Adhyaya 20

Verse 1

व्यास उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि शिवतीर्थमनुत्तमम् । यत्रासौ शंकरो देवः पुनर्जन्मधरोऽभवत्

ব্যাসে ক’লে: এতিয়া মই অনুত্তম শিৱ-তীৰ্থৰ বৰ্ণনা কৰিম, য’ত সেই দেৱ শংকৰ স্বয়ং পুনৰ জন্মধাৰী হৈছিল।

Verse 2

कीलितो देवदेवेशः शंकरश्च त्रिलोचनः । गिरिजया महाभाग पातितो भूमिमंडले

দেৱদেৱেশ ত্ৰিনয়ন শংকৰক বেঁধি বশ কৰা হ’ল; আৰু হে মহাভাগ, গিৰিজাই তেওঁক ভূমিমণ্ডলত পেলাই দিলে।

Verse 3

छलितो मुह्यमानस्तु दिवारात्रिं न वेत्ति च । पुंस्त्रीनपुंसकाश्चैव जडीभूतस्त्रिलोचनः

ছলিত আৰু মোহগ্ৰস্ত হৈ তেওঁ দিন-ৰাতিৰ ভেদ নাজানিলে; আৰু জড়ীভূত ত্ৰিনয়নে পুৰুষ-স্ত্ৰী বা নপুংসকৰো ভেদ কৰিব নোৱাৰিলে।

Verse 4

कल्पांतमिव संजातं तदा तस्मिंश्च कीलिते । पार्वत्या सहसा तस्य कृत कीलनकं तदा

এইদৰে তেওঁক স্থবিৰ কৰি থোৱা সময়ত যেন যুগান্ত উপস্থিত হ’ল বুলি লাগিল; তেতিয়া পাৰ্বতীয়ে হঠাতে তেওঁৰ ওপৰত সেই ‘কীলন’ কাৰ্য সম্পন্ন কৰিলে।

Verse 5

युधिष्ठिर उवाच । एतदाश्चर्यमतुलं वचनं यत्त्वयोदितम् । यो गुरुः सर्वदेवानां योगिनां चैव सर्वदा

যুধিষ্ঠিৰে ক’লে: তোমাৰ কোৱা এই বাক্য অতি আশ্চৰ্য আৰু অতুলনীয়—যি সদায় সকলো দেৱতা আৰু যোগীসকলৰ গুৰু (সেয়ো এনেদৰে প্ৰভাৱিত হ’ব পাৰে)।

Verse 6

पार्वत्या कीलितः कस्मा न्नष्टवृत्तिः शिवः कथम् । कारणं कथ्यतां तत्र परं कौतूहलं हि मे

পাৰ্বতীয়ে শিৱক কিয় স্থবিৰ কৰি দিলে, আৰু তেওঁ কেনেকৈ নিজৰ স্বাভাৱিক চেতনা হেৰুৱালে? তাৰ কাৰণ কওক; মোৰ কৌতূহল অতি মহান।

Verse 7

व्यास उवाच । मन्त्रौघा विविधा राजञ्छंकरेण प्रकाशिताः । पार्वत्यग्रे महाराज अथर्वणोपवेदजाः

ব্যাসে ক’লে: হে ৰাজন, শংকৰে—হে মহাৰাজ—পাৰ্বতীৰ সম্মুখত অথৰ্বণ উপবেদজাত নানা ধৰণৰ মন্ত্ৰ-প্ৰবাহ প্ৰকাশ কৰিলে।

Verse 9

बीजान्युद्धृत्य वै ताभ्यो माला चैकवृता कृता । शंभुना कथिता चैव पार्वत्यग्रे नृपोत्तम

হে নৃপোত্তম, সিহঁতৰ পৰা বীজাক্ষৰ উদ্ধাৰ কৰি একসূত্ৰীয়া মালা (মন্ত্ৰ-সূত্ৰ) ৰচনা কৰা হ’ল; আৰু শম্ভুৱে পাৰ্বতীৰ সম্মুখত সেয়া উপদেশ দিলে।

Verse 10

तैश्चैव अष्टा भवति मंत्रोद्धारः कृतस्तु सा । साधयेत्सा महादुष्टा शाकिनी प्रमदानघे

সেই বীজসমূহৰ দ্বাৰাই অষ্টবিধ মন্ত্ৰোদ্ধাৰ সম্পন্ন হ’ল। হে অনঘে, সেই অতি দুষ্ট শাকিনী তাক সাধন (বশীকৰণ) কৰিবলৈ উদ্যত হ’ল।

