Adhyaya 155
এই অধ্যায়ত মাৰ্কণ্ডেয় নর্মদাৰ উত্তৰ তীৰত অৱস্থিত শুক্লতীৰ্থক অতুলনীয় আৰু সৰ্বোত্তম তীৰ্থ বুলি চিনাক্ত কৰে। তীৰ্থসমূহৰ মাজত এক শ্ৰেষ্ঠতা-ক্ৰম স্থাপন কৰি কোৱা হয় যে অন্য পবিত্ৰ স্থানসমূহ শুক্লতীৰ্থৰ প্ৰভাৱৰ অংশমাত্ৰৰো সমান নহয়। লগতে নর্মদাৰ সৰ্বপাপহাৰিণী আৰু সৰ্বলোকপাৱনী মহিমা বৰ্ণিত হৈছে। উৎপত্তিকথাত বিষ্ণুৱে শুক্লতীৰ্থত দীঘলীয়া তপস্যা কৰে; তেতিয়া শিৱ প্ৰকট হৈ সেই ক্ষেত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰে, যি লোককল্যাণ আৰু মোক্ষ—দুয়োটাই দান কৰে। তাৰ পিছত চাণক্য ৰজাৰ কাহিনীত শাপগ্ৰস্ত দুজন সত্তা কাকৰূপে যমলোকলৈ পঠোৱা হয়; যমে ঘোষণা কৰে—শুক্লতীৰ্থত যিসকলে মৃত্যু বৰণ কৰে, তেওঁলোক মোৰ অধিকাৰৰ বাহিৰ, বিচাৰ নকৰাকৈয়ে উচ্চ গতি লাভ কৰে। সেই কাকদ্বয়ে যমপুৰীৰ দৰ্শন, নৰকৰ ভেদ আৰু কৰ্মানুসাৰে দণ্ড, আৰু দানীসকলৰ দানফলভোগৰ বিৱৰণ দিয়ে। শেষত চাণক্য আসক্তি ত্যাগ কৰি ধন দান কৰে আৰু তীৰ্থস্নানৰ দ্বাৰা বৈষ্ণৱ গতি লাভ কৰে; এইদৰে অধ্যায়ে নীতি, দান আৰু মুক্তিমাৰ্গ দৃঢ় কৰে।
Shlokas
Verse 1
। श्रीमार्कण्डेय उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि सर्वतीर्थादनुत्तमम् । उत्तरे नर्मदाकूले शुक्लतीर्थं युधिष्ठिर
শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: এতিয়া মই সকলো তীৰ্থৰ ভিতৰত অনুত্তম তীৰ্থ ঘোষণা কৰিম—যুধিষ্ঠিৰ, উত্তৰ নর্মদা-কূলত অৱস্থিত শুক্ল-তীৰ্থ।
Verse 2
तस्य तीर्थस्य चान्यानि पुण्यत्वाच्छुभदर्शनात् । पृथिव्यां सर्वतीर्थानि कलां नार्हन्ति षोडशीम्
সেই তীৰ্থৰ পৱিত্ৰতা আৰু শুভ দৰ্শনৰ বলত, পৃথিৱীৰ সকলো আন তীৰ্থও তাৰ মহিমাৰ ষোড়শাংশৰো সমান নহয়।
Verse 3
युधिष्ठिर उवाच । तस्य तीर्थस्य माहात्म्यं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः । भ्रातृभिः सहितः सर्वैस्तथान्यैर्द्विजसत्तमैः
যুধিষ্ঠিৰ ক’লে: মই সেই তীৰ্থৰ সত্য মহিমা তত্ত্বতঃ সম্পূৰ্ণকৈ শুনিব বিচাৰোঁ—মোৰ সকলো ভ্ৰাতৃসহ আৰু আন শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজসকলৰ সৈতে।
Verse 4
श्रीमार्कण्डेय उवाच । शुक्लतीर्थस्य चोत्पत्तिमाकर्णय नरेश्वर । यस्य संदर्शनादेव ब्रह्महत्या प्रलीयते
শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: হে নৰেশ্বৰ, শুক্ল-তীৰ্থৰ উৎপত্তি শুনা; যাৰ কেৱল দৰ্শনতেই ব্ৰহ্মহত্যাৰ পাপো লয় পায়।
Verse 5
नर्मदा सरितां श्रेष्ठा सर्वपापप्रणाशिनी । यच्च बाल्यं कृतं पापं दर्शनादेव नश्यति
নর্মদা নদীসমূহৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠা, সৰ্বপাপ বিনাশিনী; আৰু শৈশৱত কৰা পাপো কেৱল দৰ্শনতেই নাশ হয়।
Verse 6
मोक्षदानि न सर्वत्र शुक्लतीर्थमृते नृप । शुक्लतीर्थस्य माहात्म्यं पुराणे यच्छ्रुतं मया
হে নৃপ, মোক্ষদানী তীৰ্থ সকলো ঠাইতে নাথাকে—শুক্ল-তীৰ্থ ব্যতীত। শুক্ল-তীৰ্থৰ মহিমা পুৰাণত যি মই শুনিছোঁ, সেয়াই।
Verse 7
समागमे मुनीनां तु देवानां हि तथैव च । कथितं देवदेवेन शितिकण्ठेन भारत । कैलासे पर्वतश्रेष्ठे तत्ते संकथयाम्यहम्
মুনিসকলৰ সমাগমত আৰু দেৱতাসকলৰ সভাত, হে ভাৰত, দেৱদেৱ শিতিকণ্ঠ (শিৱ) কৈলাস—পৰ্বতশ্ৰেষ্ঠ—ত এই কথা ক’লে; সেই বৃত্তান্ত মই এতিয়া তোমাক ক’ম।
Verse 8
