Adhyaya 21

Verse 1

युधिष्ठिर उवाच । श्रुतं मे विविधाश्चर्यं त्वत्प्रसादाद्द्विजोत्तम । भूयश्च श्रोतुमिच्छामि तन्मे कथय सुव्रत

যুধিষ্ঠিৰে ক’লে: হে দ্বিজোত্তম! তোমাৰ কৃপাৰ ফলত মই নানা আশ্চৰ্য কথা শুনিলোঁ। মই আৰু অধিক শুনিবলৈ ইচ্ছা কৰোঁ—সেয়ে, হে সুব্ৰত, মোক কোৱা।

Verse 2

कथमेषा नदी पुण्या सर्वनदीषु चोत्तमा । नर्मदा नाम विख्याता भूयो मे कथयानघ

এই নদী কেনেকৈ ইমান পুণ্যময় আৰু সকলো নদীৰ ভিতৰত উত্তম—যি ‘নর্মদা’ নামে বিখ্যাত? হে অনঘ! মোক পুনৰ বিস্তাৰে কোৱা।

Verse 3

श्रीमार्कण्डेय उवाच । नर्मदा सरितां श्रेष्ठा सर्वपापप्रणाशिनी । तारयेत्सर्वभूतानि स्थावराणि चराणि च

শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: নর্মদা সৰিতাসকলৰ শ্ৰেষ্ঠা, সকলো পাপ বিনাশিনী। ই স্থাৱৰ-চৰ সকলো ভূতকো তৰাই দিয়ে।

Verse 4

नर्मदायास्तु माहात्म्यं यत्पूर्वेण मया श्रुतम् । तत्तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि शृणुष्वैकमना नृप

নর্মদাৰ মাহাত্ম্য যি মই পূৰ্বতে শুনিছিলোঁ, সেয়া এতিয়া তোমাক ক’ম। হে নৃপ! একাগ্ৰ মনেৰে শুনা।

Verse 5

गङ्गा कनखले पुण्या कुरुक्षेत्रे सरस्वती । ग्रामे वा यदि वारण्ये पुण्या सर्वत्र नर्मदा

কনখলত গঙ্গা পবিত্ৰ; কুৰুক্ষেত্ৰত সৰস্বতী পবিত্ৰ। কিন্তু গাঁওতেই হওক বা অৰণ্যতেই হওক, নৰ্মদা সৰ্বত্ৰেই পুণ্য।

Verse 6

त्रिभिः सारस्वतं तोयं सप्ताहेन तु यामुनम् । सद्यः पुनाति गाङ्गेयं दर्शनादेव नार्मदम्

সৰস্বতীৰ জল তিনিদিনে পবিত্ৰ কৰে, আৰু যমুনাৰ জল সাতদিনে। গঙ্গাৰ জল তৎক্ষণাৎ শুদ্ধ কৰে; কিন্তু নৰ্মদা কেৱল দৰ্শনতেই পবিত্ৰ কৰে।

Verse 7

कलिङ्गदेशात्पश्चार्धे पर्वतेऽमरकण्टके । पुण्या च त्रिषु लोकेषु रमणीया पदे पदे

কলিঙ্গদেশৰ পশ্চিমফালে অমৰকণ্টক নামৰ পৰ্বত আছে। তাত সি তিনিও লোকত পবিত্ৰ, আৰু পদে পদে মনোহৰ।

Verse 8

तत्र देवाश्च गन्धर्वा ऋषयश्च तपोधनाः । तपस्तप्त्वा महाराज सिद्धिं परमिकां गताः

তাত দেৱতা, গন্ধৰ্ব আৰু তপধন ঋষিসকল—হে মহাৰাজ—তপস্যা কৰিলে; আৰু তপ কৰি পৰম সিদ্ধি লাভ কৰিলে।

Verse 9

तत्र स्नात्वा नरो राजन्नियमस्थो जितेन्द्रियः । उपोष्य रजनीमेकां कुलानां तारयेच्छतम्

তাত স্নান কৰি, হে ৰাজন, নিয়মত স্থিৰ আৰু ইন্দ্ৰিয়জয়ী নৰে, এটা ৰাতি উপবাস কৰিলে, নিজৰ কুলৰ এশ পুৰুষক উদ্ধাৰ কৰিব।

Verse 10

सिद्धिक्षेत्रं परं तात पर्वतो ह्यमरंकटः । सर्वदेवाश्रितो यस्मादृषिभिः परिसेवितः

হে তাত! অমৰকণ্টক পৰ্বত পৰম সিদ্ধিক্ষেত্ৰ; কিয়নো সকলো দেৱতাই ইয়াত আশ্ৰয় লয় আৰু ঋষিসকলে ইয়াক পৰিসেৱা কৰে।

