Adhyaya 5
এই অধ্যায়ত শিৱক গুৰু, দেৱতা, আত্মীয়, স্বয়ং আত্মা আৰু প্ৰাণতত্ত্বৰূপে মহিমা কৰা হৈছে। শিৱক লক্ষ্য কৰি কৰা দান, জপ আৰু হোম আগম-প্ৰমাণে অক্ষয় ফল দিয়ে; ভক্তিসহ অল্প অৰ্পণো মহৎ ফলদায়ক, আৰু একান্ত শিৱভক্তি বন্ধনমোচক বুলি নীতিধৰ্মৰূপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। তাৰ পিছত কাহিনী উজ্জয়িনীত। ৰজা চন্দ্ৰসেন মহাকালৰ নিত্য উপাসক। সহচৰ মণিভদ্ৰে দিয়া চিন্তামণি ৰত্ন দেখি অন্য ৰজাসকলৰ ঈৰ্ষা জাগে আৰু তেওঁলোকে নগৰ ঘেৰাও কৰে। চন্দ্ৰসেন অচল ভক্তিৰে মহাকালৰ শৰণ লয়। একেই সময়ত এজন গোপাল বালকে ৰাজপূজা দেখি অনুপ্ৰাণিত হৈ সৰল লিঙ্গ গঢ়ি তৎক্ষণাৎ পূজা কৰে। মাতৃৰ বিঘ্ন সত্ত্বেও শিৱকৃপাৰে তাৰ শিবিৰ হঠাৎ দীপ্তিমান শিৱমন্দিৰলৈ ৰূপান্তৰিত হয় আৰু ঘৰত সমৃদ্ধি প্ৰকাশ পায়। এই অলৌকিকতা দেখি শত্রু ৰজাসকলে হিংসা ত্যাগ কৰি মহাকালক সন্মান কৰে আৰু বালকক পুৰস্কৃত কৰে। হনুমান প্ৰকট হৈ কয়—শিৱপূজাৰ ওপৰত শ্ৰেষ্ঠ শৰণ নাই; বালকৰ নাম ‘শ্ৰীকৰ’ ৰাখে আৰু ভবিষ্যৎ বংশধাৰাৰ ইঙ্গিত দিয়ে। শেষত এই গোপন, পাৱন, কীৰ্তিদায়ক আৰু ভক্তিবৰ্ধক কাহিনিৰ ফলশ্ৰুতিৰে অধ্যায় সমাপ্ত হয়।
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । शिवो गुरुः शिवो देवः शिवो बंधुः शरीरिणाम् । शिव आत्मा शिवो जीवःशिवादन्यन्न किञ्चन
সূতে ক’লে: শিৱেই গুৰু, শিৱেই দেৱ, শিৱেই দেহধাৰীসকলৰ বান্ধৱ। শিৱেই আত্মা, শিৱেই জীৱ—শিৱৰ বাহিৰে একো নাই।
Verse 2
शिवमुद्दिश्य यत्किंचिद्दत्तं जप्तं हुतं कृतम् । तदनंतफलं प्रोक्तं सर्वागमविनिश्चितम्
শিৱক উদ্দেশ্য কৰি যি কিবা দান, জপ, হোম বা কৰ্ম কৰা হয়—তাৰ ফল অনন্ত বুলি কোৱা হৈছে, সকলো আগমে নিশ্চিত কৰিছে।
Verse 3
भक्त्या निवेदितं शंभोः पत्रं पुष्पं फलं जलम् । अल्पादल्पतरं वापि तदानंत्याय कल्पते
ভক্তিৰে শম্ভুক নিবেদিত পাতা, ফুল, ফল বা জল—অতি ক্ষুদ্ৰতম দানেও—অনন্ত পুণ্যফলৰ কাৰণ হয়।
Verse 4
विहाय सकलान्धर्मान्सकलागमनिश्चितान् । शिवमेकं भजेद्यस्तु मुच्यते सर्वबन्धनात्
সকল আগমে নিৰ্ণীত সকলো (অন্য) ধৰ্ম ত্যাগ কৰি যিজনে কেৱল শিৱক ভজে, সি সকলো বন্ধনৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 5
या प्रीतिरात्मनः पुत्रे या कलत्रे धनेपि सा । कृता चेच्छिवपूजायां त्रायतीति किमद्भुतम्
নিজ পুত্ৰত যি প্ৰীতি, পত্নীত যি স্নেহ, ধনতো যি আসক্তি—সেই একে শিৱপূজাত স্থাপন কৰিলে, ই ত্ৰাণ কৰে; তাত আশ্চৰ্য কিহে?
