Adhyaya 16
অধ্যায় ১৬ত গণসকলে ভৃগুবংশীয় কৱি শুক্ৰাচাৰ্যৰ মহিমা বৰ্ণনা কৰে। তেওঁ কাশীত অতি কঠোৰ তপস্যা কৰে—হাজাৰ বছৰ ‘কণধূম’ ভক্ষণ কৰিও নিয়ম পালন কৰি—শিৱৰ কৃপাৰে মৃতসঞ্জীৱিনী বিদ্যা লাভ কৰে। মহেশ্বৰ প্ৰসন্ন হৈ প্ৰত্যক্ষ দৰ্শন দি বৰ প্ৰদান কৰে; শুক্ৰে কয় যে এই বিদ্যা তেওঁ ধৰ্ম আৰু লোকহিতৰ বাবে অৰ্জন কৰিছে। অন্ধক–শিৱ সংঘৰ্ষৰ প্ৰসঙ্গত অন্ধকে দৈত্যগুৰু শুক্ৰক স্তৱ কৰি পতিত দৈত্যসকলক পুনৰ্জীৱিত কৰিবলৈ বিদ্যা প্ৰয়োগৰ অনুৰোধ জনায়। শুক্ৰে একে একে দৈত্যক জীৱিত কৰাত যুদ্ধক্ষেত্ৰত দৈত্যসকলৰ মনোবল বাঢ়ে। তেতিয়া গণসকলে মহেশক সংবাদ দিয়ে; নন্দীক শুক্ৰক ধৰিবলৈ পঠোৱা হয়, আৰু শিৱে স্বয়ং শুক্ৰক গিলি সেই পুনৰ্জীৱন কৌশল নিষ্ক্ৰিয় কৰে। শিৱদেহৰ ভিতৰত শুক্ৰে বাহিৰ ওলোৱাৰ পথ বিচাৰি বহু লোকৰ দৰ্শন পায়; শাম্ভৱযোগে মুক্তি লাভ কৰে আৰু সেই উদ্গমৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰি শিৱে তেওঁক ‘শুক্ৰ’ নাম দিয়ে। শেষত কাশীযাত্ৰাৰ বৃত্তান্ত—শিৱলিঙ্গ প্ৰতিষ্ঠা, কুঁৱা খনন, দীঘলীয়া পূজা, পুষ্প-পঞ্চামৃত অৰ্পণ, আৰু চূড়ান্ত ব্ৰত—ইত্যাদি বৰ্ণিত। শিক্ষাসূত্ৰ: বিদ্যা আৰু বৰ শক্তিদায়ক, কিন্তু তাৰ নৈতিক আৰু বিশ্বগত ফল নিয়ন্ত্ৰণ কৰে পৰমেশ্বৰে।
Shlokas
Verse 1
गणावूचतुः । शिवशर्मन्महाबुद्धे शुक्रलोकोयमद्भुतः । दानवानां च दैत्यानां गुरुरत्र वसेत्कविः
গণাসকলে ক’লে: “হে শিৱশৰ্মন, মহাবুদ্ধিমান! এই শূক্ৰলোক অতি আশ্চৰ্য। ইয়াত কৱি শূক্ৰ বাস কৰে, দানৱ আৰু দৈত্যসকলৰ গুৰু।”
Verse 2
पीत्वा वर्षसहस्रं वै कणधूमं सुदुःसहम् । यः प्राप्तवान्महाविद्यां मृत्युसंजीविनीं हरात्
সঁচাকৈয়ে হাজাৰ বছৰ ধৰি অতি অসহ্য কণাধোঁৱা পান কৰি, তেওঁ হৰ (শিৱ)ৰ পৰা ‘মৃত্যু-সংজীৱিনী’ নামৰ মহাবিদ্যা লাভ কৰিলে।
Verse 3
इमां विद्यां न जानाति देवाचार्योति दुप्कराम् । ऋते मृत्युंजयात्स्कंदात्पार्वत्या गजवक्त्रतः
এই বিদ্যা অতি দুৰ্লভ আৰু দুঃসাধ্য; দেবাচাৰ্যও ইয়াক নাজানে—মাত্ৰ মৃত্যুঞ্জয় (শিৱ), স্কন্দ, পাৰ্বতী আৰু গজবক্ত্ৰ (গণেশ) ব্যতীত।
Verse 4
शिवशर्मोवाच । कोसौ शुक्र इति ख्यातो यस्यायं लोक उत्तमः । कथं तेन च विद्याप्ता मृत्युसंजीवनी हरात्
শিৱশৰ্মনে ক’লে: “যি শূক্ৰ নামে খ্যাত, যাৰ এই উত্তম লোক—সেইজন কোন? আৰু তেওঁ হৰ (শিৱ)ৰ পৰা ‘মৃত্যু-সংজীৱিনী’ বিদ্যা কেনেকৈ লাভ কৰিলে?”
Verse 5
आचक्षाथामिदं देवौ यदि प्रीतिर्मयि प्रभू । ततस्तौ स्माहतुर्देवौ शुक्रस्य परमां कथाम्
“হে প্ৰভু দেবদ্বয়, যদি মোৰ প্ৰতি স্নেহ থাকে, তেন্তে এই কথা কওক।” তেতিয়া সেই দুজন দেৱে শূক্ৰৰ পৰম কথা ক’বলৈ ধৰিলে।
Verse 6
यां श्रुत्वा चापमृत्युभ्यो हीयंते श्रद्धयायुताः । भूतप्रेतपिशाचेभ्यो न भयं चापि जायते
ইয়াক শ্ৰদ্ধাৰে শুনিলে অকাল-মৃত্যুৰ পৰা ৰক্ষা হয়; ভূত, প্ৰেত আৰু পিশাচৰ পৰা কোনো ভয়ো জন্ম নলয়।
Verse 7
आजौ प्रवर्तमानायामंधकांधकवैरिणोः । अनिर्भेद्य गिरिव्यूह वज्रव्यूहाधिनाथयोः
অন্ধক আৰু তাৰ বৈৰীৰ মাজত যুদ্ধ চলি থাকোঁতে, অখণ্ড ‘গিৰিব্যূহ’ আৰু ‘বজ্ৰব্যূহ’ৰ অধিনায়কসকল পৰস্পৰ সন্মুখীন হৈ থিয় হ’ল।
Verse 8
अपसृत्य ततो युद्धादंधकः शुक्रसंनिधिम् । अधिगम्य बभाषेदमवरुह्य रथात्ततः
তেতিয়া অন্ধকে যুদ্ধৰ পৰা আঁতৰি শুক্ৰৰ সান্নিধ্যলৈ গৈ, ৰথৰ পৰা নামি এই বাক্য ক’লে।
Verse 9
भगवंस्त्वामुपाश्रित्य वयं देवांश्च सानुगान् । मन्यामहे तृणैस्तुल्यान्रुद्रोपेंद्रादिकानपि
হে ভগৱন! আপোনাৰ আশ্ৰয় লৈ আমি দেবতাসকলক তেওঁলোকৰ অনুগামীসহ—ৰুদ্ৰ, ইন্দ্ৰ আদি সকলোকো—তৃণসম তুল্য বুলি মানো।
Verse 10
कुंजरा इव सिंहेभ्यो गरुडेभ्य इवोरगाः । अस्मत्तो बिभ्यति सुरा गुरो युष्मदनुग्रहात्
