Adhyaya 56

Verse 1

उत्तानपाद उवाच । अन्यच्च श्रोतुमिच्छामि केन गङ्गावतारिता । रुद्रशीर्षे स्थिता देवी पुण्या कथमिहागता

উত্তানপাদে ক’লে: “মই আৰু কিছুমান শুনিব খোজোঁ—গঙ্গাক কোনে অৱতৰণ কৰালে? আৰু ৰুদ্ৰৰ মূৰত অৱস্থিত সেই পবিত্ৰ দেৱী পুণ্যা কেনেকৈ ইয়ালৈ আহিল?”

Verse 2

पुण्या देवाशिला नाम तस्या माहात्म्यमुत्तमम् । एतदाख्याहि मे सर्वं प्रसन्नो यदि शङ्कर

পুণ্যা নামে দেৱাশিলা—তাইৰ মাহাত্ম্য সৰ্বোত্তম। হে শংকৰ, যদি তুমি প্ৰসন্ন হওঁ, তেন্তে এই সকলো কথা মোক কোৱা।

Verse 3

ईश्वर उवाच । शृणुष्वैकमना भूत्वा यथा गङ्गावतारिता । देवैः सर्वैर्महाभागा सर्वलोकहिताय वै

ঈশ্বৰে ক’লে: একাগ্ৰচিত্তে শুনা, গঙ্গা কেনেকৈ অৱতীৰ্ণ হ’ল। সৰ্বলোকৰ হিতৰ বাবে, মহাভাগা গঙ্গাক সকলো দেৱতাই অৱতৰণ কৰালে।

Verse 4

अस्ति विन्ध्यो नगो नाम याम्याशायां महीपते । गीर्वाणास्तु गताः सर्वे तस्य मूर्ध्नि नरेश्वर

হে মহীপতি, দক্ষিণ দিশাত বিন্ধ্য নামে এটা পৰ্বত আছে। হে নৰেশ্বৰ, সকলো গীৰ্বাণ (দেৱতা) তাৰ শিখৰত গ’ল।

Verse 5

तत्र चाह्वानिता गङ्गा ब्रह्माद्यैरखिलैः सुरैः । अभ्यर्च्येशं जगन्नाथं देवदेवं जगद्गुरुम्

তাত ব্ৰহ্মা আদি সকলো সুৰে গঙ্গাক আহ্বান কৰিলে। আগতে তেওঁলোকে ঈশ—জগন্নাথ, দেৱদেৱ, জগদ্গুৰুক পূজা-অৰ্চনা কৰিলে।

Verse 6

जटामध्यस्थितां गङ्गां मोचयस्वेति भूतले । भास्वन्ती सा ततो मुक्ता रुद्रेण शिरसा भुवि

তেওঁলোকে প্ৰাৰ্থনা কৰিলে: “জটাৰ মাজত স্থিত গঙ্গাক ভূতলত মুক্ত কৰা।” তেতিয়া দীপ্তিময়ী দেৱী গঙ্গা ৰুদ্ৰে নিজৰ শিৰৰ পৰা পৃথিৱীত মুক্ত কৰিলে।

Verse 7

तत्र स्थाने महापुण्या देवैरुत्पादिता स्वयम् । ततो देवनदी जाता सा हिताय नृणां भुवि

সেই স্থানতেই মহাপুণ্য ধাৰা দেৱতাসকলে স্বয়ং প্ৰকাশ কৰিলে। তাতেই সি ‘দেৱনদী’ ৰূপে জন্ম লৈ, পৃথিৱীত মানুহৰ কল্যাণৰ বাবে উদ্ভূত হ’ল।

Verse 8

वसन्ति ये तटे तस्याः स्नानं कुर्वन्ति भक्तितः । पिबन्ति च जलं नित्यं न ते यान्ति यमालयम्

যিসকলে তীৰত বাস কৰে, ভক্তিভাৱে স্নান কৰে আৰু নিত্য জল পান কৰে—তেওঁলোকে যমালয়লৈ নাযায়।

Verse 9

यत्र सा पतिता कुण्डे शूलभेदे नराधिप । देवनद्याः प्रतीच्यां तु तत्र प्राची सरस्वती

হে নৰাধিপ, শূলভেদত যি কুণ্ডত সি পতিত হৈছিল—দেৱনদীৰ পশ্চিমফালে তাত পূৰ্বমুখী সৰস্বতী প্রবাহিত হয়।

Verse 10

याम्यायां शूलभेदस्य तत्र तीर्थमनुत्तमम् । तत्र देवशिला पुण्या स्वयं देवेन निर्मिता

শূলভেদৰ দক্ষিণ দিশত তাত অনুত্তম তীৰ্থ আছে। তাত পুণ্যময় দেৱশিলা আছে, যি স্বয়ং দেৱে নিৰ্মাণ কৰিছে।

Verse 11

तत्र स्नात्वा तु यो भक्त्या तर्पयेत्पितृदेवताः । पितरस्तस्य तृप्यन्ति यावदाभूतसम्प्लवम्

তাত যি ভক্তিভাৱে স্নান কৰি পিতৃ আৰু দেৱতাক তৰ্পণ কৰে, তাৰ পিতৃসকল আভূত-সম্প্লৱ পৰ্যন্ত তৃপ্ত থাকে।

Verse 12

तत्र स्नात्वा तु यो भक्त्या ब्राह्मणान् भोजयेन्नृप । स्वल्पान्नेनापि दत्तेन तस्य चान्तो न विद्यते

হে ৰাজন! যি জনে তাত স্নান কৰি ভক্তিৰে ব্ৰাহ্মণসকলক ভোজন কৰায়—অল্প অন্ন দান কৰিলেও—তাঁৰ পুণ্য অক্ষয় হয়।

Verse 13

उत्तानपाद उवाच । कानि दानानि दत्तानि शस्तानि धरणीतले । यानि दत्त्वा नरो भक्त्या मुच्यते सर्वपातकैः

উত্তানপাদে ক’লে: ধৰণীতলত কোন কোন দান সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ বুলি প্ৰশংসিত? যিবোৰ ভক্তিৰে দান কৰিলে মানুহ সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়?

Verse 14

देवशिलाया माहात्म्यं स्नानदानादिजं फलम् । व्रतोपवासनियमैर्यत्प्राप्यं तद्वदस्व मे

মোক দেৱশিলাৰ মাহাত্ম্য কওক—স্নান, দান আদি কৰ্মৰ ফল—আৰু ব্ৰত, উপবাস, নিয়মাচৰণেৰে তাত যি লাভ হয়, সেয়াও কৃপা কৰি কওক।

Verse 15

ईश्वर उवाच । आसीत्पुरा महावीर्यश्चेदिनाथो महाबलः । वीरसेन इति ख्यातो मण्डलाधिपतिर्नृप

ঈশ্বৰে ক’লে: পূৰ্বে চেদিদেশৰ এক মহাবীৰ্য আৰু মহাবল নৃপতি আছিল; বীৰসেন নামে খ্যাত, মণ্ডলৰ অধিপতি ৰজা।

Verse 16

राष्ट्रे तस्य रिपुर्नास्ति न व्याधिर्न च तस्कराः । न चाधर्मोऽभवत्तत्र धर्म एव हि सर्वदा

তাঁৰ ৰাজ্যত শত্রু নাছিল, নাছিল ব্যাধি, নাছিল চোৰ; তাত অধৰ্ম উদ্ভৱ নহ’ল—সদায় ধৰ্মই প্ৰবল আছিল।

Verse 17

सदा मुदान्वितो राजा सभार्यो बहुपुत्रकः । एकासीद्दुहिता तस्य सुरूपा गिरिजा यथा

ৰাজা সদায় আনন্দময় আছিল, ৰাণীৰ সৈতে আৰু বহু পুত্ৰসহ। তেওঁৰ একমাত্ৰ কন্যা আছিল, গিৰিজাৰ দৰে অতি সুৰূপা।

Verse 18

इष्टा सा पितृमातृभ्यां बन्धुवर्गजनस्य च । कृतं वैवाहिकं कर्म काले प्राप्ते यथाविधि