Verse 6
तस्मात्केचिन्महात्मानः सकलान्विषयासवान् । त्यजंति शिवपूजार्थे स्वदेहमपि दुस्त्यजम्
সেইহেতু কিছুমান মহাত্মাই সকলো বিষয়-আসৱ ত্যাগ কৰে; শিৱপূজাৰ বাবে তেওঁলোকে ত্যাগ কৰাত কঠিন নিজৰ দেহো পৰিত্যাগ কৰে।
Verse 7
सा जिह्वा या शिवं स्तौति तन्मनो ध्यायते शिवम् । तौ कर्णौ तत्कथालोलौ तौ हस्तौ तस्य पूजकौ
সেই জিহ্বাই শিৱক স্তৱ কৰে; সেই মনেই শিৱক ধ্যান কৰে। সেই কাণদ্বয়েই তেওঁৰ কথাত ৰস পায়; সেই হাতদ্বয়েই তেওঁৰ পূজা কৰে।
Verse 8
ते नेत्रे पश्यतः पूजां तच्छिरः प्रणतं शिवे । तौ पादौ यौ शिवक्षेत्रं भक्त्या पर्यटतः सदा
ধন্য সেই চকু, যিয়ে পূজা দৰ্শন কৰে; ধন্য সেই মূৰ, যি শিৱৰ আগত নত হয়; আৰু ধন্য সেই পদ, যিয়ে ভক্তিৰে সদায় শিৱক্ষেত্ৰসমূহ পৰিভ্ৰমণ কৰে।
Verse 9
यस्येन्द्रियाणि सर्वाणि वर्तंते शिवकर्मसु । स निस्तरति संसारं भुक्तिं मुक्तिं च विंदति
যাৰ সকলো ইন্দ্ৰিয় শিৱকৰ্মত নিয়োজিত থাকে, সি সংসাৰসাগৰ পাৰ হয় আৰু ভোগ-সিদ্ধি আৰু মুক্তি—দুয়োটাই লাভ কৰে।
Verse 10
शिवभक्तियुतो मर्त्यश्चांडालः पुल्कसोपि च । नारी नरो वा षंढो वा सद्यो मुच्येत संसृतेः
শিৱভক্তিযুক্ত যিকোনো মর্ত্য—চাণ্ডাল হওক বা পুল্কস; নাৰী হওক, নৰ হওক বা লিঙ্গ-অস্পষ্ট—সেইজন তৎক্ষণাৎ সংসাৰচক্ৰৰ পৰা মুক্ত হ’ব পাৰে।
Verse 11
किं कुलेन किमाचारैः किंशीलेन गुणेन वा । भक्तिलेशयुतः शंभोः स वंद्यः सर्वदेहिनाम्
কুলে কি, আচাৰে কি, স্বভাৱে বা গুণে কি? যাৰ ভিতৰত শম্ভুৰ ভক্তিৰ এক বিন্দু মাত্ৰও আছে, সি সকলো দেহধাৰীৰ বাবে বন্দনীয়।
Verse 12
उज्जयिन्यामभूद्राजा चन्द्रसेनसमाह्वयः । जातो मानवरूपेण द्वितीय इव वासवः
উজ্জয়িনীত চন্দ্ৰসেন নামে এজন ৰজা আছিল; তেওঁ মানৱৰূপে জন্ম লৈছিল, যেন দ্বিতীয় বাসৱ (ইন্দ্ৰ) স্বয়ং।
Verse 13
तस्मिन्पुरे महाकालं वसंतं परमेश्वरम् । संपूजयत्यसौ भक्त्या चन्द्रसेनो नृपोत्तमः
সেই নগৰত বাস কৰা পৰমেশ্বৰ মহাকালক, নৃপতিসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ চন্দ্ৰসেন ৰজাই ভক্তিভাৱে পূজা কৰিছিল।
Verse 14
तस्याभवत्सखा राज्ञः शिवपारिषदाग्रणीः । मणिभद्रो जिताभद्रः सर्वलोकनमस्कृतः
সেই ৰজাৰ বন্ধু আছিল শিৱৰ পাৰিষদসকলৰ অগ্ৰণী মণিভদ্ৰ—জিতাভদ্ৰ—যাক সকলো লোকেই নমস্কাৰ কৰে।
Verse 15
तस्यै कदा महीभर्तुः प्रसन्नः शंकरानुगः । चिन्तामणिं ददौ दिव्यं मणिभद्रो महामतिः
এবাৰ সেই ভূমিপতিৰ ওপৰত প্ৰসন্ন হৈ, শংকৰৰ অনুগামী মহামতি মণিভদ্ৰে তেওঁক দিৱ্য চিন্তামণি ৰত্ন দান কৰিলে।
Verse 16
स मणिः कौस्तुभ इव द्योतमानोर्कसन्निभः । दृष्टः श्रुतो वा ध्यातो वा नृणां यच्छति चिंतितम्
সেই মণি কৌস্তুভৰ দৰে দীপ্ত, সূৰ্যৰ সমান উজ্জ্বল; তাক দেখা, শুনা বা ধ্যান কৰা মাত্ৰেই মানুহক ইচ্ছিত ফল প্ৰদান কৰে।