पुरा कृतयुगस्यादौ तोषितुं गिरिजापतिम् । तपश्चचार विपुलं विष्णुर्वर्षसहस्रकम् । वायुभक्षो निराहारः शुक्लतीर्थे व्यवस्थितः
পুৰা কৃতযুগৰ আদিত গিৰিজাপতি (শিৱ)ক সন্তুষ্ট কৰিবলৈ বিষ্ণুৱে হাজাৰ বছৰ ধৰি মহাতপস্যা কৰিলে। বায়ুভক্ষ, নিৰাহাৰ হৈ, তেওঁ শুক্ল-তীৰ্থত স্থিৰভাৱে অৱস্থিত থাকিল।
Verse 9
ततः प्रत्यक्षतामागाद्देवदेवो महेश्वरः । प्रादुर्भूतस्तु सहसा तत्र तीर्थे नराधिप
তেতিয়া দেৱদেৱ মহেশ্বৰ প্ৰত্যক্ষ হৈ উঠিল; হে নৰাধিপ, সেই তীৰ্থত তেওঁ হঠাতে প্ৰাদুৰ্ভূত হ’ল।
Verse 10
क्रोशद्वयमिदं चक्रे भुक्तिमुक्तिप्रदायकम् । तस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा मुच्यते सर्वकिल्बिषैः
তেওঁ এই স্থান দু’ক্ৰোশ পৰ্যন্ত ভুক্তি-মুক্তি প্ৰদানকাৰী কৰিলে। সেই তীৰ্থত যি নৰ স্নান কৰে, সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 11
गङ्गा कनखले पुण्या कुरुक्षेत्रे सरस्वती । ग्रामे वा यदि वारण्ये पुण्या सर्वत्र नर्मदा
কনখলত গঙ্গা পবিত্ৰ, কুরুক্ষেত্ৰত সৰস্বতী পবিত্ৰ; কিন্তু নর্মদা সৰ্বত্ৰেই পবিত্ৰ—গাঁৱত হওক বা অৰণ্যত।
Verse 12
सर्वौषधीनामशनं प्रधानं सर्वेषु पेयेषु जलं प्रधानम् । निद्रा सुखानां प्रमदा रतीनां सर्वेषु गात्रेषु शिरः प्रधानम्
সকলো ঔষধৰ ভিতৰত আহাৰেই শ্ৰেষ্ঠ; সকলো পানীয়ৰ ভিতৰত জলেই শ্ৰেষ্ঠ। সকলো সুখৰ ভিতৰত নিদ্ৰাই শ্ৰেষ্ঠ; ৰতি-আনন্দৰ ভিতৰত প্ৰিয়া শ্ৰেষ্ঠ। সকলো অঙ্গৰ ভিতৰত শিৰই শ্ৰেষ্ঠ।
Verse 13
स्नातस्यापि यथा पुण्यं ललाटं नृपसत्तम । शुक्लतीर्थं तथा पुण्यं नर्मदायां युधिष्ठिर
হে নৃপসত্তম! স্নান কৰা লোকৰো যিদৰে ললাট বিশেষ পুণ্যময় বুলি গণ্য, তেনেদৰে হে যুধিষ্ঠিৰ! নর্মদাত শুক্ল-তীৰ্থ অতি পুণ্যময়।
Verse 14
सरितां च यथा गङ्गा देवतानां जनार्दनः । शुक्लतीर्थं तथा पुण्यं नर्मदायां व्यवस्थितम्
যিদৰে নদীসমূহৰ ভিতৰত গঙ্গা শ্ৰেষ্ঠ আৰু দেবতাসকলৰ ভিতৰত জনাৰ্দন শ্ৰেষ্ঠ, তেনেদৰে নর্মদাত অৱস্থিত শুক্ল-তীৰ্থ সৰ্বোচ্চ পুণ্যময়।
Verse 15
चतुष्पदानां सुरभिर्वर्णानां ब्राह्मणो यथा । प्रधानं सर्वतीर्थानां शुक्लतीर्थं तथा नृप
হে নৃপ! যিদৰে চতুষ্পদ প্ৰাণীৰ ভিতৰত সুৰভী শ্ৰেষ্ঠ আৰু বৰ্ণসমূহৰ ভিতৰত ব্ৰাহ্মণ শ্ৰেষ্ঠ, তেনেদৰে সকলো তীৰ্থৰ ভিতৰত শুক্ল-তীৰ্থই প্ৰধান।
Verse 16
ग्रहाणां तु यथादित्यो नक्षत्राणां यथा शशी । शिरो वा सर्वगात्राणां धर्माणां सत्यमिष्यते
যিদৰে গ্ৰহসমূহৰ ভিতৰত আদিত্য শ্ৰেষ্ঠ আৰু নক্ষত্ৰসমূহৰ ভিতৰত শশী শ্ৰেষ্ঠ, আৰু যিদৰে সকলো অঙ্গৰ ভিতৰত শিৰ শ্ৰেষ্ঠ—তেনেদৰে সকলো ধৰ্মৰ ভিতৰত সত্যকেই প্ৰধান বুলি মানা হয়।
Verse 17
तथैव पार्थ तीर्थानां शुक्लतीर्थमनुत्तमम् । दुर्विज्ञेयो यथा लोके परमात्मा सनातनः
তথৈৱ, হে পৃথাপুত্ৰ, তীৰ্থসমূহৰ মাজত শুক্লতীৰ্থ অনুত্তম; কিন্তু ই লোকত চিনিব কঠিন, যেনেকৈ সনাতন পৰমাত্মা বুজা দুষ্কৰ।
Verse 18
सुसूक्ष्मत्वादनिर्देश्यः शुक्लतीर्थं तथा नृप । मन्दप्रज्ञत्वमापन्ने महामोहसमन्वितः
হে নৃপ, অতি সূক্ষ্মতাৰ বাবে শুক্লতীৰ্থ বৰ্ণনা কৰি দেখুৱাব নোৱাৰা; যি মন্দপ্ৰজ্ঞাত পতিত, মহামোহে আচ্ছন্ন, সি তাক ধৰি নাপায়।
Verse 19
शुक्लतीर्थं ना जानाति नर्मदातटसंस्थितम् । बहुनात्र किमुक्तेन धर्मपुत्र पुनः पुनः
সি নর্মদা নদীৰ তীৰত অৱস্থিত শুক্লতীৰ্থ নাজানে। ইয়াত অধিক কিবা ক’লে কি লাভ, হে ধৰ্মপুত্ৰ, পুনঃ পুনঃ?
