Adhyaya 36

Verse 1

स्कंद उवाच । पुनर्विशेषं वक्ष्यामि सदाचारस्य कुंभज । यं श्रुत्वापि नरो धीमान्नाज्ञानतिमिरं विशेत्

স্কন্দে ক’লে: হে কুম্ভজ (অগস্ত্য)! সদাচাৰৰ বিশেষ বিৱৰণ মই পুনৰ ক’ম; যি শুনিলে বুদ্ধিমান নৰে অজ্ঞানৰ অন্ধকাৰত নপৰে।

Verse 2

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्यास्त्रयो वर्णा द्विजाः स्मृताः । प्रथमं मातृतो जाता द्वितीयं चोपनायनात्

ব্ৰাহ্মণ, ক্ষত্ৰিয় আৰু বৈশ্য—এই তিন বৰ্ণক ‘দ্বিজ’ বুলি স্মৰণ কৰা হয়। প্ৰথম জন্ম মাতৃৰ পৰা, আৰু দ্বিতীয় জন্ম উপনয়ন (দীক্ষা)ৰ দ্বাৰা।

Verse 3

एषां क्रियानिषेकादि श्मशानांता च वैदिकी । आदधीत सुधीर्गर्भमृतौमूलं मघां त्यजेत्

এই দ্বিজসকলৰ বাবে বৈদিক সংস্কাৰ গৰ্ভাধান-আদি পৰা শ্মশান-অন্ত্যক্ৰিয়া পৰ্যন্ত বিস্তৃত। সুবুদ্ধিমান জনে বিধিমতে সেয়া সম্পাদন কৰিব, আৰু ঋতু/গৰ্ভকালৰ মূলত মঘা নক্ষত্ৰ ত্যাগ কৰিব।

Verse 4

स्पंदनात्प्राक्पुंसवनं सीमंतोन्नयनं ततः । मासि षष्ठेऽष्टमे वापि जातेथो जातकर्म च

ভ্ৰূণৰ স্পন্দন আৰম্ভ হোৱাৰ আগতে পুংসৱন সংস্কাৰ কৰা হয়, তাৰ পাছত সীমন্তোন্নয়ন। ষষ্ঠ বা অষ্টম মাহত, আৰু জন্ম হোৱাৰ পিছত জাতকৰ্ম সংস্কাৰ সম্পন্ন হয়।

Verse 5

नामाह्न्येकादशे गेहाच्चतुर्थेमासि निष्क्रमः । मासेन्नप्राशनं षष्ठे चूडाब्दे वा यथाकुलम्

এগাৰদিনত নামকৰণ হয়; চতুৰ্থ মাহত ঘৰৰ পৰা প্ৰথমবাৰ বাহিৰলৈ নিষ্ক্ৰমণ। ষষ্ঠ মাহত অন্নপ্ৰাশন (প্ৰথম অন্ন) হয়; আৰু চূড়াকৰ্ম প্ৰথম বা তৃতীয় বছৰত, কুলাচাৰ অনুসাৰে।

Verse 6

शममेनो व्रजेदेवं बैजं गर्भजमवे च । स्त्रीणामेताः क्रियास्तूष्णीं पाणिग्राहस्तु मंत्रवान्

এইদৰে বীজজ আৰু গৰ্ভজ মল-দোষ শান্ত হৈ দূৰ হয়। স্ত্ৰীসকলৰ বাবে এই সংস্কাৰসমূহ নীৰৱে কৰা হয়, কিন্তু বিবাহত পাণিগ্ৰাহ (হাত গ্ৰহণ) মন্ত্রসহ কৰা হয়।

Verse 7

सप्तमेथाष्टमेवाब्दे सावित्रीं ब्राह्मणोर्हति । नृपस्त्वेकादशे वैश्यो द्वादशे वा यथाकुलम्

সপ্তম—অথবা অষ্টম—বছৰত ব্ৰাহ্মণ সাৱিত্ৰী (উপনয়ন) গ্ৰহণৰ যোগ্য হয়। ক্ষত্ৰিয় (নৃপ) একাদশ বছৰত, আৰু বৈশ্য দ্বাদশ বছৰত—অথবা কুলাচাৰ অনুসাৰে।

Verse 8

ब्रह्मतेजोभिवृद्ध्यर्थं विप्रोब्देपंचमेर्हति । षष्ठे बलार्थी नृपतिर्मौजीं वैश्योष्टमे ध्रियेत्

ব্ৰাহ্মণ্য তেজ (আধ্যাত্মিক দীপ্তি) বৃদ্ধি কৰিবলৈ ব্ৰাহ্মণ পঞ্চম বছৰত পৱিত্ৰ মেখলা গ্ৰহণৰ যোগ্য; বল কামনা কৰা ক্ষত্ৰিয় নৃপতি ষষ্ঠ বছৰত; আৰু বৈশ্য অষ্টম বছৰত মুঞ্জ-মেখলা ধাৰণ কৰিব।

Verse 9

महाव्याहृतिपूर्वं च वेदमध्यापयेद्गुरुः । उपनीय च तं शिष्यं शौचाचारे च योजयेत्

গুৰুৱে মহাব্যাহৃতি আগত কৰি বেদ অধ্যাপনা কৰাব; আৰু সেই শিষ্যক উপনয়ন কৰাই, তাক শৌচ আৰু সদাচাৰত স্থাপন কৰিব।

Verse 10

पूर्वोक्तविधिना शौचं कुर्यादाचमनं तथा । दंताञ्जिह्वां विशोध्याथ कृत्वा मलविशोधनम्

পূৰ্বোক্ত বিধি অনুসাৰে শৌচ কৰিব আৰু তদনন্তৰ আচমনো কৰিব; তাৰ পাছত দাঁত আৰু জিহ্বা পৰিষ্কাৰ কৰি, মল-অশুচি সম্পূৰ্ণৰূপে দূৰ কৰিব।

Verse 11

स्नात्वांबुदैवतैर्मंत्रैः प्राणानायम्य यत्नतः । उपस्थानं रवेः कृत्वा संध्ययोरुभयोरपि

জলদেৱতাৰ মন্ত্রেৰে স্নান কৰি, যত্নসহ প্ৰাণায়াম কৰিব; আৰু উভয় সন্ধ্যাত—প্ৰভাত আৰু সায়ং—সূৰ্যৰ উপস্থান (উপাসনা) কৰিব।

