Adhyaya 43

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र विमलेश्वरमुत्तमम् । तत्र देवशिला रम्या स्वयं देवैर्विनिर्मिता

শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: তাৰ পাছত, হে ৰাজেন্দ্ৰ, বিমলেশ্বৰ নামৰ উত্তম ধামলৈ যোৱা উচিত। তাত দেবতাসকলেই নিজ হাতে গঢ়া মনোহৰ ‘দেৱ-শিলা’ আছে।

Verse 2

तत्र स्नात्वा तु यो भक्त्या ब्राह्मणान्पूजयेन्नृप । स्वल्पेनापि हि दानेन तस्य चान्तो न विद्यते

হে নৃপ! যিজনে তাত ভক্তিভাৱে স্নান কৰি ব্ৰাহ্মণসকলক পূজা কৰে—অল্প দান কৰিলেও—তেওঁৰ পুণ্য অসীম হয়; তাৰ অন্ত পোৱা নাযায়।

Verse 3

युधिष्ठिर उवाच । कानि दानानि विप्रेन्द्र शस्तानि धरणीतले । यानि दत्त्वा नरो भक्त्या मुच्यते सर्वपातकैः

যুধিষ্ঠিৰ ক’লে: হে বিপ্ৰেন্দ্ৰ! পৃথিৱীত কোন কোন দান প্ৰশংসিত, যি দান ভক্তিভাৱে দিলে মানুহ সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়?

Verse 4

श्रीमार्कण्डेय उवाच । सुवर्णं रजतं ताम्रं मणिमौक्तिकमेव च । भूमिदानं च गोदानं मोचयत्पशुभान्नरम्

শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: সোণ, ৰূপ, তাম, মণি-মুক্তা, ভূমিদান আৰু গোদান—এই দানসমূহে মানুহক সংসাৰ-বন্ধনৰ পৰা মুক্ত কৰে।

Verse 5

तत्र तीर्थे तु यः कश्चित्कुरुते प्राणसंक्षयम् । रुद्रलोके वसेत्तावद्यावदा भूतसम्प्लवम्

সেই তীৰ্থত যি কোনোবাই প্ৰাণত্যাগ কৰে, ভূতসমূহৰ প্ৰলয় নোহোৱা পৰ্যন্ত সি ৰুদ্ৰলোকত বাস কৰে।

Verse 6

ततः पुष्करिणीं गच्छेत्सर्वपापक्षयंकरीम् । तत्र स्नात्वार्चयेद्देवं तेजोराशिं दिवाकरम्

তাৰ পিছত সকলো পাপ নাশ কৰা পুষ্কৰিণীলৈ যাব লাগে। তাত স্নান কৰি তেজৰাশি দিৱাকৰ দেৱক পূজা কৰিব লাগে।

Verse 7

ऋचमेकां जपेत्साम्नः सामवेदफलं लभेत् । यजुर्वेदस्य जपनादृग्वेदस्य तथैव च

সামনৰ ভঙ্গীত এটা মাত্ৰ ঋচা জপিলেও সামবেদৰ ফল লাভ হয়; আৰু যজুৰ্বেদীয় মন্ত্র জপ কৰিলে তদ্ৰূপ ঋগ্বেদৰ ফলও পোৱা যায়।

Verse 8

अक्षरं वा जपेन्मन्त्रं ध्यायमानो दिवाकरम् । आदित्यहृदयं जप्त्वा मुच्यते सर्वकिल्बिषैः

অথবা দিৱাকৰক ধ্যান কৰি মন্ত্রৰূপে এটা অক্ষৰো জপ কৰিব পাৰে। আদিত্যহৃদয় জপ কৰিলে সকলো কল্মষ আৰু পাপৰ পৰা মুক্তি লাভ হয়।

Verse 9

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा विधिना जपेद्द्विजान् । तस्य कोटिगुणं पुण्यं जायते नात्र संशयः

সেই তীৰ্থত যি জনে বিধিমতে স্নান কৰি দ্বিজসকলৰ আশীৰ্বাদ/সাক্ষ্যত জপ কৰে, তাৰ বাবে কোটিগুণ পুণ্য উদয় হয়; ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 10