Verse 20
शुक्लतीर्थं महापुण्यं सम्प्राप्तं कल्मषक्षयात् । योऽत्र दत्ते शुचिर्भूत्वा एकं रेवाजलाञ्जलिम्
শুক্লতীৰ্থ মহাপুণ্যময়, পাপক্ষয় সাধনকাৰী। যি ইয়াত শুচি হৈ ৰেৱা (নর্মদা) জলেৰে এক অঞ্জলি দান কৰে—
Verse 21
कल्पकोटिसहस्राणि पितरस्तेन तर्पिताः
সেই কৰ্মে পিতৃলোকসকল হাজাৰ হাজাৰ কোটি কল্প পৰ্যন্ত তৃপ্ত হয়।
Verse 22
एकः पुत्रो धरापृष्ठे पित्ःणामार्तिनाशनः । चाणक्यो नाम राजाभूच्छुक्लतीर्थं च वेद सः
ধৰণীৰ পৃষ্ঠত এজন পুত্ৰ আছিল, যিয়ে পিতৃলোকৰ দুখ-দুৰ্দশা নাশ কৰিছিল। চাণক্য নামে এজন ৰজা উদ্ভৱ হ’ল; তেওঁ নিশ্চয়েই শুক্লতীৰ্থক জানিছিল।
Verse 23
युधिष्ठिर उवाच । कोऽसौ द्विजवरश्रेष्ठ चाणक्यो नाम नामतः । शुक्लतीर्थस्य यो वेत्ता नान्यो वेत्ता हि कश्चन
যুধিষ্ঠিৰে ক’লে: হে শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজবৰ, চাণক্য নামে যিজন পৰিচিত, সেইজন কোন? যিজনে শুক্লতীৰ্থ জানে, আৰু সেয়া জানে বুলি আন কোনোকে কোৱা নহয়।
Verse 24
केनोपायेन तत्तीर्थं तेन ज्ञातं धरातले । तदहं श्रोतुमिच्छामि परं कौतूहलं हि मे
সেই তীৰ্থ ধৰণীত কেনে উপায়ে, আৰু কাৰ দ্বাৰা জনা হ’ল? মই সেয়া শুনিবলৈ ইচ্ছা কৰোঁ, কিয়নো মোৰ কৌতূহল অতি মহান।
Verse 25
श्रीमार्कण्डेय उवाच । इक्ष्वाकुप्रभवो राजा नप्ता शुद्धोदनस्य च । चाणक्यो नाम राजर्षिर्बुभुजे पृथिवीमिमाम्
শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: ইক্ষ্বাকু বংশত জন্ম লোৱা এজন ৰজা আছিল, যি শুদ্ধোদনৰ নাতি। চাণক্য নামে সেই ৰাজর্ষিয়ে এই পৃথিৱী শাসন কৰিছিল।
Verse 26
विक्रान्तो मतिमाञ्छूरः सर्वलोकैरवञ्चितः । वञ्चितः सहसा धूर्तवायसाभ्यां नृपोत्तमः
তেওঁ আছিল বিক্ৰান্ত, বুদ্ধিমান, শূৰ; সকলো লোকৰ দ্বাৰা কেতিয়াও প্ৰতাৰিত নহ’ল। তথাপি সেই নৃপোত্তম হঠাতে দুটা ধূৰ্ত কাকৰ দ্বাৰা ঠগা পৰিল।
Verse 27
युधिष्ठिर उवाच । कथं स वञ्चितो राजा वायसाभ्यां कुतोऽथवा । पुरा येन प्रतिज्ञातं धीगर्भेण महात्मना
যুধিষ্ঠিৰে ক’লে: “সেই ৰজা দুটা কাকৰ দ্বাৰা কেনেকৈ প্ৰবঞ্চিত হ’ল, আৰু সিহঁত ক’ৰ পৰা আহিল? আৰু পূৰ্বতে মহাত্মা ধীগৰ্ভে কেনেকৈ প্ৰতিজ্ঞা কৰিছিল?”
