Adhyaya 15

Verse 1

अगस्तिरुवाच । शृणु पत्नि महाभागे लोपामुद्रे सधर्मिणि । कथा विष्णुगणाभ्यां च कथितां शिवशर्मणे

অগস্ত্য ক’লে: হে মহাভাগা পত্নী লোপামুদ্ৰা, হে ধৰ্মসঙ্গিনী, শুনা—বিষ্ণুৰ দুজন গণে শিৱশৰ্মণক যি কাহিনী কৈছিল, সেই কাহিনী।

Verse 2

शिवशर्मोवाच । अहो गणौ विचित्रेयं श्रुता चांद्रमसी कथा । उडुलोककथां ख्यातं विष्वगाख्यानकोविदौ

শিৱশৰ্মণ ক’লে: আহা, হে দুজন গণ! মই যি চাঁদ্ৰমসী কাহিনী শুনিলোঁ, ই কিমান বিচিত্ৰ! তোমালোক উডুলোকৰ খ্যাত কাহিনী ক’বলৈ নিপুণ, আখ্যানত কোবিদ।

Verse 4

गणावूचतुः । पुरा सिसृक्षतः सृष्टिं स्रष्टुरंगुष्ठपृष्ठतः । दक्षः प्रजाविनिर्माणे दक्षो जातः प्रजापतिः । षष्टिर्दुहितरस्तस्य तपोलावण्यभूषणाः । सर्वलावण्यरोहिण्यो रोहिणीप्रमुखाः शुभाः

গণাসকলে ক’লে: প্ৰাচীন কালত, যেতিয়া স্ৰষ্টাই সৃষ্টিৰ উদ্ভৱ কৰিব খুজিছিল, তেতিয়া স্ৰষ্টাৰ অঙ্গুষ্ঠৰ পিঠিৰ পৰা দক্ষ প্ৰজাপতি উদ্ভৱ হ’ল—প্ৰজা-নির্মাণত অতি নিপুণ। তেওঁৰ ষাঠি গৰাকী শুভ কন্যা আছিল, তপস্যা আৰু লাৱণ্যৰে ভূষিতা, সকলো লাৱণ্যত দীপ্ত—ৰোহিণী প্ৰমুখ শুভা।

Verse 5

ताभिस्तप्त्वा तपस्तीव्रं प्राप्य वैश्वेश्वरीं पुरीम् । आराधितो महादेवः सोमः सोमविभूपणः

তেওঁলোকে তীব্ৰ তপস্যা কৰি বৈশ্বেশ্বৰী পুৰী (কাশী) লাভ কৰিলে। তাত মহাদেৱক আৰাধনা কৰা হ’ল, আৰু সোম—চন্দ্ৰৰ ভূষণ, নক্ষত্ৰাধিপতি—কো সন্তুষ্ট কৰা হ’ল।

Verse 6

यदा तुष्टोयमीशानो दातुं वरमथाययौ । उवाच च प्रसन्नात्मा याचध्वं वरमुत्तमम्

যেতিয়া এই ঈশান সন্তুষ্ট হৈ বৰ দিবলৈ আগবাঢ়িল, তেতিয়া প্ৰসন্নচিত্তে ক’লে: “সৰ্বোত্তম বৰ প্ৰাৰ্থনা কৰা।”

Verse 7

शंभोर्वाक्यमथाकर्ण्य ऊचुस्ताश्च कुमारिकाः । यदि देयो वरोऽस्माकं वरयोग्याः स्म शंकर

শম্ভুৰ বাক্য শুনি সেই কুমাৰীকাসকলে ক’লে: “হে শংকৰ! যদি আমাক বৰ দিব লাগে, তেন্তে আমি বৰ গ্ৰহণৰ যোগ্য।”

Verse 8

भवतोपि महादेव भवतापहरो हि यः । रूपेण भवता तुल्यः स नो भर्ता भवत्विति

“হে মহাদেৱ! যিজনে আপোনাৰ গৰ্বো পৰ্যন্ত হৰণ কৰিব পাৰে, আৰু ৰূপত আপোনাৰ সমান—সেইজনেই আমাৰ স্বামী হওক; সেইজনেই আমাৰ প্ৰভু হওক।”

Verse 9

लिंगं संस्थाप्य सुमहन्नक्षत्रेश्वर संज्ञितम् । वारणायास्तटे रम्ये संगमेश्वरसन्निधौ