যেনেকৈ কুঞ্জৰ সিংহক ভয় কৰে আৰু সৰ্প গৰুড়ক ভয় কৰে, তেনেকৈ, হে গুৰু, আপোনাৰ অনুগ্ৰহত সুৰসকল আমাৰ পৰা ভয় কৰে।
Verse 11
वज्रव्यूहमनिर्भेद्यं विविशुर्देत्यदानवाः । विधूय प्रमथानीकं ह्रदं तापार्दिता इव
দৈত্য আৰু দানৱসকলে অবিভেদ্য বজ্ৰ-ব্যূহত প্ৰৱেশ কৰিলে; প্ৰমথসেনাক ঝাৰি পেলাই, যেন তাপত দগ্ধ লোক হ্ৰদলৈ দৌৰি যায়।
Verse 12
वयं त्वच्छरणं भूत्वा पर्वता इव निश्चलाः । स्थित्वा चराम निःशंका ब्राह्मणेंद्र महाहवे
তোমাৰ শৰণ লৈ আমি পৰ্বতৰ দৰে অচল; হে ব্ৰাহ্মণশ্ৰেষ্ঠ, এই মহাযুদ্ধত দৃঢ় হৈ থিয় দি নিৰ্ভয়ে বিচৰণ কৰোঁ।
Verse 13
आप्तभावेन च वयं पादौ तव सुखप्रदौ । सदाराः ससुताश्चैव शुश्रूषामो दिवानिशम्
আৰু আপ্তভাৱেৰে আমি তোমাৰ সুখপ্ৰদ চৰণদ্বয়ৰ সেৱা কৰোঁ; পত্নী আৰু পুত্ৰসহ দিন-ৰাতি শুশ্ৰূষা কৰি থাকোঁ।
Verse 14
अभिरक्षाभितो विप्र प्रसन्नः शरणागतान् । पश्य हुंडं तुहुंडं च कुजंभं जंभमेव च
হে বিপ্ৰ, শৰণাগতসকলৰ ওপৰত প্ৰসন্ন হৈ আমাক চাৰিওফালে ৰক্ষা কৰা; চোৱা—হুণ্ড আৰু তুহুণ্ড, আৰু কুজম্ভ আৰু জম্ভো আছে।
Verse 15
पाकं कार्तस्वनं चैव विपाकं पाकहारिणम् । तं चन्द्रदमनं शूरं शूरामरविदारणम्
পাক আৰু কাৰ্তস্বনো; বিপাক আৰু পাকহাৰিণ; আৰু সেই বীৰ চন্দ্ৰদমন—দেৱবীৰসকলক বিদীৰ্ণকাৰী।
Verse 16
प्रमथैर्भीमविक्रांतैः क्रांतं मृत्युप्रमाथिभिः । सूदितान्पतितांश्चैव द्राविडैरिव चंदनान्
ভয়ংকৰ বিক্ৰমশালী প্ৰমথসকলে—যিসকলে মৃত্যুকোও দমন কৰে—ৰণভূমি আৱৰি ধৰিলে; দৈত্যসকল নিহত হৈ পৰি থাকিল, যেন দ্ৰাবিড়সকলে কাটি পেলোৱা চন্দনৰ গছ।
Verse 17
या पीत्वा कणधूमं वै सहस्रं शरदां पुरा । वरा विद्या त्वया प्राप्ता तस्याः कालोयमागतः
যি উত্তম বিদ্যা তুমি পূৰ্বে সহস্ৰ শৰৎকাল ধৰি কণাৰ ধোঁৱা সহি লাভ কৰিছিলা—এতিয়া তাৰ ফল প্ৰস্ফুটিত হোৱাৰ সময় আহিল।
Verse 18
अथ विद्याफलं तत्ते दैत्यान्संजीवयिष्यतः । पश्यंतु प्रमथाः सर्वे त्वया संजीवितानिमान्
এতিয়া তোমাৰ বিদ্যাৰ ফল প্ৰকাশ হওক—এই দৈত্যসকলক পুনৰ জীৱিত কৰা! সকলো প্ৰমথে চাওক, তোমাৰ দ্বাৰা ইহঁত পুনৰুজ্জীৱিত হৈছে।
Verse 19
इत्यंधकवचः श्रुत्वा स्थिरधीर्भार्गवोमुनिः । किंचित्स्मितं तदा कृत्वा दानवाधिपमब्रवीत्
অন্ধকৰ এই বাক্য শুনি, স্থিৰবুদ্ধি ভাৰ্গৱ মুনিয়ে অলপ হাঁহি কৰি তেতিয়া দানৱাধিপতিক ক’লে।
Verse 20
दानवाधिपते सर्वं तथ्यं यद्भाषितं त्वया । विद्योपार्जनमेतद्धि दानवार्थं मया कृतम्
হে দানৱাধিপতি, তুমি যি কৈছা সেয়া সকলো সত্য। নিশ্চয় এই বিদ্যা মই দানৱসকলৰ হিতৰ বাবেেই অৰ্জন কৰিছিলোঁ।
Verse 21
पीत्वा वर्षसहस्रं वै कणधूमं सुदुःसहम् । एषा प्राप्तेश्वराद्विद्या बांधवानां सुखावहा
হাজাৰ বছৰ ধৰি অতি দুৰ্বহ কণ-ধোঁৱা সদৃশ পৰীক্ষা সহি, মই প্ৰভুৰ পৰা এই বিদ্যা লাভ কৰিলোঁ; ই বংশ-বন্ধুসকলৰ কল্যাণ আৰু সুখ আনে।
Verse 22
एतया विद्यया सोहं प्रमयैर्मथितान्रणे । उत्थापयिष्ये ग्लानानि धान्यन्यंबुधरो यथा
এই বিদ্যাৰ বলত মই ৰণত প্ৰমথাসকলে চেপি ধৰা লোকসকলক উঠাই তুলিম; ক্লান্ত-দুৰ্বলসকলক তেনেদৰে সজীৱ কৰিম যেন বৰষুণৰ মেঘে শস্যক পুনৰ জীয়াই তোলে।
Verse 23
निर्व्रणान्नीरुजः स्वस्थान्सुप्त्वेव पुनरुत्थितान् । अस्मिन्मुहूर्ते द्रष्टासि दानवानुत्थितान्नृप
হে নৃপ, এই মুহূৰ্ততেই তুমি দানৱসকলক পুনৰ উঠি থকা দেখিবা—ঘাঁ-নথকা, বেদনা-নথকা, দেহত সুস্থ-স্থিত—যেন নিদ্ৰাৰ পৰা জাগি উঠা মানুহ।
Verse 24
इत्युक्त्वा दानवपतिं विद्यामावर्तयत्कविः । एकैकं दैत्यमुद्दिश्य त उत्तस्थुर्धृतायुधाः
এইদৰে দানৱপতিক ক’লে কৱি (শুক্ৰ) বিদ্যাৰ মন্ত্র আবর্তন কৰিলে। একে একে প্ৰতিটো দৈত্যৰ নাম লৈ, সিহঁত অস্ত্ৰ ধৰি উঠি দাঁড়াল।
Verse 25
वेदा इव सदभ्यस्ताः समये वा यथांबुदाः । ब्राह्मणेभ्यो यथा दत्ताः श्रद्धयार्था महापदि
