Adhyaya 8
অধ্যায় ৮ত সূতে শিৱতত্ত্বৰ উপদেশ দিয়ে কয়—শিৱ নিত্য, শান্ত আৰু কল্পনাতীত বুলি যি জানে, সি পৰম পদ লাভ কৰে; আৰু ইন্দ্ৰিয়বিষয়ত আসক্ত লোকেও কৰ্মময় পূজাৰ সুলভ অনুশাসনেৰে ক্ৰমে উন্নতি কৰিব পাৰে। তাৰ পাছত সোমবাৰে উপবাস, শুচিতা, সংযম আৰু বিধিপূৰ্বক শিৱপূজাক ভোগসিদ্ধি আৰু অপৱৰ্গ—দুয়োটাৰেই নিশ্চিত উপায় বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে। আৰ্যাৱর্তত ৰজা চিত্ৰৱৰ্মনৰ কন্যা সীমন্তিনীক জ্যোতিষী-ব্ৰাহ্মণে প্ৰশংসা কৰে, কিন্তু চৌদ্দ বছৰত বৈধব্যযোগ আছে বুলি আন এক ভবিষ্যদ্বাণী শুনা যায়। প্ৰতিকাৰৰ বাবে তাই যাজ্ঞবল্ক্যৰ পত্নী মৈত্ৰেয়ীৰ শৰণ লয়; মৈত্ৰেয়ীয়ে সোমবাৰে শিৱ-গৌৰীপূজা, দান আৰু ব্ৰাহ্মণভোজনৰ বিধান দিয়ে আৰু অভিষেক, গন্ধ, মাল্য, ধূপ, দীপ, নৈবেদ্য, তাম্বূল, নমস্কাৰ, জপ, হোম আদি উপচাৰৰ ফল ব্যাখ্যা কৰে। পিছত যমুনাত স্বামী চন্দ্ৰাঙ্গদ হেৰাই যোৱা বুলি দুখ আহিলেও সীমন্তিনী ব্ৰত ত্যাগ নকৰে। একে সময়তে ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা আৰু চন্দ্ৰাঙ্গদ তক্ষক নাগৰ লোকত জীৱিত থকাৰ ঘটনা প্ৰকাশ পায়; সি নিজৰ শৈৱভক্তি স্পষ্টকৈ ক’লে তক্ষক প্ৰসন্ন হৈ সহায় কৰে আৰু তাক উভতাই পঠায়। এইদৰে ভয়ংকৰ বিপদতো শিৱভক্তি ৰক্ষা কৰে বুলি দেখুৱাই, সোমবাৰ-ব্ৰতৰ মাহাত্ম্য আগলৈ অধিক বৰ্ণনা হ’ব বুলি সূচাই অধ্যায় শেষ হয়।
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । नित्यानंदमयं शांतं निर्विकल्पं निरामयम् । शिवतत्त्वमनाद्यंतं ये विदुस्ते परं गताः
সূতে ক’লে: যিসকলে শিৱ-তত্ত্বক সত্যকৈ জানে—নিত্য আনন্দময়, শান্ত, নিৰ্বিকল্প, নিৰাময়, অনাদি-অনন্ত—তেওঁলোকেই পৰম গতি লাভ কৰে।
Verse 2
विरक्ताः कामभोगेभ्यो ये प्रकुर्वंत्यहैतुकीम् । भक्तिं परां शिवे धीरास्तेषां मुक्तिर्न संसृतिः
যিসকলে কামভোগৰ পৰা বৈৰাগ্য ধৰে আৰু ধীৰচিত্তে শিৱত অহৈতুকী, পৰম ভক্তি সাধে—তেওঁলোকৰ মুক্তি হয়, সংসাৰত পুনৰাগমন নহয়।
Verse 3
विषयानभिसंधाय ये कुर्वंति शिवे रतिम् । विषयैर्नाभिभूयंते भुंजानास्तत्फलान्यपि
যিসকলে বিষয়ৰ অভিসন্ধি নকৰাকৈ শিৱত ৰতি স্থাপন কৰে, তেওঁলোক ইন্দ্ৰিয়-বিষয়ৰ দ্বাৰা পৰাভূত নহয়—যদিও প্ৰাপ্ত ফল ভোগ কৰে।
Verse 4
येन केनापि भावेन शिवभक्तियुतो नरः । न विनश्यति कालेन स याति परमां गतिम्
যি কোনো আন্তৰিক ভাৱে যি নৰ শিৱভক্তিযুক্ত হয়, তেওঁ কালেৰে নাশ নহয়; তেওঁ পৰম গতি লাভ কৰে।
Verse 5
आरुरुक्षुः परं स्थानं विषयासक्तमानसः । पूजयेत्कर्मणा शंभुं भोगांते शिवमाप्नुयात्
যি পৰম স্থানলৈ আৰোহণ কৰিব বিচাৰে, কিন্তু মন বিষয়াসক্ত, তেওঁ বিধিবদ্ধ কৰ্মৰ দ্বাৰা শম্ভুক পূজা কৰক; ভোগৰ অন্তত তেওঁ শিৱক লাভ কৰিব পাৰে।
Verse 6
अशक्तः कश्चिदुत्स्रष्टुं प्रायो विषयवासनाम् । अतः कर्ममयी पूजा कामधेनुः शरीरिणाम्
বহুতে বিষয়-বাসনাৰ সুপ্ত তৃষ্ণা ত্যাগ কৰিব নোৱাৰে; সেয়ে কৰ্মময় পূজা দেহধাৰীসকলৰ বাবে কামধেনুৰ দৰে ইচ্ছাপূৰণকাৰী।
Verse 7
मायामयेपि संसारे ये विहृत्य चिरं सुखम् । मुक्तिमिच्छन्ति देहांते तेषां धर्मोयमीरितः
মায়াময় সংসাৰতেও যিসকলে দীঘল সময় সুখ ভোগ কৰি দেহান্তে মুক্তি কামনা কৰে, তেওঁলোকৰ বাবে এই ধৰ্ম ঘোষণা কৰা হৈছে।
Verse 8
शिवपूजा सदा लोके हेतुः स्वर्गापवर्गयोः । सोमवारे विशेषेण प्रदोषादिगुणान्विते
লোকে শিৱপূজা সদায় স্বৰ্গ আৰু অপৱৰ্গ (মোক্ষ) দুয়োটাৰ কাৰণ; বিশেষকৈ সোমবাৰে, প্ৰদোষ আদি শুভ আচাৰৰ গুণেৰে সমন্বিত হৈ।
Verse 9
केवलेनापि ये कुर्युः सोमवारे शिवार्चनम् । न तेषां विद्यते किंचिदिहामुत्र च दुर्लभम्
কেৱল এইটুকুৰে—সোমবাৰে শিৱাৰ্চন কৰিলে—তেওঁলোকৰ বাবে ইহলোকে বা পৰলোকে একোৱেই দুষ্প্ৰাপ্য নহয়।
Verse 10
उपोषितः शुचिर्भूत्वा सोमवारे जितेंद्रियः । वैदिकैर्लौकिकैर्वापि विधिवत्पूजयेच्छिवम्
সোমবাৰে উপবাস কৰি, শুচি হৈ আৰু ইন্দ্ৰিয়জয় কৰি, বৈদিক বা লোকিক আচাৰ অনুসাৰে বিধিবৎ শিৱক পূজা কৰা উচিত।
Verse 11
ब्रह्मचारी गृहस्थो वा कन्या वापि सभर्त्तृका । विभर्तृका वा संपूज्य लभते वरमीप्सितम्