Verse 11

सिद्धविद्याधरा भूतगन्धर्वाः स्थानमुत्तमम् । दृश्यादृश्याश्च राजेन्द्र सेवन्ते सिद्धिकाङ्क्षिणः

সিদ্ধ, বিদ্যাধৰ, ভূত আৰু গন্ধৰ্বসকলে ইয়াক উত্তম নিবাস বুলি মানে। হে ৰাজেন্দ্ৰ! দৃশ্য-অদৃশ্য সত্তাসকলেও সিদ্ধি কামনাৰে ইয়াত সেৱা-আশ্ৰয় লয়।

Verse 12

अहं च परमं स्थानं ततः प्रभृति संश्रितः । अत्र प्रणवरूपो वै स्थाने तिष्ठत्युमापतिः

আৰু মইও সেই সময়ৰ পৰা এই পৰম ধামত আশ্ৰয় লৈছোঁ। ইয়াতেই, এই স্থানত, উমাপতি শিৱ পবিত্ৰ প্ৰণৱ ‘ওঁ’ ৰূপে প্ৰতিষ্ঠিত হৈ আছে।

Verse 13

श्रीकण्ठः सगणः सर्वभूतसङ्घैर्निषेवितः । अस्माद्गिरिवराद्भूप वक्ष्ये तीर्थस्य विस्तरम्

শ্ৰীকণ্ঠ শিৱ গণসমেত সকলো ভূত-সমূহে পৰিসেৱিত। হে ভূপ! এই শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বতৰ পৰা মই তীৰ্থৰ বিস্তাৰ সম্পূৰ্ণকৈ বৰ্ণনা কৰিম।

Verse 14

यानि सन्तीह तीर्थानि पुण्यानि नृपसत्तम । यानि यानीह तीर्थानि नर्मदायास्तटद्वये

হে নৃপসত্তম! ইয়াত যি যি তীৰ্থ আছে—পবিত্ৰ আৰু পুণ্যদায়ক—আৰু ইয়াত নৰ্মদাৰ দুয়ো তীৰত যি যি তীৰ্থ আছে…

Verse 15

न तेषां विस्तरं वक्तुं शक्तो ब्रह्मापि भूपते । योजनानां शतं साग्रं श्रूयते सरिदुत्तमा

হে ভূপতে! তেওঁলোকৰ বিস্তাৰ সম্পূৰ্ণকৈ বৰ্ণনা কৰিবলৈ ব্ৰহ্মাও সক্ষম নহয়। শ্ৰৱণ হয় যে সৰিতাসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ এই নদী সোঁৰ পৰা অলপ অধিক শত যোজনলৈ বিস্তৃত।

Verse 16

विस्तरेण तु राजेन्द्र अर्धयोजनमायता । षष्टितीर्थसहस्राणि षष्टिकोट्यस्तथैव च

কিন্তু হে ৰাজেন্দ্ৰ, প্ৰস্থত ই অর্ধ যোজন পৰ্যন্ত বিস্তৃত। ইয়াত ষাঠি হাজাৰ তীৰ্থ আছে—আৰু তদ্ৰূপে ষাঠি কোটিো আছে।

Verse 17

पर्वतादुदधिं यावदुभे कूले न संशयः

পৰ্বতৰ পৰা সাগৰলৈকে—দুয়ো কূলতে, নিঃসন্দেহে।

Verse 18

सप्तषष्टिसहस्राणि सप्तषष्टिशतानि च । सप्तषष्टिस्तथा कोट्यो वायुस्तीर्थानि चाब्रवीत्

সাতষট্টি হাজাৰ, আৰু সাতষট্টি শতও; আৰু তদ্ৰূপে সাতষট্টি কোটি—এইদৰে বায়ু দেৱে তীৰ্থসমূহ ঘোষণা কৰিলে।

Verse 19

परं कृतयुगे तानि यान्ति प्रत्यक्षतां नृप । पश्यन्ति मानवाः सर्वे सततं धर्मबुद्धयः

কিন্তু হে নৃপ, কৃতযুগত সেই (তীৰ্থসমূহ) প্ৰত্যক্ষ হৈ উঠে। ধৰ্মবুদ্ধিত সদায় যুক্ত সকলো মানুহে সিহঁতক নিৰন্তৰ দৰ্শন কৰে।

Verse 20

यथायथा कलिर्घोरो वर्तते दारुणो नृप । तथातथाल्पतां यान्ति हीनसत्त्वा यतो नराः

যেনেকৈ ভয়ংকৰ কলিযুগ কঠোৰ ৰূপে আগবাঢ়ে, হে ৰাজন, তেনেকৈ মানুহ—অন্তৰৰ সত্ত্ব ক্ষয় হোৱাৰ বাবে—ক্ষমতা আৰু পুণ্যত অধিককৈ ক্ষুদ্ৰতা লাভ কৰে।