সিহঁত তেনেদৰে সহজে উঠিল, যেন সদা-অভ্যাসে বেদ প্ৰকাশ পায়; যেন ঋতু আহিলে মেঘ গোট খায়; আৰু যেন মহাসংকটত শ্রদ্ধাৰে ব্ৰাহ্মণক দান কৰা ধন ৰক্ষাৰ ফল দিয়ে।
Verse 26
उज्जीवितांस्तु तान्दृष्ट्वा तुहुंडाद्यान्महासुरान् । विनेदुः पूर्वदेवास्ते जलपूर्णा इवांबुदाः
তুহুণ্ডা আদি সেই মহাসুৰসকল পুনৰ জীৱিত হোৱা দেখি, পূৰ্বৰ দেৱসকলে জলভৰা মেঘৰ দৰে গর্জন কৰি উঠিল।
Verse 27
शुक्रेणोजीवितान्दृष्ट्वा दानवांस्तान्गणेश्वराः । विज्ञाप्यमेव देवेशे ह्येवं तेऽन्योन्यमब्रुवन्
শুক্ৰে পুনৰ জীৱিত কৰা সেই দানৱসকলক দেখি, শিৱগণৰ নেতা সকলে পৰস্পৰে ক’লে—“এই কথা তৎক্ষণাৎ দেৱেশ্বৰক জনাব লাগিব।”
Verse 28
आश्चर्यरूपे प्रमथेश्वराणां तस्मिंस्तथा वर्तति युद्धयज्ञे । अमर्षितो भार्गवकर्मदृष्ट्वा शिलादपुत्रोभ्यगमन्महेशम्
প্ৰমথেশ্বৰসকলৰ বাবে সেই যুদ্ধ-যজ্ঞ আশ্চৰ্য ৰূপে চলি থাকোঁতে, ভাৰ্গৱৰ কৰ্ম দেখি ক্ৰুদ্ধ হৈ শিলাদাৰ পুত্ৰ নন্দীয়ে মহেশ্বৰক ওচৰ চাপিল।
Verse 29
जयेति चोक्त्वा जय योनिमुग्रमुवाच नंदी कनकावदातम् । गणेश्वराणां रणकर्म देव देवैश्च सेंद्रैरपि दुष्करं यत्
“জয়! জয়!” বুলি কৈ নন্দীয়ে সেই কনকবৰ্ণ দীপ্তিমান প্ৰভুক ক’লে—“হে দেৱ, গণেশ্বৰসকলৰ ৰণকৰ্ম ইন্দ্ৰসহ দেৱসকলৰ বাবেও দুষ্কৰ।”
Verse 30
तद्भार्गवेणाद्य कृतं वृथा नः संजीव्य तानाजिमृतान्विपक्षान् । आवर्त्य विद्यां मृतजीवदात्रीमेकैकमुद्दिश्य सहेलमीश
“হে ঈশ, আজি ভাৰ্গৱে যি কৰিলে সেয়া আমাৰ পৰিশ্ৰম বৃথা কৰিলে—যুদ্ধত নিহত শত্রুসকলক পুনৰ জীৱিত কৰিলে; মৃতজীৱনদাত্ৰী বিদ্যা বাৰে বাৰে আহ্বান কৰি, একে একে লক্ষ্য কৰি, যেন সহজতে।”
Verse 31
तुहुंडहुंडादिकजंभजंभविपाकपाकादि महासुरेंद्राः । यमालयादद्य पुनर्निवृत्ता विद्रावयंतः प्रमथाश्चरंति
আজি যমলোকৰ পৰা উভতি আহি তুহুণ্ড, হুণ্ড, জম্ভ, বিপাক, পাক আদি মহা অসুৰেন্দ্ৰসকলে বিচৰণ কৰি প্ৰমথসকলক ভয় দেখুৱাই পলাই যাবলৈ বাধ্য কৰিছে।
Verse 32
यदि ह्यसौ दैत्यवरान्निरस्तान्संजीवयेदत्र पुनःपुनस्तान् । जयः कुतो नो भविता महेश गणेश्वराणां कुत एव शांतिः
যদি তেওঁ ইয়াত বাৰে বাৰে আমি নিধন কৰা শ্ৰেষ্ঠ দৈত্যসকলক পুনৰ জীৱিত কৰে, তেন্তে হে মহেশ, আমাৰ জয় ক’ত হ’ব? আৰু গণেশ্বৰসকলৰ শান্তি কেনেকৈ সম্ভৱ?
Verse 33
इत्येवमुक्तः प्रमथेश्वरेण स नंदिना वै प्रमथेश्वरेशः । उवाच देवः प्रहसंस्तदानीं तं नंदिनं सर्वगणेशराजम्
এনেদৰে নন্দীয়ে প্ৰমথেশ্বৰক ক’লে, তেতিয়া প্ৰমথসকলৰ অধিপতি দেৱতাই হাঁহি মাৰি সেই নন্দীক—সকলো গণৰাজক—কথা ক’লে।
Verse 34
नंदिन्प्रयाहि त्वरितोतिमात्रं द्विजेंद्रवर्यं दितिनंदनानाम् । मध्यात्समुद्धृत्य तथानयाशु श्येनो यथा लावकमंडजातम्
হে নন্দী, তৎক্ষণাৎ যোৱা—এতিয়াও অলপো বিলম্ব নকৰিবা। দিতিৰ পুত্ৰসকলৰ মাজৰ পৰা সিহঁতৰ শ্ৰেষ্ঠ ‘দ্বিজেন্দ্ৰ’ক তুলি ধৰি শীঘ্ৰে ইয়ালৈ আনিবা, যেন শ্যেন পাখিয়ে বাসাৰ পৰা লাৱকৰ পোৱালিক চোঁ মাৰি লৈ যায়।
Verse 35
स एव मुक्तो वृषभध्वजेन ननाद नंदी वृषसिंहनादः । जगाम तूर्णं च विगाह्य सेनां यत्राभवद्भार्गववंशदीपः
বৃষভধ্বজ প্ৰভুৱে আদেশ দিতেই নন্দীয়ে বৃষ-সিংহ সদৃশ গর্জন কৰিলে; তাৰ পাছত সি সেনাৰ মাজেদি তীব্ৰে ভেদ কৰি তাত উপস্থিত হ’ল, য’ত ভাৰ্গৱ বংশৰ দীপক (শুক্ৰ) অৱস্থান কৰিছিল।
Verse 36
तं रक्ष्यमाणं दितिजैः समस्तैः पाशासिवृक्षोपलशैलहस्तैः । विक्षोभ्य दैत्यान्बलवाञ्जहार काव्यं स नंदी शरभो यथेभम्
সকলো দিতিজ দানৱ পাশ, অসি, গছ, শিলাখণ্ড আৰু পৰ্বত-পাথৰ হাতে ধৰি তাক ৰক্ষা কৰি আছিল; তথাপি বলৱান নন্দীয়ে দৈত্যসকলক বিচলিত কৰি ছিন্নভিন্ন কৰিলে আৰু শৰভে যেন হাতীক দমন কৰে তেনেকৈ কাব্য (শুক্ৰ)ক কঢ়িয়াই নিলে।
Verse 37