Verse 12

अग्निकार्यं ततः कृत्वा ब्राह्मणानभिवादयेत् । ब्रुवन्नमुक गोत्रोहमभिवादय इत्यपि

তাৰ পাছত অগ্নিকাৰ্য সম্পন্ন কৰি ব্ৰাহ্মণসকলক অভিবাদন কৰিব; আৰু ক’ব, ‘মই অমুক গোত্ৰৰ—মই অভিবাদন কৰিলোঁ।’

Verse 13

अभिवादनशीलस्य वृद्धसेवारतस्य च । आयुर्यशोबलं बुद्धिर्वर्धतेऽहरहोधिकम्

যি জন নমস্কাৰত বিনয়ী আৰু বৃদ্ধসেৱাত নিয়োজিত, তেওঁৰ আয়ু, যশ, বল আৰু বুদ্ধি দিনেদিনে অধিককৈ বৃদ্ধি পায়।

Verse 14

अधीते गुरुणा हूतः प्राप्तं तस्मै निवेदयेत् । कर्मणा मनसा वाचा हितं तस्याचरेत्सदा

অধ্যয়নৰ সময়ত গুৰুৱে মাতিলে, যি কিবা লাভ হৈছে সেয়া তেখেতক নিবেদন কৰিব; আৰু কৰ্মে, মনে, বাক্যে সদায় গুৰুৰ মঙ্গলৰ বাবে আচৰণ কৰিব।

Verse 15

अध्याप्याधर्मतोनार्थात्साध्वाप्तज्ञानवित्तदाः । शक्ताः कृतज्ञाः शुचयोऽद्रोहकाश्चानसूयकाः

অধ্যয়ন সম্পন্ন কৰি তেওঁলোকে অধৰ্মৰ পথে ধন নাখুজিব; সৎগুণী হৈ ন্যায়মতে লাভ কৰি জ্ঞান আৰু সম্পদ দান কৰিব—সক্ষম, কৃতজ্ঞ, শুচি, অদ্ৰোহী আৰু ঈৰ্ষামুক্ত।

Verse 16

धारयेन्मेखलादंडोपवीताजिनमेव च । अनिंद्येषु चरेद्भैक्ष्यं ब्राह्मणेष्वात्मवृत्तये

তেওঁ মেখলা, দণ্ড, উপবীত (যজ্ঞোপবীত) আৰু মৃগচর্ম ধাৰণ কৰিব; আৰু জীৱিকাৰ বাবে নিন্দাহীন ব্ৰাহ্মণসকলৰ ঘৰত ভিক্ষা কৰিবলৈ যাব।

Verse 17

ब्राह्मणक्षत्रियविशामादिमध्यावसानतः । भैक्ष्यचर्या क्रमेण स्याद्भवच्छब्दोपलक्षिता

ব্ৰাহ্মণ, ক্ষত্ৰিয় আৰু বৈশ্য—এই তিন বৰ্ণৰ বাবে ভিক্ষাচৰ্যা আৰম্ভণি-মধ্য-সমাপ্তিৰ ক্ৰম অনুসৰি হ’ব; আৰু ‘ভৱত্’ (মহাশয়) আদি সম্বোধনেৰে চিনাক্ত হ’ব।

Verse 18

वाग्यतो गुर्वनुज्ञातो भुंजीतान्नमकुत्सयन् । एकान्नं न समश्नीयाच्छ्राद्धेऽश्नीयात्तथापदि

বাক্য সংযম কৰি, গুৰুৰ অনুমতি লৈ, অন্নক নিন্দা নকৰাকৈ ভোজন কৰিব। একমাত্ৰ এক পদাৰ্থৰ আহাৰ নাখাব; কিন্তু শ্ৰাদ্ধ-ক্ৰিয়াত আৰু আপদকালত তদনুযায়ী ভোজন কৰিব পাৰে।

Verse 19

अनारोग्यमनायुष्यमस्वर्ग्यंचातिभोजनम् । अपुण्यं लोकविद्विष्टं तस्मात्तत्परिवर्जयेत्

অতিভোজন অস্বাস্থ্য আনে, আয়ু হ্ৰাস কৰে আৰু স্বৰ্গসুখত বাধা দিয়ে; ই অপুণ্য আৰু সমাজে নিন্দিত—সেইহেতু তাক পৰিহাৰ কৰিব।

Verse 20

न द्विर्भुंजीत चैकस्मिन्दिवा क्वापि द्विजोत्तमः । सायंप्रातर्द्विजोऽश्नीयादग्निहोत्रविधानवित्

শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজে একেদিনত কেতিয়াও দুবাৰ ভোজন নকৰিব। অগ্নিহোত্ৰ বিধান-বিদ দ্বিজে প্ৰাতঃ আৰু সায়ং ভোজন কৰিব।

Verse 21

मधुमांसं प्राणिहिंसां भास्करालोकनांजने । स्त्रियं पर्युषितोच्छिष्टंपरिवादं विवजर्येत्

মধু-মাংস, প্ৰাণিহিংসা, সূৰ্যলৈ চোৱা আৰু অঞ্জন লগোৱা—এই সকলো পৰিহাৰ কৰিব। তদুপৰি পৰস্ত্ৰী-সঙ্গ, বাসি আৰু উচ্ছিষ্ট আহাৰ, আৰু পৰিবাদ (নিন্দা-কথা) ত্যাগ কৰিব।

Verse 22

औपनायनिकः कालो ब्रह्मक्षत्र विशां परः । आ षोडशादाद्वाविंशादा चतुर्विंशदब्दतः

উপনয়নৰ উপযুক্ত সময় এইদৰে: ব্ৰাহ্মণৰ বাবে ষোলো বছৰৰ ভিতৰত, ক্ষত্ৰিয়ৰ বাবে বাইশ বছৰৰ ভিতৰত, আৰু বৈশ্যৰ বাবে চব্বিশ বছৰৰ ভিতৰত।

Verse 23

इतोप्यूर्ध्वं न संस्कार्याः पतिता धर्मवर्जिताः । व्रात्यस्तोमेन यज्ञेन तत्पातित्यं परिव्रजेत्

এই সীমাৰ ওপৰলৈ গ’লে তেওঁলোকক সংস্কাৰ (দীক্ষা) দিয়া উচিত নহয়; ধৰ্মবিহীন হৈ পতিত হয়। ‘ব্ৰাত্যস্তোম’ নামৰ যজ্ঞে সেই পতিত অৱস্থা দূৰ কৰিব পাৰে।

