Adhyaya 47
এই অধ্যায়ত মাৰ্কণ্ডেয় মুনিয়ে দেৱতাসকলৰ সংকটৰ বিৱৰণ দিয়ে। ইন্দ্ৰৰ নেতৃত্বত দেৱগণ মহিমান্বিত বিমানযোগে ব্ৰহ্মলোকলৈ গৈ ব্ৰহ্মাক সাষ্টাঙ্গ প্ৰণাম কৰি স্তৱ কৰে আৰু দুখ নিবেদন কৰে—বলৱান অসুৰ অন্ধকে তেওঁলোকক পৰাজিত কৰি ধন-ৰত্ন লুটি লৈছে, লগতে ইন্দ্ৰৰ পত্নীকো বলপূৰ্বক হৰণ কৰিছে; সেয়ে দেৱতাসকল অপমানিত আৰু ব্যথিত। ব্ৰহ্মাই চিন্তা কৰি কয় যে অন্ধক দেৱতাসকলৰ বাবে ‘অৱধ্য’, অৰ্থাৎ পূৰ্বৱৰ বা দেৱ বিধিৰ কাৰণে দেৱশক্তিৰে তাক সহজে বধ কৰিব নোৱাৰি। তাৰ পাছত ব্ৰহ্মাৰ আগত দেৱগণ কেশৱ/জনাৰ্দন বিষ্ণুৰ শৰণলৈ যায়, স্তোত্ৰ পাঠ কৰি পূৰ্ণ আত্মসমৰ্পণ কৰে। বিষ্ণুৱে তেওঁলোকক আদৰে গ্ৰহণ কৰি কাৰণ সোধে আৰু সকলো শুনি প্ৰতিজ্ঞা কৰে—অন্ধক পাতাল, পৃথিৱী বা স্বৰ্গ য’তেই থাকক, মই তাক বধ কৰিম। শঙ্খ-চক্ৰ-গদা-ধনু ধাৰণ কৰি উঠি দেৱতাসকলক আশ্বাস দিয়ে আৰু নিজ নিজ ধামলৈ উভতি যাবলৈ কয়; এইদৰে দিৱ্য ৰক্ষা আৰু ধৰ্মস্থাপনৰ প্ৰতিশ্ৰুতিত অধ্যায় শেষ হয়।
Shlokas
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । गीर्वाणाश्च ततः सर्वे ब्रह्माणं शरणं गताः । गजैर्गिरिवराकारैर्हयैश्चैव गजोपमैः
শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: তেতিয়া সকলো দেৱতা ব্ৰহ্মাৰ শৰণলৈ গ’ল; পৰ্বতৰ দৰে মহাগজ আৰু গজসম ঘোঁৰাৰে সৈতে উপস্থিত হ’ল।
Verse 2
स्यन्दनैर्नगराकारैः सिंहशार्दूलयोजितैः । कच्छपैर्महिषैश्चान्यैर्मकरैश्च तथापरे
তেওঁলোক নগৰৰ দৰে ৰথেৰে আহিল, যি সিংহ আৰু বাঘেৰে যোজিত আছিল; আন কিছুমান কচ্ছপ, মহিষ আৰু আন কিছুমান মহামকৰাৰে টান খাই আহিল।
Verse 3
ब्रह्मलोकमनुप्राप्ता देवाः शक्रपुरोगमाः । दृष्ट्वा पद्मोद्भवं देवं साष्टाङ्गं प्रणताः सुराः
ইন্দ্ৰৰ নেতৃত্বত দেৱতাসকল ব্ৰহ্মলোকত উপস্থিত হ’ল; পদ্মোদ্ভৱ প্ৰভু ব্ৰহ্মাক দেখি সুৰসকলে সাষ্টাঙ্গ প্ৰণাম কৰিলে।
Verse 4
देवा ऊचुः । जय देव जगद्वन्द्य जय संसृतिकारक । पद्मयोने सुरश्रेष्ठ त्वामेव शरणं गताः
দেৱতাসকলে ক’লে: জয় হওক, হে জগতবন্দিত দেৱ! জয় হওক, হে সংসাৰ-কাৰক! হে পদ্মযোনি, সুৰশ্ৰেষ্ঠ—আমরা কেৱল তোমাৰেই শৰণ লৈছোঁ।
Verse 5
सोद्वेगं भाषितं श्रुत्वा देवानां भावितात्मनाम् । मेघगम्भीरया वाचा देवराजमुवाच ह
দেৱতাসকলৰ উদ্বিগ্ন বাক্য শুনি—যিসকল মহাত্মা আৰু সংযমী—ব্ৰহ্মাই মেঘগম্ভীৰ বাণীৰে দেৱৰাজ ইন্দ্ৰক ক’লে।
Verse 6