स्रस्तांबरं विच्युतभूषणं च विमुक्तकेशं बलिना गृहीतम् । विमोचयिष्यंत इवानुजग्मुः सुरारयः सिंहरवान्सृजंतः
বলৱানে ধৰি লোৱা দেখি—বস্ত্ৰ সৰি পৰা, অলংকাৰ খসা আৰু কেশ উন্মুক্ত—দেৱতাৰ শত্রুসকলে যেন মুক্ত কৰিবলৈ আহিছে তেনেকৈ পিছে পিছে ধাৱিত হ’ল, সিংহৰ গর্জন তুলিলে।
Verse 38
दंभोलि शूलासिपरश्वधानामुद्दंडचक्रोपल कंपनानाम् । नंदीश्वरस्योपरि दानवेद्रा वर्षं ववर्षुर्जलदा इवोग्रम्
দানৱৰ অধিপতিসকলে নন্দীশ্বৰৰ ওপৰত ভয়ংকৰ অস্ত্ৰবৃষ্টি কৰিলে—বজ্ৰ, শূল, অসি, পৰশু, বৃহৎ চক্ৰ, শিলা আৰু কঁপোৱা পাথৰ—যেন জলদে ভয়াল বৰষুণ ঢালি দিয়ে।
Verse 39
तं भार्गवं प्राप्य गणाधिराजो मुखाग्निना शस्त्रशतानि दग्ध्वा । आयात्प्रवृद्धेऽसुरदेवयुद्धे भवस्य पार्श्वे व्यथितारिसैन्यः
সেই ভাৰ্গৱ (শুক্ৰ)ক পাই গণাধিৰাজে মুখাগ্নিৰে শত শত অস্ত্ৰ দগ্ধ কৰিলে; তাৰপিছত অসুৰ-দেৱ যুদ্ধ অধিক প্ৰবৃদ্ধ হ’লে, শত্রুসেনাক ব্যথিত কৰি ভৱ (শিৱ)ৰ পাৰ্শ্বলৈ আহিল।
Verse 40
अयं स शुक्रो भगवन्नितीदं निवेदयामास भवाय शीघ्रम् । जग्राह शुक्रं स च देवदेवो यथोपहारं शुचिना प्रदत्तम्
“হে ভগৱন, এইজনেই শুক্ৰ”—এইদৰে সি ভৱ (শিৱ)ক শীঘ্ৰে নিবেদন কৰিলে। তেতিয়া দেৱদেৱে শুক্ৰক তেনেকৈ গ্ৰহণ কৰিলে যেন শুচি উপহাৰ ভক্তিভাৱে অৰ্পিত হয়।
Verse 41
न किंचिदुक्त्वा स हि भूतगोप्ता चिक्षेप वक्त्रे फलवत्कवींद्रम् । हाहारवस्तैरसुरैः समस्तैरुच्चैर्विमुक्तो हहहेति भूरि
একো নক’ই, ভূতগোপ্তা শিৱে কৱীন্দ্ৰ কাব্য (শুক্ৰ)ক ফলৰ দৰে মুখত নিক্ষেপ কৰিলে। তেতিয়া সকলো অসুৰে উচ্চস্বৰে বাৰে বাৰে “হা! হা!” বুলি আৰ্তনাদ কৰিলে।
Verse 42
काव्ये निगीर्णे गिरिजेश्वरेण दैत्या जयाशा रहिता बभूवुः । हस्तैर्विमुक्ता इव वारणेंद्राः शृंगैर्विहीना इव गोवृषाश्च
গিৰিজেশ্বৰ শিৱে কাব্যক গিলি পেলোৱাত দৈত্যসকলৰ জয়ৰ আশা নিঃশেষ হ’ল—যেন শুঁড়হীন গজেন্দ্ৰ, অথবা শিংবিহীন বলদ-গৰু।
Verse 43
शरीर हीना इव जीवसंघा द्विजा यथा चाध्ययनेन हीनाः । निरुद्यमाः सत्त्वगुणा यथा वै यथोद्यमा भाग्यविवर्जिताश्च
তেওঁলোক হ’ল যেন দেহবিহীন জীৱসমূহৰ সমষ্টি; যেন বেদাধ্যয়নবিহীন দ্বিজ; যেন উদ্যোগহীন সত্ত্বগুণ; আৰু যেন পৰিশ্ৰম কৰিও ভাগ্যবঞ্চিত লোক।
Verse 44
पत्या विहीनाश्च यथैव योषा यथा विपक्षा इव मार्गणौघाः । आयूंषि हीनानि यथैव पुण्यैर्वृत्तेन हीनानि यथा श्रुतानि
যেন স্বামীহীনা নাৰী; যেন পালকবিহীন তীৰৰ বৰ্ষা; যেন পুণ্যৰ অভাৱত ক্ষীণ হোৱা আয়ু; আৰু যেন সদাচাৰবিহীন শ্ৰুতি-বিদ্যা—তেনে তেওঁলোক নিঃশক্ত হ’ল।
Verse 45
विना यथा वैभवशक्तिमेकां भवंति हीनाः स्वफलैः क्रियौघाः । तथा विना तं द्विजवर्यमेकं दैत्या जयाशा विमुखा बभूवुः
যেন একেটি বৈভৱ-শক্তি নাথাকিলে কৰ্মসমূহৰ সমষ্টি নিজ নিজ যথোচিত ফলৰ পৰা বঞ্চিত হয়; তেনেদৰে সেই এক শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজ (শুক্ৰ) নাথাকিলে দৈত্যসকল জয়ৰ আশাৰ পৰা বিমুখ হ’ল।
Verse 46
नंदिनापहृते शुक्रे गिलिते च विषादिना । विषादमगमन्दैत्या हीयमानरणोत्सवाः
নন্দিনে শুক্ৰক অপহৰণ কৰি আৰু বিষাদে গিলি পেলোৱাত, দৈত্যসকল বিষণ্ণতাত ডুবিল; যুদ্ধৰ উৎসৱ-উল্লাস তেওঁলোকৰ পৰা ক্ষয় হ’ল।
Verse 47
तान्वीक्ष्य विगतोत्साहानंधकः प्रत्यभाषत । कविं विक्रम्य नयता नंदिना वंचिता वयम्
তেওঁলোকক উৎসাহহীন দেখি অন্ধকে ক’লে: “নন্দিনে আমাক ঠগিলে—কবি শুক্ৰক পৰাভূত কৰি লৈ গ’ল।”
Verse 48
तनूर्विना हृताः प्राणाः सर्वेषामद्य तेन नः । धैर्यं वीर्यं गतिः कीर्तिः सत्त्वं तेजः पराक्रमः
“আজি সেই কৰ্মে আমাৰ সকলোৰে প্ৰাণ যেন কেঢ়া গ’ল—দেহ থাকিলেও। আমাৰ পৰা ধৈৰ্য, বীৰ্য, গতি, কীৰ্তি, সত্ত্ব, তেজ আৰু পৰাক্ৰম সকলো দূৰ হ’ল।”
Verse 49