তেওঁলোকে ‘নক্ষত্ৰেশ্বৰ’ নামে অতি মহান লিঙ্গ স্থাপন কৰিলে, বাৰণা নদীৰ মনোৰম তীৰত, সংগমেশ্বৰৰ সান্নিধ্যত।

Verse 10

दिव्यं वर्ष सहस्रं तु पुरुषायितसंज्ञितम् । तपस्तप्तं महत्ताभिः पुरुषैरपि दुष्करम्

তাৰপিছত ‘পুৰুষায়িত’ নামে খ্যাত এক হাজাৰ দিব্য বছৰৰ বাবে তেওঁলোক মহানজনাই তপস্যা কৰিলে—এমন সাধনা মানুহৰ বাবেও অতি দুৰ্লভ।

Verse 11

ततस्तुष्टो हि विश्वेशो व्यतरद्वरमुत्तमम् । सर्वासामेकपत्नीनामकत्रे स्थिरचेतसाम्

তেতিয়া সন্তুষ্ট বিশ্বেশ্বৰ সৰ্বোত্তম বৰ দান কৰিলে—অচলচিত্তা তেওঁলোক সকলোয়ে একে পতিক একসাথে লাভ কৰিব।

Verse 12

श्री विश्वेश्वर उवाच । न क्षांतं हि तपोत्युग्रमेतदन्याभिरीदृशम् । पुराऽबलाभिस्तस्माद्वो नाम नक्षत्रमत्र वै

শ্ৰী বিশ্বেশ্বৰ ক’লে: “তোমালোকৰ দৰে আন নাৰীয়ে পূৰ্বে কেতিয়াও এনে অতি উগ্ৰ তপস্যা সহ্য কৰা নাই। সেয়ে ইয়াতেই তোমালোকৰ নাম ‘নক্ষত্ৰ’ হ’ব।”

Verse 13

पुरुषायितसंज्ञेन तप्तं यत्तपसाधुना । भवतीभिस्ततः पुंस्त्वमिच्छया वो भविष्यति

“তোমালোকেই ‘পুৰুষায়িত’ নামে তপ ধাৰ্মিকভাৱে সম্পন্ন কৰিলা; সেয়ে তোমালোকৰ নিজৰ ইচ্ছামতে তোমালোকলৈ পুংস্ত্ব আহিব।”

Verse 14

ज्योतिश्चक्रे समस्तेऽस्मिन्नग्रगण्या भविष्यथ । मेषादीनां च राशीनां योनयो यूयमुत्तमाः

এই সমগ্ৰ দিৱ্য-জ্যোতি-চক্ৰত তোমালোক অগ্ৰগণ্য বুলি গণ্য হ’বা; আৰু মেষ আদি ৰাশিসকলৰ মাজত তোমালোকেই উত্তম যোনি—উৎপত্তিৰ উৎস আৰু মাতৃ-আধাৰ—হ’বা।

Verse 15

ओषधीनां सुधायाश्च ब्राह्मणानां च यः पतिः । पतिमत्यो भवत्योपि तेन पत्या शुभाननाः

যি ঔষধি, সুধা (অমৃত) আৰু ব্ৰাহ্মণসকলৰ পতি-স্বামী, সেই শুভ পতিৰ দ্বাৰাই, হে শুভাননা, তোমালোকো পতিমতী—যথাৰ্থ ৰক্ষক আৰু সৌভাগ্যযুক্ত—হ’বা।

Verse 16

भवतीनामिदं लिंगं नक्षत्रेश्वर संज्ञितम् । पूजयित्वा नरो गंता भवतीलोकमुत्तमम्

এই লিঙ্গ তোমালোকৰেই, আৰু ‘নক্ষত্ৰেশ্বৰ’ নামে পৰিচিত। ইয়াক পূজা কৰিলে মানুহে তোমালোকৰ উত্তম লোক লাভ কৰে।

Verse 17

उपरिष्टान्मृगांकस्य लोको वस्तु भविष्यति । सर्वासां तारकाणां च मध्ये मान्या भविष्यथ

চন্দ্ৰমাৰ ওপৰতেই তোমালোকৰ বাস-লোক হ’ব; আৰু সকলো তৰাৰ মাজত, ঠিক মধ্যভাগত, তোমালোক মান্য আৰু পূজ্য হ’বা।

