Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 43

Devanagari script

जीवितं चैव तत्सैन्यं जातं क्षिप्तेषु रोमसु । दिशः प्रसन्नाः संजाताः शांता दिग्जनितस्वनाः

Transliteration

jīvitaṃ caiva tatsainyaṃ jātaṃ kṣipteṣu romasu | diśaḥ prasannāḥ saṃjātāḥ śāṃtā digjanitasvanāḥ

Translation

আৰু ৰোম (চুলি) নিক্ষেপ কৰা মাত্ৰেই সেই সৈন্য পুনৰ জীৱিত হ’ল। দিশাসমূহ প্ৰসন্ন আৰু নিৰ্মল হ’ল, আৰু চতুৰ্দিশৰ পৰা উঠা কোলাহল শান্ত হৈ পৰিল।

Word by Word

• जीवितम्: life; (came to) life
• जीवितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जीवित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc.), एकवचन; अत्र प्रथमा (predicate)

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-अव्यय (emphatic particle)

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (qualifying ‘सैन्यम्’)

• सैन्यम्: army
• सैन्यम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सैन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अत्र प्रथमा (with ‘जातम्’)

• जातम्: became
• जातम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु) + जात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (Past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘became/was’

• क्षिप्तेषु: when/where (they were) thrown
• क्षिप्तेषु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: क्षिप् (धातु) + क्षिप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), बहुवचन; विशेषणम् (qualifying ‘रोमसु’)

• रोमसु: in the hairs
• रोमसु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रोमन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), बहुवचन

• दिशः: directions
• दिशः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दिश् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), बहुवचन

• प्रसन्नाः: clear/pleased
• प्रसन्नाः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रसन्न (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (qualifying ‘दिशः’)

• संजाताः: became
• संजाताः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्+जन् (धातु) + संजात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; ‘became’

• शान्ताः: calm
• शान्ताः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शान्त (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (qualifying ‘दिशः’)

• दिग्जनितस्वनाः: whose sounds arose in the directions
• दिग्जनितस्वनाः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दिक् (प्रातिपदिक) + जनित (कृदन्त-प्रातिपदिक) + स्वन (प्रातिपदिक)
• Form: बहुपद-तत्पुरुषः (दिशि जनितः स्वनः यस्याः/येषाम्), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (qualifying ‘दिशः’)

Speaker

Vyāsa (continuing narration)

Skanda Dialogue

Listener: Bhūpa (king)

Visual Art Cues

Scene: A battlefield or camp where fallen soldiers revive as hairs are cast away; the sky clears, the four quarters brighten, and the earlier roaring tumult fades into stillness.

Characters & Entities

• Army (Sainya)
• Directions/quarters (Diśaḥ)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When dharma is re-established and śānti is performed, disorder subsides and life-supporting harmony returns.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The event unfolds in Dharmāraṇya; the holy atmosphere is shown through the pacification of the quarters.

What ritualistic prescription is mentioned?

Not a formal rite, but a śānti-act is implied in the sequence leading to pacification and restoration.