Verse 11

श्रीपार्वत्युवाच । प्रकाशितास्त्वया नाथ भेदा ह्येते षडेव हि । षड्विधाः शक्तयो नाथ अगम्यायोगमालिनीः । षड्विधोक्तं त्वयैकेन कूटात्कृतं वदस्व माम्

শ্ৰী পাৰ্বতীয়ে ক’লে: হে নাথ, আপুনি ইতিমধ্যে এই ভেদসমূহ প্ৰকাশ কৰিলে—সঁচাকৈয়ে এইবোৰ ছয়। হে প্ৰভু, শক্তিসমূহ ছয়বিধ, বুজিবলৈ দুঃসাধ্য আৰু যোগ-মালাৰে বিভূষিত। যিহেতু এই ছয়বিধ তত্ত্ব আপুনিয়েই একাই ক’লে, ‘কূট’ (গুপ্ত গুচ্ছ/গঠন)ৰ পৰা ই কেনেকৈ গঠিত হয়, মোক কৃপা কৰি কওক।

Verse 12

श्रीमहादेव उवाच । अप्रकाशो महादेवि देवासुरैस्तु मानवैः

শ্ৰী মহাদেৱে ক’লে: হে মহাদেৱী, এই বিষয় সহজে প্ৰকাশযোগ্য নহয়; দেৱ, অসুৰ আৰু মানুহৰ আগত ই অপ্রকাশিতেই থাকে।

Verse 13

पार्वत्युवाच । नमस्ते सर्वरूपाय नमस्ते वृषभध्वज । जटिलेश नमस्तुभ्यं नीलकण्ठ नमोस्तुते

পাৰ্বতীয়ে ক’লে: সকলো ৰূপধাৰী আপোনাক নমস্কাৰ; হে বৃষভধ্বজ, আপোনাক নমস্কাৰ। হে জটিলেশ, আপোনাক নমস্কাৰ; হে নীলকণ্ঠ, আপোনালৈ প্ৰণাম।

Verse 14

कृपासिंधो नमस्तुभ्यं नमस्ते कालरूपिणे । एतैश्च बहुभिर्वाक्यैः कोमलैः करुणानिधिम्

হে কৃপাসিন্ধু, আপোনাক নমস্কাৰ; হে কালৰূপিণে, আপোনাক নমস্কাৰ। এই বহু কোমল বাক্যৰে তেওঁ কৰুণানিধিৰ স্তৱনা কৰিলে।

Verse 15

तोषयित्वाद्रितनया दण्डवत्प्रणिपत्य च । जग्राह पादयुगलं तां प्रोवाच दयापरः

অদ্ৰিতনয়াই তেওঁক সন্তুষ্ট কৰি দণ্ডৱৎ প্ৰণিপাত কৰিলে; আৰু তেওঁৰ যুগল চৰণ ধৰি থাকিল। তেতিয়া দয়াপৰ প্ৰভুৱে তাইক ক’লে।

Verse 16

किमर्थं स्तूयसे भद्रे याच्यतां मनसीप्सितम्

হে ভদ্ৰে, তুমি মোক কিয় এনেদৰে স্তৱ কৰিছা? তোমাৰ মনৰ ইচ্ছিত বস্তুটো প্ৰাৰ্থনা কৰা।

Verse 17

पार्वत्युवाच । समाहारं च सध्यानं कथयस्व सविस्तरम् । असंदेहमशेषं च यद्यहं वल्लभा तव

পাৰ্বতীয়ে ক’লে: সমাহাৰ আৰু তাৰ সৈতে ধ্যান—সকলো বিস্তাৰে মোক কোৱা। যদি মই সঁচাকৈ তোমাৰ প্ৰিয়া হওঁ, তেন্তে সন্দেহ নথকাকৈ সম্পূৰ্ণকৈ ব্যাখ্যা কৰা।

Verse 19

मायाबीजं तु सर्वेषां कूटानां हि वरानने । सर्वेषां मध्यमो वर्णो बिंदुना दादिशोभितः

হে সুন্দৰ-মুখী, সকলো কূটৰ বাবে ‘মায়া-বীজ’ নিশ্চয়েই আছে। সকলোতে মধ্যৱৰ্তী বৰ্ণটি বিন্দুৰে অলংকৃত হৈ দীপ্ত হয়।

Verse 20

वह्निबीजं सवातं च कूर्मबीजसमन्वितम् । आदित्यप्रभवं बीजं शक्तिबीजोद्भवं सदा

অগ্নি-বীজ বায়ু-তত্ত্বৰ সৈতে কূৰ্ম-বীজেৰে সংযুক্ত হয়। সূৰ্যপ্ৰভৱ বীজ সদায় শক্তি-বীজৰ পৰা উদ্ভূত হৈ প্ৰকাশ পায়।