Verse 17
तस्य कांतिलवस्पृष्टं कांस्यं ताम्रमयस्त्रपु । पाषाणादिकमन्यद्वा सद्यो भवति कांचनम्
তাৰ কান্তিৰ এক লৱ স্পৰ্শ হ’লেই কাঁস, তাম, লোহা, টিন—অথবা পাথৰ আদি যিকোনো বস্তু—সঙ্গে সঙ্গেই সোণ হৈ পৰে।
Verse 18
स तं चिन्तामणिं कंठे बिभ्रद्राजासनं गतः । रराज राजा देवानां मध्ये भानुरिव स्वयम्
সেই চিন্তামণি ৰত্ন গলত ধৰি তেওঁ ৰাজসিংহাসনত আৰূঢ় হ’ল; সমবেত নৃপসকলৰ মাজত তেওঁ নিজেই দেৱমণ্ডলত সূৰ্য্যৰ দৰে দীপ্তিমান হৈ উঠিল।
Verse 19
सदा चिन्तामणिग्रीवं तं श्रुत्वा राजसत्तमम् । प्रवृद्धतर्षा राजानः सर्वे क्षुब्धहृदोऽभवन्
যাৰ গলত সদায় চিন্তামণি শোভা পাই থাকে, সেই ৰাজসত্তমৰ কথা শুনি সকলো নৃপতি প্ৰবৃদ্ধ লোভত দগ্ধ হৈ অন্তৰত অস্থিৰ হৈ পৰিল।
Verse 20
स्नेहात्केचिदयाचंत धार्ष्ट्यात्केचन दुर्मदाः । दैवलब्धमजानंतो मणिं मत्सरिणो नृपाः
কিছুমানে কৃত্ৰিম স্নেহেৰে যাঁচিলে, আৰু কিছুমানে অহংকাৰ-মদে উন্মত্ত হৈ ধৃষ্টতাৰে দাবী কৰিলে; ঈৰ্ষাপীড়িত নৃপতিসকলে নাজানিলে যে সেই মণি দেৱবিধিৰ দ্বাৰাই লাভ হৈছিল।
Verse 21
सर्वेषां भूभृतां याञ्चा यदा व्यर्थीकृतामुना । राजानः सर्वदेशानां संरंभं चक्रिरे तदा
যেতিয়া তেওঁৰ অস্বীকৃতিয়ে সকলো ভূভৃত নৃপতিৰ যাঁচনা ব্যৰ্থ কৰিলে, তেতিয়া সকলো দেশৰ ৰাজাসকল ক্ৰোধে উদ্দীপ্ত সংকল্পে উঠি দাঁড়াল।
Verse 22
सौराष्ट्राः कैकयाः शाल्वाः कलिंगशकमद्रकाः । पांचालावंतिसौवीरा मागधा मत्स्यसृंजयाः
সৌরাষ্ট্র, কৈকয়, শাল্ব; কলিঙ্গ, শক আৰু মদ্ৰক; পাঞ্চাল, অৱন্তী আৰু সৌবীৰ; মাগধ, মৎস্য আৰু সৃঞ্জয়—
Verse 23
एते चान्ये च राजानः सहाश्वरथकुमजराः । चन्द्रसेनं मृधे जेतुमुद्यमं चक्रुरोजसा
এইসকল আৰু আন বহু ৰজা, অশ্ব-ৰথ আৰু গজসেনাসহ, চন্দ্ৰসেনক ৰণত জয় কৰিবলৈ মহাবলেৰে উদ্যোগ কৰিলে।
Verse 24
ते तु सर्वे सुसंरब्धाः कंपयंतो वसुन्धराम् । उज्जयिन्याश्चतुर्द्वारं रुरुधुर्बहुसैनिकाः
তেওঁলোক সকলোৱে তীব্ৰ ক্ৰোধেৰে ভৰি, পৃথিৱী কঁপাই, বৃহৎ সেনাবাহিনীৰে উজ্জয়িনীৰ চাৰিটা দুৱাৰ ঘেৰাও কৰিলে।
Verse 25
संरुध्यमानो स्वपुरीं दृष्ट्वा राजभिरुद्धतैः । चंद्रसेनो महाकालं तमेव शरणं ययौ
অহংকাৰী ৰজাসকলৰ দ্বাৰা নিজৰ নগৰী অৱৰোধিত দেখা পাই, চন্দ্ৰসেনে একমাত্ৰ আশ্ৰয় ৰূপে মহাকালৰ শৰণ ল’লে।
Verse 26
निर्विकल्पो निराहारः स राजा दृढनिश्चयः । अर्चयामास गौरीशं दिवा नक्त मनन्यधीः
অচঞ্চলচিত্ত, উপবাসী আৰু দৃঢ় সংকল্পেৰে সেই ৰজাই, অন্য কাকো মন নেদি, দিন-ৰাতি গৌৰীশ্বৰ (শিৱ)ৰ পূজা-অৰ্চনা কৰিলে।
Verse 27
एतस्मिन्नंतरे गोपी काचित्तत्पुरवासिनी । एकपुत्रा भर्तृहीना तत्रैवासीच्चिरंतना
ইফালে, সেই নগৰতে এগৰাকী গোপী বাস কৰিছিল—দীৰ্ঘদিনৰ পুৰণি বাসিন্দা—একমাত্ৰ পুত্ৰৰ মাতৃ, স্বামীহীনা বিধৱা।