Verse 24

सावित्रीपतितैः सार्धं संबंधं न समाचरेत् । ऐणं च रौरवं वास्तं क्रमाच्चर्म द्विजन्मनाम्

সাৱিত্ৰী (বৈদিক দীক্ষা) পৰা পতিত লোকৰ সৈতে কোনো সম্পৰ্ক নকৰিব। দ্বিজসকলৰ বাবে নিৰ্ধাৰিত চামৰা ক্ৰমে—হৰিণৰ চামৰা, ৰুরুৰ চামৰা, আৰু ছাগলীৰ চামৰা।

Verse 25

वसीरन्नानुपूर्व्येण शाण क्षौमाविकानि च । द्विजस्य मेखला मौंजी मौर्वी च भुजजन्मनः । भवेत्त्रिवृत्समाश्लक्ष्णा विशस्तु शणतांतवी

তেওঁ ক্ৰম অনুসাৰে শণ, ক্ষৌম (ফ্লেক্স) আৰু উলৰ বস্ত্ৰ পৰিধান কৰিব। দ্বিজৰ মেখলা মু্ঞ্জা-ঘাঁহৰ; ভুজজন্মন (ক্ষত্ৰিয়)ৰ মেখলা মৌৰ্বী। ই ত্ৰিবৃত, মসৃণ হ’ব; বৈশ্যৰ বাবে শণ-তন্তুৰ মেখলা বিধেয়।

Verse 26

मुंजाभावे विधातव्या कुशाश्मंतकबल्वजैः । ग्रंथिनैकेन संयुक्ता त्रिभिः पंचभिरेव वा

মু্ঞ্জা নাথাকিলে মেখলা কুশ, অশ্মন্তক বা বল্বজ তন্তুৰে বনাব লাগে। ই এটা গাঁঠে, বা তিনিটা, বা পাঁচটা গাঁঠে সংযুক্ত হ’ব।

Verse 27

उपवीतक्रमेण स्यात्कार्पासं शाणमाविकम् । त्रिवृदूर्ध्ववृतं तच्च भवेदायुर्विवृद्धये

উপবীত ক্ৰম অনুসাৰে কপাহ, তাৰ পিছত শাণ (ফ্লেক্স), তাৰ পিছত উলৰ হ’ব। ই ত্ৰিবৃত আৰু ওপৰলৈ বোৱা হ’ব; ই আয়ু বৃদ্ধি কৰে বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 28

बिल्वपालाशयोर्दंडो ब्राह्मणस्य नृपस्य तु । न्यग्रोधबालदलयोः पीलूदुंबरयोर्विशः

ব্ৰাহ্মণৰ দণ্ড বিল্ব বা পলাশৰ হ’ব; নৃপ তথা ক্ষত্ৰিয়ৰ দণ্ড ন্যগ্ৰোধ বা বালদলৰ; আৰু বৈশ্যৰ দণ্ড পীলু বা উদুম্বৰ গছৰ হ’ব।

Verse 29

आमौलिं वाऽललाटंवाऽनासमूर्ध्वप्रमाणतः । ब्रह्मक्षत्रविशां दंडस्त्वगाढ्योनाग्निदूषितः

ইয়াৰ মাপ মূৰৰ মুকুটলৈকে, বা ললাটলৈকে, বা অন্তত নাকৰ ওপৰৰ উচ্চতালৈকে হ’ব। ব্ৰাহ্মণ, ক্ষত্ৰিয় আৰু বৈশ্যৰ দণ্ড দৃঢ়-স্থূল হ’ব, আৰু অগ্নিদূষিত (পোৰা/ক্ষতিগ্ৰস্ত) নহ’ব।

Verse 30

प्रदक्षिणं परीत्याग्निमुपस्थाय दिवाकरम् । दंडाजिनोपवीताढ्यश्चरेद्भैक्ष्यं यथोदितम्

শুভ দিশাত পবিত্ৰ অগ্নিৰ প্ৰদক্ষিণ কৰি আৰু দিবাকৰ সূৰ্যদেৱক প্ৰণাম জনাই, দণ্ড-অজিন-উপবীতধাৰী ব্ৰহ্মচাৰী বিধিমতে ভিক্ষা কৰিবলৈ ওলাই যাব।

Verse 31

मातृमातृष्वसृस्वसृपितृस्वसृपुरःसराः । प्रथमं भिक्षणीयाः स्युरेतायाचन नो वदेत्

প্ৰথমে মাতৃ, মাতৃৰ ভগ্নী, নিজ ভগ্নী, পিতৃৰ ভগ্নী আৰু আগত ৰক্ষক ৰূপে থিয় হোৱা জ্যেষ্ঠা নাৰীসকলৰ পৰা ভিক্ষা প্ৰাৰ্থনা কৰিব লাগে। এইসকলৰ ওচৰত ভিক্ষা মাগোঁতে অস্বীকাৰৰ বাক্য ক’ব নালাগে (অৰ্থাৎ তেওঁলোকক এৰাই নাযাব)।

Verse 32

यावद्वेदमधीते च चरन्वेदव्रतानि च । ब्रह्मचारी भवेत्तावदूर्ध्वं स्नातो गृही भवेत्

যিমান দিন তেওঁ বেদ অধ্যয়ন কৰে আৰু বৈদিক ব্ৰত-নিয়ম পালন কৰে, সিমান দিন তেওঁ ব্ৰহ্মচাৰী হৈ থাকিব। তাৰ পিছত, স্নাতক হৈ (সমাপন স্নান কৰি) গৃহস্থ আশ্ৰম গ্ৰহণ কৰিব।

Verse 33

प्रोक्तोसावुपकुर्वाणो द्वितीयस्तत्र नैष्ठिकः । तिष्ठेत्तावद्गुरुकुले यावत्स्यादायुषः क्षयः

এইদৰে ‘উপকুৰ্বাণ’ (যি অধ্যয়ন সমাপ্ত কৰি ঘৰলৈ উভতি যায়) বৰ্ণিত হ’ল। তাত দ্বিতীয়জন ‘নৈষ্ঠিক’—তেওঁ আয়ুৰ ক্ষয়, অৰ্থাৎ জীৱনৰ অন্ত পৰ্যন্ত গুৰুকুলতে অৱস্থান কৰিব।

Verse 34

गृहाश्रमं समाश्रित्य यः पुनर्ब्रह्मचर्यभाक् । नासौ यतिर्वनस्थो वा स्यात्सर्वाश्रमवर्जितः

