56

ऊर्ध्वकेशोऽतिकृष्णांगः प्रलयांबुदनिःस्वनः । कालदंडोद्यतकरो भुकुटी कुटिलाननः

তেওঁৰ চুলি থিয় হৈ আছে; তেওঁৰ অংগবোৰ ৰাতিৰ দৰে ক’লা; তেওঁৰ গৰ্জন প্ৰলয়ৰ মেঘৰ দৰে। হাতত কালদণ্ড লৈ তেওঁৰ ভ্ৰু কুটিল আৰু মুখমণ্ডল ভয়ংকৰ।

Verse 57

आनयैनं पातयैनं बधानामुंच दुर्दम । घातयैनं सुदुर्वृत्तं मूर्ध्नि तीव्रमयोघनैः

ইয়াক ইয়ালৈ আন; ইয়াক পেলাই দে; বান্ধি ৰাখ—মোকলি কৰি নিদিবি, হে দুৰ্দমনীয়। সেই চৰম পাপীটোক মূৰত গধুৰ লোৰ গদাৰে প্ৰহাৰ কৰ।

Verse 58

आताडयैनं दुर्वृत्तं धृत्वा पादौ शिलातले । उत्पाटयास्य नेत्रे त्वं निधाय चरणं गले

সেই দুৰাচাৰক প্ৰহাৰ কৰ; তাৰ ভৰি দুখন শিলৰ ওপৰত হেঁচা মাৰি ধৰ। তাৰপাছত, তাৰ ডিঙিত ভৰি থৈ, তাৰ চকু দুটা উপাঘি পেলা।

Verse 59

एतस्य गल्लावुत्फुल्लौ क्षुरेणाशुवि पाटय । पाशेन कंठं बद्धास्य समुल्लंबय भूरुहे

এখন ক্ষূৰ লৈ তাৰ ফুলি থকা গাল দুখন লগে লগে ফালি পেলা। তাৰ ডিঙিত ফাঁচ লগাই তাক গছত ওলোমাই দে।

Verse 60

विदारयास्य मूर्धानं करपत्रेण दारुवत् । पार्ष्णिघातैर्घ्नतास्यास्यं समुच्चूर्णय दारुणैः

কৰত ব্যৱহাৰ কৰি তাৰ লাউখোলাটো কাঠৰ দৰে ফালি পেলা। তাৰ মুখত গোৰোহাৰে তীব্ৰ আঘাত কৰ আৰু তাক সম্পূৰ্ণৰূপে গুৰি কৰি পেলা।

Verse 61

परदारप्रसृमरं करं छिंध्यस्य पापिनः । परदारगृहं यातुः पादौ चास्य विखंडय

সেই পাপীৰ হাত কাটি পেলোৱা যি পৰস্ত্ৰীৰ ফালে আগবাঢ়ে; আৰু তাৰ ভৰি দুখনো ভাঙি পেলোৱা যি পৰস্ত্ৰীৰ বাবে আনৰ ঘৰলৈ যায়।

Verse 62

सूचीभी रोमकूपेषु तनुं व्यधिहि सर्वतः । दातुः परकलत्रांगे नखपंक्ती दुरात्मनः

সেই দুৰাত্মাৰ শৰীৰৰ প্ৰতিটো নোমকূপত বেজীৰে বিন্ধি দিয়া; যি পৰস্ত্ৰীৰ অংগত নখৰ আঁচোৰ দিয়ে।

Verse 63

परदारमुखाघ्रातुर्मुखे निष्ठीवयास्य हि । वक्तुः परापवादस्य कीलं तीक्ष्णं मुखे क्षिप

যি পৰস্ত্ৰীৰ মুখৰ গোন্ধ ল’বলৈ বিচাৰে তাৰ মুখত থু পেলাই দিয়া। আৰু যি আনৰ নিন্দা কৰে, তাৰ মুখত চোকা শলা সুমুৱাই দিয়া।

Verse 64

भर्जयैनं चणकवत्तप्तवालुक कर्परैः । भ्राष्ट्रे विकटवक्त्रत्वं परसंतापकारिणम्

তপ্ত বালিৰে ভৰা খোলাত তাক বুট ভজাৰ দৰে ভাজি পেলোৱা। আনক কষ্ট দিয়া সেইজনৰ মুখখন ভাজি বিকৃত কৰি দিয়া।

Verse 65

दोषारोपं सदाकर्तुरदोषे क्रूरलोचन । निमज्जयास्य वदनं पूयशोणितकर्दमे

হে ক্ৰুৰ চকু থকা জন, যি সদায় নিৰ্দোষীক দোষাৰোপ কৰে, তাৰ মুখখন পূঁজ আৰু তেজৰ বোকাত ডুবাই দিয়া।