Verse 18

नक्षत्रपूजका ये च नक्षत्रव्रतचारिणः । ते वो लोके वसिष्यंति नक्षत्र सदृशप्रभाः

যিসকলে নক্ষত্ৰ পূজা কৰে আৰু যিসকলে নক্ষত্ৰ-ব্ৰত আচৰণ কৰে, তেওঁলোক তোমালোকৰ লোকত বাস কৰিব, নক্ষত্ৰ সদৃশ প্ৰভাৰে দীপ্ত হৈ।

Verse 19

नक्षत्रग्रहराशीनां बाधास्तेषां कदाचन । न भविष्यंति ये काश्यां नक्षत्रेश्वरवीक्षकाः

যিসকলে কাশীত নক্ষত্ৰেশ্বৰক দৰ্শন কৰে, তেওঁলোকৰ নক্ষত্ৰ, গ্ৰহ বা ৰাশিৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বাধা কেতিয়াও নহয়।

Verse 20

अगस्त्य उवाच । अतिथित्वमवाप नेत्रयोर्बुधलोकः शिवशर्मणस्त्वथ । गणयोर्भगणस्य संकथां कथयित्रो रिति विष्णुचेतसोः

অগস্ত্য ক’লে: তেতিয়া বুধলোক লাভ কৰা শিৱশৰ্মণে দুয়ো গাণক অতিথিৰূপে আদৰ কৰিলে; আৰু বিষ্ণুত স্থিৰচিত্ত সেই দুয়োয়ে তৰা-গণৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰিলে।

Verse 21

शिवशर्मोवाच । कस्य लोकोयमतुलो ब्रूतं श्रीभगवद्गणौ । पीयूषभानोरिव मे मनः प्रीणयतेतराम्

শিৱশৰ্মণে ক’লে: হে শ্ৰীভগৱানৰ পূজনীয় গাণদ্বয়, কওক—এই অতুল লোক কাৰ? অমৃতময় চন্দ্ৰৰ দৰে মোৰ মন অতিশয় আনন্দিত হৈছে।

Verse 22

गणावूचतुः । शिवशर्मञ्छृणु कथामेतां पापापहारिणीम् । स्वर्गमार्गविनोदाय तापत्रयविनाशिनीम्

দুয়ো গাণ ক’লে: হে শিৱশৰ্মণ, এই পাপহাৰিণী কথা শুনা; ই স্বৰ্গমাৰ্গত আনন্দ দিয়ে আৰু ত্ৰিতাপ বিনাশ কৰে।

Verse 23

योसौ पूर्वं महाकांतिरावाभ्यां परिवर्णितः । साम्राज्यपदमापन्नो द्विजराजस्तवाग्रतः

যি মহাতেজস্বীজনক আমি দুয়োয়ে আগতে বৰ্ণনা কৰিছিলোঁ, তেওঁ এতিয়া সাম্ৰাজ্যপদ লাভ কৰিছে; ‘দ্বিজৰাজ’ সেইজন তোমাৰ সন্মুখত থিয় হৈ আছে।

Verse 24

दक्षिणा राजसूयस्य येन त्रिभुवनं कृता । तपस्तताप योत्युग्रं पद्मानां दशतीर्दश

যিজনে ৰাজসূয় যজ্ঞৰ দক্ষিণা ত্ৰিভুৱনলৈ বিস্তাৰ কৰিলে; তেওঁ দহ দহ-হাজাৰ পদ্ম-চক্ৰসম দীঘল কাল ধৰি অতি উগ্ৰ তপস্যা কৰিলে।

Verse 25

अत्रिनेत्रसमुद्भूतः पौत्रो वै द्रुहिणस्य यः । नाथः सर्वौषधीनां च ज्योतिषां पतिरेव च

যি অত্রিৰ নেত্ৰৰ পৰা উদ্ভূত; যি দ্ৰুহিণ (ব্ৰহ্মা)ৰ নাতি; আৰু যি সকলো ঔষধিৰ নাথ, লগতে জ্যোতিষ্কসমূহৰো অধিপতি।

Verse 26

निर्मलानां कलानां च शेवधिर्यश्च गीयते । उद्यन्परोपतापं यः स्वकरैर्गलहस्तयेत्

যাক নিৰ্মল কলাসমূহৰ ভঁৰাল বুলি গোৱা হয়; আৰু যি উদয় হ’লে নিজৰ কিৰণেৰে আনৰ দাহক তাপ-যন্ত্ৰণা ধৰি নাশ কৰে।