কিন্তু যিজনে গৃহাশ্ৰম আশ্ৰয় কৰি পুনৰ ব্ৰহ্মচৰ্য গ্ৰহণ কৰে, সি ন যতি (সন্ন্যাসী) ন বনস্থ (বানপ্ৰস্থ); সি সকলো আশ্ৰমৰ পৰা বঞ্চিত, আশ্ৰম-বহিৰ্ভূত হয়।

Verse 35

अनाश्रमी न तिष्ठेत दिनमेकमपि द्विजः । आश्रमं तु विना तिष्ठन्प्रायश्चित्ती यतो हि सः

দ্বিজে এক দিনো আশ্ৰমবিহীন হৈ নাথাকিব। কিয়নো আশ্ৰম নোহোৱাকৈ থাকিলে সি প্ৰায়শ্চিত্তৰ যোগ্য (দায়ী) হয়।

Verse 36

जपं होमं व्रतं दानं स्वाध्यायं पितृतर्पणम् । कुर्वाणोथाश्रमभ्रष्टो नासौ तत्फलमाप्नुयात्

জপ, হোম, ব্ৰত, দান, স্বাধ্যায় আৰু পিতৃতৰ্পণ কৰিলেও—যদি কোনোবাই নিজৰ আশ্ৰমৰ পৰা ভ্ৰষ্ট হয়, তেন্তে সি সেই কৰ্মসমূহৰ যথাযথ ফল নাপায়।

Verse 37

मेखलाजिनदंडाश्च लिंगं स्याद्ब्रह्मचारिणः । गृहिणो वेदयज्ञादि नखलोमवनस्थितेः

ব্ৰহ্মচাৰীৰ লিঙ্গ (চিহ্ন) হ’ল—মেখলা, অজিন আৰু দণ্ড। গৃহীৰ চিহ্ন হ’ল বেদীয় যজ্ঞ আদি কৰ্ম; আৰু বনস্থ (বানপ্ৰস্থ)ৰ চিহ্ন হ’ল নখ-লোম (নকটা নখ-চুলিৰ তপস্যা)।

Verse 38

त्रिदंडादि यतेरुक्तमुपलक्षणमत्र वै । एतल्लक्षणहीनस्तु प्रायश्चित्ती दिने दिने

ইয়াত যতি-সন্ন্যাসীৰ চিন—ত্রিদণ্ড আদি—উপলক্ষণ ৰূপে কোৱা হৈছে। কিন্তু যি এই লক্ষণবিহীন, সি দিনে দিনে প্ৰায়শ্চিত্ত কৰিব লাগে।

Verse 39

जीर्णं कमंडलुं दंडमुपवीताजिने अपि । अप्स्वेव तानि निक्षिप्य गृह्णीतान्यच्च मंत्रवत्

কমণ্ডলু, দণ্ড, উপবীত আৰু মৃগচৰ্ম জীৰ্ণ হ’লেও, সি সিহঁতক পানীত থৈ মন্ত্রসহ নতুনবোৰ গ্ৰহণ কৰিব।

Verse 40

विदध्यात्षोडशे वर्षे केशांतकर्म च क्रमात् । द्वाविंशे च चतुर्विंशे गार्हस्थ्य प्रतिपत्तये

ষোড়শ বছৰত ক্ৰম অনুসাৰে কেশান্ত সংস্কাৰ বিধিপূৰ্বক কৰিব লাগে; আৰু বাইশৰ পৰা চব্বিশ বছৰৰ ভিতৰত গাৰ্হস্থ্য আশ্ৰম গ্ৰহণ কৰিব লাগে।

Verse 41

तपो यज्ञ व्रतेभ्यश्च सर्वस्माच्छुभकर्मणः । द्विजातीनां श्रुतिर्ह्येका हेतुर्निश्रेयस श्रियः

তপ, যজ্ঞ, ব্ৰত আৰু সকলো শুভকৰ্মতকৈও অধিক, দ্বিজাতিসকলৰ পৰম কল্যাণৰ শ্ৰী লাভৰ একমাত্ৰ কাৰণ হ’ল শ্ৰুতি—বৈদিক প্ৰকাশ।

Verse 42

वेदारंभे विसर्गे च विदध्यात्प्रणवं सदा । अफलोऽनोंकृतो यस्मात्पठितोपि न सिद्धये

বেদপাঠৰ আৰম্ভণিত আৰু সমাপ্তিত সদায় প্ৰণৱ ‘ওঁ’ উচ্চাৰণ কৰিব লাগে। কিয়নো ‘ওঁ’ নক’লে পাঠ নিষ্ফল হয়, পঢ়িলেও সিদ্ধি নাহে।

Verse 43

वेदस्य वदनं प्रोक्तं गायत्री त्रिपदा परा । तिसृभिः प्रणवाद्याभिर्महाव्याहृतिभिः सह

বেদৰ ‘মুখ’ বুলি পৰম ত্ৰিপদা গায়ত্ৰীক কোৱা হৈছে, প্ৰণৱ (ওঁকাৰ) আদি তিন মহাব্যাহৃতিৰ সৈতে।

Verse 44

सहस्रं साधिकं किंचित्त्रिकमैतज्जपन्यमी । मासं बहिः प्रतिदिनं महाघादपि मुच्यते

এই ত্ৰয়ক অলপকৈ হাজাৰতকৈ অধিক বাৰ জপ কৰিবলগীয়া। বাহিৰত মাহজুৰি প্ৰতিদিন জপ কৰিলে, মহাপাপৰ পৰাও মুক্ত হয়।

Verse 45

अत्यब्दमिति योभ्यस्येत्प्रतिघस्रमनन्यधीः । स व्योममूर्तिः शुद्धात्मा परं ब्रह्माधिगच्छति

যি এইদৰে ‘অত্যব্দম’ অনুশীলন কৰে—প্ৰতিদিন, মন একাগ্ৰ কৰি—সেইজন আকাশমূৰ্তিৰ দৰে, আত্মা শুদ্ধ হৈ, পৰম ব্ৰহ্ম লাভ কৰে।

Verse 46

त्रिवर्णमयमोंकारं भूर्भुवःस्वरिति त्रयम् । पादत्रयं च सावित्र्यास्त्रयोवेदा अदूदुहन्

তিন বেদে ‘দোহি’ উলিয়ালে ত্ৰ্যক্ষৰ ওঁকাৰ, ‘ভূৰ্ ভুৱঃ স্বঃ’ এই ত্ৰয়, আৰু সাৱিত্ৰী (গায়ত্ৰী)ৰ তিন পাদ।