Verse 66

अदत्तपरवस्तूनां गृह्णतः करपल्लवम् । आप्लुत्याप्लुत्य तैलेन तप्तांगारे पचोत्कट

যি দান নোহোৱাকৈ পৰৰ বস্তু গ্ৰহণ কৰে, ধৰা হাতৰ তালু ধৰি লোৱা; বাৰে বাৰে তেলত ডুবাই জ্বলন্ত অঙ্গাৰত অতি ভয়ংকৰভাৱে ভাজি দিয়া।

Verse 67

अपवादं गुरोर्वक्तुर्निंदाकर्तुः सुपर्वणाम् । तप्तलोहशलाकाश्च मुखे भीषण निक्षिप

যি গুৰুৰ বিষয়ে অপবাদ কয় আৰু যি সজ্জনসকলক নিন্দা কৰে, তাৰ মুখত ভয়ংকৰ লাল-গৰম লোহাৰ শলাকা নিক্ষেপ কৰা।

Verse 68

परमर्म स्पृशश्चास्य परच्छिद्रप्रकाशितुः । सुतप्तायोमयाञ्च्छंकून्सर्वसंधिषु रोपय

যি আনৰ গভীৰতম মৰ্মত আঘাত কৰে আৰু যি আনৰ দোষ-ছিদ্ৰ প্ৰকাশ কৰে, তাৰ সকলো সন্ধিত ভালদৰে গৰম কৰা লোহাৰ খুঁটি ৰোপণ কৰা।

Verse 69

अन्ये न दीयमाने स्वे निषेद्धुःपापकारिणः । आच्छेत्तुः परवृत्तीनां जिह्वां छिंध्यस्य दुर्मुख

যি পাপী আনক নিজৰ ধন দান দিওঁতে বাধা দিয়ে আৰু যি আনৰ ন্যায়সঙ্গত জীৱিকা কাটি দিয়ে, তাৰ জিহ্বা কাটি পেলোৱা—হে কুৎসিত-মুখ।

Verse 70

देवस्वभोक्तुः क्रोडास्य ब्राह्मणस्वस्यभोजिनः । विदार्योदरमस्याशु विट्कीटैः परिपूरय

দেৱতাৰ সম্পত্তি ভক্ষণ কৰা আৰু ব্ৰাহ্মণৰ ধন ভোগ কৰা লোকক বৰাহ-মুখ কৰা; তাৰ উদৰ শীঘ্ৰে বিদাৰি মলজাত কৃমিৰে পূৰ্ণ কৰি দিয়া।

Verse 71

न देवार्थे न विप्रार्थे नातिथ्यर्थे पचेत्क्वचित् । तममुं स्वार्थपक्तारं कुंभीपाके पचांधक

যিয়ে দেৱতা, ব্ৰাহ্মণ বা অতিথিৰ বাবে ৰন্ধা নাই, সেই স্বাৰ্থপৰ লোকক কুম্ভীপাক নৰকত ৰন্ধা, হে অন্ধক।

Verse 72

उग्रास्य शिशुहंतारममुं विश्रंभघातिनम् । कृतघ्नं नय वेगेन महारौरव रौरवम्

হে উগ্ৰাস্য! এই শিশু হত্যাকাৰী, বিশ্বাসঘাটক আৰু অকৃতজ্ঞ লোকক বেগেৰে ৰৌৰৱ আৰু মহাৰৌৰৱ নৰকলৈ লৈ যোৱা।

Verse 73

ब्रह्मघ्नं चांधतामिस्रे सुरापं पूयशोणिते । कालसूत्रे हेमचौरमवीचौ गुरुतल्पगम्

ব্ৰাহ্মণ হত্যাকাৰীক অন্ধতামিস্ৰত, মদ্যপীক পূয়শোণিতত, সোণ চোৰক কালসূত্ৰত আৰু গুৰু পত্নী গামীক অৱীচিত নিক্ষেপ কৰা।

Verse 74

तत्संसर्गिणमावर्षमसिपत्रवने तथा । एतान्महापातकिनस्तप्ततैलकटाहके

তেওঁলোকৰ সংগীসকলক আৱৰ্ষ আৰু অসিপত্ৰৱনত নিক্ষেপ কৰা। এই মহাপাপীসকলক উতলা তেলৰ কেৰাহীত পেলাই দিয়া।

Verse 75

आप्लुत्याप्लुत्य दुर्दंष्ट्रकाकोलैर्लोहतुंडकैः । संतोद्यमानान्पापिष्ठान्नित्यं कल्पं निवासय