Verse 28
सा पंचहायनं बालं वहंती गत भर्तृका । राज्ञा कृतां महापूजां ददर्श गिरिजापतेः
সেই বিধৱা নাৰী, পাঁচ বছৰীয়া শিশুটিক কোলাত লৈ, ৰজাই গিৰিজাপতি শিৱৰ উদ্দেশ্যে কৰা মহাপূজা দৰ্শন কৰিলে।
Verse 29
सा दृष्ट्वा सर्वमाश्चर्यं शिवपूजामहोदयम् । प्रणिपत्य स्वशिबिरं पुनरेवाभ्यपद्यत
সেই সকলো আশ্চৰ্য—শিৱপূজাৰ মহামহিমা—দেখি, সে প্ৰণাম কৰি পুনৰ নিজৰ শিবিৰলৈ উভতি গ’ল।
Verse 30
एतत्सर्वमशेषेण स दृष्ट्वा बल्लवीसुतः । कुतूहलेन विदधे शिवपूजां विरक्तिदाम्
এই সকলো সম্পূৰ্ণকৈ দেখি, গোপীৰ পুত্ৰ কৌতূহলে উদ্দীপ্ত হৈ, বৈৰাগ্য দানকাৰী শিৱৰ পূজা আৰম্ভ কৰিলে।
Verse 31
आनीय हृद्यं पाषाणं शून्ये तु शिबिरोत्तमे । नातिदूरे स्वशिबिराच्छिवलिंगमकल्पयत्
মনোহৰ এটা পাথৰ আনি, শিবিৰৰ উত্তম অংশৰ খোলা ঠাইত, নিজৰ আশ্ৰয়ৰ পৰা বেছি দূৰ নহয়, সি শিৱলিঙ্গ গঢ়ি তুলিলে।
Verse 32
यानि कानि च पुष्पाणि हस्तलभ्यानि चात्मनः । आनीय स्नाप्य तल्लिंगं पूजयामास भक्तितः
নিজৰ হাতত পোৱা যিমান ফুল আছিল, সি সকলো গোটাই আনিলে; সেই লিঙ্গ স্নান কৰাই, ভক্তিৰে পূজা কৰিলে।
Verse 33
गंधालंकारवासांसि धूपदीपाक्षतादिकम् । विधाय कृत्रिमैर्दिव्यैर्नैवेद्यं चाप्यकल्पयत्
তেওঁ গন্ধ, অলংকাৰ, বস্ত্ৰ, ধূপ-দীপ, অক্ষত আদি সকলো সজাই থ’লে; আৰু কৃত্ৰিম হলেও দিৱ্য-শোভাময় বস্তুৰে নৈবেদ্যো প্ৰস্তুত কৰিলে।
Verse 34
भूयोभूयः समभ्यर्च्य पत्रैः पुष्पैर्मनोरमैः । नृत्यं च विविधं कृत्वा प्रणनाम पुनःपुनः
মনোৰম পাতা-পুষ্পেৰে তেওঁ পুনঃপুনঃ আৰ্চনা কৰিলে; আৰু নানা বিধ নৃত্য কৰি বাৰে বাৰে প্ৰণাম জনালে।
Verse 35
एवं पूजां प्रकुर्वाणं शिवस्यानन्यमानसम् । सा पुत्रं प्रणयाद्गोपी भोजनाय समा ह्वयत्
এইদৰে পূজা কৰি থাকোঁতে, যাৰ মন একান্তে শিৱত নিবদ্ধ আছিল, সেই পুত্ৰক গোপী-মাতৃয়ে স্নেহেৰে ভোজনলৈ মাতিলে।
Verse 36
मात्राहूतोपि बहुशः स पूजासक्तमानसः । बालोपि भोजनं नच्छत्तदा माता स्वयं ययौ
মাতৃয়ে বহুবার মাতিলেও, তেওঁৰ মন পূজাতেই আসক্ত থাকিল; বালক হ’লেও তেওঁ ভোজনলৈ নগ’ল—সেয়ে তেতিয়া মাতৃ নিজেই তাত গ’ল।
Verse 37
तं विलोक्य शिवस्याग्रे निषण्णं मी लितेक्षणम् । चकर्ष पाणिं संगृह्य कोपेन समताडयत्
শিৱৰ আগত চকু মুদী বহি থকা তাক দেখি, তাই হাত ধৰি টানি আনিলে; আৰু ক্ৰোধেৰে তাক আঘাত কৰিলে।
Verse 38
आकृष्टस्ताडितो वापि नागच्छत्स्वसुतो यदा । तां पूजां नाशयामास क्षिप्त्वा लिंगं विदूरतः
নিজ পুত্ৰক টানি-মাৰি আনিলেও যেতিয়া সি নাহিল, তেতিয়া তাই সেই পূজাক নষ্ট কৰি লিঙ্গখন দূৰলৈ নিক্ষেপ কৰিলে।
Verse 39
हाहेति रुदमानं तं निर्भर्त्स्य स्वसुतं तदा । पुनर्विवेश स्वगृहं गोपी रोषसमन्विता
তাৰ “হা! হা!” বুলি কান্দি থকা পুত্ৰক তেতিয়া ধমকি দি, ক্ৰোধেৰে ভৰপূৰ গোপী পুনৰ নিজৰ ঘৰলৈ সোমাল।