তেওঁ পিতৃ-মাতৃ আৰু আত্মীয়বৰ্গৰ সকলোৰে অতি প্ৰিয় আছিল। সময় উপস্থিত হোৱাত বিধি অনুসাৰে তেওঁৰ বিবাহ-সংস্কাৰ সম্পন্ন কৰা হ’ল।

Verse 19

अनन्तरं चेदिपतिर्द्वादशाब्दमखे स्थितः । ततस्तस्यास्तु यो भर्ता स मृत्युवशमागतः

তাৰ পাছত চেদিৰাজা বাৰ বছৰীয়া যজ্ঞত নিয়োজিত আছিল। তেতিয়া সেই কুমাৰীৰ স্বামী মৃত্যুৰ অধীনত পৰিল।

Verse 20

विधवां तां सुतां दृष्ट्वा राजा शोकसमन्वितः । उवाच वचनं तत्र स्वभार्यां दुःखपीडिताम्

কন্যাক বিধবা দেখি ৰজা শোকত আচ্ছন্ন হ’ল। তাতে তেওঁ দুখে পীড়িত নিজৰ ৰাণীক তাতেই কথা ক’লে।

Verse 21

प्रिये दुःखमिदं जातं यावज्जीवं सुदुःसहम् । नैषा रक्षयितुं शक्या रूपयौवनगर्विता

‘প্ৰিয়ে, এই দুখ জন্মিছে, যি জীৱনভৰ অতি অসহ্য। এই কন্যা ৰূপ-যৌৱনৰ গৰ্বে মত্ত; তাক সহজে ৰক্ষা কৰিব নোৱাৰি।’

Verse 22

दूषयेत कुलं क्वापि कथं रक्ष्या हि बालिका । नोपायो विद्यते क्वापि भानुमत्याश्च रक्षणे । परस्परं विवदतोः श्रुत्वा तत्कन्यकाब्रवीत्

‘ক’তবাও ই কন্যাই বংশৰ ওপৰত কলংক আনিব পাৰে—তেন্তে এই বালিকাক কেনেকৈ ৰক্ষা কৰা যায়? ভানুমতীৰ ৰক্ষাৰ বাবে ক’তো উপায় দেখা নাযায়।’ দুয়োৰে পৰস্পৰ বিতৰ্ক শুনি সেই কন্যাই ক’লে।

Verse 23

भानुमत्युवाच । न लज्जामि तवाग्रेऽहं जल्पन्ती तात कर्हिचित् । सत्यं नोत्पद्यते दोषो मदर्थे ते नराधिप

ভানুমতীয়ে ক’লে: ‘পিতা, তোমাৰ আগত মই কেতিয়াও কথা ক’বলৈ লাজ নকৰোঁ। হে নৰাধিপ, মোৰ কাৰণে তোমাৰ ওপৰত কোনো দোষ যেন নুঠে—এইয়াই সত্য।’

Verse 24

अद्यप्रभृत्यहं तात धारयिष्ये न मूर्धजान् । स्थूलवस्त्रपटार्द्धं तु धारयिष्यामि ते गृहे

‘আজিৰ পৰা, পিতা, মই মোৰ চুলি নাসজাম; আৰু তোমাৰ ঘৰত মই কেৱল মোটা কাপোৰ, আধা বস্ত্ৰহে পৰিধান কৰিম।’

Verse 25

करिष्यामि व्रतान्याशु पुराणविहितानि च । आत्मानं शोषयिष्यामि तोषयिष्ये जनार्दनम्

‘মই শীঘ্ৰে পুৰাণত বিধান কৰা ব্ৰতসমূহ পালন কৰিম। তপস্যাৰে দেহ-মন সংযম কৰিম আৰু জনাৰ্দন (বিষ্ণু)ক সন্তুষ্ট কৰিম।’

Verse 26

ममैषा वर्तते बुद्धिर्यदि त्वं तात मन्यसे । भानुमत्या वचः श्रुत्वा राजा संहर्षितोऽभवत्

‘এইয়াই মোৰ মনত স্থিৰ সংকল্প—যদি তুমি, পিতা, অনুমোদন কৰা।’ ভানুমতীৰ বাক্য শুনি ৰজা অতি আনন্দিত হ’ল।

Verse 27

तीर्थयात्रां समुद्दिश्य कोशं दत्त्वा सुपुष्कलम् । विसृज्य पुरुषान्वृद्धान् कृत्वा तस्याः सुरक्षणे

তীৰ্থযাত্ৰাৰ উদ্দেশ্যে তেওঁ প্ৰচুৰ ধনভাণ্ডাৰ দান কৰিলে; আৰু বৃদ্ধ, বিশ্বাসযোগ্য পুৰুষ নিযুক্ত কৰি তেখেতীয়াৰ সুদৃঢ় সুৰক্ষাৰ ব্যৱস্থা কৰিলে।

Verse 28

पुरुषान् सायुधांश्चापि ब्राह्मणान्सपुरोहितान् । दासीदासान्पदातींश्च चास्याः संरक्षणक्षमान्

তেওঁ অস্ত্ৰধাৰী পুৰুষ, পুৰোহিতসহ ব্ৰাহ্মণ, দাসী-দাস আৰু পদাতিক সৈন্য—যিসকল তেখেতীয়াক ভালদৰে ৰক্ষা কৰিব পৰা—সকলোকো নিযুক্ত কৰিলে।

Verse 29

ततः पितुर्मतेनैव गङ्गातीरं गता सती । अवगाह्य तटे द्वे तु गङ्गायाः स नराधिप

তাৰ পাছত পিতৃৰ উপদেশ অনুসৰিয়েই সেই সতী গঙ্গাৰ তীৰলৈ গ’ল। গঙ্গাত অৱগাহন কৰি, হে নৰাধিপ, গঙ্গাৰ দুয়ো তীৰত অৱস্থান কৰিলে।

Verse 30

नित्यं सम्पूज्य सद्विप्रान्गन्धमाल्यादिभूषणैः । द्वादशाब्दानि सा तीरे गङ्गायाः समवस्थिता

সেই সতী নিত্য বিধিপূৰ্বক সদ্বিপ্ৰসকলক গন্ধ, মালা আদি অলংকাৰৰে সন্মান-পূজা কৰিছিল; আৰু বাৰ বছৰ গঙ্গাৰ তীৰতে বাস কৰি থাকিল।

Verse 31

त्यक्त्वा गङ्गां तदा राज्ञी गता काष्ठां तु दक्षिणाम् । प्राप्ता सा सचिवैः सार्द्धं यत्र रेवा महानदी

তেতিয়া ৰাণী গঙ্গাক ত্যাগ কৰি দক্ষিণ দিশলৈ গ’ল। সচিবসকলৰ সৈতে তেওঁ সেই স্থানত উপস্থিত হ’ল, য’ত মহানদী ৰেৱা প্ৰবাহিত।

Verse 32

समाः पञ्च स्थिता तत्र ओङ्कारेऽमरकण्टके । उदग्याम्येषु तीर्थेषु तीर्थात्तीर्थं जगाम सा

তাই ওঁকাৰ আৰু অমৰকণ্টকত পাঁচ বছৰ ধৰি অৱস্থান কৰিলে। তাৰ পাছত উত্তৰ দিশৰ সেই তীৰ্থসমূহত তীৰ্থৰ পৰা তীৰ্থলৈ গমন কৰিলে।

Verse 33

स्नात्वा स्नात्वा पूज्य विप्रान् भक्तिपूर्वमतन्द्रिता । वारुणीं सा दिशं गत्वा देवनद्याश्च सङ्गमे

বাৰে বাৰে স্নান কৰি আৰু ভক্তিভাৱে বিপ্ৰসকলক পূজা কৰি—অলস নোহোৱাকৈ—তাই পশ্চিম দিশলৈ গ’ল, দেৱনদীৰ সঙ্গমস্থললৈ।

Verse 34

ददर्श चाश्रमं पुण्यं मुनिसङ्घैः समाकुलम् । दृष्ट्वा मुनिसमूहं सा प्रणिपत्येदमब्रवीत्