Verse 27

मुदंकुमुदिनीनांयस्तनोति जगता सह । दिग्वधू चारु शृंगारदर्शनादर्शमंडलः

যি জগতৰ সৈতে কুমুদিনীসমূহত আনন্দ বিস্তাৰ কৰে; যাৰ মণ্ডল দিগ্‌বধূসকলৰ চাৰু শৃঙ্গাৰ দৰ্শনৰ দৰ্পণস্বৰূপ।

Verse 28

किमन्यैर्गुणसंभारैरतोपि न समं विधोः । निजोत्तमांगे सर्वज्ञः कलां यस्यावतंसयेत्

আন গুণসম্ভাৰৰ কি প্ৰয়োজন? বিধু (চন্দ্ৰ)ৰ সমান একো নাই। কিয়নো সৰ্বজ্ঞ শিৱে নিজৰ উত্তম অঙ্গে—মস্তকে—তাঁৰ কলাক অলংকাৰৰূপে অৱতংস কৰে।

Verse 29

बृहस्पतेस्स वै भार्यामैश्वर्यमदमोहितः । पुरोहितस्यापिगुरोर्भ्रातुरांगिरसस्य वै

ঐশ্বৰ্যৰ মদে মোহিত হৈ সি বৃহস্পতিৰ পত্নীক হৰণ কৰিলে—যি আছিল পুৰোহিত আৰু গুৰু, আৰু নিজৰ ভ্ৰাতা আংগিৰসৰো গুৰু।

Verse 30

जहार तरसा तारां रूपवान्रूपशालिनीम् । वार्यमाणोपि गीर्वाणैर्बहुदेवर्षिभिः पुनः

ৰূপৱান জনে তাৰাক বলপূৰ্বক হৰণ কৰিলে—সেই অতি ৰূপশালিনী—যদিও দেৱতাসকল আৰু বহু দেৱঋষিয়ে বাৰে বাৰে তাক নিবাৰণ কৰিছিল।

Verse 31

नायं कलानिधेर्दोषो द्विजराजस्य तस्य वै । हित्वा त्रिनेत्रं कामेन कस्य नो खडितं मनः

এই দোষ সঁচাকৈ সেই কলানিধি, সেই দ্বিজৰাজৰ নহয়। কামনাৰ বশে ত্ৰিনেত্ৰ শিৱকো ত্যাগ কৰা হয়—তেন্তে কাৰ মন ভাঙি বিপথে নাযায়?

Verse 32

ध्वांतमेतदभितः प्रसारियत्तच्छमाय विधिनाविनिर्मितम् । दीपभास्करकरामहौषधं नाधिपत्य तमसस्तुकिंचन

এই অন্ধকাৰ চৌদিশে বিস্তাৰিত হয়; তাক শান্ত কৰিবলৈ বিধাতাই উপায় গঢ়িছে—দীপ, সূৰ্য, চন্দ্ৰকিৰণ আৰু মহৌষধি। তথাপি অন্ধকাৰৰ কোনো সত্য আধিপত্য নাই।

Verse 33

आधिपत्यमदमोहितं हितं शंसितं स्पृशति नो हरेर्हितम् । दुर्जनविहिततीर्थमज्जनैः शुद्धधीरिव विरुद्धमानसम्

আধিপত্যৰ মদে মোহিত জনক ভাল উপদেশ, ভালকৈ কোৱা হলেও, স্পৰ্শ নকৰে; যেন হৰিৰ প্ৰিয় আৰু হিতকৰ ধৰ্মও তাৰ বোধত নপৰে। দুষ্টে গঢ়া মিছা তীৰ্থত স্নান কৰিলে যেন শুদ্ধবুদ্ধিৰ মনো বিপৰীত হয়, তেনেকৈ তাৰ হৃদয় বিকৃত হয়।

Verse 34

धिग्धिगेतदधिकर्द्धि चेष्टितं चंक्रमेक्षणविलक्षितं यतः । वीक्षते क्षणमचारुचक्षुषा घातितेन विपदःपदेन च

ধিক্ ধিক্ এই অতিধনৰ অস্থিৰ সাধনাক—ইফালে-সিফালে ঘূৰি ফুৰা আৰু চাৱনি দিয়া এই বিচিত্ৰ আচৰণক। কিয়নো অসুন্দৰ, অসংযত চকুৰ এক মুহূৰ্তৰ দৃষ্টিও, আৰু বিপদ-পথত দিয়া এক পদক্ষেপো, মানুহক দুৰ্ভাগ্যত পেলাই দিয়ে।