Verse 47

एतदक्षरमेनां च जपेद्व्याहृतिपूर्विकाम् । संध्ययोर्वेदविद्विप्रो वेदपुण्येन युज्यते

বেদবিদ্‌ বিপ্ৰই ব্যাহৃতি-পূৰ্বক এই অক্ষৰ (ওঁ) আৰু এই (গায়ত্ৰী) জপ কৰিব লাগে। দুয়ো সন্ধ্যাত কৰিলে, বেদজনিত পুণ্য লাভ কৰে।

Verse 48

विधिक्रतोर्दशगुणं जपस्यफलमश्नुते । विधिक्रतोर्दशगुणो जपक्रतुरुदीरितः

বিধি অনুসাৰে সম্পন্ন ক্ৰতু (যজ্ঞ)ৰ ফলতকৈ জপৰ ফল দহগুণ বুলি কোৱা হৈছে; সেয়েহে জপকেই ‘জপ-ক্ৰতু’ বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে, যি বিধিবদ্ধ ক্ৰতুতকৈ দহগুণ শ্ৰেষ্ঠ।

Verse 49

उपांशुस्तच्छतगुणः सहस्रो मानसस्ततः

উপাংশু (ফুচফুচাই) জপ তাতকৈ শতগুণ ফল দিয়ে, আৰু তাৰ পাছত মানস (মনতে) জপ সহস্ৰগুণ ফল দিয়ে।

Verse 50

अधीत्यवेदान्वेदौ वा वेदं वा शक्तितो द्विजः । सुवर्णपूर्ण धरणी दानस्य फलमश्नुते

যি দ্বিজে নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে বেদসমূহ—সকলো, বা দুটা, বা একেটা বেদ—অধ্যয়ন কৰে, সি সোণৰে পূৰ্ণ সমগ্ৰ পৃথিৱী দান কৰাৰ সমান ফল লাভ কৰে।

Verse 51

श्रुतिमेव सदाभ्यस्येत्तपस्तप्तुं द्विजोत्तमः । श्रुत्यभ्यासो हि विप्रस्य परमं तप उच्यते

যদি দ্বিজোত্তমে তপস্যা কৰিব বিচাৰে, তেন্তে সি সদায় শ্ৰুতিৰ অভ্যাস কৰক; কিয়নো বিপ্ৰৰ বাবে শ্ৰুতিৰ নিৰন্তৰ অনুশীলনকেই পৰম তপ বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 52

हित्वा श्रुतेरध्ययनं योन्यत्पठितुमिच्छति । स दोग्ध्रीं धेनुमुत्सृज्य ग्रामक्रोडीं दुधुक्षति

যি শ্ৰুতিৰ অধ্যয়ন ত্যাগ কৰি আন বস্তু পঢ়িব বিচাৰে, সি যেন দুধ দিয়া গাই এৰি গাঁৱৰ গাহৰি-ধেনু দোহিবলৈ চেষ্টা কৰে।

Verse 53

उपनीय च वै शिष्यं वेदमध्यापयेद्द्विजः । सकल्पं सरहस्यं च तमाचार्यं विदु्र्बुधाः

যি দ্বিজে শিষ্যক উপনয়ন কৰাই, বেদক স-কল্প (বিধি) আৰু স-ৰহস্য (অন্তৰাৰ্থ) সহ অধ্যাপনা কৰে, জ্ঞানীসকলে তাক আচার্য বুলি জানে।

Verse 54

योध्यापयेदेकदेशं श्रुतेरंगान्यथापि वा । वृत्त्यर्थं स उपाध्यायो विद्वद्भिः परिगीयते

যি জীৱিকাৰ বাবে শ্ৰুতিৰ কেৱল এক অংশ, অথবা বেদৰ অঙ্গসমূহ (বেদাঙ্গ) অধ্যাপনা কৰে, বিদ্বানসকলে তাক উপাধ্যায় বুলি প্ৰশংসা কৰে।

Verse 56

अग्न्याधेयं पाकयज्ञानग्निष्टोमादिकान्मखान् । यः करोति वृतो यस्य स तस्यर्त्त्विगिहोच्यते

যি নিৰ্বাচিত হৈ আন এজনৰ বাবে অগ্ন্যাধান, পাকযজ্ঞ আৰু অগ্নিষ্টোম আদি মখ সম্পাদন কৰে, তাক সেইজনৰ ঋত্বিক (যজ্ঞকাৰী পুৰোহিত) বুলি কোৱা হয়।

Verse 57

उपाध्यायाद्दशाचार्य आचार्यात्तु शतं पिता । सहस्रं तु पितुर्माता गौरवेणातिरिच्यते

গৌৰৱত আচার্য উপাধ্যায়ত দহগুণ মহান; পিতা আচার্যত শতগুণ মহান; আৰু মাতা গৌৰৱত পিতাকো সহস্ৰগুণ অতিক্ৰম কৰে।

Verse 58

विप्राणां ज्ञानतो ज्यैष्ठ्यं बाहुजानां तु वीर्यतः । वैश्यानां धान्यधनतः पज्जातानां तु जन्मतः

ব্ৰাহ্মণসকলৰ মাজত জ্যেষ্ঠতা জ্ঞানৰ দ্বাৰা; ক্ষত্ৰিয়সকলৰ মাজত বীৰ্যৰ দ্বাৰা; বৈশ্যসকলৰ মাজত ধান্য আৰু ধনৰ দ্বাৰা; আৰু নীচ জন্মৰ লোকসকলৰ মাজত কেৱল জন্মৰ দ্বাৰা।

Verse 59

यथाविधि निषेकादि यः कर्म कुरुते द्विजः । संभावयेत्तथान्नेन गुरुः स इह कीर्त्यते

যি দ্বিজে বিধিমতে গৰ্ভাধান আদি সকলো সংস্কাৰ সম্পন্ন কৰে আৰু অন্ন-অৰ্পণে আচার্যক যথাযথ সন্মান কৰে, সেয়াই ইয়াত সত্য গুৰুৰূপে কীৰ্তিত।

Verse 60

स्वप्ने सिक्त्वा ब्रह्मचारी द्विजः शुक्रमकामतः । स्नात्वार्कमर्चयित्वा त्रिः पुनर्मामित्यृचं जपेत्