अनाशकेनाग्निगत्या जले वा देहपातनात् । तस्मिंस्तीर्थे मृतो यस्तु स याति परमां गतिम्

অনশন কৰি প্ৰাণ ত্যাগে, অগ্নিত প্ৰৱেশে, বা জলে দেহপাতনে—সেই তীৰ্থত যি জনে মৃত্যু বৰণ কৰে, সি পৰম গতি লাভ কৰে।

Verse 11

ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः शूद्रो वा नृपसत्तम । विहितं कर्म कुर्वाणः स गच्छेत्परमां गतिम्

হে নৃপসত্তম! ব্ৰাহ্মণ, ক্ষত্ৰিয়, বৈশ্য বা শূদ্ৰ—যি জনে নিজৰ বাবে বিধিত কৰ্ম সম্পাদন কৰে, সি পৰম গতি লাভ কৰে।

Verse 12

युधिष्ठिर उवाच । व्याधिं सत्त्वक्षयं मोहं ज्ञात्वा वर्णा द्विजोत्तम । पापेभ्यो विप्रमुच्यन्ते केन तत्साधनं वद

যুধিষ্ঠিৰ ক’লে: হে দ্বিজোত্তম! বৰ্ণসমূহৰ লোকসকলে ব্যাধি, সত্ত্বক্ষয় (অন্তৰবলৰ ক্ষয়) আৰু মোহ চিনিলে, কোন উপায়ে তেওঁলোক পাপৰ পৰা মুক্ত হয়? সেই সাধন-পদ্ধতি কওক।

Verse 13

श्रीमार्कण्डेय उवाच । तिलोदकी तिलस्नायी कामक्रोधविवर्जितः । ब्राह्मणोऽनशनैः प्राणांस्त्यजल्लभति सद्गतिम्

শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: যি ব্ৰাহ্মণে তিলোদক গ্ৰহণ কৰে, তিলস্নান কৰে, কাম-ক্রোধ ত্যাগী হয়—আনশনৰে প্ৰাণ ত্যাগ কৰিলে সি সদ্গতি লাভ কৰে।

Verse 14

सङ्ग्रामे सद्गतिं तात क्षत्रियो निधने लभेत् । तदभावान्महाप्राज्ञ सेवमानो लभेदिति

হে তাত, যুদ্ধক্ষেত্ৰত নিধন লাভ কৰিলে ক্ষত্ৰিয়ই সদ্গতি পায়। যদি সেয়া সম্ভৱ নহয়, হে মহাপ্ৰাজ্ঞ, তেন্তে ভক্তিভাৱে সেৱা কৰিলেও সেই গতি লাভ হয়।

Verse 15

व्याधिग्रहगृहीतो वा वृद्धो वा विकलेन्द्रियः । आत्मानं दाहयित्वाग्नौ विधिना सद्गतिं लभेत्

ৰোগ বা গ্ৰহ-পীড়াত গ্ৰস্ত, অথবা বৃদ্ধ, অথবা ইন্দ্ৰিয় বিকল হোৱা জনে—বিধি অনুসাৰে অগ্নিত দেহ অৰ্পণ কৰি সদ্গতি লাভ কৰিব পাৰে।

Verse 16

वैश्योऽपि हि त्यजन्प्राणानेवं वै शुभभाग्भवेत् । जले वा शुद्धभावेन त्यक्त्वा प्राणाञ्छिवो भवेत्

বৈশ্যও এইদৰে প্ৰাণ ত্যাগ কৰিলে শুভভাগৰ অধিকারী হয়। অথবা শুদ্ধভাৱে জলে প্ৰাণ ত্যাগ কৰিলে সি শিৱৰ মঙ্গলময় অৱস্থা লাভ কৰি ধন্য হয়।

Verse 17

शूद्रोऽपि द्विजशुश्रूषुस्तोषयित्वा महेश्वरम् । विमुच्य नान्यथा पापः पतते नरके ध्रुवम्

শূদ্ৰও দ্বিজসেৱাত নিবিষ্ট হৈ মহেশ্বৰক সন্তুষ্ট কৰিলে পাপমুক্ত হয়। নতুবা পাপ নাশ নহয় আৰু নিশ্চিতভাৱে নৰকত পতিত হয়।