किमत्रागमनं देवाः सर्वेषां वै विवर्णता । केनापमानिताः सर्वे शीघ्रं मे कथ्यतां स्वयम्
(ব্ৰহ্মাই ক’লে:) “হে দেৱাসকল, ইয়ালৈ কিয় আহিলা? তোমালোক সকলো কিয় বিবৰ্ণ? কোনে তোমালোকক অপমান কৰিলে? শীঘ্ৰে মোক নিজে ক’বা।”
Verse 7
देवा ऊचुः । अन्धकाख्यो महादैत्यो बलवान् पद्मसम्भव । तेन देवगणाः सर्वे धनरत्नैर्वियोजिताः
দেৱাসকলে ক’লে: “হে পদ্মসম্ভৱ, অন্ধক নামৰ এক মহাদৈত্য অতি বলৱান। তাৰ দ্বাৰা দেৱগণ সকলোৱে ধন-ৰত্নৰ পৰা বঞ্চিত হৈছে।”
Verse 8
हत्वा देवगणांस्तावदसिचक्रपरद्द्विश्वधैः । गृहीत्वा शक्रभार्यां स दानवोऽपि गतो बलात्
তলোৱাৰ, চক্ৰ, কুঠাৰ আৰু দ্বিধাৰী অস্ত্ৰে দেৱগণক বধ কৰি, সেই দানৱে বলপূৰ্বক শক্ৰৰ পত্নীকো গ্ৰহণ কৰি গ’ল।
Verse 9
देवानां वचनं श्रुत्वा ब्रह्मा लोकपितामहः । चिन्तयामास राजेन्द्र वधार्थं दानवस्य ह
দেৱতাসকলৰ বাক্য শুনি লোকপিতামহ ব্ৰহ্মাই, হে ৰাজেন্দ্ৰ, সেই দানৱৰ বধৰ উপায় চিন্তা কৰিবলৈ ধৰিলে।
Verse 10
अवध्यो दानवः पापः सर्वेषां वो दिवौकसाम् । स त्राता सर्वजगतां नान्यो विद्येत कुत्रचित्
(ব্ৰহ্মাই ক’লে:) “সেই পাপী দানৱ তোমালোক সকলো স্বৰ্গবাসীৰ বাবে অবধ্য। সেয়াই সকলো জগতৰ ত্ৰাতা; আন কাকো ক’তো পোৱা নাযায়।”
Verse 11
एवमुक्ताः सुराः सर्वे ब्रह्मणा तदनन्तरम् । ब्रह्माणं ते पुरस्कृत्य गता यत्र स केशवः । तुष्टुवुर्विविधैः स्तोत्रैर्ब्रह्माद्याश्चक्रपाणिनम्
ব্ৰহ্মাৰ এই বাক্য শুনি সকলো দেৱতা ব্ৰহ্মাক আগত ৰাখি য’ত কেশৱ আছিল তাত গ’ল। তাত ব্ৰহ্মা আদি সকলে চক্ৰধাৰী প্ৰভুক নানা প্ৰকাৰ স্তোত্ৰেৰে স্তুতি কৰিলে।
Verse 12
देवा ऊचुः । जय त्वं देवदेवेश लक्ष्म्या वक्षःस्थलाश्रितः । असुरक्षय देवेश वयं ते शरणं गताः
দেৱতাসকলে ক’লে: “জয় হওক, হে দেৱদেৱেশ! যাঁৰ বক্ষস্থলত শ্ৰী লক্ষ্মী নিবাস কৰে। হে দেৱেশ, অসুৰনাশক! আমি তোমাৰ শৰণ লৈছোঁ।”
Verse 13
स्तूयमानः सुरैः सर्वैर्ब्रह्माद्यैश्च जनार्दनः । सम्प्रहृष्टमना भूत्वा सुरसङ्घमुवाच ह
ব্ৰহ্মা আদি সকলো দেৱে স্তুতি কৰাত জনাৰ্দন অন্তৰে আনন্দিত হৈ দেৱসমূহক ক’লে।
Verse 14
श्रीवासुदेव उवाच । स्वागतं देवविप्राणां सुप्रभाताद्य शर्वरी । किं कार्यं प्रोच्यतां क्षिप्रं कस्य रुष्टा दिवौकसः
শ্ৰী বাসুদেৱ ক’লে: “হে দেৱসম বিপ্ৰসকল, স্বাগতম। ৰাতি পাৰ হৈ গ’ল, আজি সুপ্ৰভাত। শীঘ্ৰ কোৱা—কি কাৰ্য উদ্ভৱ হৈছে, আৰু স্বৰ্গবাসীসকল কাৰ ওপৰত ক্ৰুদ্ধ?”