Verse 21

एतत्कूटं चाद्यबीजं द्वितीयं च विभोर्मतम् । तृतीयं चाग्निबीजं तु संयुक्तं बिंदुनेंदुना

এই কূটটিই প্ৰথম বীজ; দ্বিতীয়টো বিভুৰ (প্ৰভুৰ) মত বুলি ধৰা হয়। তৃতীয়টো অগ্নি-বীজ, যি বিন্দু আৰু চন্দ্ৰ-চিহ্নেৰে সংযুক্ত।

Verse 22

चतुर्थं युक्तं शेषेण ब्रह्मबीजमृषिस्तथा । पंचमं कालबीजं च षष्ठं पार्थिव बीजकम्

চতুৰ্থ অংগটো অৱশিষ্ট অক্ষৰৰ সৈতে সংযুক্ত কৰিব লাগে; ব্ৰহ্ম-বীজৰ সৈতে ঋষিৰ নামো তদ্ৰূপে উচ্চাৰণ কৰিব লাগে। পঞ্চমটো কাল-বীজ, আৰু ষষ্ঠটো পাৰ্থিৱ, পৃথিৱী-বীজ।

Verse 23

सप्तमे चाष्टमे बाह्यं नृसिंहेन समन्वितम् । नवमे द्वितीयमेकं च दशमे चाष्टकूटकम्

সপ্তম আৰু অষ্টমত বাহ্য অংশ গ্ৰহণ কৰিব লাগে, নৃসিংহৰ সৈতে সংযুক্ত কৰি। নবমত দ্বিতীয় তত্ত্বটো একেলগে একাই ল’ব লাগে; আৰু দশমত অষ্ট-কূটক, অৰ্থাৎ আঠভাগীয়া কূট-সমূহ থাকে।

Verse 24

विपरीतं तयोर्बीजं रुद्राक्षे वर चारिणि । चतुर्दशे चतुर्थ्यर्थं पृथ्वीबीजेन संयुतम्

হে ৰুদ্ৰাক্ষধাৰী বৰ তপস্বিনী, সেই দুয়োৰ বীজ উলটা ক্ৰমে গ্ৰহণ কৰিব লাগে। চতুৰ্দশ অংগত, চতুৰ্থ কাৰ্যৰ উদ্দেশ্যে, তাক পৃথিৱী-বীজৰ সৈতে সংযুক্ত কৰিব লাগে।

Verse 25

कूटाः शेषाक्षराः केचिद्रक्षिता मेनकात्मजे । सा पपात यदोर्व्यां हि शिवपत्नी तदा नृप

হে মেনকাৰ কন্যা, কিছুমান অৱশিষ্ট অক্ষৰ ‘কূট’ ৰূপে সংৰক্ষিত কৰি ৰখা হৈছিল। তেতিয়াই, হে নৃপ, শিৱ-পত্নী পৃথিৱীত পতিত হ’ল।

Verse 26

रामेणाश्वासिता तत्र प्रहसंस्त्रिपुरांतकः । भद्रे यस्मात्त्वया पन्नं जंवशक्तिर्भविष्यति

তাত ৰামে আশ্বাস দিয়া ত্ৰিপুৰান্তক (শিৱ) হাঁহি উঠি ক’লে— “হে ভদ্ৰে, যিহেতু তুমি ইহা লাভ কৰিলা, ‘জংৱ’ নামৰ শক্তি তোমাৰ বাবে উদ্ভৱ হ’ব।”

Verse 27

मारणे मोहने वश्ये आकर्षणे च क्षोभणे । यंयं कामयते नूनं ततत्सिद्धिर्भविष्यति

মাৰণ, মোহন, বশ্যকৰণ, আকর্ষণ আৰু ক্ষোভন—যি যি উদ্দেশ্য কোনোবাই নিশ্চয় কামনা কৰে, সেই সেই অনুৰূপ সিদ্ধি নিশ্চয়েই লাভ হ’ব।

Verse 28

इति श्रुत्वा तदा देवी दुष्टचित्ता शुचिस्मिता । कूटशेषास्ततो वीराः प्रोक्तास्तस्यै तु शंभु ना

এই কথা শুনি দেৱী—অন্তৰে দুষ্ট ভাব, তথাপি শুচি হাসি—তেতিয়া শম্ভুৱে তাইক ‘কূট’ৰ অৱশিষ্ট গোপন অংশসমূহো বৰ্ণনা কৰি ক’লে।