তাই মুনিসংঘেৰে ভৰপূৰ এক পুণ্য আশ্ৰম দেখিলে। ঋষিসমূহক দেখি সে প্ৰণাম কৰি এইদৰে ক’লে।

Verse 35

माहात्म्यमस्य तीर्थस्य नाम चैवास्य कीदृशम् । कथयन्तु महाभागाः प्रसादः क्रियतां मम

“হে মহাভাগ ঋষিসকল, এই তীৰ্থৰ মাহাত্ম্য আৰু ইয়াৰ নাম কেনেকুৱা—কৃপা কৰি কওক। মোৰ ওপৰত অনুগ্রহ কৰি ব্যাখ্যা কৰক।”

Verse 36

ऋषय ऊचुः । चक्रतीर्थं तु विख्यातं चक्रं दत्तं पुरा हरेः । महेश्वरेण तुष्टेन देवदेवेन शूलिना

ঋষিসকলে ক’লে: “এইটো বিখ্যাত চক্ৰতীৰ্থ। পূৰ্বে সন্তুষ্ট মহেশ্বৰে—শূলধাৰী দেৱদেৱে—হৰিক চক্ৰ দান কৰিছিল।”

Verse 37

अत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा तर्पयेत्पितृदेवताः । अनिवर्तिका गतिस्तस्य जायते नात्र संशयः

এই তীৰ্থত যি স্নান কৰি পিতৃদেৱতা আৰু দেৱতাসকলক তৰ্পণ অৰ্পণ কৰে, তাৰ গতি অনিবর্তনীয় হয়; ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 38

द्वितीयेऽह्नि ततो गच्छेच्छूलभेदे तपस्विनि । पूर्वोक्तेन विधानेन स्नानं कुर्याद्यथाविधि

তাৰ পিছত দ্বিতীয় দিন, হে তপস্বিনী, শূলভেদলৈ যাব লাগে; আৰু আগতে কোৱা বিধান অনুসৰি নিয়মমতে স্নান কৰিব লাগে।

Verse 39

जन्मत्रयकृतैः पापैर्मुच्यते नात्र संशयः । जलेन तिलमात्रेण प्रदद्यादञ्जलित्रयम्

তিন জন্মত কৰা পাপৰ পৰা মুক্ত হয়—ইয়াত সন্দেহ নাই। তিলৰ মাত্ৰা সামান্য মিহলি কৰা জলেৰে তিনিবাৰ অঞ্জলি দান কৰিব লাগে।

Verse 40

तृप्यन्ति पितरस्तस्य द्वादशाब्दान्यसंशयम् । यः श्राद्धं कुरुते भक्त्या श्रोत्रियैर्ब्राह्मणैर्नृप

হে ৰাজন, যি ভক্তিৰে শ্ৰোত্ৰিয়, বেদ-প্ৰশিক্ষিত ব্ৰাহ্মণসকলৰ দ্বাৰা শ্ৰাদ্ধ কৰে, তাৰ পিতৃসকল বাৰ বছৰ নিশ্চয় তৃপ্ত থাকে।

Verse 41

वार्द्धुष्याद्यास्तु वर्ज्यन्ते पित्ःणां दत्तमक्षयम् । अपरेऽह्णि ततो गच्छेत्पुण्यां देवशिलां शुभाम्

কিন্তু বাৰ্দ্ধুষ্য আদি উপলক্ষ্যসমূহ বর্জনীয়; পিতৃসকললৈ দিয়া দান অক্ষয় হয়। তাৰ পিছত পৰদিন পুণ্যময় আৰু শুভ ‘দেৱশিলা’ নামৰ পবিত্ৰ স্থানলৈ যাব লাগে।

Verse 42

वीक्ष्यते जाह्नवी पुण्या देवैरुत्पादिता पुरा । स्नात्वा तत्र जलं दद्यात्तिलमिश्रं नराधिप

তাত পুণ্য জাহ্নৱী (গঙ্গা) দৰ্শন হয়, যাক পূৰ্বে দেৱতাসকলে প্ৰকাশ কৰিছিল। হে নৰাধিপ! তাত স্নান কৰি তিল-মিশ্ৰিত জল অৰ্পণ কৰা উচিত।

Verse 43

सकृत्पिण्डप्रदानेन मुच्यते ब्रह्महत्यया । एकादश्यामुपोषित्वा पक्षयोरुभयोरपि

এবাৰ মাত্ৰ পিণ্ড-দান কৰিলেই ব্ৰহ্মহত্যাৰ পাপৰ পৰা মুক্তি লাভ হয়। আৰু দুয়ো পক্ষতেই একাদশীত উপবাস পালন কৰা উচিত।

Verse 44

क्षपाजागरणं कुर्यात्पठेत्पौराणिकीं कथाम् । विष्णुपूजां प्रकुर्वीत पुष्पधूपनिवेदनैः

ৰাতি জাগৰণ কৰি পুৰাণিক কাহিনী পাঠ কৰা উচিত। ফুল, ধূপ আৰু নৈবেদ্যৰে বিষ্ণুৰ পূজা সম্পন্ন কৰিব লাগে।

Verse 45

प्रभाते भोजयेद्विप्रान् दानं दद्यात्सशक्तितः । चतुर्थेऽह्नि ततो गच्छेद्यत्र प्राची सरस्वती

প্ৰভাতে ব্ৰাহ্মণসকলক ভোজন কৰাই নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে দান দিব লাগে। তাৰ পিছত চতুৰ্থ দিনা য’ত পূৰ্বমুখী সৰস্বতী আছে, তাত গমন কৰিব।

Verse 46

ब्रह्मदेहाद्विनिष्क्रान्ता पावनार्थं शरीरिणाम् । तत्र स्नात्वा नरो भक्त्या तर्पयेत्पितृदेवताः

সেই (সৰস্বতী) ব্ৰহ্মাৰ দেহৰ পৰা নিৰ্গত হৈ দেহধাৰীসকলৰ পাৱনাৰ্থে প্ৰবাহিত। তাত স্নান কৰি মানুহে ভক্তিৰে তৰ্পণ কৰি পিতৃদেৱতাসকলক তৃপ্ত কৰিব।

Verse 47

श्राद्धं कृत्वा यथान्यायमनिन्द्यान् भोजयेद्द्विजान् । पितरस्तस्य तृप्यन्ति द्वादशाब्दान्यसंशयम्

বিধি অনুসাৰে শ্ৰাদ্ধ সম্পন্ন কৰি নিন্দাহীন যোগ্য দ্বিজ ব্ৰাহ্মণসকলক ভোজন কৰাব লাগে; নিঃসন্দেহে তেওঁৰ পিতৃলোক বাৰে বছৰলৈ তৃপ্ত হয়।

Verse 48

सर्वदेवमयं स्थानं सर्वतीर्थमयं तथा । देवकोटिसमाकीर्णं कोटिलिङ्गोत्तमोत्तमम्

এই স্থান সৰ্বদেৱময় আৰু সৰ্বতীৰ্থময়ো; কোটি কোটি দেৱতাৰে পৰিপূৰ্ণ, কোটিলিঙ্গ তীৰ্থসমূহৰ ভিতৰত সৰ্বোত্তম।

Verse 49

त्रिरात्रं कुरुते योऽत्र शुचिः स्नात्वा जितेन्द्रियः । पक्षं मासं च षण्मासमब्दमेकं कदाचन

যি জন শুচি হৈ ইয়াত স্নান কৰি ইন্দ্ৰিয়জয়ী হৈ ত্ৰিৰাত্ৰ নিয়ম পালন কৰে—অথবা পক্ষ, মাহ, ছয় মাহ, কেতিয়াবা এক বছৰ পৰ্যন্ত—তেওঁ এই তীৰ্থৰ ঘোষিত পুণ্য লাভ কৰে।

Verse 50

न तस्य सम्भवो मर्त्ये तस्य वासो भवेद्दिवि । नियमस्थो विमुच्येत त्रिजन्मजनितादघात्