Verse 15
किं दुःखं कश्च संतापः कुतो वा भयमागतम् । कथयन्तु महाभागाः कारणं यन्मनोगतम्
এই দুখ কিয়, এই সন্তাপ কিয়, আৰু ভয় ক’ৰ পৰা আহিল? হে মহাভাগসকল, মনত যি কাৰণ গধুৰ হৈ আছে, সেয়া কওক।
Verse 16
पराभवः कृतो येन सोऽद्य यातु यमालयम् । एवमुक्तास्तु कृष्णेन कथयामासुरस्य तत्
যিজনে তোমালোকক অপমান কৰিলে, সি আজি যমালয়লৈ যাওক! কৃষ্ণে এনেদৰে ক’লে, তেওঁলোকে তেতিয়া সেই অসুৰ-সম্পৰ্কীয় কথা ক’লে।
Verse 17
दर्शयन्तः स्वकान्देहान् लज्जमाना ह्यधोमुखाः । हृतराज्या ह्यन्धकेन कृता निस्तेजसः प्रभो
লাজত অধোমুখ হৈ তেওঁলোকে নিজৰ দেহত থকা আঘাতৰ চিহ্ন দেখুৱালে। “হে প্ৰভু, অন্ধকে আমাৰ ৰাজ্য হৰণ কৰিলে আৰু আমাক তেজহীন কৰিলে।”
Verse 18
पितेव पुत्रं परिरक्ष देव जहीन्द्रशत्रुं सह पुत्रपौत्रैः । तथेति चोक्तः कमलासनेन सुरासुरैर्वन्दितपादपद्मः
“হে দেব, পিতাই যেন পুত্ৰক ৰক্ষা কৰে, তেনেদৰে আমাক ৰক্ষা কৰা; ইন্দ্ৰশত্ৰুক পুত্ৰ-পৌত্ৰসহ বধ কৰা।” কমলাসন ব্ৰহ্মাই এনেদৰে ক’লে, দেৱ-অসুৰে যাঁৰ পদপদ্ম বন্দনা কৰে, তেওঁ উত্তৰ দিলে, “তথাস্ত।”
Verse 19
शङ्खं चक्रं गदां चापं संगृह्य परमेश्वरः । उत्थितो भोगपर्यङ्काद्देवानां पुरतस्तदा
শঙ্খ, চক্ৰ, গদা আৰু ধনু ধৰি পৰমেশ্বৰ তেতিয়া দেৱসকলৰ সন্মুখতে শেষশয্যাৰ পৰা উঠি দাঁড়াল।
Verse 20
श्रीवासुदेव उवाच । पाताले यदि वा मर्त्ये नाके वा यदि तिष्ठति । तं हनिष्याम्यहं पापं येन संतापिताः सुराः
শ্ৰী বাসুদেৱে ক’লে: সি পাতালত হওক বা মৰ্ত্যলোকে, নতুবা স্বৰ্গত য’তেই থাকক—যিজন পাপীয়ে দেৱতাসকলক সন্তাপ দিছে, মই তাক নিধন কৰিম।
Verse 21
स्वं स्थानं यान्तु गीर्वाणाः संतुष्टा भावितौजसः । विष्णोस्तद्वचनं श्रुत्वा ब्रह्माद्यास्ते सवासवाः
“হে গীৰ্বাণ দেৱসকল, তোমালোক সন্তুষ্ট হৈ আৰু শক্তিত বলীয়ান হৈ নিজ নিজ ধামলৈ উভতি যাওক।” বিষ্ণুৰ এই বাক্য শুনি ব্ৰহ্মা আদি দেৱসকল ইন্দ্ৰসহ তেনেদৰে প্ৰস্থান কৰিলে।
Verse 22
स्वयानैस्तु हरिं नत्वा हृदि तुष्टा दिवं ययुः
নিজ নিজ দিব্য যানত উঠি হৰিক নমস্কাৰ কৰি, তেওঁলোকে হৃদয়ত সম্পূৰ্ণ তৃপ্তি লৈ স্বৰ্গলৈ গ’ল।
Verse 47
। अध्याय
“অধ্যায়”—ই অধ্যায়-সীমাৰ লিপিকৰ চিহ্ন।