Verse 40
मात्रा विनाशितां पूजां दृष्ट्वा देवस्य शूलिनः । देवदेवेति चुक्रोश निपपात स बालकः
মাতৃয়ে শূলধাৰী দেৱতাৰ পূজা নষ্ট কৰা দেখি, সেই বালকে “দেৱদেৱ!” বুলি চিঞৰি মাটিত লুটাই পৰিল।
Verse 41
प्रनष्टसंज्ञः सहसा बाष्पपूरपरिप्लुतः । लब्धसंज्ञो मुहूर्तेन चक्षुषी उदमीलयत्
হঠাতে সি সংজ্ঞাহীন হ’ল, চকু অশ্ৰুধাৰাৰে প্লাৱিত; তাৰপিছত অলপ সময়তে সংজ্ঞা পাই চকু মেলিলে।
Verse 42
ततो मणिस्तंभविराजमानं हिरण्मयद्वारकपाटतोरणम् । महार्हनीलामलवज्रवेदिकं तदेव जातं शिबिरं शिवालयम्
তাৰপিছত সেই মণ্ডপটোৱেই শিৱালয় ৰূপে প্ৰকাশ পালে—মণি-খচিত স্তম্ভে দীপ্ত, সুৱৰ্ণ দ্বাৰ-দ্বাৰপাট আৰু তোৰণে শোভিত, আৰু অমূল্য নিৰ্মল নীলমণি-হীৰাৰে জড়িত বেদিকাযুক্ত।
Verse 43
संतप्तहेम कलशैर्बहुभिर्विचित्रैः प्रोद्भासितस्फटिकसौधतलाभिरामम् । रम्यं च तच्छिवपुरं वरपीठमध्ये लिंगं च रत्नसहितं स ददर्श बालः
সেই বালকে শিৱপুৰৰ অতি মনোৰম নগৰখন দেখিলে—তপ্ত সোনাৰ বহুবিধ বিচিত্ৰ কলশেৰে সুশোভিত, দীপ্ত স্ফটিক-প্ৰাসাদৰ তলভাগত ৰমণীয়; আৰু বৰ-পীঠৰ মাজত ৰত্নখচিত লিঙ্গও দেখিলে।
Verse 44
स दृष्ट्वा सहसोत्थाय भीतविस्मितमानसः । निमग्न इव संतोषात्परमानंदसागरे
সেয়া দেখি সি তৎক্ষণাৎ উঠি দাঁড়াল; ভয় আৰু বিস্ময়ে মন ভৰি উঠিল, যেন সন্তোষৰ বশে পৰমানন্দৰ সাগৰত নিমগ্ন হৈ পৰিল।
Verse 45
विज्ञाय शिवपूजाया माहात्म्यं तत्प्रभावतः । ननाम दंडवद्भूमौ स्वमातुरघशांतये
সেই আশ্চৰ্য প্ৰভাৱৰ দ্বাৰা শিৱপূজাৰ মাহাত্ম্য বুজি, সি নিজৰ মাতৃৰ পাপ-শান্তিৰ বাবে ভূমিত দণ্ডৱৎ প্ৰণাম কৰিলে।
Verse 46
देव क्षमस्व दुरितं मम मातुरुमापते । मूढायास्त्वामजानंत्याः प्रसन्नो भव शंकर
হে দেৱ! হে উমাপতি! মোৰ মাতৃৰ দুষ্কৃত ক্ষমা কৰা; সি মূঢ়া, তোমাক নাজানে। হে শংকৰ, প্ৰসন্ন হোৱা।
Verse 47
यद्यस्ति मयि यत्किंचित्पुण्यं त्वद्भक्तिसंभवम् । तेनापि शिव मे माता तव कारुण्यमाप्नुयात्
যদি মোৰ ভিতৰত তোমাৰ ভক্তিৰ পৰা জন্মা অলপো পুণ্য থাকে, তেনেও হে শিৱ, মোৰ মাতৃয়ে তোমাৰ কাৰুণ্য লাভ কৰক।
Verse 48
इति प्रसाद्य गिरिशं भूयोभूयः प्रणम्य च । सूर्ये चास्तं गते बालो निर्जगाम शिवालयात्
এইদৰে গিৰীশ (শিৱ)ক প্ৰসন্ন কৰি, পুনঃপুনঃ প্ৰণাম জনাই, সূৰ্য অস্ত যেতিয়া গ’ল, তেতিয়া সেই বালকে শিৱালয়ৰ পৰা বাহিৰ ওলাই আহিল।
Verse 49
अथापश्यत्स्वशिबिरं पुरंदरपुरोपमम् । सद्यो हिरण्मयीभूतं विचित्रविभवोज्ज्वलम्
তাৰ পাছত সি নিজৰ শিবিৰ দেখিলে—পুৰন্দৰ (ইন্দ্ৰ)ৰ নগৰৰ সদৃশ; তৎক্ষণাৎ সোনালী হৈ পৰিল, বিচিত্ৰ ঐশ্বৰ্য আৰু বিভৱে উজ্জ্বল।
Verse 50
सोंतः प्रविश्य भवनं मोदमानो निशामुखे । महामणिगणाकीर्णं हेमराशिसमुज्ज्वलम्