তেওঁৰ বাবে মর্ত্যলোকে পুনৰ জন্মৰ সম্ভাৱনা নাথাকে; তেওঁৰ বাস দিৱ্যলোকে হয়। নিয়মত স্থিত হৈ তেওঁ ত্ৰিজন্মজনিত পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 51

विना पुंसा तु या नारी द्वादशाब्दं शुचिव्रता । तिष्ठते साक्षयं कालं रुद्रलोके महीयते

আৰু যি নাৰী স্বামী নথকা অৱস্থাত বাৰে বছৰ শুচিব্ৰত ধৰি থাকে, সি অক্ষয় কাললৈ স্থিত থাকে আৰু ৰুদ্ৰলোকত সন্মান লাভ কৰে।

Verse 52

मुनीनां वचनं श्रुत्वा मुदा परमया ययौ । ततोऽवगाह्य तत्तीर्थमहर्निशमतन्द्रिता

মুনিসকলৰ বাক্য শুনি সি পৰম আনন্দে আগবাঢ়িল। তাৰ পাছত সেই পবিত্ৰ তীৰ্থত অৱগাহন কৰি, দিন-ৰাতি অক্লান্তভাৱে তাতে থাকিল।

Verse 53

दृष्ट्वा तीर्थप्रभावं तु पुनर्वचनमब्रवीत् । श्रूयतां वचनं मेऽद्य ब्राह्मणाः सपुरोहिताः

কিন্তু তীৰ্থৰ প্ৰভাৱ দেখি সি পুনৰ ক’লে— “আজি মোৰ বাক্য শুনক, হে ব্ৰাহ্মণসকল, পুৰোহিতসহ।”

Verse 54

न त्यजामीदृशं स्थानं यावज्जीवमहर्निशम् । मत्पितुश्च तथा मातुः कथयध्वमिदं वचः

“যিমান দিন জীয়াই থাকোঁ, দিন-ৰাতি, এনে স্থান মই নাছাড়োঁ। আৰু মোৰ এই কথা মোৰ পিতৃ-মাতৃকো জনাই দিবা।”

Verse 55

त्वत्कन्या शूलभेदस्था नियता व्रतचारिणी । एवमुक्त्वा स्थिता सा तु तत्र भानुमती नृपः

“আপোনাৰ কন্যা শূলভেদত অৱস্থিত, নিয়মপালিনী আৰু ব্ৰতচাৰিণী।” এইদৰে কৈ, হে নৃপ, ভানুমতী সঁচাকৈয়ে তাতে স্থিৰ হৈ থাকিল।

Verse 56

। अध्याय

অধ্যায় — পাঠ-বিভাগৰ চিহ্ন, অধ্যায় সমাপ্ত।

Verse 57

अहर्निशं दहेद्धूपं चन्दनं च सदीपकम् । पादशौचं स्वयं कृत्वा स्वयं भोजयते द्विजान् । द्वादशाब्दानि सा राज्ञी सुव्रता तत्र संस्थिता

দিন-ৰাতি তাই ধূপ, চন্দন আৰু দীপ সদায় জ্বলাই ৰাখিছিল। নিজে পাদ-প্ৰক্ষালন কৰি নিজেই দ্বিজসকলক ভোজন কৰাইছিল। বাৰ বছৰ ধৰি সেই ৰাণী, সু-ব্ৰতত দৃঢ় হৈ, তাতেই স্থিত আছিল।

Verse 58

ईश्वर उवाच । अन्यद्देवशिलायास्तु माहात्म्यं शृणु भूपते । कथयामि महाबाहो सेतिहासं पुरातनम्

ঈশ্বৰে ক’লে: “হে ৰাজন, এতিয়া দেৱশিলাৰ আন এক মাহাত্ম্য শুনা। হে মহাবাহো, মই তোমাক প্ৰাচীন পবিত্ৰ ইতিহাসসহ কাহিনী ক’ম।”

Verse 59

कश्चिद्वनेचरो व्याधः शबरः सह भार्यया । दुर्भिक्षपीडितस्तत्र आमिषार्थं वनं गतः

এজন বনচাৰী ব্যাধ আছিল—শবৰ—যি পত্নীৰ সৈতে দুৰ্ভিক্ষত পীড়িত হৈছিল। আহাৰৰ বাবে মাংস বিচাৰি সি বনলৈ গ’ল।

Verse 60

नापश्यत्पक्षिणस्तत्र न मृगान्न फलानि च । सरस्ततो ददर्शाथ पद्मिनीखण्डमण्डितम्

তাত সি নাপালে পখী, ন মৃগ, ন ফল। তেতিয়া সি এটা সৰোবৰ দেখিলে, যি পদ্মিনী-খণ্ডে খণ্ডে সুশোভিত আছিল।

Verse 61

दृष्ट्वा सरोवरं तत्र शबरी वाक्यमब्रवीत् । कुमुदानि गृहाण त्वं दिव्यान्याहारसिद्धये

সৰোবৰটো দেখি শবৰী ক’লে: “তুমি এই দিৱ্য কুমুদফুল লোৱা, যাতে আমাৰ আহাৰ সিদ্ধ হয়।”

Verse 62

देवस्य पूजनार्थं तु शूलभेदस्य यत्नतः । विक्रयो भविता तत्र धर्मशीलो जनो यतः

দেৱতাৰ পূজাৰ উদ্দেশ্যে যি যতেৰে যত্ন কৰি শূলভেদলৈ আহে, তাত এইবোৰ নিশ্চয় ভালদৰে বিক্ৰী হ’ব; কিয়নো ধৰ্মশীল লোকসকল তাত উপস্থিত হয়।

Verse 63

भार्याया वचनं श्रुत्वा जग्राह कुमुदानि सः । उत्तीर्णस्तु तटे यावद्दृष्ट्वा श्रीवृक्षमग्रतः

স্ত্ৰীৰ বাক্য শুনি সি কুমুদ পদুমবোৰ সংগ্ৰহ কৰিলে। তাৰ পাছত তীৰলৈ উঠি আহি, সন্মুখত এক শ্ৰী-বৃক্ষ—শুভ বৃক্ষ—দেখিলে।

Verse 64

श्रीफलानि गृहीत्वा तु सुपक्वानि विशेषतः । शूलभेदं स सम्प्राप्तो ददर्श सुबहूञ्जनान्

শ্ৰী-ফলসমূহ, বিশেষকৈ সম্পূৰ্ণ পকা ফল, লৈ সি শূলভেদত উপস্থিত হ’ল আৰু তাত বহু লোকৰ মহা সমাৱেশ দেখিলে।

Verse 65

चैत्रमासे सिते पक्षे एकादश्यां नराधिप । तस्मिन्नहनि नाश्नीयुर्बाला वृद्धास्तथा स्त्रियः

হে নৰাধিপ! চৈত্ৰমাসৰ শুক্ল পক্ষৰ একাদশীত, সেই দিনা শিশু, বৃদ্ধ আৰু নাৰীসকলেও আহাৰ গ্ৰহণ নকৰিছিল।

Verse 66

मण्डपं ददृशे तत्र कृतं देवशिलोपरि । वस्त्रैः संवेष्टितं दिव्यं स्रङ्माल्यैरुपशोभितम्

তাত সি দেৱশিলাৰ ওপৰত নিৰ্মিত এক মণ্ডপ দেখিলে—দিব্য বস্ত্ৰেৰে আৱৃত আৰু হাৰ-মাল্য তথা পুষ্পমালাৰে সুসজ্জিত।

Verse 67

ऋषयश्चागतास्तत्र ये चाश्रमनिवासिनः । सोपवासाः सनियमाः सर्वे साग्निपरिग्रहाः

তাত ঋষি-মুনিসকল আৰু আশ্ৰমবাসীসকল আহি উপস্থিত হ’ল। সকলোৱে উপবাস আৰু নিয়ম-সংযম পালন কৰিছিল, আৰু সকলোৱে পবিত্ৰ অগ্নি সংৰক্ষণ কৰি আছিল।

Verse 68

देवनद्यास्तटे रम्ये मुनिसङ्घैः समाकुले । आगच्छद्भिर्नृपश्रेष्ठ मार्गस्तत्र न लभ्यते

দেৱনদীৰ মনোৰম তীৰত মুনিসঙ্ঘৰ ভিৰ আছিল। হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ! আহি থকা লোকসকলে তাত পথো প্ৰায় নাপাইছিল।

Verse 69

दृष्ट्वा जनपदं तत्र तां भार्यां शबरोऽब्रवीत् । गच्छ पृच्छस्व किमपि किमद्य स्नानकारणम्

সেই জনপদ দেখি শবৰে নিজৰ পত্নীক ক’লে— “যোৱা, সিহঁতক সুধি আহা: আজি কি বিশেষ দিন, আৰু কিহৰ কাৰণে লোকসকলে স্নান কৰিছে?”