ব্ৰহ্মচাৰী হওক বা গৃহস্থ; কন্যা হওক, স্বামীসহিতা বিবাহিতা হওক, বা বিধৱা—এই পবিত্ৰ ব্ৰত/দেৱতাৰ বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিলে ইচ্ছিত বৰ লাভ হয়।
Verse 12
अत्राहं कथयिष्यामि कथां श्रोतृमनोहराम् । श्रुत्वा मुक्तिं प्रयांत्येव भर्तिर्भवति शांभवी
ইয়াত মই শ্ৰোতাসকলৰ মনোহৰ এক কাহিনী ক’ম; সেয়া শুনিলে নিশ্চয়েই মুক্তি লাভ হয় আৰু শম্ভু (শিৱ) প্ৰতি ভক্তি উদয় হয়।
Verse 13
आर्यावर्ते नृपः कश्चिदासीद्धर्मभृतां वरः । चित्रवर्मेति विख्यातो धर्मराजो दुरात्मनाम्
আৰ্যাৱৰ্তত কেতিয়াবা এজন ৰজা আছিল, ধৰ্মধাৰকসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ; চিত্ৰৱৰ্মন নামে বিখ্যাত, দুষ্টসকলৰ বাবে যেন ধৰ্মৰাজ।
Verse 14
स गोप्ता धर्मसेतूनां शास्ता दुष्पथगामिनाम् । यष्टा समस्तयज्ञानां त्राता शरणमिच्छताम्
সেয়া ধৰ্মৰ সেতুবোৰৰ ৰক্ষক, কুপথগামীসকলৰ শাস্তাদাতা; সকলো যজ্ঞৰ আয়োজনকাৰী, আৰু শৰণ বিচৰা লোকৰ ত্ৰাতা আছিল।
Verse 15
कर्त्ता सकलपुण्यानां दाता सकलसंपदाम् । जेता सपत्नवृंदानां भक्तः शिवमुकुन्दयोः
সেয়া সকলো পুণ্যকৰ্মৰ কৰ্তা, সকলো সম্পদৰ দাতা; শত্রুবৃন্দৰ জয়ী, আৰু শিৱ আৰু মুকুন্দ (বিষ্ণু) উভয়ৰে ভক্ত আছিল।
Verse 16
सोनुकूलासु पत्नीषु लब्ध्वा पुत्रान्महौजसः । चिरेण प्रार्थितां लेभे कन्यामेकां वराननाम्
সদাচাৰী ৰাণীসকলৰ পৰা মহাবল পুত্ৰ লাভ কৰিলেও, বহুদিনৰ প্ৰাৰ্থনাৰ পাছত তেওঁ এক সুন্দৰ-মুখী কন্যা লাভ কৰিলে।
Verse 17
स लब्ध्वा तनयां दिष्ट्या हिमवानिव पार्वतीम् । आत्मानं देवसदृशं मेने पूर्णमनोरथम्
এইদৰে সৌভাগ্যবশত কন্যা লাভ কৰি—যেনেকৈ হিমৱানে পাৰ্বতীক লাভ কৰিছিল—তেওঁ নিজকে দেৱসদৃশ বুলি ভাবিলে আৰু মনোৰথ পূৰ্ণ হ’ল বুলি মানিলে।
Verse 18
स एकदा जातकलक्षणज्ञानाहूय साधून्द्विजमुख्यवृंदान् । कुतूहलेनाभिनिविष्टचेताः पप्रच्छ कन्याजनने फलानि
এবাৰ তেওঁ জাতক-লক্ষণ জ্ঞানী সৎ ব্ৰাহ্মণ-প্ৰধানসকলক আহ্বান কৰিলে; কৌতূহলে মন নিবিষ্ট কৰি কন্যা-জন্মৰ সৈতে জড়িত ফল-ফলাদি সুধিলে।
Verse 19
अथ तत्राब्रवीदेको बहुज्ञो द्विजसत्तमः । एषा सीमंतिनी नाम्ना कन्या तव महीपते
তেতিয়া তাত এজন বহুজ্ঞানী শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণে ক’লে, “হে মহীপতে, তোমাৰ এই কন্যাৰ নাম সীমন্তিনী।”
Verse 20
उमेव मांगल्यवती दमयंतीव रूपिणी । भारतीव कलाभिज्ञा लक्ष्मीरिव महागुणा
সেয়া উমাৰ দৰে মঙ্গলময়ী, দময়ন্তীৰ দৰে ৰূপৱতী, ভাৰতী (সৰস্বতী)ৰ দৰে কলা-বিদ্যাত নিপুণ, আৰু লক্ষ্মীৰ দৰে মহাগুণে সমৃদ্ধ।
Verse 21
सुप्रजा देवमातेव जानकीव धृतव्रता । रविप्रभेव सत्कांतिश्चंद्रिकेव मनोरमा
সা দেৱমাতৃসমা সুপ্ৰজাৰে ধন্য হ’ব; জানকী (সীতা) সদৃশ ধৃতব্ৰতা, ব্ৰতত অচল থাকিব। তেঁওৰ সৎকান্তি সূৰ্যপ্ৰভাৰ দৰে দীপ্ত হ’ব আৰু চন্দ্ৰিকাৰ দৰে মনোহৰা হ’ব।
Verse 22
दशवर्षसहस्राणि सह भर्त्रा प्रमोदते । प्रसूय तनयानष्टौ परं सुखमवाप्स्यति
সা স্বামীৰ সৈতে দহ হাজাৰ বছৰ আনন্দেৰে বাস কৰিব। আঠজন পুত্ৰ প্ৰসূত কৰি সা পৰম সুখ লাভ কৰিব।
Verse 23
इत्युक्तवंतं नृपतिर्धनैः संपूज्य तं द्विजम् । अवाप परमां प्रीतिं तद्वागमृतसेवया
এইদৰে কোৱা সেই দ্বিজক নৃপতিয়ে ধন-দানেৰে পূজিলে। তেঁওৰ বাক্য-অমৃতৰ সেৱনে নৃপতি পৰম প্ৰীতি লাভ কৰিলে।
Verse 24
अथान्योऽपि द्विजः प्राह धैर्यवानमितद्युतिः । एषा चतुर्दशे वर्षे वैधव्यं प्रतिपत्स्यति
তাৰ পাছত আন এজন দ্বিজে ক’লে—ধৈৰ্যৱান আৰু অমিত তেজস্বী: “এই কন্যাই চতুৰ্দশ বছৰত বৈধব্য অৱস্থা লাভ কৰিব।”
Verse 25
इत्याकर्ण्य वचस्तस्य वज्रनिर्घातनिष्ठुरम् । मुहूर्तमभवद्राजा चिंताव्याकुलमानसः
তেঁওৰ সেই বাক্য শুনি—বজ্ৰাঘাতৰ দৰে নিষ্ঠুৰ—নৃপতি এক মুহূৰ্ত চিন্তাৰে ব্যাকুল হ’ল; মন উদ্বিগ্নতাৰে কঁপি উঠিল।
Verse 26
अथ सर्वान्समुत्सृज्य ब्राह्मणान्ब्रह्मवत्सलः । सर्वं दैवकृतं मत्त्वा निश्चिंतः पार्थिवोऽभवत्