Verse 35

कः कामेन न निर्जितस्त्रिजगतां पुष्पायुधेनाप्यहो कः क्रोधस्यवशंगतो ननच को लोभेन संमोहितः । योषिल्लोचनभल्लभिन्नहृदयः को नाप्तवानापदं को राज्यश्रियमाप्यनांधपदवीं यातोपि सल्लोचनः

কামৰ দ্বাৰা কোনে জয় নাপালে—ফুল-অস্ত্ৰধাৰী সেই শক্তিয়ে যি ত্ৰিলোককো বশ কৰে? কোনে ক্ৰোধৰ অধীন নাহ’ল, আৰু কোনে লোভে মোহিত নাহ’ল? নাৰীৰ নয়নৰ বাণে বিদ্ধ হৃদয় কোনে আপদ নাপালে? আৰু কোনে ৰাজশ্ৰী লাভ কৰিও, চকু থাকিলেও, অন্ধতাৰ পথত নাযায়?

Verse 36

आधिपत्यकमलातिचंचला प्राप्यतां च यदिहार्जितं किल । निश्चलं सदसदुच्चकैर्हितं कार्यमार्यचरितैः सदैव तत्

আধিপত্য—কমলাসীনা লক্ষ্মীৰ দৰে—অতি চঞ্চল, যদিও ইহাত নিজ প্ৰচেষ্টাৰে লাভ কৰা হয়। সেয়ে আৰ্যজনে সদায় সেই অচঞ্চল আৰু সত্যহিতকৰ বস্তু সাধন কৰিব লাগে—উচ্চ-নীচ, সদ-অসদৰ মাজতো দৃঢ় থকা সদাচাৰ।

Verse 37

न यदांगिरसे तारां स व्यसर्जयदुल्बणः । रुद्रोथ पार्ष्णिं जग्राह गृहीत्वाजगवं धनुः

যেতিয়া সেই উগ্ৰজনে আংগিৰস (বৃহস্পতী)ক তাৰাক উভতাই দিবলৈ নাছাড়িলে, তেতিয়া ৰুদ্ৰে অজগৱ ধনু ধৰি তাৰ গোৰালিত ধৰিলে।

Verse 38

तेन ब्रह्मशिरोनाम परमास्त्रं महात्मना । उत्सृष्टं देवदेवायतेन तन्नाशितं ततः

সেই মহাত্মাই ‘ব্ৰহ্মশিৰস’ নামৰ পৰম অস্ত্ৰ দেৱদেৱৰ ওপৰত নিক্ষেপ কৰিলে; কিন্তু সেই প্ৰভুৱেই তেতিয়া তাক ধ্বংস কৰি দিলে।

Verse 39

तयोस्तद्युद्धमभवद्घोरं वै तारकामयम् । ततस्त्वकांड ब्रह्मांड भंगाद्भीतोभवद्विधिः

দুয়োৰ মাজত সেই যুদ্ধ সত্যই ভয়ংকৰ হৈ উঠিল, তাৰাৰ প্ৰসঙ্গৰে পৰিপূৰ্ণ। তেতিয়া হঠাতে ব্ৰহ্মাণ্ড-অণ্ড ভাঙি পৰিব বুলি ভয় পাই বিধাতা ব্ৰহ্মা আতংকিত হ’ল।

Verse 40

निवार्य रुद्रं समरात्संवर्तानलवर्चसम् । ददावांगिरसे तारां स्वयमेव पितामहः

সংৱৰ্ত-অগ্নিৰ দৰে দহি উঠা ৰুদ্ৰক সমৰৰ পৰা নিবাৰণ কৰি, পিতামহ ব্ৰহ্মাই নিজেই তাৰাক আঙিৰস (বৃহস্পতী)ৰ ওচৰলৈ ঘূৰাই দিলে।

Verse 41

अथांतर्गर्भमालोक्य तारां प्राह बृहस्पतिः । मदीयायां न ते योनौ गर्भो धार्यः कथंचन

তাৰা গৰ্ভৱতী হোৱা দেখি বृहস্পতিয়ে ক’লে—“মোৰ বিবাহ-শয্যাত, তোমাৰ গৰ্ভত এই গৰ্ভ কোনো মতে ধাৰণ কৰিব নালাগে।”