তেওঁলোকক বাৰে বাৰে ডুবাই, লোহাৰ ঠোঁট থকা কাউৰীৰে খুটিয়াব দিয়া, আৰু সেই মহাপাপীসকলক এক কল্প পৰ্যন্ত তাতেই ৰাখা।

Verse 76

स्त्रीघ्नं गोघ्नं च मित्रघ्नं कूटशाल्मलिपादपे । उल्लंबय चिरंकालमूर्ध्वपादमधोमुखम्

নাৰী, গৰু আৰু মিত্ৰৰ হত্যাকাৰীক কূটাশালমলী গছত দীৰ্ঘকালৰ বাবে ভৰি ওপৰলৈ আৰু মূৰ তললৈ কৰি ওলোমাই ৰাখক।

Verse 77

त्वचमस्य च संदंशैस्त्रोटय त्वं महाभुज । आश्लेषितुर्मित्रपत्न्या भुजावुत्पाटया शुच

হে মহাবাহু! চেপেনাৰে তেওঁৰ ছাল ছিঙি পেলাওক আৰু মিত্ৰৰ পত্নীক আলিঙ্গন কৰা সেই অপবিত্ৰ লোকৰ বাহু দুটা উভালি পেলাওক।

Verse 78

ज्वालाकीले महाघोरे नरकेऽमुं नि पातय । यो वह्निना दाहयति परक्षेत्रं परालयम्

যিয়ে জুইৰে আনৰ খেতি আৰু ঘৰ জ্বলাই দিয়ে, তেওঁক জ্বালাকীল নামৰ অতি ভয়ংকৰ নৰকত পেলাই দিয়ক।

Verse 79

कालकूटे च गरदं कूटसाक्ष्याभिवादिनम् । मानकूटं तुलाकूटं कंठमोटे निपातय

বিষ প্ৰদানকাৰী আৰু মিছা সাক্ষ্য দিওঁতাক কালকূটত নিক্ষেপ কৰক। জোখ-মাখত প্ৰতাৰণা কৰাসকলক মানকূট, তুলাকূট আৰু কণ্ঠমোট নৰকত পেলাই দিয়ক।

Verse 80

लालापिबेच दुष्प्रेक्ष्य तीर्थासुष्ठीविनं नय । आमपाके च गर्भघ्नं शूलपाकेऽन्यतापिनम्

পবিত্ৰ তীৰ্থত থু পেলোৱা দুৰাচাৰক লালাপিব নৰকলৈ লৈ যাওক। ভ্ৰুণ হত্যাকাৰীক আমপাকত আৰু আনক কষ্ট দিওঁতাক শূলপাকত নিক্ষেপ কৰক।

Verse 81

रसविक्रयिणं विप्रमिक्षुयंत्रे प्रपीडय । प्रजापीडाकरं भूपमंधकूपे निपातय

নিষিদ্ধ ‘ৰস’ বিক্ৰী কৰা ব্ৰাহ্মণক ইক্ষু-যন্ত্ৰত পীড়ি চেপি দিয়া। আৰু প্ৰজাক পীড়া দিয়া ৰজাক অন্ধকূপ নৰকত নিক্ষেপ কৰা।

Verse 82

गोतिलांश्च तुरंगांश्च विक्रेतारं द्विजाधमम् । मातुलान्याः सुरायाश्च विक्रेतारं हलायुध

আৰু হে হলায়ুধ! গাই, তিল আৰু ঘোঁৰা বিক্ৰী কৰা অধম ব্ৰাহ্মণক (দণ্ড দিয়া); আৰু সুৰা-মদ বিক্ৰী কৰোঁতাকো (দণ্ড দিয়া)।

Verse 83

मुसलोलूखले वैश्यं कंडयैनं पुनःपुनः । शूद्रं द्विजावमंतारं द्विजाग्रे मंचसेविनम्

মুসলোলূখল নৰকত বৈশ্যক বাৰে বাৰে খুঁচি-খুঁচি ঘঁহি যন্ত্ৰণা দিয়া। আৰু যি শূদ্ৰে দ্বিজক অপমান কৰে আৰু ব্ৰাহ্মণসকলৰ সন্মুখত মঞ্চ/খাটত বহে, তাকো (দণ্ড দিয়া)।

Verse 84

अधोमुखे च नरके दीर्घग्रीवप्रपीड्य

অধোমুখ নামৰ নৰকত সিহঁত চেপি চূর্ণ কৰা হয়—দীঘল ডিঙি তললৈ দবাই পীড়া দিয়া হয়।

Verse 85

शूद्रं ब्राह्मणजेतारं वैश्यं बाह्मणमानिनम् । क्षत्रियं याजकं चापि विप्रं वेदविवर्जितम्