युगपन्नो हृतं सर्वमेकस्मिन्भार्गवे हृते । धिगस्मान्कुलपूज्यो यैरेकोपि कुलसत्तमः । गुरुः सर्वसमर्थश्च त्राता त्रातो न चापदि
“একমুহূৰ্ততে আমাৰ সকলো হেৰাল, যেতিয়া সেই একমাত্ৰ ভাৰ্গৱ হৰণ হ’ল। ধিক আমাক—যিসকলে কুলপূজ্য, কুলশ্ৰেষ্ঠ এক গুৰুক, সকলোতে সমৰ্থ ৰক্ষককো বিপদত ৰক্ষা নকৰিল।”
Verse 50
तद्धैर्यमवलंब्येह युध्यध्वमरिभिः सह । सूदयिष्याम्यहं सर्वान्प्रमथान्सह नंदिना
“সেয়ে, ইয়াত ধৈৰ্য আঁকোৱালি লৈ শত্ৰুসকলৰ সৈতে যুদ্ধ কৰা। মই নন্দিনসহ সকলো প্ৰমথক সংহাৰ কৰিম।”
Verse 51
अद्यैतान्विवशान्हत्वा सह देवैः सवासवैः । भार्गवं मोचयिष्यामि जीवं योगीव कर्मतः
আজি মই ইন্দ্ৰৰ সৈতে এই দেৱতাসকলক বধ কৰি ভাৰ্গৱক মুক্ত কৰিম, যেনেকৈ এজন যোগীয়ে কৰ্মৰ পৰা জীৱক মুক্ত কৰে।
Verse 52
स चापि योगी योगेन यदि नाम स्वयं प्रभुः । शरीरात्तस्य निर्गच्छेदस्माकं रोषपालिता
যদিওবা সেই যোগীজন স্বয়ংপ্ৰভু হয় আৰু যোগৰ দ্বাৰা শৰীৰ ত্যাগ কৰিব পাৰে, তথাপিও আমাৰ ক্ৰোধে আমাক ধৰি ৰাখিব।
Verse 53
इत्यंधकवचः श्रुत्वा दानवा मेघनिःस्वनाः । प्रमथा नर्दयामासुर्मर्तव्ये कृत निश्चयाः
অন্ধকৰ কথা শুনি দানৱসকলে মেঘৰ দৰে গৰজি উঠিল আৰু মৃত্যুৰ বাবে নিশ্চিত হৈ প্ৰমথসকলক প্ৰতিধবনি কৰিলে।
Verse 54
सत्यायुपि न नो जातु शक्ताः स्युः प्रमथाबलात् । असत्यायुषि किं गत्वा त्यक्त्वा स्वामिनमाहवे
যদি আমাৰ জীৱন নিশ্চিত হ'লহেঁতেন, তথাপিও আমি প্ৰমথসকলৰ শক্তিৰ সন্মুখত তিষ্ঠিব নোৱাৰিলোঁহেঁতেন। যেতিয়া জীৱন অনিত্য, তেতিয়া প্ৰভুক ত্যাগ কৰি পলাই যোৱাৰ কি লাভ?
Verse 55
ये स्वामिनं विहायाजौ बहुमानधना जनाः । यांति ते यांति नियतमंधतामिस्रमालयम्
যিসকল সন্মানীয় আৰু ধনী লোকে যুদ্ধক্ষেত্ৰত নিজৰ প্ৰভুক ত্যাগ কৰে, তেওঁলোক নিশ্চিতভাৱে অন্ধতামিস্ৰ নৰকলৈ গমন কৰে।
Verse 56
अयशस्तमसा ख्यातिं मलिनीकृत्यभूरिशः । इहामुत्रापि सुखिनो न स्युर्भग्ना रणाजिरात्
হে মহেশ্বৰ! যিসকল যোদ্ধা ৰণভূমিত পৰাজিত হৈ পলাই যায়, অপযশৰ তমসাই তেওঁলোকৰ খ্যাতি মলিন কৰে; সিহঁতে ইহলোকতো সুখ নাপায়, পৰলোকতো নাপায়।
Verse 57
किं दानैः किं तपोभिश्च किं तीर्थपरिमज्जनैः । धरातीर्थे यदि स्नातं पुनर्भव मलापहे
দানৰ কি প্ৰয়োজন, তপস্যাৰ কি প্ৰয়োজন, আন তীৰ্থত বাৰে বাৰে নিমজ্জনৰো কি প্ৰয়োজন—যদি পুনৰ্ভৱৰ মল অপহাৰী ধৰাতীৰ্থত স্নান কৰা হয়?
Verse 58
संप्रधार्येति तेऽन्योन्यं दैत्यास्ते दनुजास्तथा । ममंथुः प्रमथानाजौ रणभेरीर्निनाद्य च
এইদৰে পৰস্পৰে পৰামৰ্শ কৰি, সেই দৈত্য আৰু দানৱ যোদ্ধাসকলে প্ৰমথসকলৰ বিৰুদ্ধে ৰণকাণ্ড উথলাই তুলিলে, আৰু ৰণভেৰী বজাই গর্জন তুলিলে।
Verse 59
तत्र वाणासिवज्रौघैः कटंकटशिलामयैः । भुशुंडीभिंदिपालैश्च शक्तिभल्ल परश्वधैः
তাত বাণ, অসি আৰু বজ্ৰসদৃশ অস্ত্ৰৰ ধাৰাৰে—কটংকট শব্দ কৰা শিলাময় ক্ষেপণাস্ত্ৰসহ—আৰু ভুশুণ্ডী, ভিণ্ডিপাল, শক্তি, ভল্ল আৰু পৰশুধাৰে সিহঁতে যুদ্ধ চলাই গ’ল।
Verse 60
खट्वांगैः पट्टिशैः शूलैर्लकुटैर्मुसलैरलम् । परस्परमभिघ्नंतः प्रचक्रुः कदनं महत्
খট্বাঙ্গ, পট্টিশ, শূল, লকুট আৰু মুসল অঢেল লৈ, পৰস্পৰক আঘাত কৰি, সিহঁতে মহা সংহাৰ ঘটালে।
Verse 61
कार्मुकाणां विकृष्टानां पततां च पतत्रिणाम् । भिंदिपालभुशुंडीनां क्ष्वेडितानां रवोऽभवत्
টানি ধৰা ধনুৰ টংকাৰ, উৰি যোৱা শৰ-বাণৰ সোঁসোঁ শব্দ, আৰু নিক্ষিপ্ত ভিণ্ডিপাল আৰু ভুশুণ্ডীৰ ঘূৰণীয়া গর্জন উঠিল।
Verse 62
रणतूर्यनिनादैश्च गजानां बहुबृंहितैः । हेषारवैर्हयानां च महान्कोलाहलोऽभवत्
ৰণ-তূৰ্যৰ গম্ভীৰ নিনাদ, হাতীৰ পুনঃপুনঃ গর্জন, আৰু ঘোঁৰাৰ হেষাৰৱে মিলি এক মহা কোলাহল উঠিল।
Verse 63
प्रतिस्वनैरवापूरि द्यावाभूम्योर्यदंतरम् । अभीरूणां च भीरूणां महारोमोद्गमोऽभवत्