Verse 70

पर्वाणि यानि श्रूयन्ते किंस्वित्सूर्येन्दुसम्प्लवः । अयनं किं भवेदद्य किं वाक्षयतृतीयका

“শুনা পবিত্ৰ পৰ্বসমূহৰ কোনো এটা নেকি? নে সূৰ্য-চন্দ্ৰৰ কোনো সংযোগ (সম্প্লৱ) হৈছে? আজি অয়ন-পরিবর্তন নেকি, নে ক্ষয়-তৃতীয়া?”

Verse 71

ततः स्वभर्तुर्वचनाच्छबरी प्रस्थिता तदा । पप्रच्छ नारीं दृष्ट्वाग्रे दत्त्वाग्रे कमले शुभे

তাৰ স্বামীৰ কথামতে শবৰী তেতিয়া আগবাঢ়িল। আগত এগৰাকী নাৰী দেখি, প্ৰথমে শুভ কমলফুল আগবঢ়াই, তেতিয়াই সুধিলে।

Verse 72

तिथिरद्यैव का प्रोक्ता किं पर्व कथयस्व मे । किमयं स्नाति लोकोऽयं किं वा स्नानस्य कारणम्

আজি কোন তিথি ঘোষণা কৰা হৈছে? কোন পবিত্ৰ পৰ্ব—মোক কোৱা। এই লোকসকল কিয় স্নান কৰিছে, আৰু এই স্নানৰ কাৰণ কি?

Verse 73

नार्युवाच । अद्य चैकादशी पुण्या सर्वपापक्षयंकरी । उपोषिता सकृद्येन नाकप्राप्तिं करोति सा

নাৰী ক’লে: আজি পুণ্যময় একাদশী, সি সকলো পাপ ক্ষয় কৰে। যিয়ে এই দিন একবাৰো উপবাস কৰে, সি স্বৰ্গপ্ৰাপ্তি লাভ কৰে।

Verse 74

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा शबरी शाबराय वै । कथयामास चाव्यग्रा स्त्रीवाक्यं नृपसत्तम

সেই নাৰীৰ বাক্য শুনি শবৰি শাবৰক—হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ—অব্যগ্ৰভাবে সেই স্ত্ৰীৰ কথা ক’লে।

Verse 75

अद्य त्वेकादशी पुण्या बालवृद्धैरुपोषिता । मदनैकादशी नाम सर्वपापक्षयंकरी

আজি নিশ্চয় পুণ্যময় একাদশী, যাক বাল-বৃদ্ধ সকলেই উপবাসে পালন কৰে। ইয়াৰ নাম মদন-একাদশী, সি সকলো পাপ ক্ষয় কৰে।

Verse 76

नियता श्रूयते तत्र राजपुत्री सुशोभना । व्रतस्था नियताहारा नाम्ना भानुमती सती

শুনা যায়, তাত এক শৃঙ্খলাবদ্ধ আৰু দীপ্তিময় ৰাজকুমাৰী আছে। নাম ভানুমতী, সতি—ব্ৰতত স্থিৰ, আহাৰত সংযমী আৰু ধৰ্মপৰা।

Verse 77

नैतया सदृशी काचित्त्रिषु लोकेषु विश्रुता । दृश्यते सा वरारोहा ह्यवतीर्णा महीतले

তিনিও লোকত তাইৰ দৰে আন কোনো নাৰী বিখ্যাত নহয়। সেই বৰাৰোহা মহীয়সী নাৰী যেন পৃথিৱীত অৱতীৰ্ণা হৈ দেখা যায়।

Verse 78

भार्याया वचनं श्रुत्वा शबरस्तां जगाद ह । कमलानि यथालाभं दत्त्वा भुङ्क्ष्व हि सत्वरम्

স্ত্ৰীৰ বাক্য শুনি শবৰে তাইক ক’লে— “যিমান পোৱা যায়, তিমান কমল অৰ্পণ কৰা; তাৰ পাছত সোনকালে আহাৰ গ্ৰহণ কৰা।”

Verse 79

ममैषा वर्तते बुद्धिर्न भोक्तव्यं मया ध्रुवम् । न मयोपार्जितं भद्रे पापबुद्ध्या शुभं क्वचित्

“মোৰ মনত এই দৃঢ় সংকল্প আছে— মই নিশ্চয়েই ইয়াক ভক্ষণ নকৰোঁ। হে ভদ্ৰে, পাপবুদ্ধিৰে মোৰ বাবে কেতিয়াও সত্য শুভ লাভ নহয়; আৰু ই মোৰ নিজ ন্যায়সঙ্গত উপাৰ্জনো নহয়।”

Verse 80

शबर्युवाच । न पूर्वं तु मया भुक्तं कस्मिंश्चैव तु वासरे । भुक्तशेषं मया भुक्तं यावत्कालं स्मराम्यहम्

শবৰীয়ে ক’লে— “আগতে কোনো দিনেই মই এনেদৰে ভক্ষণ কৰা নাই। যিমান দিনলৈকে মোৰ স্মৃতি আছে, মই সদায় আনৰ ভোজনৰ অৱশিষ্টহে খাই আহিছোঁ।”

Verse 81

भार्याया निश्चयं ज्ञात्वा स्नानं कर्तुं जगाम ह । अर्धोत्तरीयवस्त्रेण स्नानं कृत्वा तु भक्तितः

স্ত্ৰীৰ দৃঢ় সিদ্ধান্ত জানি তেওঁ স্নান কৰিবলৈ গ’ল। অর্ধ-উত্তৰীয় বস্ত্ৰ পৰিধান কৰি তেওঁ ভক্তিভাৱে স্নান কৰিলে।

Verse 82

सर्वान् देवान्नमस्कृत्य गतो देवशिलां प्रति । तस्थौ स शङ्कमानोऽपि नमस्कृत्य जनार्दनम्

সকলো দেৱতাক নমস্কাৰ কৰি তেওঁ দেৱশিলাৰ ফালে গ’ল। মনত শংকা থাকিলেও, জনাৰ্দন (বিষ্ণু)ক প্ৰণাম কৰি তাত থিয় হৈ ৰ’ল।

Verse 83

यस्यास्तु कुमुदे दत्ते तया राज्ञ्यै निवेदितम् । तद्दृष्ट्वा पद्मयुगलं तां दासीं साब्रवीत्तदा

যেতিয়া তাই কুমুদৰ পদ্মযুগল দান কৰিলে, সেয়া ৰাণীৰ আগত নিবেদন কৰা হ’ল। সেই দুটা পদ্ম দেখি ৰাণীয়ে তেতিয়া সেই দাসীক ক’লে।

Verse 84

कुत्र पद्मद्वयं लब्धं कथ्यतामग्रतो मम । शीघ्रं तत्रैव गत्वा च पद्मानानय चापरान्

“এই দুটা পদ্ম ক’ত পোৱা গ’ল? মোৰ আগত তৎক্ষণাৎ কোৱা। সোনকালে সেই ঠাইলৈ গৈ আৰু পদ্মো আন।”

Verse 85

धान्येन वसुना वापि कमलानि समानय । भानुमत्या वचः श्रुत्वा गता सा शबरं प्रति

“ধান্য বা ধনেৰে হলেও পদ্মসমূহ আনিবা।” ভানুমতীৰ বাক্য শুনি সেই দাসী শবৰজনৰ ওচৰলৈ গ’ল।