নিশাৰ আৰম্ভণিত আনন্দিত হৈ সি ঘৰত প্ৰৱেশ কৰিলে; তাত মহামণিৰ দলে দলে ভৰি আছিল, সোনাৰ ৰাশিৰ দৰে দীপ্তিমান।
Verse 51
तत्रापश्यत्स्वजननीं स्मरंतीमकुतोभयाम् । महार्हरत्न पर्यंके सितशय्यामधिश्रिताम्
তাত সি নিজৰ মাতৃক দেখিলে—তাক স্মৰণ কৰি থকা, কোনো ভয় নথকা; অমূল্য ৰত্নৰ পৰ্যংকৰ ওপৰত স্থাপিত শুভ্ৰ শয্যাত আসীন।
Verse 52
रत्नालंकारदीप्तांगीं दिव्यांबरविराजिनीम् । दिव्यलक्षणसंपन्नां साक्षात्सुरवधूमिव
ৰত্নালংকাৰৰ দীপ্তিত তাইৰ অংগ-প্ৰত্যংগ জ্বলি উঠিছিল; দিব্য বস্ত্ৰে তাই উজ্জ্বল—দেৱলোকীয় লক্ষণে সম্পন্ন, যেন চকুৰ আগতেই প্ৰকাশিত এক দেৱী।
Verse 53
जवेनोत्थापयामास संभ्रमोत्फुल्ललोचनः । अंब जागृहि भद्रं ते पश्येदं महदद्भुतम्
সিহঁতে তৎক্ষণাৎ তাড়াহুড়াই কৰি, উল্লাসে ফুলি উঠা চকুৰে তাইক জগাই ক’লে: “অম্বা, জাগা—তোমাৰ মঙ্গল হওক! এই মহা অদ্ভুত দৃশ্য চোৱা।”
Verse 54
इति प्रबोधिता गोपी स्वपुत्रेण महात्मना । ततोऽपश्यत्स्वजननी स्मयन्ती मुकुटोज्ज्वला
এইদৰে মহাত্মা পুত্ৰই জগাই তোলাত গোপীয়ে তেতিয়া দেখিলে—যেন নিজৰেই জননী—হাঁহি থকা, মুকুটৰ জ্যোতিয়ে উজ্জ্বল।
Verse 55
ससंभ्रमं समुत्थाय तत्सर्वं प्रत्यवेक्षत । अपूर्वमिव चात्मानमपूर्वमिव बालकम्
সিহঁতে বিস্ময়ে উঠি সকলোকে মনোযোগে চালে—নিজক যেন সম্পূৰ্ণ নতুন, আৰু বালককো যেন সম্পূৰ্ণ নতুন।
Verse 56
अपूर्वं च स्वसदनं दृष्ट्वा सीत्सुखविह्वला । श्रुत्वा पुत्रमुखात्सर्वं प्रसादं गिरिजापतेः
নিজৰেই ঘৰ অদ্বিতীয় দেখি তাই আনন্দে বিহ্বল হ’ল; আৰু পুত্ৰৰ মুখে গিৰিজাপতি (শিৱ)ৰ অনুগ্রহৰ সম্পূৰ্ণ বৃত্তান্ত শুনি।
Verse 57
राज्ञे विज्ञापयामास यो भजत्यनिशं शिवम् । स राजा सहसागत्य समाप्त नियमो निशि
তাই ৰজাক নিবেদন কৰিলে: “যি জনে অনিশ্চলভাৱে সদায় শিৱক ভজে—” আৰু সেই ৰজা তৎক্ষণাৎ আহিল; ৰাতিতেই তেওঁৰ নিয়ম-ব্ৰত সম্পূৰ্ণ হ’ল।
Verse 58
ददर्श गोपिकासूनोः प्रभावं शिवतोषजम् । हिरण्मयं शिवस्थानं लिंगं मणिमयं तथा
তেওঁ গোপিকা-সুতৰ সেই প্ৰভা দৰ্শন কৰিলে, যি শিৱৰ সন্তোষৰ পৰা উদ্ভূত—শিৱৰ হিৰণ্ময় ধাম আৰু মণিময় লিঙ্গো।
Verse 59
गोपवध्वाश्च सदनं माणि क्यवरकोज्ज्वलम् । दृष्ट्वा महीपतिः सर्वं सामात्यः सपुरोहितः
গোপবধূৰ সদন উৎকৃষ্ট মাণিক্যৰ জ্যোতিত উজ্জ্বল আছিল; সেয়া দেখি ৰজা মন্ত্রী আৰু পুৰোহিতসহ সকলো দৰ্শন কৰিলে।
Verse 60
मुहूर्तं विस्मितधृतिः परमानंदनिर्भरः । प्रेम्णा वाष्पजलं मुंचन्परिरेभे तम र्भकम्
এটা মুহূৰ্ত তেওঁ বিস্ময়ত স্থিৰ থাকিল, ধৈৰ্য ধৰি পৰম আনন্দে পৰিপূৰ্ণ; প্ৰেমৰ অশ্ৰুজল ঝৰাই সেই বালকক আলিঙ্গন কৰিলে।
Verse 61
एवमत्यद्भुताकाराच्छिवमाहात्म्यकीर्त्तनात् । पौराणां संभ्रमाच्चैव सा रात्रिः क्षणतामगात्