যদি ব্ৰহ্মচাৰী দ্বিজৰ স্বপ্নত অনিচ্ছাকৃতভাৱে শুক্ৰস্ৰাৱ হয়, তেন্তে স্নান কৰি সূৰ্যদেৱক অৰ্চনা কৰি ‘পুনৰ মাম্…’ আৰম্ভ হোৱা ঋচা তিনিবাৰ জপ কৰিব।

Verse 61

स्वधर्मनिरतानां च वेदयज्ञक्रियावताम् । ब्रह्मचारी चरेद्भैक्ष्यं वेश्मसुप्रयतोऽन्वहम्

ব্ৰহ্মচাৰীয়ে প্ৰতিদিন সংযমসহ ভৈক্ষ্য কৰিবলৈ যাব, সেইসকল গৃহলৈ যিসকল নিজৰ ধৰ্মত নিবিষ্ট আৰু বেদাধ্যয়ন তথা যজ্ঞক্ৰিয়াত নিয়োজিত।

Verse 62

अकृत्वा भैक्ष्यचरणमसमिध्य हुताशनम् । अनातुरः सप्तरात्रमवकीर्णि व्रतं चरेत्

যদি অসুস্থ নোহোৱাকৈ ভৈক্ষ্যচৰণ নকৰে আৰু বিধিমতে হুতাশন (পবিত্ৰ অগ্নি) নজ্বলাই, তেন্তে সি সাত ৰাতি ‘অৱকীৰ্ণী-ব্ৰত’ পালন কৰিব।

Verse 63

यथेष्टचेष्टो नभवेद्गुरोर्नयनगोचरे । न नामपरिगृह्णीयात्परोक्षेप्यविशेषणम्

গুৰুৰ দৃষ্টিগোচৰত থাকোঁতে সি যেন ইচ্ছামতে আচৰণ নকৰে; আৰু গুৰু অনুপস্থিত হলেও সন্মানসূচক বিশেষণ নোহোৱাকৈ গুৰুৰ নাম উচ্চাৰণ নকৰিব।

Verse 64

गुरुनिंदाभवेद्यत्र परिवादस्तु यत्र च । श्रुती पिधाय वास्थेयं यातव्यं वा ततोन्यतः

য’ত গুৰু-নিন্দা হয় আৰু য’ত অপবাদ-পরিবাদ চলে, তাত কাণ ঢাকি থাকিব লাগে; নতুবা সেই ঠাই এৰি অন্য ঠাইলৈ গুচি যাব লাগে।

Verse 65

खरो गुरोः परीवादाच्छ्वा भवेद्गुरुनिंदकः । मत्सरी क्षुद्रकीटःस्यात्परिभोक्ता भवेत्कृमिः

গুৰুৰ অপবাদ কৰিলে গাধা হয়; গুৰু-নিন্দা কৰিলে কুকুৰ হয়। ঈৰ্ষালু ক্ষুদ্ৰ কীট হয়, আৰু পৰৰ বস্তু ভোগ কৰা কৃমি হয়।

Verse 66

नाभिवाद्या गुरोः पत्नी स्पृष्ट्वांघ्री युवती सती । क्वापि विंशतिवर्षेण ज्ञातृणा गुणदोषयोः

গুৰুৰ পত্নী—সতী আৰু যুৱতী হলেও—তাক ঘনিষ্ঠভাৱে সম্বোধন নকৰিব। তেওঁৰ চৰণ স্পৰ্শ কৰি প্ৰণাম কৰি সাৱধান হৈ থাকিব লাগে; কিয়নো গুণ-দোষ আত্মীয়েও কেতিয়াবা বিশ বছৰতহে ভালদৰে জানে।

Verse 67

स्वभावश्चंचलः स्त्रीणां दोषः पुंसामतः स्मृतः । प्रमदासु प्रमाद्यंति क्वचिन्नैव विपश्चितः

স্ত্ৰীলোকৰ চঞ্চল স্বভাৱ পুৰুষৰ পতনৰ কাৰণ বুলি স্মৃতিত কোৱা হৈছে। প্ৰমদাৰ বিষয়ত কেতিয়াবা বিদ্বানেও স্খলিত হয়—যদিও কিছুমান ক্ষেত্ৰত নহয়ো।

Verse 68

विद्वांसमप्यविद्वांसं यतस्ताधर्षयंत्यलम् । स्ववशं वापि कुर्वंति सूत्रबद्धशकुंतवत्

কাৰণ তেওঁলোকে বিদ্বান আৰু অবিদ্বান দুয়োকে বহুলভাৱে দমন কৰিব পাৰে, আৰু নিজৰ বশত আনিব পাৰে—ডোৰে বাঁধা চৰাইৰ দৰে।

Verse 69

न मात्रा न दुहित्रा वा न स्वस्रैकांतशीलता । बलवंतीद्रियाण्यत्र मोहयंत्यपि कोविदान्

ইয়াত ন মাতা, ন কন্যা, ন একান্তবাসিনী ভগ্নীও মূল কাৰণ নহয়; ইন্দ্ৰিয়সমূহেই বলৱান, সিহঁতে পণ্ডিতকো বিদ্বানকো মুগ্ধ কৰি পেলায়।

Verse 70

प्रयत्नेन खनन्यद्वद्भूमेर्वार्यधिगच्छति । शुश्रूषया गुरोस्तद्वद्विद्या शिष्योधिगच्छति

যেনে প্ৰচেষ্টাৰে ভূমি খনন কৰিলে মাটিৰ ভিতৰত লুকাই থকা পানী পোৱা যায়, তেনেদৰে গুৰুৰ শুশ্ৰূষা-সেৱাৰে শিষ্যই সত্য বিদ্যা লাভ কৰে।

Verse 71

शयानमभ्युदयते ब्रध्नश्चेद्ब्रह्मचारिणम् । प्रमादादथ निम्लोचेज्जपन्नपवसेद्दिनम्

যদি ব্ৰহ্মচাৰীয়ে সূৰ্য উঠাৰ পিছতো শুই থাকে আৰু প্ৰমাদত সূৰ্য অস্ত যোৱালৈকে অৱহেলা কৰে, তেন্তে প্ৰায়শ্চিত্তস্বৰূপে সেই দিন জপ আৰু উপবাস কৰিব লাগে।

Verse 72

सुतस्य संभवे क्लेशं सहेते पितरौ च यत् । शक्या वर्षशतेनापि नो कर्तुं तस्य निष्कृतिः

পুত্ৰৰ জন্মৰ বাবে যি ক্লেশ পিতৃ-মাতৃ দুয়ো সহে, তাৰ প্ৰতিকাৰ বা ঋণশোধ শতবছৰতো সম্পূৰ্ণ কৰিব নোৱাৰি।