Verse 21

अध्याय

অধ্যায় (পবিত্ৰ অধ্যায়-শীৰ্ষক)।

Verse 22

श्रेष्ठं दारुवनं तत्र चरुकासंगमः शुभः । उत्तरे नर्मदायास्तु चरुकेश्वरमुत्तमम्

তাত সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ দাৰুবন আছে আৰু চৰুকা-সঙ্গম নামৰ শুভ সঙ্গমো আছে। নর্মদাৰ উত্তৰ তীৰত চৰুকেশ্বৰদেৱৰ অতি উত্তম ধাম অৱস্থিত।

Verse 23

दारुकेश्वरतीर्थं च व्यतीपातेश्वरं तथा । पातालेश्वरतीर्थं च कोटियज्ञं तथैव च

তাত দাৰুকেশ্বৰ তীৰ্থ আছে, আৰু তেনেদৰে ব্যতীপাতেশ্বৰো আছে; পাটালেশ্বৰ তীৰ্থো আছে, আৰু কোটিযজ্ঞ নামৰ পবিত্ৰ স্থানো আছে।

Verse 24

इति चैवोत्तरे कूले रेवाया नृपसत्तम । अमरेश्वरपार्श्वे च लिङ्गान्यष्टोत्तरं शतम्

এইদৰে নিশ্চয়, হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ, ৰেৱাৰ উত্তৰ তীৰত অমৰেশ্বৰৰ কাষতে একশ আঠ (১০৮) শিৱলিঙ্গ অৱস্থিত।

Verse 25

वरुणेश्वरमुख्यानि सर्वपापहराणि च

ইয়াৰ মাজত সৰ্বপ্ৰধান বৰুণেশ্বৰ; আৰু এই সকলো তীৰ্থই সকলো পাপ বিনাশ কৰে।

Verse 26

मान्धातृपुरपार्श्वे च सिद्धेश्वरयमेश्वरौ । ओङ्कारात्पूर्वभागे च केदारं तीर्थमुत्तमम्

মান্ধাতৃ নগৰৰ কাষতে সিদ্ধেশ্বৰ আৰু যমেশ্বৰ (মন্দিৰ) আছে। আৰু ওঁকাৰাৰ পূৰ্বভাগত কেদাৰ নামৰ উত্তম তীৰ্থ অৱস্থিত।

Verse 27

तत्समीपे महाराज स्वर्गद्वारमघापहम् । नाम्ना ब्रह्मेश्वरं पुण्यं सप्तसारस्वतं पुरः

সেই ঠাইৰ কাষতে, হে মহাৰাজ, পাপহৰ স্বৰ্গদ্বাৰ আছে; আৰু ব্ৰহ্মেশ্বৰ নামৰ পুণ্য তীৰ্থ; আৰু সন্মুখত সপ্তসাৰস্বত অৱস্থিত।

Verse 28

रुद्राष्टकं च सावित्रं सोमतीर्थं तथैव च । एतानि दक्षिणे तीरे रेवाया भरतर्षभ

ৰুদ্ৰাষ্টক, সাৱিত্ৰ আৰু তদ্ৰূপ সোমতীৰ্থ—এই সকলো ৰেৱা নদীৰ দক্ষিণ তীৰত আছে, হে ভাৰতশ্ৰেষ্ঠ।

Verse 29

अस्मिंस्तु पर्वते तात रुद्राणां कोटयः स्थिताः । स्नानैस्तुष्टिर्भवेत्तेषां गन्धमाल्यानुलेपनैः

এই পৰ্বতত, হে প্ৰিয়, ৰুদ্ৰসকলৰ কোটি কোটি বাস কৰে। ইয়াত স্নান আৰু সুগন্ধি, মালা, অনুলেপ অৰ্ঘ্য দান কৰিলে তেওঁলোক সন্তুষ্ট হয়।

Verse 30

प्रीतास्तेऽपि भवन्त्यत्र रुद्रा राजन्न संशयः । जपेन पापसंशुद्धिर्ध्यानेनानन्त्यमश्नुते

হে ৰাজন! ইয়াত ৰুদ্ৰসকলেও প্ৰসন্ন হয়—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই। জপে পাপশুদ্ধি হয়, আৰু ধ্যানৰ দ্বাৰা অনন্ত তত্ত্ব লাভ হয়।

Verse 31

दानेन भोगानाप्नोति इत्येवं शङ्करोऽब्रवीत् । पर्वतात्पश्चिमे देशे स्वयं देवो महेश्वरः । स्थितः प्रणवरूपोऽसौ जगदादिः सनातनः