এইদৰে সেই অতি অদ্ভুত দৰ্শন, শিৱ-মাহাত্ম্যৰ কীৰ্ত্তন, আৰু নগৰবাসীৰ উল্লাসিত বিস্ময়ৰ বাবে সেই ৰাতি যেন ক্ষণমাত্ৰতে পাৰ হৈ গ’ল।
Verse 62
अथ प्रभाते युद्धाय पुरं संरुध्य संस्थिताः । राजानश्चारवक्त्रेभ्यः शुश्रुवुः परमाद्भुतम्
তাৰ পাছত প্ৰভাতে যুদ্ধৰ বাবে নগৰ ঘেৰি সাজু হৈ থিয় হ’ল; ৰজাসকলে চাৰণ আৰু দূতসকলৰ মুখে পৰম অদ্ভুত সংবাদ শুনিলে।
Verse 63
ते त्यक्तवैराः सहसा राजानश्चकिता भृशम् । न्यस्तशस्त्रा निविविशुश्चंद्रसेनानुमोदिताः
তেতিয়াই সেই ৰজাসকলে বৈৰ ত্যাগ কৰিলে; অতিশয় বিস্মিত হৈ, চন্দ্ৰসেনৰ অনুমোদনত অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ থৈ ভিতৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 64
तां प्रविश्य पुरीं रम्यां महाकालं प्रणम्य च । तद्गोपवनितागेहमाजग्मुः सर्वभूभृतः
সেই মনোৰম নগৰীত প্ৰৱেশ কৰি আৰু মহাকালক প্ৰণাম কৰি, সেই সকলো ৰজাই তাৰ পাছত সেই গোপবনিতাৰ গৃহলৈ গ’ল।
Verse 65
ते तत्र चंद्रसेनेन प्रत्युद्गम्याभि पूजिताः । महार्हविष्टरगताः प्रीत्यानंदन्सुविस्मिताः
তাত চন্দ্ৰসেন আগবাঢ়ি তেওঁলোকক আদৰিলে আৰু পূজা-সন্মান কৰিলে। অতি মূল্যবান আসনত বহি, তেওঁলোকে প্ৰীতিসহ আনন্দিত হৈ বিস্ময়ে ভৰি উঠিল।
Verse 66
गोपसूनोः प्रसादाय प्रादुर्भूतं शिवालयम् । लिंगं च वीक्ष्य सुमहच्छिवे चक्रुः परां मतिम्
গোপপুত্ৰৰ প্ৰসাদত প্ৰাদুৰ্ভূত শিৱালয় আৰু মহান লিঙ্গ দৰ্শন কৰি, তেওঁলোকে শিৱত পৰম সংকল্প স্থিৰ কৰিলে।
Verse 67
तस्मै गोपकुमाराय प्रीतास्ते सर्वभूभुजः । वासोहिरण्यरत्नानि गोमहिष्यादिकं धनम्
প্ৰসন্ন হৈ সেই সকলো ৰজাই সেই গোপকুমাৰক বস্ত্ৰ, সোণ, ৰত্ন আৰু গাই-মহিষ আদি ধনৰূপ সম্পদ দান কৰিলে।
Verse 68
गजानश्वान्रथान्रौक्माञ्छत्र यानपरिच्छदान् । दासान्दासीरनेकाश्च ददुः शिवकृपार्थिनः
শিৱৰ কৃপা লাভৰ কামনাৰে তেওঁলোকে দানস্বৰূপে হাতী, ঘোঁৰা, সোণালী ৰথ, ছত্ৰ, বাহন আৰু তাৰ সজ্জা-সামগ্ৰী, লগতে বহু দাস-দাসী অৰ্পণ কৰিলে।
Verse 69
येये सर्वेषु देशेषु गोपास्तिष्ठंति भूरिशः । तेषां तमेव राजानं चक्रिरे सर्व पार्थिवाः
যি যি দেশত বহু গোপাল বাস কৰিছিল, সেই সকলো ঠাইৰ পাৰ্থিৱ ৰজাসকলে সেই একেজনকেই নিজৰ ৰজা কৰি স্থাপন কৰিলে।
Verse 70
अथास्मिन्नंतरे सर्वैस्त्रिदशैरभिपूजितः । प्रादुर्बभूव तेजस्वी हनूमान्वानरेश्वरः
তাৰ পাছত সেই মুহূৰ্ততে, সকলো দেৱতাই পূজা কৰা, তেজস্বী হনুমান—বানৰেশ্বৰ—প্ৰাদুৰ্ভূত হ’ল।
Verse 71
तस्याभिगमनादेव राजानो जातसंभ्रमाः । प्रत्युत्थाय नमश्चक्रुर्भक्तिनम्रात्ममूर्त्तयः
তেওঁ আগবঢ়ি আহোঁতেই ৰজাসকল ভক্তিভৰা উল্লাসেৰে উদ্বেলিত হ’ল; উঠি দাঁড়াই নমস্কাৰ কৰিলে—ভক্তিজাত বিনয়ৰ মূৰ্ত্তি যেন।
Verse 72
तेषां मध्ये समासीनः पूजितः प्लवगेश्वरः । गोपात्मजं समाश्लिष्य राज्ञो वीक्ष्येदमववीत्