Verse 28
न जीवे वञ्चितोऽन्येन प्राणांस्त्यक्ष्ये न संशयः । एतन्मे वद विप्रेन्द्र परं कौतूहलं मम
“যদি আনৰ দ্বাৰা প্ৰবঞ্চিত হওঁ, তেন্তে মই জীৱিত নাথাকোঁ; নিঃসন্দেহে প্ৰাণ ত্যাগ কৰিম। হে বিপ্ৰশ্ৰেষ্ঠ, এই কথা মোক কোৱা; মোৰ কৌতূহল অতি তীব্ৰ।”
Verse 29
श्रीमार्कण्डेय उवाच । आत्मानं वञ्चितं ज्ञात्वा तदा संगृह्य वायसौ । प्रेषयामास तीव्रेण दण्डेन यमसादनम्
শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: “নিজে প্ৰবঞ্চিত হোৱা বুজি, তেতিয়া তেওঁ দুটা কাক ধৰি ল’লে আৰু কঠোৰ দণ্ডেৰে সিহঁতক যমৰ ধাম (মৃত্যু)লৈ পঠিয়ালে।”
Verse 30
वायसावूचतुः । सुन्दोपसुन्दयोः पुत्रावावां काकत्वमागतौ । मा वधीस्त्वं महाभाग कस्मिंश्चित्कारणान्तरे
দুটা কাকে ক’লে: “আমি সুন্দ আৰু উপসুন্দৰ পুত্ৰ; কাকত্ব অৱস্থালৈ আহিছোঁ। হে মহাভাগ ৰাজন, আমাক নেমাৰিবা—ইয়াৰ আঁৰত এক বিশেষ কাৰণ আছে।”
Verse 31
तावावां कृतसंकल्पौ त्वया कोपेन मानद । निरस्तावनिरस्तौ वा यास्यावः परमां गतिम्
“আমি দুয়ো নিত্য-নিয়তি সংকল্পে বাঁধা। হে মানদাতা, তোমাৰ ক্ৰোধে—আমাক ত্যাগ কৰা হওক বা নহওক—আমি পৰম গতি লাভ কৰিম।”
Verse 32
तदादेशय राजेन्द्र कृत्वा तव महत्प्रियम् । मुक्तशापौ भविष्यावो ब्रह्मणो वचनं तथा
সেয়ে, হে ৰাজেন্দ্ৰ, আপোনাৰ অতি প্ৰিয় কৰ্ম সম্পন্ন কৰি আমাক আদেশ দিয়ক। তেতিয়া আমি শাপৰ পৰা মুক্ত হ’ম; এইদৰে ব্ৰহ্মাৰ বচন।
Verse 33
तच्छ्रुत्वा काकवचनं चाणक्यो नृपसत्तमः । नाहं जीवे विदित्वैवं वञ्चितः केन कर्हिचित्
কাকৰ বাক্য শুনি, নৃপশ্ৰেষ্ঠ চাণক্যই (মনে ক’লে): “এইদৰে জানি মই আৰু জীয়াই নাথাকিম; কেতিয়াও কোনোবাই মোক প্ৰতাৰিত কৰি থৈ গ’ল।”
Verse 34
तस्मात्तीर्थं विजानीतं यमस्य सदने द्विजौ । प्रेषयामि यथान्यायं श्रुत्वा तत्कथयिष्यथः
সেয়ে, হে দুজন দ্বিজ, যমৰ সদনতো এইক তীৰ্থ বুলি জানিবা। মই তোমালোকক বিধিমতে তাত পঠাই দিম; দেখা-শুনা কৰি তোমালোকেই এই কথা ক’বা।
Verse 35
तेनैव मुक्तौ तौ काकौ स्रक्चन्दनविभूषितौ । शीघ्रगौ प्रेषयामास यमस्य सदनं प्रति
সেই কৰ্মতেই দুয়োটা কাক শাপমুক্ত হ’ল, মালা আৰু চন্দনে বিভূষিত। তীব্ৰগতিত উৰি সিহঁতক যমৰ সদনৰ দিশে তেওঁ শীঘ্ৰে পঠাই দিলে।
Verse 36
राजोवाच । तत्र धर्मपुरं गत्वा विचरन्तावितस्ततः । यदि पृच्छति धर्मात्मा यमः संयमनो महान्
ৰাজাই ক’লে: “তাত ধৰ্মপুৰলৈ গৈ ইফালে-সিফালে বিচৰণ কৰিবা। যদি ধৰ্মাত্মা যম—মহান সংযমন—তোমালোকক সোধে…”
Verse 37
कुतो वामागतं ब्रूतं केन वा भूषितावुभौ । मदीया भारती तस्य कथनीया ह्यशङ्कितम्
তেওঁক কোৱা—তোমালোক কোন ঠাইৰ পৰা আহিলা, আৰু তোমালোক দুয়োক কোনে অলংকৃত কৰিলে? মোৰ এই বাণীও তেওঁৰ ওচৰলৈ নিঃসংশয়ে, বিনা দ্বিধাই, জনাবা।
Verse 38
इक्ष्वाकुसंभवो राजा चाणक्यो नाम धार्मिकः । द्वादशाहे मृतस्यास्य तर्पितावशनादिना