Verse 86

श्रीफलानि च पुष्पाणि बहून्यन्यानि देहि मे

“মোক শ্ৰীফল (নাৰিকল) আৰু আন বহুতো ফুলো দিয়া।”

Verse 87

शबर्युवाच । श्रीफलानि सपुष्पाणि दास्यामि च विशेषतः । न लोभो न स्पृहा मेऽस्ति गत्वा राज्ञीं निवेदय

শবৰীয়ে ক’লে: মই ফুলসহ শ্ৰীফল (নাৰিকল) বিশেষকৈ প্ৰচুৰ দিম। মোৰ লোভ নাই, স্পৃহাও নাই; গৈ ৰাণীক নিবেদন কৰা।

Verse 88

तया च सत्वरं गत्वा यथावृत्तं निवेदितम् । शबर्युक्तं पुरस्तस्याः सविस्तरपरं वचः

তাই সত্বৰে গৈ যি দৰে ঘটিছিল তেনেদৰে সকলো নিবেদন কৰিলে। ৰাণীৰ সন্মুখত শবৰীৰ বাক্য বিস্তাৰে ক’লে।

Verse 89

तस्यास्तु वचनं श्रुत्वा राज्ञी तत्र स्वयं गता । उवाच शबरीं प्रीत्या देहि पद्मानि मूल्यतः

তেওঁৰ কথা শুনি ৰাণী নিজেই তাত গ’ল। প্ৰীতিসহ শবৰীক ক’লে: পদ্মফুল দিয়া; তাৰ যোগ্য মূল্য লোৱা।

Verse 90

शबर्युवाच । न मूल्यं कामये देवि फलपुष्पसमुद्भवम् । श्रीफलानि च पुष्पाणि यथेष्टं मम गृह्यताम्

শবৰীয়ে ক’লে: হে দেবী, ফল-ফুলৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বস্তুৰ বাবে মই মূল্য নকামো। মোৰ পৰা যিদৰে ইচ্ছা, এই শ্ৰীফল আৰু ফুল গ্ৰহণ কৰক।

Verse 91

अर्चां कुरु यथान्यायं वासुदेवे जगत्पतौ

যথান্যায় বিধি অনুসৰি জগত্পতি বাসুদেৱৰ সঠিকভাৱে অর্চনা কৰা।

Verse 92

राज्ञ्युवाच । विना मूल्यं न गृह्णामि कमलानि तवाधुना । धान्यस्य खारिकामेकां ददामि प्रतिगृह्यताम्

ৰাণীয়ে ক’লে: “মূল্য নেদিয়াকৈ এতিয়া তোমাৰ পদুম নলওঁ। মই ধান্যৰ এক খাৰিকা মাপ দিছোঁ—অনুগ্ৰহ কৰি গ্ৰহণ কৰা।”

Verse 93

दश विंशत्यथ त्रिंशच्चत्वारिंशदथापि वा । गृहाण वा खारिशतं दुर्भिक्षां बोधिमुत्तर

“দহ লোৱা, বা বিশ, বা ত্ৰিশ, বা চল্লিশো; নাইবা শত খাৰি লোৱা। দুৰ্ভিক্ষৰ দুখ জয় কৰি তাৰ ওপৰে উঠা।”

Verse 94

वसु रत्नं सुवर्णं च अन्यत्ते यदभीप्सितम् । तत्सर्वं सम्प्रदास्यामि कमलार्थे न संशयः

“ধন, ৰত্ন, সোণ—আৰু তুমি যি ইচ্ছা কৰা আন সকলো; পদুমৰ বাবে মই সেই সকলো নিশ্চয় দিম, সন্দেহ নাই।”

Verse 95

शबर्युवाच । नाहारं चिन्तयाम्यद्य मुक्त्वा देवं वरानने । देवकार्यं विना भद्रे नान्या बुद्धिः प्रवर्तते

শবৰীয়ে ক’লে: “হে সুন্দৰ-মুখী দেবী, আজি মই মোৰ আহাৰৰ চিন্তা নকৰোঁ; দেৱক বাদ দি সকলো ত্যাগ কৰিছোঁ। হে ভদ্ৰে, মোৰ বুদ্ধি ঈশ্বৰ-সেৱাৰ বাহিৰে আন ক’তাও নাযায়।”

Verse 96

राज्ञ्युवाच । न त्वयान्नं परित्याज्यं सर्वमन्ने प्रतिष्ठितम् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन ममान्नं प्रतिगृह्यताम्

ৰাণীয়ে ক’লে: “তুমি অন্ন ত্যাগ কৰা উচিত নহয়; সকলো অন্নতেই প্ৰতিষ্ঠিত। সেয়েহে সকলো যত্নে মোৰ দিয়া অন্ন গ্ৰহণ কৰা।”

Verse 97

तपस्विनो महाभागा ये चारण्यनिवासिनः । गृहस्थद्वारि ते सर्वे याचन्तेऽन्नमतन्द्रिताः

যিসকল মহাভাগ তপস্বী অৰণ্যত বাস কৰে, তেওঁলোকে সকলো গৃহস্থৰ দুৱাৰত অলস নোহোৱাকৈ অন্ন ভিক্ষা কৰে।

Verse 98

शबर्युवाच । निषेधश्च कृतः पूर्वं सर्वं सत्ये प्रतिष्ठितम् । सत्येन तपते सूर्यः सत्येन ज्वलतेऽनलः

শবৰীয়ে ক’লে: আগতেই নিষেধ কৰা হৈছিল; সকলো সত্যত প্ৰতিষ্ঠিত। সত্যৰ বলতেই সূৰ্য তাপে, সত্যৰ বলতেই অগ্নি জ্বলে।

Verse 99

सत्येन तिष्ठत्युदधिर्वायुः सत्येन वाति हि । सत्येन पच्यते सस्यं गावः क्षीरं स्रवन्ति च

সত্যৰ বলতেই সাগৰ নিজৰ ঠাইত স্থিৰ থাকে; সত্যৰ বলতেই বায়ু বয়। সত্যৰ বলতেই শস্য পাকে, আৰু গাইবোৰে দুধ বোৱায়।

Verse 100

सत्याधारमिदं सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सत्यं सत्येन पालयेत्

এই সমগ্ৰ জগত—স্থাবৰ আৰু জঙ্গম—সত্যৰ আধাৰত স্থিত। সেয়ে সকলো প্ৰচেষ্টাৰে সত্যক সত্যৰ দ্বাৰাই ৰক্ষা কৰিব লাগে।

Verse 101

देवकार्यं तु मे मुक्त्वा नान्या बुद्धिः प्रवर्तते । गृहाण राज्ञि पुष्पाणि कुरु पूजां गदाभृतः

দেৱকাৰ্যৰ বাহিৰে মোৰ অন্য কোনো বুদ্ধি প্ৰৱৰ্তে নকৰে। হে ৰাণী, এই পুষ্পসমূহ গ্ৰহণ কৰক আৰু গদাধাৰী হৰিৰ পূজা কৰক।

Verse 102

श्रूयते द्विजवाक्यैस्तु न दोषो विद्यते क्वचित् । कुशाः शाकं पयो मत्स्या गन्धाः पुष्पाक्षता दधि । मांसं शय्यासनं धानाः प्रत्याख्येया न वारि च

দ্বিজসকলৰ বাক্যৰ পৰা শুনা যায় যে ইয়াত কেতিয়াও দোষ নাই। কুশাঘাঁহ, শাক-পাচলি, গাখীৰ, মাছ, সুগন্ধি, ফুল, অখণ্ড চাউল, দধি—আৰু মাংস, শয্যা-আসন, ধান্য—এইবোৰ প্ৰত্যাখ্যান নকৰিবা; পানীও নাকচ নকৰিবা।

Verse 103

राज्ञ्युवाच । आरामोपहृतं पुष्पमारण्यं पुष्पमेव च । क्रीतं प्रतिग्रहे लब्धं पुष्पमेवं चतुर्विधम्