‘দান কৰিলে ভোগ লাভ হয়’—এইদৰে শংকৰে ক’লে। আৰু পৰ্বতৰ পশ্চিম দিশৰ দেশত স্বয়ং দেৱ মহেশ্বৰ অৱস্থিত—প্ৰণৱৰূপ (ওঁ) ধৰি, জগতৰ আদিস্ৰোত আৰু সনাতন।

Verse 32

तत्र स्नात्वा शुचिर्भूत्वा ब्रह्मचारी जितेन्द्रियः । पितृकार्यं प्रकुर्वीत विधिदृष्टेन कर्मणा

তাত স্নান কৰি শুচি হৈ, ব্ৰহ্মচাৰী আৰু ইন্দ্ৰিয়-সংযমী হৈ, শাস্ত্ৰবিধি-দৃষ্ট কৰ্ম অনুসাৰে পিতৃকাৰ্য সম্পাদন কৰিব লাগে।

Verse 33

तिलोदकेन तत्रैव तर्पयेत्पितृदेवताः । आ सप्तमं कुलं तस्य स्वर्गे मोदति पाण्डव

তাতেই তিলমিশ্ৰিত জলে তৰ্পণ কৰি পিতৃদেৱতাসকলক তৃপ্ত কৰিব। হে পাণ্ডৱ, তাৰ কুলৰ সপ্তম পৰ্যন্ত স্বৰ্গত আনন্দ কৰে।

Verse 34

आत्मना सह भोगांश्च विविधान् लभते सुखी । षष्टिवर्षसहस्राणि क्रीडते सुरपूजितः

সুখী হৈ সি নিজৰ পুণ্য অনুসাৰে নানা প্ৰকাৰ ভোগ আত্মাসহ লাভ কৰে। দেৱতাসকলৰ দ্বাৰা পূজিত হৈ, সি ষাঠি হাজাৰ বছৰ স্বৰ্গত ক্ৰীড়া কৰে।

Verse 35

मोदते सुचिरं कालं पितृपूजाफलधितः । ततः स्वर्गात्परिभ्रष्टो जायते विमले कुले

পিতৃ-পূজাৰ ফল লাভ কৰি সি বহুদিন আনন্দত থাকে। তাৰ পাছত স্বৰ্গীয় পুণ্য ক্ষয় হ’লে স্বৰ্গৰ পৰা পতিত হৈ সি নিৰ্মল, মহৎ আৰু পবিত্ৰ কুলত জন্ম লয়।

Verse 36

धनवान्दानशीलश्च नीरोगो लोकपूजितः । पुनः स्मरति तत्तीर्थं गमनं कुरुते पुनः

সি ধনবান, দানশীল, নিৰোগ আৰু লোকপূজিত হয়। পুনৰ সি সেই তীৰ্থ স্মৰণ কৰে আৰু পুনৰ তাত গমন-যাত্ৰা কৰে।

Verse 37

द्वितीये जन्मनि भवेद्ध्रदस्यानुचरोत्कटः । तथैव ब्रह्मचर्येण सोपवासो जितेन्द्रियः

দ্বিতীয় জন্মত সি হ্ৰদ-তীৰ্থৰ এক ভয়ংকৰ, বলৱান অনুচৰ হয়। তদ্ৰূপে সি ব্ৰহ্মচৰ্য পালন কৰে—উপবাসী আৰু ইন্দ্ৰিয়-সংযমী।

Verse 38

सर्वहिंसानिवृत्तस्तु लभते फलमुत्तमम् । एवं धर्मसमाचारो यस्तु प्राणान्परित्यजेत्

কিন্তু যি সকলো হিংসাৰ পৰা নিবৃত্ত হয়, সি উত্তম ফল লাভ কৰে। আৰু যি কোনো এইদৰে ধৰ্মাচৰণ কৰি প্ৰাণ ত্যাগ কৰে—

Verse 39

तस्य पुण्यफलं यद्वै तन्निबोध नराधिप । शतं वर्षसहस्राणि स्वर्गे मोदति पाण्डव

হে নৰাধিপ, তাৰ পুণ্যফল যি, সেয়া শুনা। হে পাণ্ডৱ, সি এক লক্ষ বছৰ স্বৰ্গত আনন্দ কৰে।

Verse 40

अप्सरोगणसंकीर्णे दिव्यशब्दानुनादिते । दिव्यगन्धानुलिप्ताङ्गो दिव्यालङ्कारभूषितः

সেই স্বৰ্গত অপ্সৰাগণৰ ভিৰ আৰু দিৱ্য শব্দৰ অনুনাদে ভৰা; তেওঁৰ দেহ দিৱ্য সুগন্ধে লেপিত আৰু স্বৰ্গীয় অলংকাৰে ভূষিত হয়।