Verse 29

उवाच च कृपासिंधुः साधयस्व यथाविधि । कैलासात्तु हरस्तत्र धर्मारण्यं गतो भृशम्

তাৰ পাছত কৃপাসিন্ধুৱে ক’লে, “বিধি অনুসাৰে সাধন কৰ।” তেতিয়া কৈলাসৰ পৰা হৰ (শিৱ) প্ৰস্থান কৰি গভীৰ উদ্যমে ধৰ্মাৰণ্যলৈ গ’ল।

Verse 30

ज्ञात्वा देवी ययौ तत्र यत्रासौ वृषभध्वजः । तत्क्षणात्पतितो भूमौ धर्मारण्ये नृपोत्तम

এই কথা জানি দেৱী তাত গ’ল য’ত সেই বৃষভধ্বজ প্ৰভু (শিৱ) আছিল। সেই ক্ষণতেই ধৰ্মাৰণ্যত তেওঁ ভূমিত পতিত হ’ল, হে শ্ৰেষ্ঠ নৃপ।

Verse 31

मुंडमाला च कौपीनं कपालं ब्रह्मणस्तु वै

আৰু (তাত) মুণ্ডমালা, কৌপীন (লেংটি) আৰু কপাল-পাত্ৰ আছিল—নিশ্চয়েই ব্ৰহ্মাৰ।

Verse 32

गता गणाश्च सर्वत्र भूतप्रेता दिशो दश । विसंज्ञं च स्वमात्मानं ज्ञात्वा देवो महेश्वरः

যেতিয়া গণাসকল সকলো ঠাইলৈ ছিটকি গ’ল আৰু ভূত-প্ৰেত তথা প্ৰেতাত্মাৰ দল দহো দিশে বিস্তাৰিত হ’ল, তেতিয়া দেৱ মহেশ্বৰে বুজিলে যে তেওঁৰ নিজৰ আত্মসত্তা অচেতন হৈ পৰিছে।

Verse 33

स्वेदजास्तु समुत्पन्ना गणाः कूटादयस्तथा । पंचकूटान्समुत्पाद्य तस्मात्तदाधमूलिने

ঘামৰ পৰা জন্ম লোৱা গণাসকল—কূট আদি—উৎপন্ন হ’ল; আৰু সেই উৎসৰ পৰা পাঁচ ‘কূট’ সৃষ্টি কৰি, সিহঁত সেই একে মূল আৰু আদিতেই প্ৰতিষ্ঠিত হ’ল।

Verse 34

साधकास्ते महाराज जपहोमपरायणाः । प्रेतासनास्तु ते सर्वे कालकूटोपरि स्थिताः

হে মহাৰাজ, সেই সাধকসকল জপ আৰু হোমত পৰায়ণ আছিল। তেওঁলোক সকলোৱে প্ৰেতৰ ওপৰত আসন লৈ কালকূটৰ ওপৰত অৱস্থিত আছিল।

Verse 35

कथयंति स्वमात्मानं येन मोक्षः पिनाकिनः । ततः कष्टसमाविष्टा गौरी वह्निभयातुरा

তেওঁলোকে নিজৰ অন্তৰস্থিত অৱস্থা বৰ্ণনা কৰিছিল, যাৰ দ্বাৰা পিনাকধাৰী প্ৰভুৱে মোক্ষ দান কৰে। তেতিয়া গৌৰী কষ্টে আচ্ছন্ন হৈ অগ্নিভয়ত ব্যাকুল হ’ল।

Verse 36

सभाजितः शिवस्तैश्च गौरी ह्रीणा त्वधोमुखी । तपस्तेपे च तत्रस्था शंकरादेशकारिणी

তেওঁলোকে শিৱক সন্মান জনালে; আৰু গৌৰী লাজত অধোমুখী হৈ, তাতেই তপস্যা কৰিলে—সেই স্থানত স্থিত হৈ শংকৰৰ আদেশ পালন কৰিলে।

Verse 37

पंचाग्निसेवनं कृत्वा धूम्रपानमधोमुखी । कूटाक्षरैः स्तुतस्तैस्तु तोषितो वृषभध्वजः

পঞ্চাগ্নি-সেৱন ব্ৰত সম্পন্ন কৰি, অধোমুখে ধোঁৱা পান কৰিলে। কূটাক্ষৰযুক্ত স্তৱে তেওঁ বন্দনা কৰিলে; সেই স্তৱসমূহে বৃষভধ্বজ মহাদেৱ সন্তুষ্ট হ’ল।