ইক্ষ্বাকু বংশত জন্ম লোৱা ধৰ্মিক ৰজা চাণক্য নামে। মৃতকৰ দ্বাদশাহ কৰ্মত তেওঁ অন্ন আদি দানেৰে আমাক তৃপ্ত কৰিলে।
Verse 39
तच्छ्रुत्वा वचनं राज्ञो गतौ तौ यमसादनम् । क्रीडितौ प्राङ्गणे तस्य स्रक्चन्दनविभूषितौ । धर्मराजेन तौ दृष्टौ पृष्टौ धृष्टौ च वायसौ
ৰাজাৰ বাক্য শুনি সেই দুয়ো যমৰ সদনলৈ গ’ল। মালা আৰু চন্দনে অলংকৃত হৈ তেওঁলোক তেওঁৰ প্ৰাঙ্গণত ক্ৰীড়া কৰিলে। ধৰ্মৰাজে সেই ধৃষ্ট কাক দুটাক দেখি সুধিলে, আৰু তেওঁলোকক লক্ষ্য কৰি থাকিল।
Verse 40
यम उवाच । कुतः स्थानात्समायातौ केन वा भूषितावुभौ । वृत्तं वै कथ्यतामेतद्वायसावविशङ्कया
যমে ক’লে—তোমালোক দুয়ো কোন স্থানৰ পৰা আহিলা, আৰু তোমালোক দুয়োক কোনে অলংকৃত কৰিলে? হে কাকদ্বয়, এই সমগ্ৰ বৃত্তান্ত নিঃশঙ্কে, বিনা ভয়-বিনা সন্দেহে, কোৱা।
Verse 41
काकावूचतुः । इक्ष्वाकुसम्भवो राजा चाणक्यो नाम धार्मिकः । द्वादशाहे मृतस्यास्य तर्पितावशनादिभिः
কাকদ্বয়ে ক’লে—ইক্ষ্বাকু বংশত জন্ম লোৱা ধৰ্মিক ৰজা চাণক্য নামে। মৃতকৰ দ্বাদশাহ আচাৰত তেওঁ অন্ন আদি অৰ্পণেৰে আমাক তৃপ্ত কৰিলে।
Verse 42
तयोस्तद्वचनं श्रुत्वा सदा वैवस्वतो यमः । चित्रगुप्तं कलिं कालं वीक्ष्यतामिदमब्रवीत्
তেওঁলোকৰ বাক্য শুনি বৈৱস্বত যমে চিত্ৰগুপ্ত, কলি আৰু কাললৈ চাই এই বাক্য ক’লে।
Verse 43
अण्डजस्वेदजातीनां भूतानां सचराचरे । विहितं लोककर्त्ःणां सान्निध्यं ब्रह्मणा मम
ডিমৰ পৰা আৰু ঘামৰ পৰা জন্মা জীৱসমূহৰ বাবে—চলমান-অচল সকলো সৃষ্টিৰ বাবে—লোকস্ৰষ্টা ব্ৰহ্মাই নিয়ন্ত্ৰক ৰূপে মোৰ সান্নিধ্য বিধান কৰিছে।
Verse 44
गतः कुत्र दुराचारश्चाणक्यो नामतस्त्विह । अन्विष्यतां पुराणेषु त्वितिहासेषु या गतिः
সেই দুষ্কৰ্মী—ইয়াত যাৰ নাম চাণক্য—ক’লৈ গ’ল? পুৰাণ আৰু ইতিহাসসমূহত বিচাৰি চাওক, তাৰ কি গতি হ’ল।
Verse 45
ततस्तैर्धर्मपालैस्तु धर्मराजप्रचोदितैः । निरीक्षिता पुराणोक्ता कर्मजा गतिरागतिः
তেতিয়া ধৰ্মৰাজ (যম)ৰ প্ৰচোদনাত সেই ধৰ্মপালসকলে পুৰাণোক্ত কৰ্মজ গতি—যোৱা আৰু উভতি অহা—পৰীক্ষা কৰিলে।
Verse 46
ततः प्रोवाच वचनं धर्मो धर्मभृतां वरः । शृण्वतां धर्मपालानां मेघगम्भीरया गिरा
তাৰ পাছত ধৰ্ম—ধৰ্মধাৰীসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ—শুনি থকা ধৰ্মপালসকলক মেঘগম্ভীৰ কণ্ঠে বাক্য ক’লে।
Verse 47
शुक्लतीर्थे मृतानां तु नर्मदाविमले जले । अण्डजस्वेदजातीनां न गतिर्मम सन्निधौ
কিন্তু শুক্ল তীৰ্থত নর্মদাৰ নিৰ্মল জলে যিসকলে মৃত্যু বরণ কৰে, ডিম বা ঘামৰ পৰা জন্মা জীৱো—মোৰ ধামলৈ তেওঁলোকৰ কোনো গতি নাই।
Verse 48
तत्तीर्थं धार्मिकं लोके ब्रह्मविष्णुमहेश्वरैः । निर्मितं परया भक्त्या लोकानां हितकाम्यया
সেই তীৰ্থ লোকত ধৰ্মৰ আসন বুলি খ্যাত; ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু আৰু মহেশ্বৰে পৰম ভক্তিৰে, সকলো লোকৰ মঙ্গল কামনাৰে, তাক নিৰ্মাণ কৰিছিল।
Verse 49