Verse 41

क्रीडते दैवतैः सार्द्धं सिद्धगन्धर्वसंस्तुतः । ततः स्वर्गात्परिभ्रष्टो राजा भवति वीर्यवान्

তেওঁ দেৱতাসকলৰ সৈতে ক্ৰীড়া কৰে, সিদ্ধ আৰু গন্ধৰ্বসকলে তেওঁক স্তৱ কৰে। তাৰ পাছত পুণ্য ক্ষয় হ’লে স্বৰ্গৰ পৰা পতিত হৈ তেওঁ পৰাক্ৰমী বীৰ ৰজা হয়।

Verse 42

हस्त्यश्वरथयानैश्च धर्मज्ञः शास्त्रतत्परः । गृहे स्तम्भशताकीर्णे सौवर्णे रजतान्विते

তেওঁ ধৰ্মজ্ঞ আৰু শাস্ত্ৰত পৰায়ণ হয়; হাতী, ঘোঁৰা আৰু ৰথৰ যানবাহনেৰে সমৃদ্ধ হয়। তেওঁ শতস্তম্ভে ভৰা, সোণৰ অলংকাৰে শোভিত আৰু ৰূপে জড়োৱা প্ৰাসাদত বাস কৰে।

Verse 43

सप्ताष्टभूमिसुद्वारे दासीदाससमाकुले । मत्तमातङ्गनिःश्वासैर्वाजिहेषितनादितैः

সপ্ত বা অষ্ট তলালৈ উঠা সুন্দৰ দুৱাৰসমূহেৰে শোভিত, দাসী-দাসেৰে ভিৰ কৰা সেই গৃহ মত্ত হাতীৰ নিশ্বাস আৰু ঘোঁৰাৰ হেঁহেঁ শব্দেৰে অনুৰণিত হয়।

Verse 44

क्षुभ्यते तस्य तद्द्वारमिन्द्रस्य भुवनं यथा । राजराजेश्वरः श्रीमान्सर्वस्त्रीजनवल्लभः

তেওঁৰ সেই দুৱাৰ ইন্দ্ৰৰ ভুৱনৰ দৰে কোলাহলেৰে উথলি উঠে। তেওঁ শ্ৰীসমৃদ্ধ, ৰজাসকলৰ ওপৰত ৰজা-ঈশ্বৰ হয় আৰু সকলো নাৰীজনৰ প্ৰিয় হয়।

Verse 45

तस्मिन्गृहे वसित्वा तु क्रीडाभोगसमन्वितः । जीवेद्वर्षशतं साग्रं सर्वव्याधिविवर्जितः

সেই গৃহত বাস কৰি, ক্ৰীড়া আৰু ভোগ-বিলাসেৰে সমন্বিত হৈ, সকলো ব্যাধিৰ পৰা মুক্ত, পূৰ্ণ এশ বছৰৰো অধিক জীৱন লাভ কৰে।

Verse 46

एवं तेषां भवेत्सर्वं ये मृता ह्यमरेश्वरे । अग्निप्रवेशं यः कुर्याद्भक्त्या ह्यमरकण्टके

এইদৰে অমৰেশ্বৰত যিসকলৰ মৃত্যু হয়, তেওঁলোকৰ বাবে এই সকলো সিদ্ধ হয়। আৰু যি অমৰকণ্টকত ভক্তিভাৱে অগ্নিত প্ৰৱেশ কৰে—

Verse 47

स मृतः स्वर्गमाप्नोति यास्यते परमां गतिम् । स्नानं दानं जपो होमः शुभं वा यदि वाशुभम्

এইদৰে মৃত্যু হ’লে তেওঁ স্বৰ্গ লাভ কৰে আৰু পৰম গতি প্ৰাপ্ত হয়। স্নান, দান, জপ আৰু হোম—শুভ ভাবৰে কৰা হওক বা অন্যথা—

Verse 48

पुराणे श्रूयते राजन्सर्वं कोटिगुणं भवेत् । तस्यास्तीरे तु ये वृक्षाः पतिताः कालपर्यये

হে ৰাজন, পুৰাণসমূহত শ্ৰৱণ কৰা যায় যে সকলো বস্তু কোটি গুণ বৃদ্ধি পায়। আৰু তাৰ তীৰত যি গছসমূহ কালৰ পৰিণতিত পতিত হয়—

Verse 49

नर्मदातोयसंस्पृष्टास्ते यान्ति परमां गतिम् । अनिवृत्तिका गतिस्तस्य पवनस्याम्बरे यथा