Verse 42

इषीकास्तंबमासाद्य गर्भं सा चोत्ससर्ज ह । जातमात्रः स भगवान्देवानामाक्षिपद्वपुः

ইষীকাৰ গুচ্ছৰ ওচৰলৈ গৈ তাই তাতেই গৰ্ভ ত্যাগ কৰিলে। জন্ম হোৱাৰ লগে লগে সেই দ্যুতিমান ভগৱানে নিজৰ ৰূপে দেৱতাসকলৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰিলে।

Verse 43

ततः संशयमापन्नास्तारामूचुः सुरोत्तमाः । सत्यं बूहि सुतः कस्य सोमस्याथ बृहस्पतेः

তাৰ পাছত সন্দেহত পৰি সুৰশ্ৰেষ্ঠসকলে তাৰাক ক’লে—“সত্য কোৱা, এই পুত্ৰ কাৰ? সোমৰ নে বृहস্পতীৰ?”

Verse 44

पृच्छमाना यदा देवै र्नाह ताराऽतिसत्रपा । तदा सा शप्तुमारब्धा कुमारेणातितेजसा

দেৱতাসকলে যেতিয়া তাইক সুধিলে, তেতিয়া তাৰা অতিশয় লজ্জাত আচ্ছন্ন হৈ উত্তৰ দিব নোৱাৰিলে। তেতিয়া অতি তেজস্বী কুমাৰ স্কন্দে তাইক শাপ দিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে।

Verse 45

तं निवार्य तदा ब्रह्मा तारां पप्रच्छ संशयम् । प्रोवाच प्रांजलिः सा तं सोमस्येति पितामहम्

তাক নিবাৰণ কৰি তেতিয়া ব্ৰহ্মাই সন্দেহ নিবারণৰ বাবে তাৰাক সুধিলে। প্ৰাঞ্জলি হৈ তাই পিতামহ ব্ৰহ্মাক ক’লে—“(এই শিশু) সোমৰ।”

Verse 46

तदा स मूर्ध्न्युपाघ्राय राजा गर्भं प्रजापतिः । बुध इत्यकरोन्नाम तस्य बालस्य धीमतः

তেতিয়া ৰাজা প্ৰজাপতিয়ে শিশুটিক মূৰ্ধ্নিত উপাঘ্ৰায় কৰি, সেই ধীমান বালকৰ নাম ‘বুধ’ ৰাখিলে।

Verse 47

ततश्च सर्वदेवेभ्यस्तेजोरूपबलाधिकः । बुधः सोमं समापृच्छय तपसे कृतनिश्चयः

তাৰ পাছত বুধ—তেজ, ৰূপ আৰু বলত সকলো দেৱতাক অতিক্ৰম কৰি—তপস্যাৰ সংকল্প কৰি সোমৰ ওচৰলৈ গৈ সুধিলে।

Verse 48

जगाम काशीं निर्वाणराशिं विश्वेशपालिताम् । तत्र लिगं प्रतिष्ठाप्य स स्वनाम्ना बुधेश्वरम्

সেয়ে কাশীলৈ গ’ল—মুক্তিৰ মহা ভাণ্ডাৰ, বিশ্বেশে যাক ৰক্ষা কৰে। তাত তেওঁ লিঙ্গ প্ৰতিষ্ঠা কৰি, নিজৰ নাম অনুসাৰে তাক ‘বুধেশ্বৰ’ বুলি নাম দিলে।

Verse 49

तपश्चचार चात्युग्रमुग्रं संशीलयन्हृदि । वर्षाणामयुतं बालो बालेंदुतिलकं शिवम्

সেই বালকে অতি উগ্ৰ, ভয়ংকৰ তপস্যা কৰিলে; হৃদয়ত চন্দ্ৰতিলকধাৰী শিৱক ধ্যান কৰি দহ হাজাৰ বছৰ ধৰি স্থিৰ থাকিল।

Verse 50

ततो विश्वपतिः श्रीमान्विश्वेशो विश्वभावनः । बुधेश्वरान्महालिंगादाविरासीन्महोदयः

তাৰ পাছত বিশ্বপতি শ্ৰীমান বিশ্বেশ—সকলৰ পালনকৰ্তা—বুধেশ্বৰ মহালিঙ্গৰ পৰা মহা তেজেৰে প্ৰকাশিত হ’ল।