তেওঁলোকৰ মাজত আসীন হৈ পূজিত প্লৱগেশ্বৰে গোপালৰ পুত্ৰক আলিঙ্গন কৰিলে; তাৰ পাছত ৰজাসকললৈ চাই এই বাক্য ক’লে।
Verse 73
सर्वे शृणुत भद्रं वो राजानो ये च देहिनः । शिवपूजामृते नान्या गतिरस्ति शरीरिणाम
তোমালোক সকলোৱে শুনা—তোমালোকৰ মঙ্গল হওক—হে ৰাজাসকল আৰু সকলো দেহধাৰী; শিৱ-পূজা ব্যতীত দেহধাৰীৰ বাবে আন কোনো সত্য আশ্ৰয় বা গতি নাই।
Verse 74
एष गोपसुतो दिष्ट्या प्रदोषे मंदवा सरे । अमंत्रेणापि संपूज्य शिवं शिवमवाप्तवान्
দৈৱকৃপায় এই গোপ-পুত্ৰই মণ্ডৱা সৰোবৰত প্ৰদোষ সময়ত, মন্ত্র নথাকিলেও শিৱক সম্পূৰ্ণ পূজা কৰি শিৱৰ মঙ্গলময় অনুগ্রহ আৰু অৱস্থা লাভ কৰিলে।
Verse 75
मंदवारे प्रदोषोऽयं दुर्लभः सर्वदेहिनाम् । तत्रापि दुर्लभतरः कृष्णपक्षे समागते
মণ্ডৱাৰ (সোমবাৰ)ত পৰি অহা এই প্ৰদোষ সকলো দেহধাৰীৰ বাবে দুষ্প্ৰাপ্য; আৰু কৃষ্ণপক্ষ (অন্ধকাৰ পক্ষ)ত ঘটিলে তাতোকৈও অধিক দুষ্প্ৰাপ্য।
Verse 76
एष पुण्यतमो लोके गोपानां कीर्तिवर्धनः । अस्य वंशेऽष्टमो भावी नंदोनाम महायशाः । प्राप्स्यते तस्य पुत्रत्वं कृष्णो नारा यणः स्वयम्
এইজন লোকত সৰ্বাধিক পুণ্যবান, গোপসকলৰ কীৰ্তি বৃদ্ধি কৰোঁতা। ইয়াৰ বংশত অষ্টমজন মহাযশস্বী ‘নন্দ’ নামৰ হ’ব; আৰু স্বয়ং নাৰায়ণ—কৃষ্ণ—তেওঁৰ পুত্ৰ ৰূপে জন্ম ল’ব।
Verse 77
अद्यप्रभृति लोकेस्मिन्नेष गोपालनंदनः । नाम्ना श्रीकर इत्युच्चैर्लोके ख्यातिं गमिष्यति
আজি পৰা এই লোকত এই গোপাল-নন্দন ‘শ্ৰীকৰ’ নামৰে উচ্চকৈ লোকসমাজত খ্যাতি লাভ কৰিব।
Verse 78
सूत उवाच । एवमुक्त्वांजनीसूनुस्तस्मै गोपकसूनवे । उपदिश्य शिवाचारं तत्रैवांतरधीयत
সূতে ক’লে: এইদৰে কৈ অঞ্জনী-পুত্ৰ হনুমানে গোপকৰ পুত্ৰক শিৱাচাৰৰ বিধি-নিয়ম উপদেশ দিলে, আৰু সেই ঠাইতেই অন্তৰ্ধান হ’ল।
Verse 79
ते च सर्वे महीपालाः संहृष्टाः प्रतिपूजिताः । चन्द्रसेनं समामंत्र्य प्रतिजग्मुर्यथागतम्
সেই সকলো মহীপাল আনন্দিত হৈ, যথোচিত সন্মান লাভ কৰি, চন্দ্ৰসেনক বিদায় জনাই, যিদৰে আহিছিল তিদৰে উভতি গ’ল।
Verse 80
श्रीकरोऽपि महातेजा उपदिष्टो हनूमता । ब्राह्मणैः सह धर्मज्ञैश्चक्रे शम्भोः समर्हणम्
মহাতেজস্বী শ্ৰীকৰেও হনুমানৰ উপদেশ পাই, ধৰ্মজ্ঞ ব্ৰাহ্মণসকলৰ সৈতে শম্ভুৰ যথাবিধি পূজা কৰিলে।
Verse 81
कालेन श्रीकरः सोऽपि चंद्रसेनश्च भूपतिः । समाराध्य शिवं भक्त्या प्रापतुः परमं पदम्
কালক্ৰমে শ্ৰীকৰ আৰু ভূপতি চন্দ্ৰসেন—দুয়ো ভক্তিভাৱে শিৱক আৰাধনা কৰি পৰম পদ লাভ কৰিলে।
Verse 82
इदं रहस्यं परमं पवित्रं यशस्करं पुण्यमहर्द्धिवर्धनम् । आख्यानमाख्यातमघौघनाशनं गौरीशपादांबुजभक्तिवर्धनम्
এই পৰম গোপনীয় কাহিনী অতি পবিত্ৰ, যশদায়ক, পুণ্য আৰু সমৃদ্ধি বৃদ্ধি কৰোঁতা; ই পাপৰ প্ৰবাহ নাশ কৰে আৰু গৌৰীশৰ পদ্মচৰণত ভক্তি বৃদ্ধি কৰে।