তাৰ পিছত সকলো ব্ৰাহ্মণক সন্মানে বিদায় দি, ব্ৰহ্মধৰ্ম-প্ৰিয় ৰজাই সকলোকে দেৱ-নিয়তিৰ বিধান বুলি মানি নিশ্চিন্ত হ’ল।
Verse 27
सापि सीमंतिनी बाला क्रमेण गतशैशवा । वैधव्यमात्मनो भावि शुश्रावात्मसखीमुखात्
সেই সীমন্তিনী কন্যাটিও, ক্ৰমে শৈশৱ পাৰ হ’লে, নিজৰ অন্তৰঙ্গ সখীৰ মুখে শুনিলে যে তাইৰ বাবে বৈধৱ্য নিয়তিৰূপে নিৰ্ধাৰিত।
Verse 28
परं निर्वेदमापन्ना चिंतयामास बालिका । याज्ञवल्क्यमुनेः पत्नीं मैत्रेयीं पर्यपृच्छत
গভীৰ নিৰ্বেদে আচ্ছন্ন হৈ সেই বালিকাই চিন্তা কৰিলে; তাৰ পিছত যাজ্ঞবল্ক্য মুনিৰ পত্নী মৈত্রেয়ীৰ ওচৰলৈ গৈ প্ৰশ্ন কৰিলে।
Verse 29
मातस्त्वच्चरणांभोजं प्रपन्नास्मि भयाकुला । सौभाग्यवर्धनं कर्म मम शंसितुमर्हसि
হে মাতৃ, ভয়ে কঁপা মই তোমাৰ চৰণকমলত শৰণ লৈছোঁ। মোৰ সৌভাগ্য বৃদ্ধি কৰা কোনো পুণ্যকৰ্ম/বিধি কৃপা কৰি ক’বা।
Verse 30
इति प्रपन्नां नृपतेः कन्यां प्राह मुनेः सती । शरणं व्रज तन्वंगि पार्वतीं शिवसंयुताम्
এইদৰে শৰণ লোৱা ৰজাৰ কন্যাক মুনিৰ সতি পত্নীয়ে ক’লে— “হে সুকোমলাঙ্গী, শিৱসহিতা পাৰ্বতীৰ শৰণলৈ যা।”
Verse 31
सोमवारे शिवं गौरीं पूजयस्व समाहिता । उपोषिता वा सुस्नाता विरजाम्बरधारिणी
সোমবাৰে একাগ্ৰচিত্তে শিৱ আৰু গৌৰীক পূজা কৰা; উপবাসে থাকি বা ভালদৰে স্নান কৰি, নিৰ্মল আৰু দাগহীন বস্ত্ৰ পৰিধান কৰা।
Verse 32
यतवाङ्निश्चलमनाः पूजां कृत्वा यथोचिताम् । ब्राह्मणान्भोजयित्वाथ शिवं सम्यक्प्रसादयत्
বাক্য সংযম কৰি আৰু মন স্থিৰ ৰাখি, যথোচিত পূজা সম্পন্ন কৰা; তাৰ পাছত ব্ৰাহ্মণসকলক ভোজন কৰাই, শিৱৰ সত্য কৃপা লাভ কৰা।
Verse 33
पापक्षयोऽभिषेकेण साम्राज्यं पीठपूजनात् । सौभाग्यमखिलं सौख्यं गंधमाल्याक्षतार्पणात्
অভিষেক কৰিলে পাপক্ষয় হয়; পীঠ-পূজন কৰিলে সাম্ৰাজ্য লাভ হয়। গন্ধ, মালা আৰু অক্ষত অৰ্পণ কৰিলে সৌভাগ্য আৰু সকলো প্ৰকাৰৰ সুখ উদ্ভৱ হয়।
Verse 34
धूपदानेन सौगंध्यं कांतिर्दीपप्रदानतः । नैवेद्यैश्च महाभोगो लक्ष्मीस्तांबूलदानतः
ধূপ দান কৰিলে সুগন্ধি লাভ হয়; দীপ প্ৰদান কৰিলে কান্তি জন্মে। নৈবেদ্য দিলে মহাভোগ লাভ হয়, আৰু তাম্বূল দান কৰিলে লক্ষ্মী—সমৃদ্ধি নিজেই—প্ৰাপ্ত হয়।
Verse 35
धर्मार्थकाममोक्षाश्च नमस्कारप्रदानतः । अष्टैश्वर्यादिसिद्धीनां जप एव हि कारणम्
নমস্কাৰ অৰ্পণ কৰিলে ধৰ্ম, অৰ্থ, কাম আৰু মোক্ষ লাভ হয়; আৰু অষ্টৈশ্বৰ্য আদি সিদ্ধিসকলৰ বাবে জপেই নিশ্চয় কাৰণ।
Verse 36
होमेन सर्वकामानां समृद्धिरुपजायते । सर्वेषामेव देवानां तुष्टिर्ब्राह्मणभोजनात्
হোম কৰিলেই সকলো কামনা-আকাঙ্ক্ষাৰ সিদ্ধি আৰু সমৃদ্ধি জন্মে; আৰু ব্ৰাহ্মণক ভোজন কৰালে সকলো দেৱতাৰ তুষ্টি লাভ হয়।
Verse 37
इत्थमाराधय शिवं सोमवारे शिवामपि । अत्यापदमपि प्राप्ता निस्तीर्णाभिभवा भवेः
এইদৰে শিৱক আৰাধনা কৰা, আৰু সোমবাৰে শিৱা (দেৱী)কো। অতি ভয়ংকৰ বিপদ আহিলেও তুমি তাক পাৰ হৈ যাবা, পৰাভূত নহ’বাঁ।
Verse 38
घोराद्घोरं प्रपन्नापि महाक्लेशं भयानकम् । शिवपूजाप्रभावेण तरिष्यसि महद्भयम्
যদিও তুমি অতি ঘোৰ অৱস্থালৈ ঠেলি দিয়া হওঁ, মহাক্লেশ আৰু ভয়ংকৰ দুখত পৰিলেও—শিৱপূজাৰ প্ৰভাৱত তুমি সেই মহাভয় পাৰ হৈ যাবা।
Verse 39
इत्थं सीमंतिनीं सम्यगनुशास्य पुनः सती । ययौ सापि वरारोहा राजपुत्री तथाऽकरोत्
এইদৰে সীমন্তিনী (বিবাহিতা নাৰী)ক সঠিকভাৱে উপদেশ দি সती পুনৰ প্ৰস্থান কৰিলে। আৰু সুশ্ৰী, বৰাৰোহা সেই ৰাজকন্যাইও তেনেকৈয়ে কৰিলে।
Verse 40
दमयंत्यां नलस्यासीदिंद्रसेनाभिधः सुतः । तस्य चंद्रांगदो नाम पुत्रोभू च्चंद्रसन्निभः
দময়ন্তীৰ গৰ্ভে নলৰ ইন্দ্ৰসেন নামৰ পুত্ৰ আছিল। আৰু তাৰ চন্দ্ৰাঙ্গদ নামৰ পুত্ৰ জন্মিল, যি চন্দ্ৰমাৰ দৰে দীপ্তিময় আছিল।
Verse 41
चित्रवर्मा नृपश्रेष्ठस्तमाहूय नृपात्मजम् । कन्यां सीमंतिनीं तस्मै प्रायच्छद्गुर्वनुज्ञया
নৃপশ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰৱৰ্মাই সেই ৰাজপুত্ৰক আহ্বান কৰি, গুৰুৰ অনুমতি লৈ, নিজৰ কন্যা সীমন্তিনী তেওঁক বিবাহ-দান কৰিলে।
Verse 42
सोऽभून्महोत्सवस्तत्र तस्या उद्वाहकर्मणि । यत्र सर्वमहीपानां समवायो महानभूत्