पापोपपातकैर्युक्ता ये नरा नर्मदाजले । शुक्लतीर्थे मृताः शुद्धा न ते मद्विषयाः क्वचित्
পাপ আৰু উপপাপতকেৰে যুক্ত নৰসকলেও যদি নর্মদাৰ জলে শুক্ল তীৰ্থত মৃত্যু বরণ কৰে, তেন্তে তেওঁলোক শুদ্ধ হয়; কেতিয়াও মোৰ অধিকাৰত নপৰে।
Verse 50
एतच्छ्रुत्वा तु वचनं तौ काकौ यमभाषितम् । आगतौ शीघ्रगौ पार्थ दृष्ट्वा यमपुरं महत्
যমে কোৱা সেই বাক্য শুনি, দ্ৰুতগামী সেই দুটা কাক—হে পাৰ্থ—যমপুৰৰ মহান নগৰ দেখি শীঘ্ৰে উভতি আহিল।
Verse 51
पृष्टौ तौ प्रणतौ राज्ञा यथावृत्तं यथाश्रुतम् । कथयामासतुः पार्थ दानवौ काकतां गतौ
ৰাজাই সোধাত, সেই দুয়ো প্ৰণাম কৰি, যি ঘটিছিল আৰু যি শুনিছিল ঠিক তেনেকৈ—হে পাৰ্থ—বৰ্ণনা কৰিলে; কাকৰ ৰূপ ধৰা সেই দুজন দানৱে।
Verse 52
अस्मात्स्थानाद्गतावावां यमस्य पुरमुत्तमम् । पृथिव्या दक्षिणे भागे ह्यतीत्य बहुयोनिजम्
এই স্থানৰ পৰা আমি দুয়ো যমৰাজৰ উত্তম নগৰলৈ যাত্ৰা কৰিলোঁ; পৃথিৱীৰ দক্ষিণ দিশলৈ আগবাঢ়ি, বহু জন্ম-যোনিৰ নানা অঞ্চল অতিক্ৰম কৰিলোঁ।
Verse 53
तत्पुरं कामगं दिव्यं स्वर्णप्राकारतोरणम् । अनेकगृहसम्बाधं मणिकाञ्चनभूषितम्
সেই নগৰ কামগামী আৰু দিব্য, আশ্চৰ্য—ইচ্ছামতে প্ৰকাশ পায়; সোনাৰ প্ৰাকার আৰু তোৰণযুক্ত, অসংখ্য গৃহেৰে ঘন, মণি আৰু কাঁচনেৰে অলংকৃত।
Verse 54
चतुष्पथैश्चत्वरैश्च घण्टामार्गोपशोभितम् । उद्यानवनसंछन्नं पद्मिनीखण्डमन्दितम्
চতুষ্পথ আৰু বিস্তৃত চত্বৰেৰে সুশোভিত, ঘণ্টাধ্বনি-চিহ্নিত পথসমূহেৰে মনোৰম; উদ্যান আৰু বনানীৰে আচ্ছাদিত, আৰু পদ্মিনী-সৰোবৰৰ খণ্ডে খণ্ডে অলংকৃত।
Verse 55
हंससारससंघुष्टं कोकिलाकुलसंकुलम् । सिंहव्याघ्रगजाकीर्णमृक्षवानरसेवितम्
হংস আৰু সাৰসৰ ধ্বনিত মুখৰিত, কোকিলৰ দলে দলে ভৰপূৰ; সিংহ, ব্যাঘ্ৰ আৰু গজেৰে পৰিপূৰ্ণ, আৰু ঋক্ষ (ভালুক) আৰু বানৰেৰে পৰিসেৱিত।
Verse 56
नरनारीसमाकीर्णं नित्योत्सवविभूषितम् । शंखदुन्दुभिर्निर्घोषैर्वीणावेणुनिनादितम्
নর-নাৰীৰে ভৰপূৰ্ণ, নিত্য উৎসৱৰ শোভাৰে অলংকৃত; শঙ্খ আৰু দুন্দুভিৰ গম্ভীৰ ধ্বনিত মুখৰিত, আৰু বীণা-বেণুৰ সুৰে সঞ্জীৱিত।
Verse 57
यममार्गेऽपि विहितं स्वर्गलोकमिवापरम् । गतौ तत्र पुनश्चान्यैर्यमदूतैर्यमाज्ञया
যমৰ পথতো সেই স্থান আন এক স্বৰ্গৰ দৰে স্থাপিত আছিল। তাত উপনীত হৈ পুনৰ যমৰ আজ্ঞাত অন্য যমদূতসকলৰ সৈতে তেওঁলোকে আগবাঢ়িল।
Verse 58
विदितौ प्रेषितौ तत्र यत्र देवो जगत्प्रभुः । प्राणस्य भीत्या दृष्टोऽसौ सिंहासनगतः प्रभुः
চিনাক্ত হৈ তেওঁলোকক তাত পঠোৱা হ’ল, য’ত জগতৰ প্ৰভু দেৱ উপস্থিত আছিল। প্ৰাণকঁপোৱা ভয়েৰে ভয়ংকৰ সেই প্ৰভুক সিংহাসনত অধিষ্ঠিত দেখা গ’ল।
Verse 59
महाकायो महाजङ्घो महास्कन्धो महोदरः । महावक्षा महाबाहुर्महावक्त्रेक्षणो महान्
বিশাল দেহধাৰী, শক্তিশালী জঙ্ঘাযুক্ত, প্ৰশস্ত স্কন্ধ আৰু বৃহৎ উদৰযুক্ত; বৃহৎ বক্ষ আৰু বলবান বাহুযুক্ত—মহান মুখমণ্ডল আৰু প্ৰভাৱশালী দৃষ্টিযুক্ত সেই মহাপুৰুষ।
Verse 60