Verse 38

धराक्षेत्रमिदं राजन्पापघ्नं सर्वकामदम् । देवमज्जनकं शुभ्रं स्थानकेऽस्मिन्विराजते

হে ৰাজন, এই ধৰাক্ষেত্ৰ পাপনাশক আৰু সকলো কামনা পূৰণকাৰী। এই দীপ্ত স্থানত শুদ্ধ ‘দেৱ-মজ্জন’—দেৱতাসকলৰ পবিত্ৰ স্নান-তীৰ্থ—বিৰাজমান।

Verse 39

आश्विने कृष्णपक्षे च चतुर्दश्या दिने नृप । तत्र स्नात्वा च पीत्वा च सर्वपापैः प्रमुच्यते

হে নৃপ, আশ্বিন মাহৰ কৃষ্ণপক্ষৰ চতুৰ্দশী তিথিত তাত স্নান কৰি আৰু সেই জল পান কৰিলে মানুহ সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 40

पूजयित्वा च देवेशमुपोष्य च विधानतः । शाकिनी डाकिनी चैव वेतालाः पितरो ग्रहाः

আৰু দেৱেশ্বৰক পূজা কৰি, বিধি অনুসাৰে উপবাস পালন কৰিলে—শাকিনী, ডাকিনী, বেতাল, পিতৃগণ আৰু গ্ৰহশক্তিসমূহ (শান্ত হৈ) কষ্ট নিদিয়ে।

Verse 41

ग्रहा धिष्ण्या न पीड्यंते सत्यंसत्यं वरानने । सांगं रुद्रजपं तत्र कृत्वा पापैः प्रमुच्यते

গ্ৰহ আৰু সিহঁতৰ ধিষ্ণ্য কষ্ট নিদিয়ে—সত্য, সত্য, হে সুৱদনীয়া। তাত সাঙ্গ (অঙ্গ-সহিত) ৰুদ্ৰ-জপ কৰি মানুহ পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 42

नश्यंति त्रिविधा रोगाः सत्यंसत्यं च भूपते । एतत्सर्वं मया ख्यातं देवमज्जनकं शृणु

সত্যং সত্যং, হে ভূপতে, ত্ৰিবিধ ৰোগ নশ্যন্তি। এই সকলো মই প্ৰকাশ কৰিলোঁ; এতিয়া দেৱ-মজ্জানক (পবিত্ৰ স্নান-বিধি/তীৰ্থ)ৰ কাহিনী শুনা।

Verse 43

अश्वमेधसहस्रैस्तु कृतैस्तु भूरिदक्षिणैः । तत्फलं समवाप्नोति श्रोता श्रावयिता नरः

ভূৰিদক্ষিণাসহ সহস্ৰ অশ্বমেধ যজ্ঞ সম্পন্ন কৰাৰ যি ফল, সেই ফলেই শ্ৰোতা আৰু শ্ৰাৱয়িতা নৰ লাভ কৰে।

Verse 44

अपुत्रो लभते पुत्रान्निर्धनो धनमाप्नुयात् । आयुरारोग्यमैश्वर्यं लभते नात्र संशयः

অপুত্ৰে পুত্ৰ লাভ কৰে; নিৰ্ধনে ধন পায়। আয়ু, আৰোগ্য আৰু ঐশ্বৰ্য লাভ হয়—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 45

मनोवाक्कायजनितं पातकं त्रिविधं च यत् । तत्सर्वं नाशमायाति स्मरणात्कीर्तनान्नृप

হে নৃপ, মন, বাক্য আৰু কায়াৰ পৰা উৎপন্ন ত্ৰিবিধ পাপ—স্মৰণ আৰু কীৰ্তনৰ দ্বাৰা সৰ্বাংশে নাশ হয়।

Verse 46

धन्यं यशस्यमायुष्यं सुखसंतानदायकम् । माहात्म्यं शृणुयाद्वत्स सर्वसौख्यान्वितो भवेत्

এই মাহাত্ম্য ধন্য, যশদায়ক, আয়ুবর্ধক আৰু সুখী সন্তান-পরম্পৰা দানকাৰী। হে বৎস, যিয়ে ইয়াক শুনে সি সকলো সুখেৰে সমন্বিত হয়।

Verse 47

सर्वतीर्थेषु यत्पुण्यं सर्वदानेषु यत्फलम् । सर्वयज्ञैश्च यत्पुण्यं जायते श्रवणान्नृप

হে ৰাজন! সকলো তীৰ্থৰ যি পুণ্য, সকলো দানৰ যি ফল, আৰু সকলো যজ্ঞৰ যি পুণ্য—সেই সকলো এই শ্ৰৱণৰ দ্বাৰাই জন্মে।