তেওঁৰ উদ্বাহ-কর্মত তাত এক মহোৎসৱ উঠিল; য’ত সমগ্ৰ পৃথিৱীৰ নৃপসকলৰ এক বিশাল সমাৱেশ ঘটিল।
Verse 43
तस्याः पाणिग्रहं काले कृत्वा चंद्रांगदः कृती । उवास कतिचिन्मासांस्तत्रैव श्वशुरालये
যথাসময়ে কৃতী চন্দ্ৰাঙ্গদে তস্যা পাণিগ্ৰহণ-সংস্কাৰ সম্পন্ন কৰি, তাৰ পাছত কিছুমান মাহ তাতেই শ্বশুৰালয়ত বাস কৰিলে।
Verse 44
एकदा यमुनां तर्तुं स राजतनयो बली । आरुरोह तरीं कैश्चिद्वयस्यैः सह लीलया
এবাৰ সেই বলৱান ৰাজপুত্ৰে যমুনা পাৰ হ’বলৈ, সমবয়সী কিছুমান সখাৰ সৈতে লীলাভাৱে নাওত উঠিল।
Verse 45
तस्मिंस्तरति कालिंदीं राजपुत्रे विधेर्वशात् । ममज्ज सह कैवतैरावर्त्ताभिहता तरी
ৰাজপুত্ৰে কালিন্দী (যমুনা) পাৰ হওঁতে, বিধিৰ বশত ঘূৰ্ণাবর্তৰ আঘাতে নাওখন কাইৱৰ্তসকলসহ ডুবিল।
Verse 46
हा हेति शब्दः सुमहानासीत्तस्यास्तटद्वये । पश्यतां सर्वसैन्यानां प्रलापो दिवम स्पृशत्
দুয়োটা তীৰত “হায়! হায়!” বুলি মহা-ধ্বনি উঠিল; সকলো সেনাই চাই থাকোঁতে সেই বিলাপ যেন আকাশ স্পৰ্শ কৰিলে।
Verse 47
मज्जंतो मम्रिरे केचित्केचिद्ग्राहोदरं गताः । राजपुत्रादयः केचिन्नादृश्यंत महाजले
কিছুমান ডুবি ডুবি মৰিল; কিছুমান কুমিৰৰ পেটত গ’ল। আৰু কিছুমান—ৰাজপুত্ৰ আদি—সেই মহাজলত আৰু দেখা নগ’ল।
Verse 48
तदुपश्रुत्य राजापि चित्रवर्मातिवि ह्वलः । यमुनायास्तटं प्राप्य विचेष्टः समजायत
সেই সংবাদ শুনি ৰজা চিত্ৰৱৰ্মাও অতি ব্যাকুল হ’ল; যমুনাৰ তীৰ পায়ে গৈ তেওঁ অসহায় ছটফটনি ধৰিলে।
Verse 49
श्रुत्वाथ राजपत्न्यश्च वभूबुर्गतचेतनाः । सा च सीमंतिनी श्रुत्वा पपाप डूवि मूर्च्छिता
সেই কথা শুনি ৰজাৰ পত্নীসকল অচেতন হৈ পৰিল; আৰু সীমন্তিনীও শুনিমাত্ৰে মূৰ্ছিত হৈ মাটিত লুটাই পৰিল।
Verse 50
तथान्ये मंत्रिमुख्याश्च नायकाः सपुरोहिताः । विह्वलाः शोकसंतप्ता विलेपुर्मुक्तमूर्धजाः
তদ্ৰূপে মুখ্য মন্ত্ৰীসকল, নায়কসকল আৰু পুৰোহিতসকলো—শোকৰ দাহে ব্যাকুল হৈ—চুলি মেলি ধৰি কান্দি উঠিল।
Verse 51
इंद्रसेनोपि राजेद्रः पुत्रवार्त्तां सुदुःखितः । आकर्ण्य सह पत्नीभिर्नष्टसंज्ञः पपात ह
ৰাজা ইন্দ্ৰসেনো পুত্ৰৰ সংবাদ শুনি গভীৰ শোকত ব্যাকুল হৈ পৰিল; পত্নীসকলৰ সৈতে একেলগে মূৰ্ছা গৈ তৎক্ষণাৎ ঢলি পৰিল।
Verse 52
तन्मंत्रिणश्च तत्पौरास्तथा तद्देशवासिनः । आबालवृद्धवनिताश्चुक्रुशुः शोकविह्वलाः
তেতিয়া তেওঁৰ মন্ত্ৰীসকল, নগৰবাসী আৰু সেই দেশৰ লোকসকল—সৰু ছোৱালীৰ পৰা বৃদ্ধালৈকে নাৰীসকল—শোকত কঁপি উঠি কান্দি উঠিল।
Verse 53
शोकात्केचिदुरो जघ्नुः शिरो जघ्नुश्च केचन । हा राजपुत्र हा तात क्वासि क्वासीति बभ्रमुः
শোকত কিছুমানে বুক চাপৰি মাৰিলে, কিছুমানে মূৰ কোবালে; ‘হায় ৰাজপুত্ৰ! হায় তাত! ক’ত আছা—ক’ত আছা?’ বুলি ব্যাকুল হৈ ঘূৰি ফুৰিলে।
Verse 54
एवं शोकाकुलं दीनमिंद्रसेनमहीपतेः । नगरं सहसा क्षुब्धं चित्रवर्मपुरं तथा
এইদৰে শোকত আকুল, দীন অৱস্থাত ডুবি থকা মহাৰাজ ইন্দ্ৰসেনৰ সৈতে চিত্ৰৱৰ্মপুৰ নগৰো হঠাৎ অস্থিৰ হৈ উঠিল।
Verse 55
अथ वृद्धैः समाश्वस्तश्चित्रवर्मा महीपतिः । शनैर्नगरमागत्य सान्त्वयामास चात्मजाम्
তাৰ পাছত বৃদ্ধসকলৰ সান্ত্বনাৰে আশ্বস্ত হৈ মহাৰাজ চিত্ৰৱৰ্মা ধীৰে ধীৰে নগৰলৈ আহি নিজৰ কন্যাক সান্ত্বনা দিলে।
Verse 56
स राजांभसिमग्नस्य जामातुस्तस्य बांधवैः । आगतैः कारयामास साकल्यादौर्ध्वदैहिकम्
সেই ৰজাই, পানীত নিমজ্জিত জামাতাৰ বাবে আহি উপস্থিত হোৱা আত্মীয়-স্বজনৰ সৈতে, বিধি-বিধান অনুসাৰে সম্পূৰ্ণ ৰূপে ঔৰ্ধ্বদৈহিক ক্ৰিয়া-কৰ্ম সম্পন্ন কৰালে।
Verse 57
सा च सीमंतिनी साध्वी भर्तृलोकमतिः सती । पित्रा निषिद्धा स्नेहेन वैधव्यं प्रत्यपद्यत
সেই সীমন্তিনী সাধ্বী, স্বামীৰ লোকত মন নিবদ্ধ সতী, পিতৃস্নেহে নিষেধ কৰা সত্ত্বেও, বৈধব্য অৱস্থা গ্ৰহণ কৰিলে।
Verse 58
मुनेः पत्न्योऽपदिष्टं यत्सोमवारव्रतं शुभम् । न तत्याज शुभाचारा वैधव्यं प्राप्तवत्यपि
মুনিৰ পত্নীসকলে উপদেশ দিয়া শুভ সোমবাৰ-ব্ৰত, সেই শুভাচাৰিণীয়ে, বৈধব্য লাভ কৰিলেও, ত্যাগ নকৰিলে।
Verse 59