Verse 18

अथवा प्रणवाशक्तो द्विजेभ्यो गुरवे तथा । पञ्चाग्नौ शोषयेद्देहमापृच्छ्य द्विजसत्तमान्

অথবা প্ৰণৱ (ওঁ) ত আসক্ত হৈ, দ্বিজসকল আৰু নিজৰ গুৰুৰ প্ৰতি ভক্তি ৰাখি, শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণসকলৰ পৰা অনুমতি লৈ, পঞ্চাগ্নিৰ মাজত দেহ শোষণ (তপস্যা) কৰিব লাগে।

Verse 19

शान्तदान्तजितक्रोधाञ्छास्त्रयुक्तान् विचक्षणान् । तेषां चैवोपदेशेन करीषाग्निं प्रसाधयेत्

তেওঁ শান্ত, দমিত-ইন্দ্ৰিয়, ক্ৰোধজয়ী, শাস্ত্ৰ-সংযুক্ত আৰু বিচক্ষণ জনৰ ওচৰলৈ যাব; আৰু তেওঁলোকৰ উপদেশ অনুসৰি বিধিমতে গোবৰ-অগ্নি (কৰি্ষাগ্নি) সুসজ্জিত কৰিব।

Verse 20

एवं वर्णा यथात्वेन मूढाहङ्कारमोहिताः । पतन्ति नरके घोरे यथान्धो गिरिगह्वरे

এইদৰে বৰ্ণ-ব্যৱস্থাৰ লোকসকল মূঢ় অহংকাৰৰ মোহত পৰি আৰু কেৱল মৰ্যাদাত আঁকোৰগোঁজ হৈ, ভয়ংকৰ নৰকত পতিত হয়—যেন অন্ধ মানুহ পাহাৰৰ গহ্বৰত খসিছে।

Verse 21

ये शास्त्रविधिमुत्सृज्य वर्तन्ते कामचारतः । कृमियोनिं प्रपद्यन्ते तेषां पिण्डो न च क्रिया

যিসকলে শাস্ত্ৰবিধি ত্যাগ কৰি কামনা-মতে মনমৰ্জি চলি থাকে, সিহঁতে কৃমিযোনিত পতিত হয়; তেওঁলোকৰ বাবে পিণ্ডদান নাই, আৰু অন্ত্যেষ্টি-ক্ৰিয়াও নাই।

Verse 22

श्रुतिस्मृत्युदितं धर्मं त्यक्त्वा यथेच्छाचारसेविनः । अष्टाविंशतिर्वै कोट्यो नरकाणां युधिष्ठिर

হে যুধিষ্ঠিৰ, যিসকলে শ্রুতি-স্মৃতিত কোৱা ধৰ্ম ত্যাগ কৰি নিজৰ ইচ্ছামতে আচাৰ সেবা কৰে, সিহঁতে নৰকৰ অষ্টাৱিংশতি কোটিৰ মাজত পতিত হয়।

Verse 23

प्रत्येकं वा पतन्त्येते मग्ना नरकसागरे । दुर्लभं मानुषं जन्म बहुधर्मार्जितं नृप

হে নৃপ, সিহঁতৰ প্ৰত্যেকে নৰক-সাগৰত ডুবি পতিত হয়। মানৱ জন্ম অতি দুৰ্লভ; বহু ধৰ্ম সঞ্চয়ৰ ফলতেই ই লাভ হয়।

Verse 24

तल्लब्ध्वा मदमात्सर्यं यो वै त्यजति मानवः । संनियम्य सदात्मानं ज्ञानचक्षुर्नरो हि सः

সেই (দুৰ্লভ মানৱজন্ম) লাভ কৰি যি মানুহে গৰ্ব আৰু ঈৰ্ষা সত্যকৈ ত্যাগ কৰে, সদায় আত্মাক সংযম কৰি অন্তৰ-নিয়মেৰে জীৱন যাপন কৰে—সেইজনেই জ্ঞান-চক্ষুৰে বিভূষিত সত্য নৰ।