Verse 73

अतस्तयोः प्रियं कुर्याद्गुरोरपि च सर्वदा । त्रिषु तेषु सुतुष्टेषु तपः सर्वं समाप्यते

সেয়ে মাতা-পিতাৰ সদায় প্ৰিয় কৰ্ম কৰিব লাগে আৰু গুৰুকো নিত্য সন্তুষ্ট কৰিব লাগে; এই তিনিও সন্তুষ্ট হ’লে সকলো তপস্যা সম্পূৰ্ণ হোৱা বুলি গণ্য হয়।

Verse 74

तेषां त्रयाणां शुश्रूषा परमं तप उच्यते । तानतिक्रम्य यः कुर्यात्तन्नसिद्ध्येत्कदाचन

মাতা, পিতা আৰু গুৰু—এই তিনিজনৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধাপূৰ্ণ সুশ্ৰূষাই পৰম তপ বুলি কোৱা হৈছে। তেওঁলোকক অৱহেলা বা লঙ্ঘন কৰি যি কাম কৰা হয়, সেয়া কেতিয়াও সত্যসিদ্ধি লাভ নকৰে।

Verse 75

त्रीनेवामून्समाराध्य त्रींल्लोकान्स जयेत्सुधीः । देववद्दिवि दीव्येत तेषां तोषं विवर्धयन्

কেৱল এই তিনিজনক শ্ৰদ্ধাৰে আৰাধনা কৰি বুদ্ধিমান জনে তিনিও লোক জয় কৰে। তেওঁলোকৰ সন্তোষ বৃদ্ধি কৰি সি দেৱতাৰ দৰে স্বৰ্গত আনন্দে বিচৰণ কৰে।

Verse 76

भूर्लोकं जननी भक्त्या भुवर्लोकं तथा पितुः । गुरोः शुश्रूषणात्तद्वत्स्वर्लोकं च जयेत्कृती

মাতৃভক্তিৰ দ্বাৰা সক্ষম জনে ভূৰ্লোক লাভ কৰে; পিতৃভক্তিৰ দ্বাৰা ভুৱর্লোক; আৰু তদ্ৰূপে গুৰুৰ সুশ্ৰূষাৰে স্বৰ্গলোক জয় কৰে।

Verse 77

एतदेव नृणां प्रोक्तं पुरुषार्थचतुष्टयम् । यदेतेषां हि संतोष उपधर्मोन्य उच्यते

মানৱসকলৰ বাবে এইয়েই চাৰিপুৰুষাৰ্থ বুলি কোৱা হৈছে—মাতা, পিতা আৰু গুৰু এইসকলৰ সন্তোষকেই সৰ্বোচ্চ উপধৰ্ম বুলি গণ্য কৰা হয়।

Verse 78

अधीत्य वेदान्वेदौ वा वेदं वापि क्रमाद्द्विजः । अप्रस्खलद्ब्रह्मचर्यो गृहाश्रममथाश्रयेत्

বিধিমতে ক্ৰমে চাৰি, বা দুটা, বা অন্ততঃ এটা বেদ অধ্যয়ন কৰি, যাৰ ব্ৰহ্মচৰ্য স্খলিত নহয়, সেই দ্বিজে তাৰপিছত গৃহস্থাশ্ৰম আশ্ৰয় কৰিব।

Verse 79

अविप्लुत ब्रह्मचर्यो विश्वेशानुग्रहाद्भवेत् । अनुग्रहश्च वैश्वेशः काशीप्राप्तिकरः परः

বিশ্বেশ্বৰ প্ৰভুৰ অনুগ্ৰহত অবিচ্ছিন্ন ব্ৰহ্মচৰ্য লাভ হয়। আৰু বৈশ্বেশৰ সেই পৰম কৃপাই কাশী-প্ৰাপ্তিৰ সৰ্বোচ্চ কাৰণ।

Verse 80

काशीप्राप्त्या भवेज्ज्ञानं ज्ञानान्निर्वाणमृच्छति । निर्वाणार्थं प्रयत्नो हि सदाचारस्य धीमताम्

কাশী লাভ কৰিলে সত্য জ্ঞান উদয় হয়; জ্ঞানৰ দ্বাৰাই নিৰ্বাণ লাভ হয়। সেয়ে মুক্তিৰ অৰ্থে বুদ্ধিমানসকলে সদাচাৰৰ বাবে প্ৰয়াস কৰে।

Verse 81

सदाचारो गृहे यद्वन्न तथास्त्याश्रमांतरे । विद्याजातं पठित्वांते गृहस्थाश्रममाश्रयेत्

যিদৰে গৃহত সদাচাৰ পোৱা যায়, তেনেদৰে আন আশ্ৰমত ততটা নাপোৱা যায়। সেয়ে বিদ্যা সম্পূৰ্ণ কৰি অন্তত গৃহস্থ-আশ্ৰমৰ আশ্ৰয় ল’ব লাগে।

Verse 82

गृहाश्रमात्परं नास्ति यदि पत्नीवशंवदा । आनुकूल्यं हि दंपत्योस्त्रिवर्गोदय हेतवे

গৃহস্থ-আশ্ৰমতকৈ ওপৰত একো নাই—যদি মানুহ পত্নীৰ বশৱৰ্তী নহয়। কিয়নো দম্পতীৰ অনুকূলতা ধৰ্ম-অৰ্থ-কাম এই ত্ৰিবৰ্গৰ উন্নতিৰ কাৰণ।

Verse 83

आनुकूल्यं कलत्रं चेत्त्रिदिवेनापि किं ततः । प्रातिकूल्यं कलत्रं चेन्नरकेणापि किं ततः

যদি পত্নী/পতি অনুকূল আৰু সুমিল হয়, তেন্তে স্বৰ্গেও বা কিহৰ প্ৰয়োজন? কিন্তু যদি প্ৰতিকূল হয়, তেন্তে নৰকতো বা কিহৰ তফাৎ—তেতিয়া কি লাভ?