প্ৰতিধ্বনি-প্ৰতিস্বনে দ্যাৱা-ভূমিৰ মাজৰ সকলো অন্তৰাল ভৰি পৰিল; আৰু নিৰ্ভীক-ভীৰু উভয়ৰেই মহাৰোমাঞ্চ উঠিল।
Verse 64
गजवाजिमहाराव स्फुटच्छब्दग्रहाणि च । भग्नध्वजपताकानि क्षीणप्रहरणानि च
হাতী-ঘোঁৰাৰ মহাৰাৱ, তীক্ষ্ণ ফাটনি-ধ্বনি; ভাঙি পৰা ধ্বজা-পতাকা, আৰু ক্ষয়প্ৰাপ্ত অস্ত্ৰ-প্ৰহৰণো দেখা গ’ল।
Verse 65
रुधिरोद्गार चित्राणि व्यश्वहस्तिरथानि च । पिपासितानि सैन्यानि मुमूर्छुरुभयत्र वै
উভয় ফালে পিয়াসাতুৰ সৈন্যদল, ৰুধিৰ-উদ্গাৰৰ ভয়ংকৰ দৃশ্যৰ মাজত, আৰু বিশৃঙ্খল অশ্ব-হস্তি-ৰথৰ ভিৰত মূৰ্ছা গৈ পৰিল।
Verse 66
दृष्ट्वा सैन्यं च प्रमथैर्भज्यमानमितस्ततः । दुद्राव रथमास्थाय स्वयमेवांधको गणान्
প্ৰমথসকলে চাৰিওফালে তেওঁৰ সেনাক চূৰ্ণ-বিচূৰ্ণ কৰি থকা দেখি, অন্ধকে নিজে ৰথত উঠি গাণসকলৰ ওপৰত সোজাকৈ ধাৱিত হ’ল।
Verse 67
शरवज्रप्रहारैस्तैर्वज्राघातैर्नगा इव । प्रमथानेशिरे वातैर्निस्तोया इव तोयदाः
তেওঁলোকৰ শৰ আৰু বজ্ৰসদৃশ আঘাতে প্ৰমথসকল বজ্ৰাহত পৰ্বতৰ দৰে কঁপিবলৈ ধৰিলে; জলশূন্য মেঘ যেন বতাহত ছিটকি পৰে, তেনেদৰে আঘাতত সিহঁত উচট খাই ছিটকি গ’ল।
Verse 68
यांतमायांतमालोक्य दूरस्थं निकटस्थितम् । प्रत्येकं रोमसंख्याभिर्व्यधाद्बाणैस्तदांधकः
যি আঁতৰি গৈছিল বা আগবাঢ়ি আহিছিল, যি দূৰত আছিল বা ওচৰত—প্ৰত্যেকজনক দেখি অন্ধকে তেতিয়া ৰোমসংখ্যক অসংখ্য বাণেৰে বিদ্ধ কৰিলে।
Verse 69
विनायकेन स्कंदेन नंदिना सोमनंदिना । नैगमेयेन शाखेन विशाखेन बलीयसा
বিনায়ক, স্কন্দ, নন্দিন আৰু সোমনন্দিন, নাইগমেয়, শাখা আৰু বলৱান বিশাখা—এইসকলৰ দ্বাৰা—
Verse 70
इत्याद्यैस्तु गणैरुग्रैरंधकोप्यंधकीकृतः । त्रिशूल शक्तिबाणौघ धारासंपातपातिभिः
এইদৰে এইসকল আৰু আন উগ্ৰ গাণসকলে অন্ধককো ‘অন্ধক’ কৰি পেলালে—ত্ৰিশূল, শক্তি আৰু বাণৰ সোঁত ধাৰাবাহিক বৰষুণৰ দৰে পৰি তেওঁক আচ্ছন্ন কৰিলে।
Verse 71
ततः कोलाहलो जातः प्रमथासुरसैन्ययोः । तेन शब्देन महता शुक्रः शंभूदरे स्थितः
তেতিয়া প্ৰমথসকলৰ গণ আৰু অসুৰসেনাৰ মাজত মহা কোলাহল উঠিল। সেই প্ৰবল নাদে শম্ভুৰ উদৰত অৱস্থিত শুক্ৰ আচার্য জাগ্ৰত হ’ল।
Verse 72
छिद्रान्वेषी भ्रमन्सोथ विनिःकेतो यथानिलः । सप्तलोकान् सपालान्स रुद्रदेहे व्यलोकयत्
ছিদ্ৰ বিচাৰি সি অস্থিৰভাৱে পতাকাহীন বায়ুৰ দৰে ঘূৰি ফুৰিল। ৰুদ্ৰৰ দেহৰ ভিতৰত সি পালসহ সাত লোকক দৰ্শন কৰিলে।
Verse 73
ब्रह्मनारायणेंद्राणामादित्याप्यरसां तथा । भुवनानि विचित्राणि युद्धं च प्रमथासुरम्
সি ব্ৰহ্মা, নাৰায়ণ আৰু ইন্দ্ৰৰ আশ্চৰ্য লোকসমূহ দেখিলে; তদুপৰি আদিত্যসকল আৰু অপ্সৰাসকলৰ ধামো দেখিলে। লগতে প্ৰমথ আৰু অসুৰৰ যুদ্ধো দৰ্শন কৰিলে।
Verse 74
सवर्षाणां शतं कुक्षौ भवस्य परितो भ्रमन् । न तस्य ददृशे रंध्रं शुचे रंध्रं खलो यथा
ভৱৰ কুকুৰ ভিতৰত সি শত দিৱ্য বৰ্ষ ধৰি চাৰিওফালে ঘূৰি ফুৰিল, তথাপি তাত কোনো ৰন্ধ্ৰ নেদেখিলে; যেন দুষ্ট লোকে শুচি জনত দোষ বিচাৰে।
Verse 75
शांभवेनाथयोगेन शुक्ररूपेण भार्गवः । चस्कंदाथ ननामापि ततो देवेन भाषितः
তাৰ পাছত শাঁভৱ যোগৰ বলত ভাৰ্গৱ শুক্ৰে শুক্ৰ-ৰূপ ধাৰণ কৰি বাহিৰলৈ লাফাই ওলাই আহিল। সি প্ৰণামো কৰিলে; তেতিয়া দেৱে তাক সম্বোধন কৰি ক’লে।
Verse 76
शुक्रवन्निःसृतोयस्मात्तस्मात्त्वं भृगुनंदन । कर्मणानेन शुक्रस्त्वं मम पुत्रोसि गम्यताम्
যিহেতু তুমি শুক্ৰ (বীৰ্য) সদৃশ ৰূপে প্ৰকাশ পাইছা, সেয়ে, হে ভৃগুবংশৰ আনন্দ, তুমি ‘শুক্ৰ’ নামে খ্যাত হ’বা। এই ঘটনাৰ দ্বাৰাই তুমি মোৰ পুত্ৰসম—এতিয়া আগবাঢ়ি যোৱা।
Verse 77
जठरान्निर्गते शुक्रे देवोपि मुमुदेतराम् । भ्रमञ्छ्रेयोभवद्यन्मे न मृतो जठरे द्विजः
যেতিয়া শুক্ৰ জঠৰৰ পৰা বাহিৰ ওলাই আহিল, তেতিয়া প্ৰভুও অতিশয় আনন্দিত হ’ল, ভাবিলে—“মোৰ বাবে মঙ্গল ঘটিল; এই দ্বিজ মোৰ গৰ্ভত মৰিল নহয়।”
Verse 78