ৰাণীয়ে ক’লে: “ফুল চাৰিধৰণৰ—উদ্যানৰ পৰা অনা, অৰণ্যৰ ফুল, ক্ৰয় কৰা, আৰু দান গ্ৰহণ কৰি পোৱা ফুল।”

Verse 104

उत्तमं पुष्पमारण्यं गृहीतं स्वयमेव च । मध्यमं फलमारामे त्वधमं क्रीतमेव च । प्रतिग्रहेण यल्लब्धं निष्फलं तद्विदुर्बुधाः

অৰণ্যৰ ফুল, নিজ হাতে সংগ্ৰহ কৰা, সৰ্বোত্তম। উদ্যানত পোৱা ফুল মধ্যম, আৰু ক্ৰয় কৰা ফুল অধম। দান গ্ৰহণ কৰি যি ফুল পোৱা যায়, জ্ঞানীসকলে তাক পূজাত নিষ্ফল বুলিয়ে জানে।

Verse 105

पुरोहित उवाच । गृहाण राज्ञि पुष्पाणि कुरु पूजां गदाभृतः । उपकारः प्रकर्तव्यो व्यपदेशेन कर्हिचित्

পুৰোহিতে ক’লে: “হে ৰাণী, ফুল গ্ৰহণ কৰা আৰু গদাধাৰী প্ৰভুৰ পূজা কৰা। কেতিয়াবা উপকাৰৰ কাৰ্য্য উপযুক্ত অজুহাতৰ আড়ালে সম্পন্ন কৰা উচিত, যাতে সেয়া সিদ্ধ হয়।”

Verse 106

ईश्वर उवाच । श्रीफलानि सपद्मानि दत्तानि शबरेण तु । गृहीत्वा तानि राज्ञी सा पूजां चक्रे सुशोभनाम्

ঈশ্বৰে ক’লে: “শবৰাই শ্ৰীফল (নাৰিকল) আৰু পদ্ম দান কৰিলে। সেয়া গ্ৰহণ কৰি ৰাণীয়ে অতি শোভন পূজা সম্পন্ন কৰিলে।”

Verse 107

क्षपाजागरणं चक्रे श्रुत्वा पौराणिकीं कथाम् । शबरस्तु ततो भार्यामिदं वचनमब्रवीत्

পৌৰাণিক কাহিনী শুনি তেওঁলোকে নিশাজাগৰণ কৰিলে। তাৰ পাছত শবৰজনে নিজৰ পত্নীক এই বাক্য ক’লে।

Verse 108

दीपार्थं गृह्यतां स्नेहो यथालाभेन सुन्दरि । कृत्वा दीपं ततस्तौ तु कृत्वा पूजां हरेः शुभाम्

“দীপৰ বাবে, হে সুন্দৰী, যিমান পোৱা যায় তিমান তেল বা ঘিউ লোৱা।” তাৰ পাছত দীপ প্ৰস্তুত কৰি, দুয়োজনে হৰিৰ শুভ পূজা কৰিলে।

Verse 109

चक्रतुर्जागरं रात्रौ ध्यायन्तो धरणीधरम् । ततः प्रभातसमये दृष्ट्वा स्नानोत्सुकं जनम्

তেওঁলোকে ৰাতিটো জাগৰণ কৰি ধৰণীধৰক ধ্যান কৰিলে। তাৰ পাছত প্ৰভাতবেলাত স্নান কৰিবলৈ উৎসুক জনসমূহক দেখা পালে।

Verse 110

स्नाति वै शूलभेदे तु देवनद्यां तथापरे । सरस्वत्यां नराः केचिन्मार्कण्डस्य ह्रदेऽपरे

কিছুমানে শূলভেদত স্নান কৰিলে, আৰু কিছুমানে দেৱনদীত। কিছুমান নৰে সৰস্বতীত, আৰু আন কিছুমানে মাৰ্কণ্ডৰ হ্ৰদত স্নান কৰিলে।

Verse 111

चक्रतीर्थं गताश्चक्रुः स्नानं केचिद्विधानतः । शुचयस्ते जनाः सर्वे स्नात्वा देवाशिलोपरि

কিছুমানে চক্ৰতীৰ্থলৈ গৈ বিধিমতে স্নান কৰিলে। স্নান কৰি সেই সকলো লোক শুচি-পবিত্ৰ হ’ল আৰু দেৱশিলাৰ ওপৰত একত্ৰিত হ’ল।

Verse 112

श्राद्धं चक्रुः प्रयत्नेन श्रद्धया पूतचेतसा । तान्दृष्ट्वा शबरो बिल्वैः पिण्डांश्चक्रे प्रयत्नतः

তেওঁলোকে প্ৰচেষ্টাৰে, শ্ৰদ্ধা আৰু পবিত্ৰ চিত্তে শ্ৰাদ্ধ সম্পন্ন কৰিলে। তেওঁলোকক দেখি শবৰ (বনবাসী) জনেও বিল্বফল লৈ পিণ্ড-অৰ্পণ যত্নসহকাৰে কৰিলে।

Verse 113

भानुमत्या तथा भर्तुः पिण्डनिर्वपणं कृतम् । अनिन्द्या भोजिता विप्रा दम्भवार्द्धुष्यवर्जिताः

ভানুমতীয়েও স্বামীৰ বাবে পিণ্ড-নিৰ্বপণ কৰিলে। অনিন্দ্য ব্ৰাহ্মণসকলক ভোজন কৰোৱা হ’ল—যিসকল দম্ভ আৰু অহংকাৰৰ পৰা মুক্ত।

Verse 114

हविष्यान्नैस्तथा दध्ना शर्करामधुसर्पिषा । पायसेन तु गव्येन कृतान्नेन विशेषतः

হৱিষ্য অন্নেৰে, দধি, শর্কৰা, মধু আৰু ঘৃতৰে; বিশেষকৈ গৱ্য পায়স আৰু যত্নে প্ৰস্তুত কৰা ব্যঞ্জনেৰে (অৰ্পণ আৰু ভোজন) কৰা হ’ল।

Verse 115

भोजयित्वा तथा राज्ञी ददौ दानं यथाविधि । पादुकोपानहौ छत्रं शय्यां गोवृषमेव च

তেওঁলোকক ভোজন কৰাই ৰাণীয়ে বিধি অনুসাৰে দান দিলে—পাদুকা আৰু জোতা, ছত্ৰ, শয্যা, আৰু গাই-বলদো।

Verse 116

विविधानि च दानानि हेमरत्नधनानि च । चक्रतीर्थे महाराज कपिलां यः प्रयच्छति । पृथ्वी तेन भवेद्दत्ता सशैलवनकानना

তাত নানাবিধ দান—সোণ, ৰত্ন আৰু ধন-সম্পদো (বিধানিত)। হে মহাৰাজ, যিয়ে চক্ৰতীৰ্থত কপিলা গাই দান কৰে, সি যেন পৰ্বত, বন আৰু উপবনসহ সমগ্ৰ পৃথিৱী দান কৰিলে বুলি গণ্য হয়।

Verse 117

उत्तानपाद उवाच । यानि यानि च दत्तानि शस्तानि जगतीपतेः । तानि सर्वाणि देवेश कथयस्व प्रसादतः

উত্তানপাদ ক’লে: হে দেবেশ্বৰ, অনুগ্ৰহ কৰি মোক সেই সকলো দান—এটা এটাকৈ—কথা কওক, যিবোৰ পৃথিৱীৰ অধিপতি ৰজাৰ বাবে শ্ৰেষ্ঠ বুলি প্ৰশংসিত।

Verse 118

ईश्वर उवाच । तिलप्रदः प्रजामिष्टां दीपदश्चक्षुरुत्तमम् । भूमिदः स्वर्गमाप्नोति दीर्घमायुर्हिरण्यदः

ঈশ্বৰ ক’লে: তিল দান কৰিলে প্ৰিয় সন্তান লাভ হয়; দীপ দান কৰিলে উত্তম দৃষ্টি লাভ হয়। ভূমি দান কৰিলে স্বৰ্গ প্ৰাপ্ত হয়; হিৰণ্য (সোণ) দান কৰিলে দীঘলীয়া আয়ু লাভ হয়।