যি শূদ্ৰে ব্ৰাহ্মণক জয়/দমন কৰিব খোজে তাক (দণ্ড দিয়া); যি বৈশ্যই নিজকে ব্ৰাহ্মণ বুলি মানে তাক; যি ক্ষত্ৰিয়ে যাজকত্ব কৰে তাক; আৰু যি ব্ৰাহ্মণ বেদ-বিহীন তাকো (দণ্ড দিয়া)।

Verse 86

लाक्षालवणमांसानां सतैलविषसर्पिषाम् । आयुधेक्षुविकाराणां विक्रेतारं द्विजाधमम्

সেই অধম ব্ৰাহ্মণক ধৰি আনা, যি লা, নিমখ, মাংস, তেল, বিষ, ঘিউ, অস্ত্ৰ আৰু কুঁহিয়াৰৰ সামগ্ৰী বিক্ৰী কৰি জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰে।

Verse 87

पाशपाणेकशापाणे बद्ध्वैतांश्चरणेदृढम् । घातयंतौ कशाघातैर्नयतं तप्तकर्दमे

হে পাশ আৰু চাবুক ধাৰণ কৰা যমদূতসকল! ইহঁতক ভৰিত টানকৈ বান্ধি পেলোৱা, চাবুকেৰে প্ৰহাৰ কৰা আৰু তপ্ত বোকাৰ নৰকলৈ টানি লৈ যোৱা।

Verse 88

इमां स्त्रियं श्लेषयाशु पुंश्चलीं कुलकल्मषाम् । तेनोपपतिना सार्धं तप्तायसमयेन च

এই কুললক্ষণী আৰু অবিশ্বাসী নাৰীক তাইৰ উপপতি আৰু তপ্ত লোৰ মূৰ্তিৰ সৈতে দ্ৰুতগতিৰে আলিঙ্গন কৰিবলৈ বাধ্য কৰা।

Verse 89

स्वयं गृहीत्वा नियमं यस्त्यजेदजितेंद्रियः । तं प्रापय दुराधर्षं बहुभ्रमरदंशके

যিজন ব্যক্তিয়ে নিজেই ব্ৰত গ্ৰহণ কৰিও ইন্দ্ৰিয় সংযম নথকাৰ বাবে তাক ত্যাগ কৰে, সেই দুৰাচাৰক বহুতো ভোমোৰাই দংশন কৰা স্থানলৈ লৈ যোৱা।

Verse 90

इत्यादिजल्पन्दुर्वृत्तैः श्रूयते दूरतो यमः । स्वकर्मशंकितैः पापै र्दृश्यतेति भयंकरः

দুৰাত্মাসকলৰ এনেধৰণৰ কথা-বতৰাৰ দ্বাৰা যমৰাজক দূৰৰ পৰাই শুনা যায়; আৰু নিজৰ পাপকৰ্মৰ বাবে ভয়ভীত পাপীসকলে তেওঁক দেখা পায়, সেয়েহে তেওঁ ভয়ংকৰ।

Verse 91

ये प्रजाः पालयंतीह पुत्रानेव निजौरसान् । दंडयंति च धर्मेण भूपास्तेऽस्य सभासदः

যিসকল ৰজাই ইয়াত প্ৰজাক নিজৰ সত্যজ পুত্ৰৰ দৰে পালন কৰে আৰু ধৰ্ম অনুসাৰে দণ্ড দিয়ে—সেই ভূপসকল যমৰ সভাৰ সভাসদ হয়।

Verse 92

वर्णाश्रमाश्च यद्राष्ट्रे ऽनुतिष्ठंति निजां क्रियाम् । कालेनापन्ननिधना भूपास्तेऽस्य सभासदः

যাৰ ৰাজ্যত বৰ্ণ আৰু আশ্ৰমসমূহে নিজ নিজ কৰ্ম বিধিমতে পালন কৰে—সেই ৰজাসকল সময় পূৰ্ণ হ’লে আৰু মৃত্যু লাভ কৰিলে যমৰ সভাৰ সভাসদ হয়।

Verse 93

नैव दीनो न दुर्वृत्तो नापद्ग्रस्तो न शोकभाक् । येषां राष्ट्रे प्रदृश्यंते भूपास्तेऽस्य सभासदः

যাৰ ৰাজ্যত কোনো দীন, কোনো দুৰ্বৃত্ত, কোনো বিপদে পীড়িত, আৰু কোনো শোকে দগ্ধ লোক দেখা নাযায়—সেই ভূপসকল যমৰ সভাৰ সভাসদ।