इत्येवमुक्तो देवेन शुक्रोर्कसदृश द्युतिः । विवेश दानवानीकं मेघमालां यथा शशी
দেৱে এইদৰে ক’লে শুনি, সূৰ্য সদৃশ দীপ্তিযুক্ত শুক্ৰ দানৱসেনাত প্ৰৱেশ কৰিলে, যেনেকৈ চন্দ্ৰমা মেঘমালাত প্ৰৱেশ কৰে।
Verse 79
शुक्रोदयान्मुदं लेभे स दानव महार्णवः । यथा चंद्रोदये हर्षमूर्मिमाली महोदधिः
শুক্ৰৰ উদয়ত সেই দানৱ-মহাসাগৰ আনন্দিত হ’ল; যেনেকৈ চন্দ্ৰোদয়ত ঢৌ-মালাযুক্ত মহাসমুদ্ৰ হৰ্ষিত হয়।
Verse 80
अंधकांधकहंत्रोर्वै वर्तमाने महाहवे । इत्थं नाम्नाभवच्छुक्रः स वै भार्गवनंदनः
অন্ধক আৰু তাৰ সংহাৰকৰ সৈতে মহাযুদ্ধ চলি থকা সময়তে, এইদৰে ভাৰ্গৱৰ নন্দনে ‘শুক্ৰ’ নাম ধাৰণ কৰিলে।
Verse 81
यथा च विद्यां तां प्राप मृतसंजीवनीं पराम् । शंभोरनुग्रहात्काव्यस्तन्निशामय सुव्रत
এতিয়া শুনা, হে সুৱ্ৰতধাৰী; শম্ভুৰ অনুগ্ৰহত কাব্য (শুক্ৰ) কেনেকৈ ‘মৃতসঞ্জীৱনী’ নামৰ সেই পৰম বিদ্যা—জীৱন পুনৰুজ্জীৱনৰ বিদ্যা—লাভ কৰিলে।
Verse 82
गणावूचतुः । पुराऽसौ भृगुदायादो गत्वा वाराणसीं पुरीम् । अंडजस्वेदजोद्भिज्जजरायुज गतिप्रदाम्
গণাসকলে ক’লে: “পূৰ্বে সেই ভৃগুবংশীয় উত্তৰাধিকাৰী বাৰাণসী নগৰলৈ গৈছিল—যি অণ্ডজ, স্বেদজ, উদ্ভিজ আৰু জৰায়ুজ সকলো প্ৰাণীৰ বাবে উত্তম গতি দান কৰে।”
Verse 83
संस्थाप्य लिंगं श्रीशंभोः कूपं कृत्वा तदग्रतः । बहुकालं तपस्तेपे ध्यायन्विश्वेश्वरं प्रभुम्
শ্ৰীশম্ভুৰ লিঙ্গ স্থাপন কৰি আৰু তাৰ সন্মুখত এটা কূপ নিৰ্মাণ কৰি, তেওঁ বহুদিন তপস্যা কৰিলে, বিশ্বেশ্বৰ প্ৰভুক ধ্যান কৰি থাকিল।
Verse 84
राजचंपकधत्तूर करवीरकुशेशयैः । मालती कर्णिकारैश्च कदंबैर्बकुलोत्पलैः
ৰাজচম্পক, ধত্তূৰ, কৰবীৰ আৰু কুশেশয় (পদ্মসদৃশ) ফুলেৰে, লগতে মালতী, কৰ্ণিকাৰ, কদম্ব, বকুল আৰু উৎপল ফুলেৰে—
Verse 85
मल्लिकाशतपत्रीभिः सिंदुवारैः सकिंशुकैः । अशोकैः करुणैः पुष्पैः पुन्नागैर्नागकेसरैः
—মল্লিকা আৰু শতপত্ৰী ফুলেৰে, সিন্দুৱাৰ আৰু কিঞ্চুকসহ, অশোকৰ পুষ্পেৰে, কোমল (কৰুণ) ফুলেৰে, আৰু পুন্নাগ আৰু নাগকেশৰ ফুলেৰে—
Verse 86
क्षुद्राभिर्माधवीभिश्च पाटला बिल्वचंपकैः । नवमल्लीविचिकिलैः कुंदैः समुचुकुंदकैः
তেওঁ শংকৰক নানা বিধ পুষ্পেৰে পূজা কৰিলে—ক্ষুদ্ৰ ফুল আৰু মাধৱী লতা, পাটলা ফুল, বিল্ব আৰু চম্পক পুষ্প, নৱ মল্লীজাতি, আৰু সুগন্ধি কুন্দ আৰু চুকুন্দ ফুলেৰে।
Verse 87
मंदारैर्बिल्वपत्रैश्च द्रोणैर्मरुबकैर्बकैः । ग्रंथिपर्णैर्दमनकैः सुरभूचूतपल्लवैः
তেওঁ মন্দাৰ পুষ্প আৰু বিল্বপাতৰে প্ৰভুকো সন্মান কৰিলে; দ্ৰোণ আৰু মৰুবক ফুলেৰে, বকা পুষ্পেৰে, গাঁঠিযুক্ত পাতৰ ডালপাতেৰে, দমনকৰে, আৰু সুগন্ধি আমগছৰ কোমল পল্লৱেৰে।
Verse 88
तुलसी देवगंधारी बृहत्पत्री कुशांकुरैः । नद्यावर्तैरगस्त्यैश्च सशालैर्देवदारुभिः
তেওঁ তুলসী, দেবগন্ধাৰী, বৃহৎপাতী উদ্ভিদ আৰু কোমল কুশ অঙ্কুৰেৰে; নদ্যাৱর্ত ফুল আৰু অগস্ত্য পুষ্পেৰে; আৰু শালপাত আৰু দেবদাৰুৰ ডালপাতেৰে পূজা কৰিলে।
Verse 89
कांचनारैः कुरबकैर्दूर्वांकुर कुरंटकैः । प्रत्येकमेभिः कुसुमैः पल्लवैरपरैरपि
তেওঁ কাঁচনাৰ আৰু কুৰবক ফুলেৰে, দূৰ্বা অঙ্কুৰ আৰু কুৰণ্টক পুষ্পেৰে—এই প্ৰতিটো ফুলেৰে, আৰু আন বহু ফুল আৰু কোমল পল্লৱেৰে—পূজা সম্পন্ন কৰিলে।
Verse 90
पत्रैः शतसहस्रैश्च स समानर्च शंकरम् । पंचामृतैर्द्रोणमितैर्लक्षकृत्वः प्रयत्नतः
শতসহস্ৰ পাতৰে তেওঁ বিধিপূৰ্বক শংকৰক অৰ্চনা কৰিলে; আৰু দ্ৰোণ-মাপে পঞ্চামৃতৰে অভিষেক কৰি প্ৰভুক সন্মান কৰিলে—মহা প্ৰযত্নে এই কৰ্ম লক্ষবাৰ সম্পন্ন কৰিলে।
Verse 91
स्नपयामास देवेशं सुगंधस्नपनैर्बहु । सहस्रकृत्वो देवेशं चंदनैर्यक्षकर्दमैः
তেওঁ দেৱেশ্বৰক বহু সুগন্ধি স্নানদ্ৰব্যেৰে পুনঃপুনঃ স্নপন কৰালে; আৰু সহস্ৰবাৰ চন্দন আৰু যক্ষ-কর্দম (সুগন্ধ লেপ)ৰে দেৱেশ্বৰক অনুলেপন কৰিলে।