নর্মদাৰ জল স্পৰ্শ পালে তেওঁলোকে পৰম গতি লাভ কৰে। তেওঁলোকৰ অগ্ৰগতি কেতিয়াও উভতি নাহে—আকাশত বোৱা বায়ুৰ দৰে।

Verse 50

पतनं कुरुते यस्तु तस्मिंस्तीर्थे नराधिप । कन्यास्त्रीणि सहस्राणि पाताले भोगभागिनः

হে নৰাধিপ! যি কোনো জনে সেই তীৰ্থত নৈতিক পতন কৰে, পাতালত সহস্ৰ কন্যা-স্ত্ৰী তাৰ ভোগৰ সহভাগিনী হৈ পৰে।

Verse 51

तिष्ठन्ति भवने तस्य प्रेषणे प्रार्थयन्ति च । दिव्यभोगैः सुसम्पन्नः क्रीडते कालम्

সিহঁতে তাৰ ভৱনত থাকে, তাৰ আদেশৰ অপেক্ষা কৰে আৰু প্ৰাৰ্থনাও জনায়। দিব্য ভোগেৰে সমৃদ্ধ হৈ সি আনন্দত কাল কটায়।

Verse 52

पृथिव्यां ह्यासमुद्रायां तादृशो नैव जायते । यादृशोऽयं नरश्रेष्ठ पर्वतोऽमरकण्टकः

হে নৰশ্ৰেষ্ঠ! সাগৰসমেত এই পৃথিৱীত অমৰকণ্টক সদৃশ আশ্চৰ্য পৰ্বত কেতিয়াও জন্ম নলয়।

Verse 53

तत्र तीर्थं तु विज्ञेयं पर्वतस्यानु पश्चिमे । ह्रदो जालेश्वरो नाम त्रिषु लोकेषु विश्रुतः

তাত পৰ্বতৰ পশ্চিমফালে এটা তীৰ্থ জানিব লাগিব। ‘জালেশ্বৰ’ নামৰ এটা হ্ৰদ আছে, যি ত্ৰিলোকত বিখ্যাত।

Verse 54

तत्र पिण्डप्रदानेन सन्ध्योपासनकेन तु । पितरो द्वादशाब्दानि तर्पितास्तु भवन्ति वै

তাত পিণ্ড-দান আৰু সন্ধ্যা-উপাসনা কৰিলেই পিতৃলোক নিশ্চয় বাৰ বছৰলৈ তৃপ্ত হয়।

Verse 55

दक्षिणे नर्मदातीरे कपिला तु महानदी । सरलार्जुनसंछन्ना खदिरैरुपशोभिता

নৰ্মদাৰ দক্ষিণ তীৰত মহা নদী কপিলা বৈ আছে; সৰল আৰু অৰ্জুন গছৰে আৱৃত, আৰু খদিৰ বৃক্ষৰে সুসজ্জিত।

Verse 56

माधवीसल्लकीभिश्च वल्लीभिश्चाप्यलंकृता । श्वापदैर्गर्जमानैश्च गोमायुवानरादिभिः

ই মাধৱী আৰু সল্লকী লতা তথা নানা প্ৰকাৰৰ বল্লীৰে অলংকৃত; আৰু শ্বাপদৰ গর্জনে—গোমায়ু, বানৰ আদি জন্তুৰ ধ্বনিত—প্ৰতিধ্বনিত হয়।

Verse 57

पक्षिजातिविशेषैश्च नित्यं प्रमुदिता नृप । साग्रं कोटिशतं तत्र ऋषीणामिति शुश्रुम

হে নৃপ, নানা প্ৰকাৰৰ পক্ষীৰে ই সদায় আনন্দিত; আৰু আমি শুনিছোঁ, তাত ঋষিসকলৰ সংখ্যা সোঁ কোটিতকৈও অধিক।

Verse 58

तपस्तप्त्वा गतं मोक्षं येषां जन्म न चागमः । येन तत्र तपस्तप्तं कपिलेन महात्मना

তপস্যা কৰি তেওঁলোকে মোক্ষ লাভ কৰিলে, আৰু তেওঁলোকৰ বাবে পুনৰ জন্মলৈ ফিৰা নাছিল। সেই স্থানতেই মহাত্মা কপিল ঋষিয়ে তপস্যা কৰিছিল।

Verse 59

तत्र तच्चाभवत्तीर्थं पुण्यं सिद्धनिषेवितम् । येन सा कापिलैस्तात सेविता ऋषिभिः पुरा

সেই ঠাইত তেতিয়াই পুণ্য তীৰ্থ উদ্ভৱ হ’ল, সিদ্ধসকলৰ দ্বাৰা সেবিত আৰু পবিত্ৰ; কিয়নো প্ৰাচীন কালত, হে তাত, কপিল-ঋষিসকল আৰু অন্য ঋষিসকল তাত আশ্ৰয় লৈছিল।