Verse 51

उवाच च प्रसन्नात्मा ज्योतीरूपो महेश्वरः । वरं ब्रूहि महाबुद्धे बुधान्य विबुधोत्तमः

প্ৰসন্নচিত্ত জ্যোতিৰূপ মহেশ্বৰে ক’লে: “হে মহাবুদ্ধি বুধ, জ্ঞানীসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ, বৰ কোৱা।”

Verse 52

तवानेनाति तपसा लिंगसंशीलनेन च । प्रसन्नोस्मि महासौम्य नादेयं त्वयि विद्यते

“তোমাৰ এই অতি তপস্যা আৰু লিঙ্গৰ ভক্তিসেৱাৰ দ্বাৰা মই প্ৰসন্ন, হে মহাসৌম্য। তোমাৰ বাবে অদেয় একোৱেই নাই।”

Verse 53

इति श्रुत्वा वचः सोथ मेघगंभीर निःस्वनम् । अवग्रहपरिम्लान सस्यसंजीवनोपमम्

এই বাক্য শুনি তেওঁ তেতিয়া মেঘগম্ভীৰ ধ্বনি অনুভৱ কৰিলে—যেন খৰাত শুকাই যোৱা শস্যক পুনৰ জীৱন দিয়া বৰষুণ।

Verse 54

उन्मील्यलोचने यावत्पुरः पश्यति बालकः । तावल्लिंगे ददर्शाथ त्र्यंबकं शशिशेखरम्

যিমানেই শিশুৱে চকু মেলি আগফালে চালে, তেতিয়াই সি লিঙ্গৰ ভিতৰত ত্ৰ্যম্বক—তিনিনেত্ৰধাৰী শিৱক, চন্দ্ৰকলাধাৰী ৰূপে, দৰ্শন কৰিলে।

Verse 55

बुध उवाच । नमः पूतात्मने तुभ्यं ज्योतीरूप नमोस्तु ते । विश्वरूप नमस्तुभ्यं रूपातीताय ते नमः

বুধে ক’লে: হে পৱিত্ৰ আত্মা, তোমাক নমস্কাৰ; হে জ্যোতি-স্বরূপ, তোমাক নমস্কাৰ। হে বিশ্ব-ৰূপ, তোমাক নমস্কাৰ; হে ৰূপাতীত, তোমাক নমস্কাৰ।

Verse 56

नमः सर्वार्ति नाशाय प्रणतानां शिवात्मने । सर्वज्ञाय नमस्तुभ्यं सर्वकर्त्रे नमोस्तु ते

হে সকলো দুখ নাশকৰ, শৰণাগতসকলৰ শিৱ-স্বৰূপ প্ৰভু, তোমাক নমস্কাৰ। হে সৰ্বজ্ঞ, তোমাক নমস্কাৰ; হে সৰ্বকৰ্তা, তোমাক নমস্কাৰ।

Verse 57

कृपालवे नमस्तुभ्यं भक्तिगम्याय ते नमः । फलदात्रे च तपसां तपोरूपाय ते नमः

হে কৃপালু, তোমাক নমস্কাৰ; হে ভক্তিৰে লাভ্য, তোমাক নমস্কাৰ। হে তপস্যাৰ ফলদাতা, তোমাক নমস্কাৰ; হে তপ-স্বৰূপ, তোমাক নমস্কাৰ।

Verse 58

शंभो शिवशिवाकांत शांतश्री कंठशूलभृत् । शशिशेखरशर्वेश शंकरेश्वर धूर्जटे

হে শম্ভো, হে শিৱ—শিৱাৰ প্ৰিয়! হে শান্ত-শ্ৰীমন্ত, কণ্ঠত ত্ৰিশূলধাৰী! হে শশিশেখৰ সৰ্বেশ, হে শংকৰেশ্বৰ, হে ধূৰ্জটে!