महामहिषमारूढो महामुकुटभूषितः । तत्रान्यश्च कलिः कालश्चित्रगुप्तो महामतिः
তেওঁ মহামহিষৰ ওপৰত আৰূঢ় আছিল আৰু মহান মুকুটেৰে ভূষিত। তাত আনো আছিল—কলি আৰু কাল—আৰু মহাবুদ্ধিমান চিত্ৰগুপ্ত।
Verse 61
समागतौ तदा दृष्टौ मध्ये ज्वलितपावकौ । पुण्यपापानि जन्तूनां श्रुतिस्मृत्यर्थपारगौ
তেতিয়া দুজনক দেখা গ’ল, তাত উপস্থিত হৈ জ্বলি থকা অগ্নিৰ মাজত থিয় হৈ। তেওঁলোক জীৱসকলৰ পুণ্য-পাপ বিচাৰক, আৰু শ্ৰুতি-স্মৃতিৰ অৰ্থত পাৰদৰ্শী।
Verse 62
विचारयन्तौ सततं तिष्ठाते तौ दिवानिशम् । ततो ह्यावां प्रणामान्ते यमेन यममूर्तिना
তেওঁলোক দুয়ো সদায় চিন্তা-বিচাৰ কৰি দিন-ৰাতি তাতেই অৱস্থিত থাকিল। তাৰ পাছত আমাৰ প্ৰণামৰ অন্তত যম—যমধৰ্মৰ মূৰ্তিমান ৰূপ—আমাক সম্বোধন কৰিলে।
Verse 63
पृष्टावागमने हेतुं तमब्रूव शृणुष्व तत् । उज्जयिन्यां महीपालश्चाणक्योऽभूत्प्रतापवान्
আমাৰ আগমনৰ কাৰণ সোধাত আমি ক’লোঁ, “এই কথা শুনা।” উজ্জয়িনীত চাণক্য নামৰ এক পৰাক্ৰমী আৰু যশস্বী ৰজা আছিল।
Verse 64
द्वादशाहे मृतस्यास्य भुक्त्वा प्राप्तौ यमालयम् । ततोऽस्माकं वचः श्रुत्वा कम्पयित्वा शिरो यमः
এই মৃতকৰ দ্বাদশাহ-কৰ্ম সম্পন্ন কৰি আমি ভোজন কৰি যমালয়ত উপস্থিত হ’লোঁ। আমাৰ কথা শুনি যমে বিস্ময়ে মূৰ কঁপালে।
Verse 65
उवाच वचनं सत्यं सभामध्ये हसन्निव । अस्ति तत्कारणं येन चाणक्यः पापपूरुषः
সভাৰ মাজতে যমে সত্য বাক্য ক’লে, যেন মৃদু হাঁহি: “এটা কাৰণ আছে, যাৰ বাবে সেই পাপী চাণক্য (ইয়ালৈ) নাহিল।”
Verse 66
नायातो मम लोके तु सर्वपापभयंकरे । शुक्लतीर्थे मृतानां तु नर्मदायां परं पदम्
“সেইজন মোৰ লোকত নাহিল, যি সকলো পাপীৰ বাবে ভয়ংকৰ গন্তব্য। কিন্তু নর্মদাৰ শুক্লতীৰ্থত যিসকলে দেহ ত্যাগ কৰে, তেওঁলোকে পৰম পদ—মুক্তি—লাভ কৰে।”
Verse 67
जायते सर्वजन्तूनां नात्र काचिद्विचारणा । अवशः स्ववशो वापि जन्तुस्तत्क्षेत्रमण्डले
সকলো প্ৰাণীৰ বাবে তাত ফল আপুনি-আপুনি জন্মে; ইয়াত কোনো বিচাৰ-বিমৰ্শ নাই। অসহায় হওক বা আত্মসংযমী, সেই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰ-মণ্ডলৰ ভিতৰত থকা জীৱে বিধিত ফল লাভ কৰে।
Verse 68
मृतः स वै न सन्देहो रुद्रस्यानुचरो भवेत् । तद्धर्मवचनं श्रुत्वा निर्गत्य नगराद्बहिः
যি তাত মৃত্যুবৰণ কৰে—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই—সেইজন ৰুদ্ৰৰ অনুচৰ, সেবক হয়। সেই ধৰ্মোপদেশ শুনি তেওঁলোকে নগৰৰ বাহিৰলৈ ওলাই গ’ল।
Verse 69
पश्यन्तौ विविधां घोरां नरके लोकयातनाम् । त्रिंशत्कोट्यो हि घोराणां नरकाणां नृपोत्तम
দুয়োজনে নৰকত লোকসকলৰ নানা ভয়ংকৰ যাতনা চাই থাকোঁতে কথকজনে ক’লে: “হে নৃপোত্তম! ভয়ংকৰ নৰক ত্ৰিশ কোটি আছে।”
Verse 70
दृष्टा भीतौ परामार्तिगतौ तत्र महापथि । नरको रौरवस्तत्र महारौरव एव च
সেই মহাপথত তেওঁলোক দুয়োকে ভীত আৰু গভীৰ আৰ্তিত নিমজ্জিত দেখা গ’ল। তাত ৰৌৰৱ নামৰ নৰক দেখা দিলে, আৰু মহাৰৌৰৱো।
Verse 71