Verse 25

अज्ञानतिमिरान्धस्य ज्ञानांजनशलाकया

অজ্ঞানৰ অন্ধকাৰত অন্ধ হোৱা জনৰ বাবে—জ্ঞান-অঞ্জনৰ শলাকাৰে (সেই অন্ধকাৰ) দূৰ হয়।

Verse 26

यस्य नोन्मीलितं चक्षुर्ज्ञेयो जात्यन्ध एव सः । एतत्ते कथितं सर्वं यत्पृष्टं नृपसत्तम

যাৰ চকু উন্মীলিত নহয়, তাক জন্মান্ধ বুলিয়েই জানিব লাগে। হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ, তুমি যি সোধিছিলা, সেই সকলো কথা মই তোমাক ক’লোঁ।

Verse 27

तथानिष्टतराणां हि रुद्रस्य वचनं यथा । नर्मदा सरितां श्रेष्ठा रुद्रदेहाद्विनिःसृता

সেইদৰে অতি অনিষ্টকাৰীৰ প্ৰতিও ৰুদ্ৰৰ বচন অচল। নদীসমূহৰ শ্ৰেষ্ঠা নৰ্মদা ৰুদ্ৰৰ নিজ দেহৰ পৰা নিঃসৃত হৈছিল।

Verse 28

तारयेत्सर्वभूतानि स्थावराणि चराणि च । सर्वदेवाधिदेवेन ईश्वरेण महात्मना

সেই (নৰ্মদা) স্থাৱৰ আৰু চৰ—সকলো ভূতকেই তাৰে; কিয়নো মহাত্মা ঈশ্বৰ, সকলো দেৱৰ অধিদেৱ, তেখেতৰ শক্তিৰে সঞ্জীৱিত।

Verse 29

लोकानां च हितार्थाय महापुण्यावतारिता । मानसं वाचिकं पापं स्नानान्नश्यति कर्मजम्

লোকসমূহৰ হিতৰ বাবে তাই মহাপুণ্যময়ী অৱতীৰ্ণা। তাইত স্নান কৰিলে কৰ্মজাত মানসিক আৰু বাক্যজনিত পাপ বিনাশ হয়।

Verse 30

रुद्रदेहाद्विनिष्क्रान्ता तेन पुण्यतमा हि सा । प्रातरुत्थाय यो नित्यं भूमिमाक्रम्य भक्तितः

ৰুদ্ৰৰ দেহৰ পৰা নিৰ্গত হোৱা বাবে তাই নিশ্চয়েই সৰ্বাধিক পবিত্ৰ। যি জনে নিত্য প্ৰভাতে উঠি ভক্তিভাৱে ভূমিত পদাৰ্পণ কৰে…

Verse 31

एतन्मन्त्रं जपेत्तात स्नानस्य लभते फलम् । नमः पुण्यजले देवि नमः सागरगामिनि

হে তাত, যি জনে এই মন্ত্ৰ জপে স্নানৰ ফল লাভ কৰে। পুণ্যজল দেবী, তোমাক নমস্কাৰ; সাগৰগামিনী, তোমাক নমস্কাৰ।

Verse 32

नमोऽस्तु पापनिर्मोचे नमो देवि वरानने

পাপনিৰ্মোচিনী, তোমাক নমস্কাৰ; হে দেবী, সুন্দৰ মুখমণ্ডলিনী, তোমাক নমস্কাৰ।

Verse 33

नमोऽस्तु ते ऋषिवरसङ्घसेविते नमोऽस्तु ते त्रिनयनदेहनिःसृते । नमोऽस्तु ते सुकृतवतां सदा वरे नमोऽस्तु ते सततपवित्रपावनि

নমস্কাৰ তোমাক, যাক ঋষিবৰসকলৰ সংঘে সেৱা কৰে। নমস্কাৰ তোমাক, যি ত্ৰিনয়ন প্ৰভুৰ দেহৰ পৰা নিৰ্গত। নমস্কাৰ তোমাক, সুকৃতৱন্তসকলৰ বাবে সদা বৰদায়িনী। নমস্কাৰ তোমাক, চিৰকাল পবিত্ৰ কৰা পাৱনী।

Verse 43

। अध्याय

॥ অধ্যায় ॥ (অধ্যায়-চিহ্ন/সমাপ্তি-সূচক)