Verse 94

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः स्वधर्म निरताः सदा । अन्येपि ये संयमिनः संयमिन्यां वसंति ते

ব্ৰাহ্মণ, ক্ষত্ৰিয় আৰু বৈশ্য—যিসকলে সদায় নিজৰ স্বধৰ্মত নিবিষ্ট থাকে—আৰু আন যিসকল সংযমী, তেওঁলোক সকলোৱে সংযমিনীত (যমৰ ধামত) বাস কৰে।

Verse 95

उशीनरः सुधन्वा च वृषपर्वा जयद्रथः । रजिः सहस्रजित्कुक्षिर्दृढधन्वा रिपुंजयः

উশীনৰ, সুধন্বা, বৃষপৰ্বা, জয়দ্ৰথ, ৰজি, সহস্ৰজিত, কুক্ষি, দৃঢ়ধন্বা আৰু ৰিপুঞ্জয়—এইসকল তেওঁলোকৰ মাজৰ কিছুমান।

Verse 96

युवनाश्वो दंतवक्त्रो नाभागो रिपुमंगलः । करंधमो धर्मसेनः परमर्दः परांतकः

যুৱনাশ্ব, দন্তৱক্ত্ৰ, নাভাগ, ৰিপুমঙ্গল, কৰন্ধম, ধৰ্মসেন, পৰমৰ্দ আৰু পৰান্তক—এই খ্যাতিমান ৰজাসকলক ধৰ্মীয় সভাত নাম কৰি কোৱা হয়।

Verse 97

एते चान्ये च बहवो राजानो नीतिवर्तिनः । धर्माधर्मविचारज्ञाः सुधर्मायां समासते

এইসকল আৰু আন বহু ৰজা, যিসকলে নীতিধৰ্ম অনুসৰি চলে, ধৰ্ম-অধৰ্ম বিচাৰত নিপুণ হৈ ‘সুধৰ্মা’ নামৰ দিৱ্য সভাত একেলগে বহে।

Verse 99

गोविंदमाधवमुकुंद हरेमुरारे शंभो शिवेश शशिशेखर शूलपाणे । दामोदराच्युत जनार्दन वासुदेव त्याज्या भटाय इति संततमामनंति

“গোবিন্দ, মাধৱ, মুকুন্দ, হৰি, মুৰাৰি; শম্ভু, শিৱেশ, শশিশেখৰ, শূলপাণি; দামোদৰ, অচ্যুত, জনাৰ্দন, বাসুদেৱ”—এইদৰে সিহঁতে সদায় ঘোষণা কৰে: “হে যমৰ ভটসকল, ইজনক এৰি দিয়া!”

Verse 100

गंगाधरांधकरिपो हरनीलकंठ वैकुंठ कैटभरिपो कमठाब्जपाणे । भूतेशखंडपरशोमृडचंडिकेश त्याज्या भटाय इति संततमामनंति

“গঙ্গাধৰ, অন্ধকৰিপু, হৰ, নীলকণ্ঠ; বৈকুণ্ঠ, কৈটভৰিপু, কমঠ, অব্জপাণি; ভূতেশ, খণ্ডপৰশু, মৃড, চণ্ডিকেশ”—এইদৰে সিহঁতে নিৰন্তৰ কয়: “হে ভটসকল, ইজনক এৰি দিয়া!”

Verse 110

इत्थं द्विजेंद्र निजभृत्यगणान्सदैव संशिक्षयेदवनिगान्स हि धर्मराजः । अन्येपि ये हरिहरांकधरा धरायां ते दूरतः पुनरहो परिवर्जनीयाः

এইদৰে, হে শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজ, ধৰ্মৰাজ যমে সদায় নিজৰ ভৃত্যগণক শিক্ষা দিয়ে। আৰু পৃথিৱীত যিসকলে কেৱল হৰি-হৰৰ বাহ্য চিহ্ন ধৰে, তেওঁলোক (আচৰণ অশুদ্ধ হ’লে) দূৰৰ পৰা পৰিহাৰ্য।

Verse 112

इति शृण्वन्कथां रम्यां शिवशर्माप्रियेऽनघाम । प्रहृष्टवक्त्रः पुरतो ददर्शाप्सरसापुरीम्

এই মনোৰম কাহিনী শুনি, শিৱশৰ্মাৰ নিৰ্দোষ প্ৰিয়া—আনন্দে উজ্জ্বল মুখেৰে—সন্মুখত অপ্সৰাসকলৰ নগৰী দেখিলে।