Verse 60

तेन सा कपिला नाम गीता पापक्षयंकरी । तत्र कोटिशतं साग्रं तीर्थानाममरेश्वरे

সেয়েহে ‘কপিলা’ নামে গীত, পাপক্ষয়কাৰিণী। তাত আমৰেশ্বৰত তীৰ্থসমূহৰ সোঁ কোটিৰো অধিক স্থান আছে।

Verse 61

अहोरात्रोषितो भूत्वा मुच्यते सर्वकिल्बिषैः । दानं च विधिवद्दत्त्वा यथाशक्त्या द्विजोत्तमे

এদিন-এৰাতি তাত বাস কৰিলে সকলো কিল্বিষ (পাপ)ৰ পৰা মুক্ত হয়। আৰু যথাশক্তি বিধিমতে উত্তম দ্বিজক দান দি—

Verse 62

ईश्वरानुग्रहात्सर्वं तत्र कोटिगुणं भवेत् । यस्मादनक्षरं रूपं प्रणवस्येह भारत

ঈশ্বৰৰ অনুগ্ৰহে তাত কৰা সকলো কৰ্ম কোটি গুণে বৃদ্ধি পায়, হে ভাৰত! কিয়নো সেই স্থানত প্ৰণৱৰ (ওঁ) অবিনাশী, অক্ষয় ৰূপ বিদ্যমান।

Verse 63

शिवस्वरूपस्य ततः कृतमात्राक्षरं भवेत् । तिर्यञ्चः पशवश्चैव वृक्षा गुल्मलतादयः

সেয়েহে প্ৰণৱৰ এটা মাত্ৰ অক্ষৰ উচ্চাৰণো শিৱৰ নিজ স্বৰূপৰ সৈতে একাত্মতা লাভ কৰে। তাত পখী-পশু, আৰু গছ-গছনি, ঝোপ-লতা আদি সকলোও উন্নীত হয়।

Verse 64

तेऽपि तत्र क्षयं याताः स्वर्गं यान्ति न संशयः । विशल्या तत्र या प्रोक्ता तत्रैव तु महानदी

তেওঁলোকেও তাত দেহত্যাগ কৰিলে স্বৰ্গলৈ যায়—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই। আৰু ‘বিশল্যা’ নামে যি স্থান কোৱা হৈছে, সেয়াও তাতেই, সেই মহানদীৰ কাষতে আছে।

Verse 65

स्नात्वा दत्त्वा यथान्यायं तत्रापि सुकृती भवेत् । तत्र देवगणाः सर्वे सकिन्नरमहोरगाः

তাত বিধি অনুসাৰে তাত স্নান কৰি দান দিলে মানুহ পুণ্যৱান হয়। তাত সকলো দেৱগণৰ সমূহ, কিন্নৰ আৰু মহানাগসকলেও উপস্থিত থাকে।

Verse 66

यक्षराक्षसगन्धर्वा ऋषयश्च तपोधनाः । सर्वे समागतास्तां वै पश्यन्ति ह्यमरेश्वरे

যক্ষ, ৰাক্ষস, গন্ধৰ্ব আৰু তপস্যাধন ঋষিসকল—সকলো একত্ৰিত হৈ অমৰেশ্বৰত সেই পবিত্ৰ স্থান/নদীক দৰ্শন কৰে।

Verse 67

तैश्च सर्वैः समागम्य वन्दितौ तौ शुभौ कटौ । पुरा युगे महाघोरे सर्वलोकभयंकरे

তেওঁলোক সকলোৱে একত্ৰিত হৈ সেই দুটা শুভ তীৰক বন্দনা কৰি পূজা কৰিলে। পূৰ্বৰ এক যুগত—অতি ভয়ংকৰ আৰু সকলো লোকৰ বাবে আতংকময়—এই মহিমা প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল।

Verse 68

नर्मदायाः सुतस्तत्र सशल्यो विशलीकृतः । सर्वदेवैश्च ऋषिभिर्विशल्या तेन सा स्मृता

তাত নর্মদাৰ পুত্ৰৰ দেহত গাঁথি থকা শল্য (বাণফল) আঁতৰাই তাক ‘নিঃশল্য’ কৰা হ’ল। সেই কাৰণে সকলো দেৱতা আৰু ঋষিয়ে সেই (দেৱী/স্থান)ক ‘বিশল্যা’ বুলি স্মৰণ কৰে।

Verse 69

युधिष्ठिर उवाच । उत्पन्ना तु कथं तात विशल्या कपिला कथम् । कथं वा नर्मदापुत्रः शल्ययुक्तोऽभवन्मुने

যুধিষ্ঠিৰ ক’লে: হে তাত, বিশল্যা কেনেকৈ উৎপন্ন হ’ল? আৰু কপিলা (গাই) কেনেকৈ প্ৰকট হ’ল? হে মুনি, নর্মদাৰ পুত্ৰ কেনেকৈ শল্যযুক্ত হ’ল?