Verse 119

गृहदो रोगरहितो रूप्यदो रूपवान् भवेत् । वासोदश्चन्द्रसालोक्यमर्कसायुज्यमश्वदः

গৃহ দান কৰিলে ৰোগৰহিত হয়; ৰূপ্য (চাঁদি) দান কৰিলে ৰূপৱান হয়। বস্ত্ৰ দান কৰিলে চন্দ্ৰলোক লাভ হয়, আৰু অশ্ব দান কৰিলে সূৰ্যৰ সৈতে সাযুজ্য (ঐক্য) লাভ হয়।

Verse 120

वृषदस्तु श्रियं पुष्टां गोदाता च त्रिविष्टपम् । यानशय्याप्रदो भार्यामैश्वर्यमभयप्रदः

বৃষ দান কৰিলে পুষ্ট শ্ৰী-সমৃদ্ধি লাভ হয়; গোধন দান কৰিলে ত্ৰিৱিষ্টপ (স্বৰ্গ) লাভ হয়। যান আৰু শয্যা দান কৰিলে যোগ্য পত্নী লাভ হয়; অভয় দান কৰিলে ঐশ্বৰ্য আৰু নিৰ্ভয়তা লাভ হয়।

Verse 121

धान्यदः शाश्वतं सौख्यं ब्रह्मदो ब्रह्म शाश्वतम् । वार्यन्नपृथिवीवासस्तिलकाञ्चनसर्पिषाम्

ধান্য দান কৰিলে শাশ্বত সুখ লাভ হয়; ব্ৰহ্মবিদ্যা দান কৰিলে শাশ্বত ব্ৰহ্ম লাভ হয়। তদ্ৰূপে জল, অন্ন, ভূমি, বাসস্থান, তিল, কঞ্ছন (সোণ) আৰু ঘিউ দানও মহাপুণ্যদায়ক।

Verse 122

सर्वेषामेव दानानां ब्रह्मदानं विशिष्यते । येन येन हि भावेन यद्यद्दानं प्रयच्छति

সকলো দানৰ মাজত ব্ৰহ্মদান, অৰ্থাৎ পবিত্ৰ জ্ঞান-দান, সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ। যি যি ভাব আৰু ভক্তিৰে মানুহে যি যি দান আগবঢ়ায়—

Verse 123

तेन तेन स भावेन प्राप्नोति प्रतिपूजितम् । दृष्ट्वा दानानि सर्वाणि राज्ञी दत्तानि यानि च

সেই সেই ভাব অনুসাৰে তেওঁ সন্মানিত ফল লাভ কৰে। ৰাণীয়ে দিয়া সকলো দান দেখিয়া—

Verse 124

उवाच शबरो भार्यां यत्तच्छृणु नरेश्वर । पुराणं पठितं भद्रे ब्राह्मणैर्वेदपारगैः

শবৰাই পত্নীক ক’লে: “শুনা, হে নৰেশ্বৰ। হে ভদ্ৰে, বেদ-পাৰগ ব্ৰাহ্মণসকলে এটা পুৰাণ পাঠ কৰিলে।”

Verse 125

श्रुतं च तन्मया सर्वं दानधर्मफलं शुभम् । पूर्वजन्मार्जितं पापं स्नानदानव्रतादिभिः

“মই সেই সকলো শুনিলোঁ—দানধৰ্মৰ শুভ ফল। পূৰ্বজন্মত সঞ্চিত পাপ তীৰ্থস্নান, দান, ব্ৰত আদি আচৰণে নাশ পায়।”

Verse 126

शरीरं दुस्त्यजं मुक्त्वा लभते गतिमुत्तमाम् । संसारसागराद्भीतः सत्यं भद्रे वदामि ते

“দুৰ্লভে ত্যাগযোগ্য এই দেহ ত্যাগ কৰি মানুহে উত্তম গতি লাভ কৰে। সংসাৰ-সাগৰত ভীত হৈ, হে ভদ্ৰে, মই তোমাক সত্য কওঁ।”

Verse 127

अनेकानि च पापानि कृतानि बहुशो मया । घातिता जन्तवो भद्रे निर्दग्धाः पर्वताः सदा

মই বাৰে বাৰে বহু পাপ কৰিছোঁ। হে ভদ্ৰে, মোৰ দ্বাৰা বহু জীৱ হত্যা হৈছে, আৰু পৰ্বতসমূহো সঘনে দগ্ধ কৰা হৈছে।

Verse 128

तेन पापेन दग्धोऽहं दारिद्र्यं न निवर्तते । तीर्थावगाहनं पूर्वं पापेन न कृतं मया

সেই পাপৰ দাহে মই দগ্ধ; মোৰ দাৰিদ্ৰ্য নাহে আঁতৰি। আগতে পাপবশত মই তীৰ্থত অৱগাহন কৰা নাছিলোঁ।

Verse 129

तेनाहं दुःखितो भद्रे दारिद्र्यमनिवर्तिकम् । मातुर्गृहं प्रयाहि त्वं त्यज स्नेहं ममोपरि । नगशृङ्गं समारुह्य मोक्तुमिच्छाम्यहं तनुम्

সেইহেতু, হে ভদ্ৰে, মই দুখিত; এই অনিবাৰ্য দাৰিদ্ৰ্য আঁতৰে নাযায়। তুমি মাতৃগৃহলৈ যোৱা, মোৰ ওপৰত স্নেহ ত্যাগ কৰা। মই পৰ্বতৰ শৃংগত উঠি দেহ ত্যাগ কৰিব বিচাৰোঁ।

Verse 130

शबर्युवाच । मात्रा पित्रा न मे कार्यं नापि स्वजनबान्धवैः । या गतिस्तव जीवेश सा ममापि भविष्यति

শবৰীয়ে ক’লে: মোৰ মাতা-পিতাৰ সৈতে কোনো কাৰ্য নাই, নতুবা নিজ স্বজন-বান্ধৱৰ সঙ্গেও নহয়। হে মোৰ জীৱনৰ ঈশ্বৰ, তোমাৰ যি গতি, সেই গতি মোৰো হ’ব।

Verse 131

न स्त्रीणामीदृशो धर्मो विना भर्त्रा स्वजीवितम् । श्रूयन्ते बहवो दोषा धर्मशास्त्रेष्वनेकधा

স্ত্ৰীসকলৰ বাবে ভৰ্তাৰ পৰা পৃথক হৈ জীৱন যাপন কৰাটো এনে ধৰ্ম নহয়। ধৰ্মশাস্ত্ৰসমূহত নানাভাৱে বহু দোষৰ কথা শ্ৰুত হয়।

Verse 132

पारणं कुरु भोजेन्द्र व्रतं येन न नश्यति । यत्तेऽभिवाञ्छितं किंचिद्विष्णवे कर्तुमर्हसि

হে ভোজেন্দ্ৰ! পাৰণ কৰাঁ, যাতে তোমাৰ ব্ৰত নষ্ট নহয়। আৰু তুমি যি কোনো অভিলষিত নিবেদন ইচ্ছা কৰা, সেয়া বিষ্ণুৰ উদ্দেশ্যে বিধিমতে সম্পন্ন কৰা।

Verse 133

भार्याया वचनं श्रुत्वा मुमुदे शबरस्ततः । गृहीत्वा श्रीफलं शीघ्रं होमं कृत्वा यथाविधि

স্ত্ৰীৰ বাক্য শুনি শবৰ তেতিয়া আনন্দিত হ’ল। তৎক্ষণাৎ শ্ৰীফল (নাৰিকল) লৈ বিধিমতে হোম সম্পন্ন কৰিলে।

Verse 134

सर्वदेवान्नमस्कृत्य भुक्तोऽपि च तया सह । चैत्र्यां तु विषुवं ज्ञात्वा तस्थौ तत्र दिनत्रयम्

সকলো দেৱতাক নমস্কাৰ কৰি, তেওঁ তাইৰ সৈতে একেলগে আহাৰো কৰিলে। চৈত্ৰ মাহত হোৱা বিষুৱ চিনাক্ত কৰি, তেওঁ তাত তিনিদিন থাকিল।