एवं चतुर्दशे वर्षे दुःखं प्राप्य सुदारुणम् । ध्यायन्ती शिवपादाब्जं वत्सरत्रयमत्यगात्
এইদৰে চতুৰ্দশ বছৰত অতি দাৰুণ দুখ লাভ কৰি, শিৱৰ পদপদ্ম ধ্যান কৰি, তাই তিনিটা বছৰ অতিবাহিত কৰিলে।
Verse 60
पुत्रशोकादिवोन्मत्तमिंद्रसेनं महीपतिम् । प्रसह्य तस्य दायादाः सप्तांगं जह्रुरोजसा
পুত্ৰশোকত যেন উন্মত্ত হোৱা ৰজা ইন্দ্ৰসেনক, তাৰ দায়াদসকলে বলপূৰ্বক নিজৰ শক্তিৰে ৰাজ্যৰ সপ্তাঙ্গ সম্পূৰ্ণৰূপে কেঢ়ি ল’লে।
Verse 61
हृतसिंहासनः शूरैर्दायादैः सोऽप्रजो नृपः । निगृह्य काराभवने सपत्नीको निवेशितः
উত্তৰাধিকাৰী নথকা সেই ৰজাৰ সিংহাসন বীৰ দায়াদসকলে কেঢ়ি ল’লে। পৰাভূত কৰি, ৰাণীসহ তেওঁক কাৰাগৃহত বন্দী কৰি থ’লে।
Verse 62
चंद्रागदोऽपि तत्पुत्रो निमग्नो यमुनाजले । अधोधोमज्जमानोऽसौ ददर्शोरगकामिनीः
তেওঁৰ পুত্ৰ চন্দ্ৰাগদো যমুনাৰ জলে নিমজ্জিত হ’ল। তললৈ তললৈ ডুবি যেতিয়া গৈ আছিল, তেতিয়া সি নাগ-কন্যাসকলক দেখিলে।
Verse 63
जलक्रीडासु सक्तास्ता दृष्ट्वा राजकुमार कम् । विस्मितास्तमथो निन्युः पातालं पन्नगालयम्
জলক্ৰীড়াত আসক্ত সেই নাগ-কন্যাসকলে ৰাজকুমাৰক দেখি বিস্মিত হ’ল। তাৰ পাছত তেওঁলোকেই তাক পাতাললৈ—পন্নগসকলৰ আলয়লৈ—নিয়ে গ’ল।
Verse 64
स नीयमानस्तरसा पन्नगीभिर्नृपात्मजः । तक्षकस्य पुरं रम्यं विवेश परमाद्भुतम्
পন্নগীকন্যাসকলে তীব্ৰ বেগে নি যোৱা সেই নৃপপুত্ৰ তক্ষকৰ ৰম্য, পৰম অদ্ভুত নগৰত প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 65
सोऽपश्यद्राजतनयो महेंद्रभवनोपमम् । महारत्नपरिभ्राजन्मयूखपरिदीपितम्
তাত ৰাজতনয়ে মহেন্দ্ৰৰ ভবনৰ সদৃশ এক প্ৰাসাদ দেখিলে, যি মহাৰত্নসমূহৰ দীপ্ত কিৰণে চাৰিওফালে আলোকিত হৈ আছিল।
Verse 66
वज्रवैडूर्यपाचादिप्रासादशतसंकुलम् । माणिक्य गोपुरद्वारं मुक्तादामभिरुज्ज्वलम्
সেই স্থান বজ্ৰ, বৈডূৰ্য, স্ফটিক আদি ৰত্নৰ শত শত প্ৰাসাদেৰে পৰিপূৰ্ণ আছিল; মাণিক্যখচিত গোপুৰ-দ্বাৰ মুক্তাৰ মালাৰে উজ্জ্বল হৈ দীপ্যমান আছিল।
Verse 67
चंद्रकांतस्थलं रम्यं हेमद्वारकपाटकम् । अनेकशतसाहस्रमणिदीपविराजितम्
তাত চন্দ্ৰকান্ত মণিৰ মনোৰম আঙণ আছিল আৰু দ্বাৰ-কপাট সোনাৰ আছিল; শত শত সহস্ৰ মণিদীপেৰে সেই স্থান দীপ্তিময় হৈ উঠিছিল।
Verse 68
तत्रापश्यत्सभा मध्ये निषण्णं रत्नविष्टरे । तक्षकं पन्नगाधीशं फणानेकशतोज्ज्वलम्
তেতিয়া তেওঁ সভামণ্ডপৰ মাজত ৰত্নখচিত আসনত উপবিষ্ট নাগাধীশ তক্ষকক দেখিলে—শত শত ফণাৰ দীপ্তিত উজ্জ্বল।
Verse 69
दिव्यांबरधरं दीप्तं रत्नकुण्डलराजितम् । नानारत्नपरिक्षिप्तमुकुट द्युतिरंजितम्
তেওঁ দিব্য বস্ত্ৰধাৰী, দীপ্তিমান, ৰত্নকুণ্ডলেৰে ভূষিত আছিল; নানাবিধ ৰত্নেৰে পৰিবেষ্টিত তেওঁৰ মুকুট দীপ্ত কান্তিত ৰঞ্জিত হৈ উঠিছিল।
Verse 70
फणामणिमयूखाढ्यैरसंख्यैः पन्नगोत्तमैः । उपासितं प्रांजलिभिश्चित्ररत्नविभूषितैः
তেওঁক অসংখ্য শ্ৰেষ্ঠ নাগে উপাসনা কৰিছিল—তেওঁলোকৰ ফণাৰ মণিৰ কিৰণেৰে সমৃদ্ধ; প্ৰাঞ্জলি হৈ থিয় দি, বিচিত্ৰ ৰত্নেৰে অলংকৃত।
Verse 71
रूपयौवनमाधुर्यविलासगति शोभिना । नागकन्यासहस्रेण समंतात्परिवारितम्
তেওঁ ৰূপ-যৌৱনৰ লাৱণ্য, মাধুৰ্য, লীলা-বিলাস আৰু মনোহৰ গতিৰ শোভাৰে দীপ্ত আছিল; সহস্ৰ নাগ-কন্যাই চাৰিওফালে তেওঁক পৰিবেষ্টিত কৰি ৰাখিছিল।
Verse 72
दिव्याभरणदीप्तांगं दिव्यचंदनचर्चितम् । कालाग्निमिव दुर्धर्षं तेजसादित्यसन्निभम्
তাঁৰ অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গ দিব্য অলংকাৰৰ দীপ্তিত জ্বলি উঠিছিল আৰু দিব্য চন্দনেৰে লেপিত আছিল; প্ৰলয়াগ্নিৰ দৰে অদম্য, তেজত সূৰ্যসম দীপ্তিমান।
Verse 73
दृष्ट्वा राजसुतो धीरः प्रणिपत्य सभास्थले । उत्थितः प्रांजलिस्तस्य तेजसाक्षिप्तलोचनः
তাঁক দেখি ধীৰ ৰাজপুত্ৰে সভাস্থলত প্ৰণিপাত কৰিলে; তাৰ পাছত প্ৰাঞ্জলি হৈ উঠিল, সেই তেজে আকৃষ্ট হৈ চকু বিমুগ্ধ হৈ পৰিল।
Verse 74
नागराजोपि तं दृष्ट्वा राजपुत्रं मनोरमम् । कोऽयं कस्मादिहायात इति पप्रच्छ पन्नगीः
নাগৰাজেও সেই মনোৰম ৰাজপুত্ৰক দেখি সৰ্প-কন্যাসকলক সুধিলে—“এজন কোন, আৰু ক’ৰ পৰা ইয়ালৈ আহিছে?”