Verse 92
समालिलिंप देवेशं सुगंधोद्वर्तनान्यनु । गीतनृत्योपहारैश्च श्रुत्युक्तस्तुतिभिर्बहुः
তাৰ পিছত তেওঁ দেৱেশ্বৰক সুগন্ধি উবটন আৰু চূৰ্ণ আদি লেপেৰে যত্নেৰে মলিলে; লগতে গীত-নৃত্যৰ উপহাৰ অৰ্পণ কৰি, বেদে কোৱা বহু স্তুতিৰে মহিমা গাইলে।
Verse 93
नाम्नां सहस्रैरन्यैश्च स्तोत्रैस्तुष्टाव शंकरम् । सहस्रं पंचशरदामित्थं शुक्रः समर्चयन्
সহস্ৰ সহস্ৰ দিৱ্য নাম আৰু আন স্তোত্ৰেৰে তেওঁ শংকৰক স্তৱন কৰিলে; এইদৰে শুক্ৰই সহস্ৰ পাঁচ শৰত্ (বছৰ) ধৰি একে প্ৰকাৰে পূজা কৰি থাকিল।
Verse 94
यदा देवं नालुलोके मनागपि वरोन्मुखम् । तदान्यं नियमं घोरं जग्राहातीवदुःसहम्
কিন্তু যেতিয়া তেওঁ দেৱক একেবাৰে সামান্যো বৰ দানৰ দিশে উন্মুখ দেখা নাপালে, তেতিয়া তেওঁ আন এক ভয়ংকৰ নিয়ম গ্ৰহণ কৰিলে—অতি দুৰসহ।
Verse 95
प्रक्षाल्य चेतसो त्यंतं चांचल्याख्यं महामलम् । भावनावार्भि रसकृदिंद्रियैः सहितस्य च
চিত্তৰ পৰা ‘চাঞ্চল্য’ নামৰ মহামল সম্পূৰ্ণকৈ ধুই পেলাই, আৰু বিষয়ৰ ৰস উৎপন্ন কৰা ইন্দ্ৰিয়সমূহক দমন কৰি, তেওঁ ভাবনা-ধ্যানৰ জলধাৰাৰে আশ্ৰিত হৈ আগবাঢ়িল।
Verse 96
निर्मलीकृत्य तच्चेतो रत्नं दत्त्वा पिनाकिने । प्रपपौ कणधूमौघं सहस्रं शरदां कविः
চিত্ত শুদ্ধ কৰি কবি-মুনিয়ে পিনাকধাৰী শিৱক অমূল্য ৰত্ন অৰ্পণ কৰিলে। তাৰ পাছত প্ৰভুৰ অনুগ্ৰহ লাভৰ বাবে তেওঁ হাজাৰ শৰৎকাল ধোঁৱা-ধূলিৰ প্ৰৱাহ সহি মহাতপস্যা কৰিলে।
Verse 97
प्रससाद तदा देवो भार्गवाय महात्मने । तस्माल्लिंगाद्विनिर्गत्य सहस्रार्काधिकद्युतिः
তেতিয়া মহাত্মা ভাৰ্গৱৰ ওপৰত দেৱতা প্ৰসন্ন হ’ল। সেই লিঙ্গৰ পৰা ওলাই আহি তেওঁ হাজাৰ সূৰ্যতকৈও অধিক দীপ্তিময় জ্যোতিৰে জ্বলিল।
Verse 98
उवाच च विरूपाक्षः साक्षाद्दाक्षायणीपतिः । तपोनिधे प्रसन्नोस्मि वरं वरय भार्गव
তেতিয়া বিরূপাক্ষ—দাক্ষায়ণীৰ (পাৰ্বতীৰ) সাক্ষাৎ পতি—ক’লে: “হে তপস্যাৰ নিধি, মই প্ৰসন্ন; হে ভাৰ্গৱ, এটা বৰ বাছি লোৱা।”
Verse 99
निशम्येति वचः शंभोरंभोजनयनो द्विजः । उद्यदानंदसंदोह रोमांचांचित विग्रहः
শম্ভুৰ সেই বাক্য শুনি পদ্মনয়ন ব্ৰাহ্মণজন উথলি উঠা আনন্দে পৰিপূৰ্ণ হ’ল; তেওঁৰ দেহত ৰোমাঞ্চ উঠিল।
Verse 100
तुष्टावाष्टतनुं तुष्टः प्रफु ल्ल नयनांचलः । मौलावंजलिमाधाय वदञ्जयजयेति च
অতি তুষ্ট হৈ তেওঁ অষ্টতনু প্ৰভু শিৱক স্তৱ কৰিলে; আনন্দে ভৰা চকুৰে মূৰত অঞ্জলি ধৰি ক’লে—“জয় জয়!”
Verse 101
भार्गव उवाच । त्वं भाभिराभिरभिभूय तमः समस्तमस्तं नयस्यभिमतानि निशाचराणाम् । देदीप्यसे मणेगगनेहिताय लोकत्रयस्य जगदीश्वर तन्नमस्ते
ভাৰ্গৱ ক’লে: তোমাৰ বহুবিধ দীপ্তিয়ে সমগ্ৰ তমসাক অভিভূত কৰে আৰু নিশাচৰসকলৰ অভিপ্ৰেত কৌশলসমূহ ধ্বংসলৈ ঠেলি দিয়ে। তুমি ত্ৰিলোকৰ কল্যাণৰ বাবে আকাশত মণিৰ দৰে দীপ্তিমান—হে জগদীশ্বৰ, তোমাক নমস্কাৰ।
Verse 110
अष्टमूर्त्यष्टकेनेष्टं परिष्टूयेति भार्गवः । भर्गभूमिमिलन्मौलिः प्रणनाम पुनःपुनः
এইদৰে ভাৰ্গৱে অষ্টমূৰ্তিধাৰী প্ৰভু (শিৱ)ক অষ্টক-স্তোত্ৰে প্ৰেমেৰে পৰিষ্টুতি কৰি পুনঃপুনঃ প্ৰণাম কৰিলে; তেওঁৰ মস্তক দীপ্ত ভূমিত স্পৰ্শ কৰি বিনয় প্ৰকাশ কৰিলে।
Verse 120
अत्यर्कमत्यग्निं च ते तेजो व्योम्न्यतितारकम् । देदीप्यमानं भविता ग्रहाणां प्रवरो भव
তোমাৰ তেজ সূৰ্যতকৈও অধিক, অগ্নিতকৈও অধিক হওক; আকাশত তৰাবোৰকো অতিক্ৰম কৰি দীপ্ত হওক। দেদীপ্যমান হৈ তুমি গ্ৰহসমূহৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ হওৱা।
Verse 130
अगस्त्य उवाच । इत्थं सधर्मिणि कथां शुक्रलोकस्य सुव्रते । शृण्वन्नांगारकं लोकमालुलोकेऽथ स द्विजः
অগস্ত্য ক’লে: এইদৰে, হে সুৱ্ৰতে, শুক্ৰলোকৰ ধৰ্মসম্মত কাহিনী শুনি থাকোঁতে সেই দ্বিজে তেতিয়া অঙ্গাৰক (মঙ্গল) লোক দৰ্শন কৰিলে।