Verse 59

पिनाकपाणे गिरिश शितिकंठ सदाशिव । महादेव नमस्तुभ्यं देवदेव नमोस्तु ते

হে পিনাকধাৰী, হে গিৰিশ, হে নীলকণ্ঠ সদাশিৱ! হে মহাদেৱ, তোমাক নমস্কাৰ; হে দেৱদেৱ, তোমালৈ নমো নমঃ।

Verse 60

स्तुतिकर्तुं न जानामि स्तुतिप्रिय महेश्वर । तव पादांबुजद्वंद्वे निर्द्वंद्वा भक्तिरस्तु मे

হে স্তুতিপ্ৰিয় মহেশ্বৰ, মই যোগ্য স্তৱ কৰিব নাজানো। তথাপি তোমাৰ পদ্মচৰণযুগলত মোৰ নিৰ্দ্বন্দ্ব, অচল ভক্তি স্থিৰ হওক।

Verse 61

अयमेव वरो नाथ प्रसन्नोसि यदीश्वर । नान्यं वरं वृणे त्वत्तः करुणामृतवारिधे

হে নাথ, এইয়েই মোৰ বৰ: হে ঈশ্বৰ, যদি তুমি প্ৰসন্ন হওঁ, তেন্তে তোমাৰ পৰা আন কোনো বৰ নাখোজোঁ—হে কৰুণামৃতৰ সাগৰ।

Verse 62

ततः प्राह महेशानस्तत्स्तुत्या परितोषितः । रौहिणेय महाभाग सौम्यसौम्यवचोनिधे

তেতিয়া মহেশান সেই স্তৱত সন্তুষ্ট হৈ ক’লে: “হে ৰৌহিণেয়, মহাভাগ! হে সৌম্য, মধুৰ বাক্যৰ নিধি!”

Verse 63

नक्षत्रलोकादुपरि तव लोको भविष्यति । मध्ये सर्वग्रहाणां च सपर्यां लप्स्यसे पराम्

“নক্ষত্ৰলোকৰ ওপৰত তোমাৰ নিজস্ব লোক হ’ব; আৰু সকলো গ্ৰহৰ মাজত তুমি পৰম সন্মান আৰু পূজা লাভ কৰিবা।”

Verse 64

त्वयेदं स्थापितं लिंगं सर्वेषां बुद्धिदायकम् । दुर्बुद्धिहरणं सौम्य त्वल्लोकवसतिप्रदम्

হে সৌম্য! তোমাৰ দ্বাৰাই এই লিঙ্গ স্থাপিত হৈছে; ই সকলোকে বুদ্ধি দান কৰে। ই কুবুদ্ধি হৰণ কৰে আৰু তোমাৰ নিজ লোকত বাস প্ৰদান কৰে।

Verse 65

इत्युक्त्वा भगवाञ्छंभुस्तत्रैवांतरधीयत । बुधः स्वर्लोकमगमद्देवदेवप्रसादतः

এইদৰে কৈ ভগৱান শম্ভু তাতেই অন্তৰ্ধান হ’ল। আৰু দেৱদেৱৰ কৃপাৰে বুধ স্বৰ্গলোকলৈ গ’ল।

Verse 66

गणावूचतुः । काश्यां बुधेश्वरसमर्चनलब्धबुद्धिः संसारसिंधुमधिगम्य नरो ह्यगाधम् । मज्जेन्न सज्जनविलोचन चंद्रकांतिः कांताननस्त्वधिवसेच्च बुधेऽत्र लोके

গণাসকলে ক’লে: কাশীত বুধেশ্বৰক সমাৰ্চনা কৰি যাৰ জাগ্ৰত বুদ্ধি লাভ হয়, সি সংসাৰ-সিন্ধুৰ অগাধ গহ্বৰত কেতিয়াও ডুব নাযায়। সজ্জনৰ নয়নলৈ চন্দ্ৰকান্তিৰ দৰে দীপ্ত, সুন্দৰ-মুখ, সি ইয়াত বুধৰ লোকত বাস কৰে।

Verse 67

चंद्रेश्वरात्पूर्वभागे दृष्ट्वा लिंगं बुधेश्वरम् । न बुद्ध्या हीयते जंतुरंतकालेपि जातुचित्

চন্দ্ৰেশ্বৰাৰ পূৰ্বভাগত বুধেশ্বৰ নামৰ লিঙ্গ দৰ্শন কৰিলে, কোনো জীৱ কেতিয়াও বুদ্ধিহীন নহয়—অন্তকালতো নহয়।

Verse 68

गणौ यावत्कथामित्थं चक्राते बुधलोकगाम् । तावद्विमानं संप्राप्तं शुक्रलोकमनुत्तमम्

দুয়ো গণা বুধলোকগামী এই কাহিনী এইদৰে বৰ্ণনা কৰি থাকোঁতেই, সেই সময়তে শুক্ৰৰ অনুত্তম লোকৰ পৰা অহা এক দিৱ্য বিমান উপস্থিত হ’ল।