Verse 75
ता ऊचुर्यमुनातोये दृष्टोऽस्माभिर्यदृच्छया । अज्ञातकुलनामायमानीतस्तव सन्निधिम्
তেওঁলোকে ক’লে—“যমুনাৰ জলত আমি ইয়াক আকস্মাতে দেখিলোঁ। ইয়াৰ কুল-পৰিচয় আৰু নাম অজ্ঞাত আছিল, সেয়ে আপোনাৰ সন্নিধিলৈ আনিলোঁ।”
Verse 76
अथ पृष्टो राजपुत्रस्तक्षकेण महात्मना । कस्यासि तनयः कस्त्वं को देशः कथमागतः
তেতিয়া মহাত্মা তক্ষকে ৰাজপুত্ৰক সুধিলে— “তুমি কাৰ পুত্ৰ? তুমি কোন? তোমাৰ দেশ ক’ত, আৰু তুমি ইয়ালৈ কেনেকৈ আহিলা?”
Verse 77
राजपुत्रो वचः श्रुत्वा तक्षकं वाक्यमब्रवीत्
সেই বাক্য শুনি ৰাজপুত্ৰে তক্ষকক উত্তৰ দি ক’লে।
Verse 78
राजपुत्र उवाच । अस्ति भूमंडले कश्चिद्देशो निषधसंज्ञकः । तस्याधिपोऽभवद्राजा नलो नाम महा यशाः । स पुण्यकीर्तिः क्षितिपो दमयन्तीपतिः शुभः
ৰাজপুত্ৰে ক’লে— “এই ভূমণ্ডলত নিষধ নামে এক দেশ আছে। তাৰ অধিপতি আছিল মহাযশস্বী ৰজা নল—পুণ্যকীৰ্তিসম্পন্ন, ধৰ্মনিষ্ঠ ক্ষিতিপতি, আৰু শুভা দময়ন্তীৰ পতি।”
Verse 79
तस्मादपींद्रसेनाख्यस्तस्य पुत्रो महाबलः । चंद्रांगदोस्मि नाम्नाहं नवोढः श्वशुरालये । विहरन्यमुनातोये निमग्नो देवचोदितः
“তাঁৰ পৰা ইন্দ্ৰসেন নামে এক মহাবলী পুত্ৰ জন্মিল। মই তেওঁৰ পুত্ৰ, মোৰ নাম চন্দ্ৰাঙ্গদ। নতুনকৈ বিবাহিত হৈ শ্বশুৰালয়ত আছিলোঁ। যমুনাৰ জলে ক্ৰীড়া কৰোঁতে, দেৱ-আদেশে প্ৰেৰিত হৈ মই নিমজ্জিত হ’লোঁ।”
Verse 80
एताभिः पन्नगस्त्रीभिरानीतोस्मि तवांतिकम् । दृष्ट्वाहं तव पादाब्जं पुण्यैर्जन्मांतरार्जितैः
“এই নাগ-স্ত্ৰীসকলে মোক তোমাৰ সান্নিধ্যলৈ আনিলে। আজি মই তোমাৰ চৰণকমল দর্শন কৰিছোঁ—পূৰ্বজন্মত সঞ্চিত পুণ্যৰ ফলত।”
Verse 81
अद्य धन्योऽस्मि धन्योऽस्मि कृतार्थो पितरौ मम । यत्प्रेक्षितोऽहं कारुण्यात्त्वया संभाषितोपि च
আজি মই ধন্য—সঁচাকৈ ধন্য! মোৰ পিতৃ-মাতৃ কৃতাৰ্থ হ’ল, কিয়নো দয়াৰে তুমি মোক চালে আৰু মোৰ সৈতে কথাও ক’লা।
Verse 82
सूत उवाच । इत्युदारमसंभ्रांतं वचः श्रुत्वातिपेशलम् । तक्षकः पुनरौत्सुक्याद्बभाषे राजनंदनम्
সূত ক’লে: সেই উদাৰ, অচঞ্চল আৰু অতি কোমল বাক্য শুনি তক্ষক পুনৰ উৎকণ্ঠা-উৎসুকতাৰে ৰাজনন্দনৰ সৈতে কথা ক’লে।
Verse 83
तक्षक उवाच । भोभो नरेंद्रदायाद मा भैषीर्धीरतां व्रज । सर्वदेवेषु को देवो युष्माभिः पूज्यते सदा
তক্ষক ক’লে: হে নৃপতি-উত্তৰাধিকাৰী, ভয় নকৰিবা—ধৈৰ্য ধৰা। সকলো দেৱতাৰ মাজত তোমালোক সদায় কোন দেৱতাক পূজা কৰা?
Verse 84
राजपुत्र उवाच । यो देवः सर्वेदेवेषु महादेवं इति स्मृतः । पूज्यते स हि विश्वात्मा शिवोऽस्माभिरुमापतिः
ৰাজপুত্ৰ ক’লে: সকলো দেৱতাৰ মাজত যিজন ‘মহাদেৱ’ বুলি স্মৃত, সেই বিশ্বাত্মা উমাপতি শিৱকেই আমি পূজা কৰোঁ।
Verse 85
यस्य तेजोंशलेशेन रजसा च प्रजापतिः । कृतरूपोऽसृजद्विश्वं स नः पूज्यो महेश्वरः
যাৰ তেজৰ অতি সৰু অংশেৰে আৰু ৰজস গুণেৰে প্ৰজাপতিয়ে ৰূপ ধৰি বিশ্ব সৃষ্টি কৰিলে—সেই মহেশ্বৰেই আমাৰ পূজ্য।
Verse 86
यस्यांशात्सात्त्विकं दिव्यं बिभ्रद्विष्णुः सनातनः । विश्वं बिभर्त्ति भूतात्मा शिवोऽस्माभिः स पूज्यते
যাৰ অংশৰ পৰা সনাতন বিষ্ণুৱে দিৱ্য সাত্ত্বিক শক্তি ধাৰণ কৰি ভূতসমূহৰ অন্তৰাত্মা হৈ বিশ্ব ধাৰণ কৰে—সেই শিৱকেই আমি পূজা কৰোঁ।
Verse 87
यस्यांशात्तामसाज्जातो रुद्रः कालाग्निसन्निभः । विश्वमेतद्धरत्यंते स पूज्योऽस्माभिरीश्वरः
যাৰ অংশৰ পৰা তমসৰ দ্বাৰা ৰুদ্ৰ জন্মে, কালান্তৰ অগ্নিৰ দৰে; আৰু অন্তত এই বিশ্বক লয় কৰে—সেই ঈশ্বৰকেই আমি পূজা কৰোঁ।
Verse 88
यो विधाता विधातुश्च कारणस्यापि कारणम् । तेजसां परमं तेजः स शिवो नः परा गतिः
সেই বিধাতা, আৰু বিধাতাৰো বিধাতা; কাৰণসমূহৰো কাৰণ; তেজসমূহৰ মাজত পৰম তেজ। সেই শিৱেই আমাৰ পৰম গতি।
Verse 89
योंतिकस्थोऽपि दूरस्थः पापोपहृतचेतसाम् । अपरिच्छेद्य धामासौ शिवो नः परमा गतिः
যি ওচৰত থাকিও পাপে হৰণ হোৱা চেতনাসমূহৰ বাবে দূৰত; যাৰ ধামা অপৰিমেয় আৰু অপৰিচ্ছেদ্য—সেই শিৱেই আমাৰ পৰম আশ্ৰয়।
Verse 90
योऽग्नौ तिष्ठति यो भूमौ यो वायौ सलिले च यः । य आकाशे च विश्वात्मा स पूज्यो नः सदाशिवः
যি অগ্নিত থাকে, যি ভূমিত, যি বায়ুত আৰু যি জলত; আৰু যি আকাশত বিশ্বাত্মা—সেই সদাশিৱ আমাৰ পূজ্য।