Verse 84

गृहाश्रमः सुखार्थाय भार्यामूलं च तत्सुखम् । सा च भार्या विनीताया त्रिवर्गो विनयो धुवम्

গৃহস্থ আশ্ৰম সুখৰ বাবে, আৰু সেই সুখৰ মূল হ'ল পত্নী। যেতিয়া পত্নী বিনয়ী আৰু সদাচাৰী হয়, তেতিয়া জীৱনৰ তিনিটা বৰ্গই বিকাশ লাভ কৰে; কিয়নো সুশৃংখলতা নিশ্চিতভাৱে দৃঢ়।

Verse 85

जलौकयोपमीयंते प्रमदा मंदबुद्धिभिः । मृगीदृशां जलौकानां विचारान्महदतंरम्

মূৰ্খ মানুহে নাৰীক জোকৰ লগত তুলনা কৰে; কিন্তু বিচাৰ কৰিলে মৃগনয়নী নাৰী আৰু জোকৰ মাজত বহুত পাৰ্থক্য দেখা যায়।

Verse 86

जलौका केवलं रक्तमाददाना तपस्विनी । प्रमदा सर्वदा दत्ते चित्तं वित्तं बलं सुखम्

জোকে কেৱল তেজ শোষণ কৰে, কিন্তু নাৰীয়ে সদায় নিজৰ মন, ধন, শক্তি আৰু সুখ প্ৰদান কৰে।

Verse 87

दक्षा प्रजावती साध्वी प्रियवाक्च वशंवदा । गुणैरमीभिः संयुक्ता सा श्रीः स्त्रीरूपधारिणी

যিগৰাকী দক্ষ, সন্তানৱতী, সাধ্বী, মৰমীয়াল কথা কোৱা আৰু বশৱৰ্তী; এই গুণবোৰেৰে যুক্ত নাৰীগৰাকী সাক্ষাৎ লক্ষ্মী স্বৰূপ।

Verse 88

गुरोरनुज्ञया स्नात्वा व्रतं वेदं समाप्य च । उद्वहेत ततो भार्यां सवर्णां साधुलक्षणाम्

গুৰুৰ অনুমতি লৈ, স্নান কৰি আৰু বেদ অধ্যয়ন সমাপ্ত কৰি, নিজৰ বৰ্ণৰ সুলক্ষণা কন্যাক বিবাহ কৰাব লাগে।

Verse 89

जने तु रसगोत्राया मातुर्याप्यसपिंडका । दारकर्मणि योग्या सा द्विजानां धर्मवृद्धये

যদি কন্যা জন্মসূত্ৰে একে গোত্ৰ-ধাৰাৰ হয়, তথাপি মাতৃ-পক্ষৰ সপিণ্ড-সম্বন্ধী নহয়, তেন্তে বিবাহ-যোগ্য বুলি গণ্য হয়—যাতে দ্বিজসকলৰ ধৰ্ম গৃহকৰ্মৰ দ্বাৰা বৃদ্ধি পায়।

Verse 90

स्त्रीसंबंधेप्यपस्मारि क्षयि श्वित्रि कुलं त्यजेत् । अभिशस्तिसमायुक्तं तथा कन्याप्रसूं त्यजेत्

স্ত্ৰী-সম্বন্ধৰ জৰিয়াতো মৃগী, ক্ষয় (যক্ষ্মা) বা শ্বেত্ৰ (শ্বেতদাগ) ৰোগে চিহ্নিত কুল ত্যাগ কৰিব লাগে। তদুপৰি গম্ভীৰ নিন্দাৰে যুক্ত কুল, আৰু যি কুলত কেৱল কন্যাই জন্মে, সেই কুলো ত্যাগ কৰিব লাগে।

Verse 91

रोगहीनां भ्रातृमतीं स्वस्मात्किंचिल्लघीयसीम् । उद्वहेत द्विजो भार्यां सौम्यास्यां मृदुभाषिणीम्

দ্বিজ পুৰুষে ৰোগহীন, ভ্ৰাতৃমতী, নিজৰ পৰা অলপ সৰু, সৌম্য-মুখী আৰু মৃদুভাষিণী নাৰীকে পত্নী ৰূপে বিবাহ কৰিব লাগে।

Verse 92

न पर्वतर्क्षवृक्षाह्वां न नदीसर्पनामिकाम् । न पक्ष्यहिप्रेष्यनाम्नीं सौम्याख्यामुद्वहेत्सुधीः

সুধী পুৰুষে পৰ্বত, ঋক্ষ (ভালুক) বা বৃক্ষ-নামধাৰী কন্যাক বিবাহ নকৰিব। নদী বা সৰ্প-নামধাৰী, আৰু পক্ষী, অহি (সাপ) বা দাস-প্ৰেষ্যৰ দৰে নামধাৰী কন্যাকো নুবিবাহ কৰিব; কেৱল ‘সৌম্যা’ নামধাৰী কন্যাকো নহয়।

Verse 93

न चातिरिक्तहीनांगीं नातिदीर्घां न वा कृशाम् । नालोमिकां नातिलोमां नास्निग्धस्थूलमौलिजाम्

অতি হীনাঙ্গী বা অতি অতিরিক্ত অঙ্গবিশিষ্টা, অতি দীঘল বা অতি কৃশা—এমন কন্যা বাছি নল’ব। কম লোম বা অতিলোমযুক্তা, আৰু মস্তকৰ কেশ ৰূক্ষ, তেলতেলীয়া বা অশোভনভাৱে ঘন—এমন কন্যাও গ্ৰহণ নকৰিব।

Verse 94

मोहात्समुपयच्छेत कुलहीनां न कन्यकाम् । हीनोपयमनाद्याति संतानमपि हीनताम्

মোহত পৰি কুলহীন পৰিয়ালৰ কন্যাক বিবাহ নকৰিবা; হীনতাত কৰা বিবাহে সন্ততিকো হীনতাৰ দিশে লৈ যায়।

Verse 95

लक्षणानि परीक्ष्यादौ ततः कन्यां समुद्वहेत् । सुलक्षणा सदाचारा पत्युरायुर्विवर्धयेत्

প্ৰথমে শুভ লক্ষণসমূহ পৰীক্ষা কৰি তাৰ পাছত কন্যাক বিবাহ কৰিব। সু-লক্ষণীয়া আৰু সদাচাৰী নাৰী পতিৰ আয়ু বৃদ্ধি কৰে বুলি কোৱা হয়।

Verse 96

ब्रह्मचारि समाचार इति ते समुदी रितः । घटोद्भव प्रसंगेन स्त्रीलक्षणमथ ब्रुवे

এইদৰে ব্ৰহ্মচাৰীৰ আচাৰ তোমাক কোৱা হ’ল। এতিয়া, হে ঘটোদ্ভৱ অগস্ত্য, সেই একে প্ৰসঙ্গতে মই নাৰীৰ লক্ষণসমূহ ক’ম।