Verse 70

आश्चर्यभूतं लोकस्य श्रोतुमिच्छामि सुव्रत

হে সুৱ্ৰত! জগতৰ বাবে আশ্চৰ্যস্বৰূপ এই বৃত্তান্ত মই শুনিবলৈ ইচ্ছা কৰোঁ।

Verse 71

श्रीमार्कण्डेय उवाच । पुरा दाक्षायणी नाम सहिता शूलपाणिना । क्रीडित्वा नर्मदातोये परया च मुदा नृप

শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: হে নৃপ! পূৰ্বে দাক্ষায়ণী নামে দেৱী শূলপাণি (শিৱ)ৰ সৈতে নর্মদাৰ জলে পৰম আনন্দে ক্ৰীড়া কৰিছিল।

Verse 72

जलादुत्तीर्य सहसा वस्त्रमन्यत्समाहरत् । देव्यास्तु स्नानवस्त्रं तत्पीडितं लीलया नृप

হে নৃপ! জলৰ পৰা সহসা উঠি তেওঁ তৎক্ষণাৎ আন এটা বস্ত্ৰ ল’লে; আৰু দেৱীৰ স্নানবস্ত্ৰটো লীলাভাৱে নিপীড়িত (নিচোৰা) হ’ল।

Verse 73

सहितानुचरीभिस्तु इन्द्रायुधनिभं भृशम् । तस्मिन्निष्पीड्यमाने तु वारि यन्निःसृतं तदा

আৰু সঙ্গিনী অনুচৰীসকলৰ সৈতে, ইন্দ্ৰধনুৰ দৰে দীপ্ত সেই বস্ত্ৰখন তেওঁ বৰ জোৰে নিচোৰিলে; তেতিয়া তাৰ পৰা যি জল বাহিৰ ওলাই আহিল, সেয়া প্ৰকাশ পালে।

Verse 74

तस्मादियं सरिज्जज्ञे कपिलाख्या महानदी । संयोगादङ्गरागस्य वस्त्रोद्यत्कपिलं जलम्

তাৰ পৰাই এই সৰিতা জন্মিল—কপিলা নামে মহা নদী। অঙ্গৰাগ আৰু বস্ত্ৰৰ সংযোগত জল কপিল (তামাটে) বৰ্ণ ধাৰণ কৰিলে।

Verse 75

गलितं तेन कपिला वर्णतो नामतोऽभवत् । तथा गन्धरसैर्युक्तं नानापुष्पैस्तु वासितम्

এইদৰে সি বোৱাই ওলাই আহোঁতে বৰ্ণ আৰু নাম—দুয়োটাতে ‘কপিলা’ হ’ল। নানাবিধ ফুলৰ সুবাসে সুগন্ধিত, গন্ধ-ৰসযুক্ত হৈ পৰিল।

Verse 76

नानावर्णारुणं शुभ्रं वस्त्राद्यद्वारि निःसृतम् । पीड्यमानं करैः शुभ्रैस्तैस्तु पल्लवकोमलैः

বস্ত্ৰৰ পৰা ওলাই অহা সেই জল নানাৰঙীয়া—ৰক্তিম আৰু উজ্জ্বল দেখা গ’ল। কোমল পল্লৱৰ দৰে সুকোমল, শুভ্ৰ সুন্দৰ হাতদ্বাৰা সি নিপীড়িত (নিচোৰা) হৈছিল।

Verse 77

कपिलं जलमिश्रैस्तु तस्मादेषा सरिद्वरा । कपिला चोच्यते तज्ज्ञैः पुराणार्थविशारदैः

সেয়ে, কপিল বৰ্ণৰ সৈতে মিশ্ৰিত জল থকাৰ কাৰণে এই শ্ৰেষ্ঠ নদীক ‘কপিলা’ বুলি কোৱা হয়—পুৰাণাৰ্থত বিশারদ জ্ঞানীসকলে।

Verse 78

एषा वै वस्त्रसम्भूता नर्मदातोयसम्भवा । महापुण्यतमा ज्ञेया कपिला सरिदुत्तमा

এই কপিলা নিশ্চয় বস্ত্ৰৰ পৰা উৎপন্ন, আৰু নর্মদাৰ জলৰ পৰা জন্মলাভ কৰা। ইয়াক মহাপুণ্যতমা বুলি জানিবা—কপিলা, নদীসমূহৰ ভিতৰত উত্তমা।