Verse 91
यः साक्षी सर्वभूतानां य आत्मस्थो निरंजनः । यस्येच्छावशगो लोकः सोऽस्माभिः पूज्यते शिवः
যি সকলো ভূতৰ সাক্ষী, যি আত্মাত অৱস্থিত নিৰঞ্জন; যাৰ ইচ্ছাৰ অধীনেই জগত চলি থাকে—সেই শিৱক আমি পূজা কৰোঁ।
Verse 92
यमेकमाद्यं पुरुषं पुराणं वदंति भिन्नं गुणवैकृतेन । क्षेत्रज्ञमेकेथ तुरीयमन्ये कूटस्थमन्ये स शिवो गतिर्नः
সেই এক আদ্য পুৰুষ, পুৰাণ, যাক গুণৰ বিকাৰে ভিন্ন ভিন্ন ৰূপে প্ৰকাশ পোৱা বুলি কোৱা হয়; কিছুমানে ক্ষেত্ৰজ্ঞ, কিছুমানে তুৰীয়, কিছুমানে কূটস্থ বুলে—সেই শিৱেই আমাৰ আশ্ৰয়।
Verse 93
यं नास्पृशंश्चैत्यमचिंत्यतत्त्वं दुरंतधामानमतत्स्वरूपम् । मनोवचोवृत्तय आत्मभाजां स एष पूज्यः परमः शिवो नः
যাক মন স্পৰ্শ কৰিব নোৱাৰে—যাৰ তত্ত্ব অচিন্ত্য, যাৰ ধাম দুঃসাধ্য, যাৰ সত্য স্বৰূপ ‘ইয়াত-তাত’ৰ অতীত; আত্মভাৱীসকলৰ মন-বাক্যৰ গতি তাত নপৰে। সেই পৰম শিৱেই আমাৰ পূজ্য।
Verse 94
यस्य प्रसादं प्रतिलभ्य संतो वांछंति नैंद्रं पदमुज्ज्वलं वा । निस्तीर्णकर्मार्गलकालचक्राश्चरंत्यभीताः स शिवो गतिर्नः
যাৰ প্ৰসাদ লাভ কৰি সন্তসকলে ইন্দ্ৰৰ উজ্জ্বল পদো নাকাঙ্ক্ষা কৰে; কৰ্মৰ বাধা আৰু কালচক্ৰ পাৰ হৈ নিৰ্ভয়ে বিচৰণ কৰে—সেই শিৱেই আমাৰ গতি।
Verse 95
यस्य स्मृतिः सकलपापरुजां विघातं सद्यः करोत्यपि चु पुल्कसजन्मभाजाम् । यस्य स्वरूपमखिलं श्रुतिभिर्विमृग्यं तस्मै शिवाय सततं करवाम पूजाम्
যাৰ স্মৰণে সকলো পাপজনিত দুখ তৎক্ষণাৎ নাশ কৰে—পুল্কস জাতিত জন্ম লোৱা লোকৰো; যাৰ সম্পূৰ্ণ স্বৰূপ বেদে বেদে অনুসন্ধান কৰে—সেই শিৱলৈ আমি সদায় পূজা অৰ্পণ কৰোঁ।
Verse 96
यन्मूर्ध्नि लब्धनिलया सुरलोकसिंधुर्यस्यांगगां भगवती जगदंबिका च । यत्कुंडले त्वहह तक्षकवासुकी द्वौ सोऽस्माकमेव गतिरर्धशशांकमौलिः
যাঁৰ মূৰ্ধ্নিত দেৱলোকৰ সিন্ধু নিৱাস পাইছে, আৰু যাঁৰ অঙ্গত পবিত্ৰ গঙ্গা—জগত-মাতৃ ভগৱতী জগদম্বিকা সহ—বিৰাজমান; আৰু যাঁৰ কুণ্ডলত, আহা, তক্ষক আৰু বাসুকি দুয়ো আছে—সেই অৰ্ধচন্দ্ৰ-মৌলি প্ৰভুৱেই আমাৰ একমাত্ৰ গতি-শৰণ।
Verse 97
जयति निगमचूडाग्रेषु यस्यांघ्रिपद्मं जयति च हृदि नित्यं योगिनां यस्य मूर्तिः । जयति सकलतत्त्वोद्भासनं यस्य मूर्तिः स विजितगुणसर्गः पूज्यतेऽस्माभिरीशः
জয় হৌক সেই প্ৰভুৰ, যাঁৰ পদ্মপদ বেদৰ শিৰোমণিত স্থাপিত; জয় হৌক যাঁৰ মূৰ্তি যোগীসকলৰ হৃদয়ত সদায় বাস কৰে; জয় হৌক যাঁৰ মূৰ্তি সকলো তত্ত্বৰ প্ৰকাশ ঘটায়। গুণসমূহৰ সমগ্ৰ লীলা জয় কৰা সেই ঈশ্বৰক আমি পূজা কৰোঁ।
Verse 98
सूत उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य तक्षकः प्रीतमानसः । जातभक्तिर्महादेवे राजपुत्रमभाषत
সূত ক’লে: সেই বাক্য শুনি তক্ষকৰ মন আনন্দিত হ’ল; মহাদেৱত ভক্তি জাগি উঠিল, আৰু সি ৰাজপুত্ৰক সম্বোধন কৰিলে।
Verse 99
तक्षक उवाच । परितुष्टोऽस्मि भद्रं स्तात्तव राजेद्रनंदन । बालोपि यत्परं तत्त्वं वेत्सि शैवं परात्परम्
তক্ষক ক’লে: মই সম্পূৰ্ণ সন্তুষ্ট; তোমাৰ মঙ্গল হওক, হে ৰাজাধিৰাজৰ পুত্ৰ! কিয়নো তুমি বালক হৈয়ো পৰম তত্ত্ব—শৈৱ পৰাত্পৰ সত্য—জানিছা।
Verse 100
एष रत्नमयो लोक एताश्चारुदृशोऽबलाः । एते कल्पद्रुमाः सर्वे वाप्योमृतरसांभसः
এই লোক ৰত্নময়; এই নাৰীসকল চাৰুদৰ্শনা। এই সকলো কল্পদ্ৰুম, আৰু এই পুখুৰীবোৰত অমৃত-ৰস সদৃশ জল আছে।
Verse 101
नात्र मृत्युभयं घोरं न जरारोगपीडनम् । यथेष्टं विहरात्रैव भुंक्ष्व भोगान्यथोचितान्
ইয়াত মৃত্যুৰ ভয়ংকৰ আশংকা নাই, ন জৰা-ৰোগৰ যাতনা। যিদৰে ইচ্ছা তেনেদৰে ইয়াত বিচৰণ কৰা, আৰু যোগ্য-উচিত ভোগসমূহ উপভোগ কৰা।
Verse 110
तत्सहायार्थमेकं च पन्नगेंद्रकुमारकम् । नियुज्य तक्षकः प्रीत्या गच्छेति विससर्ज तम्
তেওঁৰ সহায়ৰ বাবে তক্ষকে আনন্দেৰে নাগৰাজৰ এজন কুমাৰক নিযুক্ত কৰিলে আৰু ‘যা’ বুলি কৈ তাক প্ৰেৰণ কৰিলে।
Verse 120
का त्वं कस्य कलत्रं वा कस्यासि तनया सती । किमिदं तेंगने बाल्ये दुःसहं शोकलक्षणम्
তুমি কোন? কাৰ পত্নী, নে কাৰ সৎগুণী কন্যা? হে সুকোমল অঙ্গধাৰী বালিকা, শৈশৱতেই কিয় তুমি এই অসহ্য শোকৰ লক্ষণ বহন কৰিছা?
Verse 130
दृष्टपूर्व इवाभासि मया च स्वजनो यथा । सर्वं कथय तत्त्वेन सत्यसारा हि साधवः
তুমি মোৰ দৃষ্টিত যেন আগতে দেখা—মোৰ নিজৰ স্বজনৰ দৰে। সকলো কথা তত্ত্বসহ সত্যকৈ কোৱা; কিয়নো সাধুজন সত্যতেই প্রতিষ্ঠিত।
Verse 140
स्वपाणिस्पर्शनोद्भिन्नपुलकांचितविग्रहम् । पूर्व दृष्टानि चांगेषु लक्षणानि स्वरादिषु । वयःप्रमाणं वर्णं च परीक्ष्यैनमतर्कयत्
নিজ হাতে স্পৰ্শ কৰাত তেওঁৰ দেহত ৰোমাঞ্চ উঠিল; আৰু অঙ্গ-প্রত্যঙ্গত আগতে দেখা লক্ষণসমূহ—স্বৰ আদি বৈশিষ্ট্য—দেখি, তেওঁ বয়স, দেহ-প্ৰমাণ আৰু বৰ্ণ পৰীক্ষা কৰি মনতে চিন্তা কৰিলে।
Verse 141
एष एव पतिर्मे स्याद्ध्रुवं नान्यो भविष्यति । अस्मिन्नेव प्रसक्तं मे हृदयं प्रेमकातरम्
এৱেই নিশ্চয় মোৰ পতি হ’ব; আন কোনো কেতিয়াও নহয়। এইজনতেই মোৰ হৃদয় আসক্ত, প্ৰেমে কাতৰ আৰু কোমল।
Verse 142
परलोकादिहायातः कथमेवं स्वरूपधृक् । दुर्भाग्यायाः कथं मे स्याद्भर्तुर्नष्टस्य दर्शनम्
পৰলোকৰ পৰা এইদৰে একেই ৰূপ ধৰি তেওঁ কেনেকৈ ইয়ালৈ আহিল? মই ইমান অভাগিনী হৈ, হেৰোৱা স্বামীৰ দৰ্শন কেনেকৈ পাম?
Verse 143
स्वप्नोयं किमु न स्वप्नो भ्रमोऽयं किं तु न भ्रमः । एष धूर्तोऽथवा कश्चिद्यक्षो गंधर्व एव वा
এইটো স্বপ্ন নে স্বপ্ন নহয়? এইটো ভ্ৰম নে ভ্ৰম নহয়? এইজন ধূৰ্ত নে কোনো যক্ষ, নতুবা সঁচাকৈ গন্ধৰ্ব?
Verse 150
स पुरोपवनाभ्याशे स्थित्वा तं फणि पुत्रकम् । विससर्जात्मदायादान्नृपासनगतान्प्रति
ৰাজোপৱনৰ ওচৰত থিয় হৈ, তেওঁ সেই সৰ্প-পুত্ৰক পঠিয়ালে, যিসকল নিজৰ দায়াদ সিংহাসনত বহি আছিল তেওঁলোকৰ ওচৰলৈ।
Verse 151
स गत्वोवाच ताञ्छीघ्रमिंद्रसेनो विमुच्यताम् । चंद्रांगदस्तस्य सुतः प्राप्तोऽयं पन्नगाल यात्
সেখানে গৈ সি তৎক্ষণাৎ ক’লে: ‘ইন্দ্ৰসেনক শীঘ্ৰে মুক্ত কৰা হওক। এইজন তেওঁৰ পুত্ৰ চন্দ্ৰাঙ্গদ, নাগলোকৰ পৰা পঠোৱা হৈ আহি উপস্থিত হৈছে।’
Verse 152
नृपासनं विमुंचंतु भवंतो न विचार्यताम् । नो चेच्चंद्रागदस्याशु बाणाः प्राणान्हरंति वः
হে সকলোৱে, ৰাজসিংহাসন তৎক্ষণাৎ ত্যাগ কৰা—বিচাৰ কৰি বিলম্ব নকৰিবা। নচেৎ চন্দ্ৰাঙ্গদৰ দ্ৰুত বাণে শীঘ্ৰে তোমালোকৰ প্ৰাণ হৰণ কৰিব।
Verse 153
स मग्नो यमुनातोये गत्वा तक्षकमंदिरम् । लब्ध्वा च तस्य साहाय्यं पुनर्लोकादिहागतः
সেইজন যমুনাৰ জলে নিমজ্জিত হৈ তক্ষকৰ মন্দিৰ-প্ৰাসাদলৈ গ’ল। তাৰ সহায় লাভ কৰি, সেই লোকৰ পৰা পুনৰ এই লোকলৈ উভতি আহিল।
Verse 160
तं पादमूले पतितं स्वपुत्रं विवेद नासौ पृथिवीपतिः क्षणम् । प्रबोधितोऽमात्यजनैः कथंचिदुत्थाय क्लिन्नेन हृदालिलिंग
পাদমূলত পতিত নিজৰ পুত্ৰক দেখি সেই পৃথিৱীপতিয়ে এক মুহূৰ্তলৈ চিনিব নোৱাৰিলে। মন্ত্ৰীসকলে কোনো মতে জগাই তুলিলে; তেওঁ উঠি শোকত সিক্ত হৃদয়ে তাক আলিঙ্গন কৰিলে।
Verse 170
चन्द्रांगदोऽपि रत्नाद्यैरानीतैस्तक्षकालयात् । स्वां पत्नीं भूषयां चक्रे मर्त्यानामतिदुर्लभैः
চন্দ্ৰাঙ্গদেও তক্ষকৰ নিবাসৰ পৰা অনা ৰত্ন আদি লৈ নিজৰ পত্নীক সেই অলংকাৰৰে ভূষিত কৰিলে, যি মর্ত্যলোকত অতি দুৰ্লভ।
Verse 177
सूत उवाच । विचित्रमिदमाख्यानं मया समनुवर्णितम् । भूयोऽपि वक्ष्ये माहात्म्यं सोमवारव्रतोदितम्
সূতে ক’লে: এই বিচিত্ৰ আখ্যানে মই সম্পূৰ্ণৰূপে বৰ্ণনা কৰিলোঁ। তথাপি সোমবাৰ-ব্ৰত (সোমবাৰ-ব্ৰত)ৰ ঘোষিত মাহাত্ম্য পুনৰ ক’ম।