पेषणः शोषणश्चैव कालसूत्रोऽस्थिभञ्जनः । तामिस्रश्चान्धतामिस्रः कृमिपूतिवहस्तथा
তাত পেষণ আৰু শোষণ, কালসূত্ৰ আৰু অস্থিভঞ্জন; তামিস্ৰ আৰু অন্ধতামিস্ৰ; লগতে কৃমিপূতিবহ নামৰ নৰকো আছিল।
Verse 72
दृष्टश्चान्यो महाज्वालस्तत्रैव विषभोजनः । नरकौ दंशमशकौ तथा यमलपर्वतौ
তাত আন আন নৰকো দেখা গ’ল—মহাজ্বালা, আৰু তাতেই বিষভোজন; দংশ আৰু মশক নামে নৰক; লগতে যমলপৰ্বত নামে যমজ দুটা পৰ্বতো।
Verse 73
नदी वैतरणी दृष्टा सर्वपापप्रणाशिनी । शीतलं सलिलं यत्र पिबन्ति ह्यमृतोपमम्
তেওঁলোকে বৈতৰণী নদী দেখা পালে, যি সকলো পাপ বিনাশিনী; য’ত জল শীতল, আৰু লোকসকলে তাক অমৃত সদৃশ বুলি পান কৰে।
Verse 74
तदेव नीरं पापानां शोणितं परिवर्तते । असिपत्रवनं चान्यद्दृष्टान्या महती शिला
সেই একেই জল পাপীৰ বাবে ৰক্তত পৰিণত হয়। তাত আন এক ভয়ংকৰ দৃশ্যো দেখা যায়—অসিপত্ৰবন, তলোৱাৰ-পাতৰ বন; আৰু এক মহৎ বৃহৎ শিলাখণ্ডো দৃষ্ট হয়।
Verse 75
अग्निपुंजनिभाकारा विशाला शाल्मली परा । इत्यादयस्तथैवान्ये शतसाहस्रसंज्ञिताः
তাত পৰম শাল্মলী নৰক আছে, বিস্তৃত মহান, যাৰ আকাৰ অগ্নিপুঞ্জ সদৃশ দেখা যায়। এইদৰে আন বহু নৰকো বৰ্ণিত—যাৰ নাম শত-সহস্ৰ সংখ্যাত পৰিগণিত।
Verse 76
घोरघोरतरा दृष्टाः क्लिश्यन्ते यत्र मानवाः । वाचिकैर्मानसैः पापैः कर्मजैश्च पृथग्विधैः
আৰু অধিকতর ঘোৰ লোক দেখা গ’ল, য’ত মানুহে ক্লেশ ভোগ কৰে—বাক্যৰ পাপ, মনৰ পাপ, আৰু কৰ্মজাত নানাবিধ অপকৰ্মৰ ফলত।
Verse 77
अहंकारकृतैर्दोषैर्मायावचनपूर्वकैः । पिता माता गुरुर्भ्राता अनाथा विकलेन्द्रियाः
অহংকাৰজনিত দোষ আৰু মায়াময় ছলনাময় বাক্যৰ আগভাগে মানুহ পিতা, মাতা, গুৰু বা ভ্ৰাতা বুলিও হয়; তথাপি তেওঁলোক অসহায়, অনাথ আৰু ইন্দ্ৰিয়বিকল হৈ পৰে।
Verse 78
भ्रमन्ति नोद्धृता येषां गतिस्तेषां हि रौरवे । तत्र ते द्वादशाब्दानि क्षपित्वा रौरवेऽधमाः
যিসকল উদ্ধাৰ নাপায় আৰু ভ্ৰমি ফুৰে—তেওঁলোকৰ গতি নিশ্চিতভাৱে ৰৌৰৱ নৰক। তাত সেই অধমসকলে বাৰ বছৰ ক্ষয় কৰি ৰৌৰৱতেই পৰি থাকে, অধোগতিৰ পথত আগবাঢ়ে।
Verse 79
इह मानुष्यके लोके दीनान्धाश्च भवन्ति ते । देवब्रह्मस्वहर्त्ःणां नराणां पापकर्मणाम्
এই মানৱলোকে তেওঁলোক দীন আৰু অন্ধ হৈ পৰে—যিসকল পাপী মানুহে দেৱতা আৰু ব্ৰাহ্মণৰ ধন-সম্পত্তি হৰণ কৰে।
Verse 80
महारौरवमाश्रित्य ध्रुवं वासो यमालये । ततः कालेन महता पापाः पापेन वेष्टिताः
মহাৰৌৰৱ আশ্ৰয় কৰি তেওঁলোক নিশ্চিতভাৱে যমালয়ত বাস কৰে। তাৰ পাছত বহু কাল গ’লেই পাপীসকল নিজৰ পাপৰেই আৱৰণেৰে বেষ্টিত হৈ আগলৈ ঠেল খায়।
Verse 81
जायन्ते कण्टकैर्भिन्नाः कोशे वा कोशकारकाः । मृगपक्षिविहङ्गानां घातका मांसभक्षकाः
তেওঁলোক কাঁইটাৰে বিদ্ধ হৈ জন্ম লয়, অথবা কোকুনৰ ভিতৰতে কোকুন বোৱা পোকা হয়—যিসকল মৃগ-পক্ষী আদি প্ৰাণীৰ ঘাতক আৰু মাংসভোজী।
Verse 82
पेषणं नरकं यान्ति शोषणं जीवबन्धनात् । तत्रत्यां यातनां घोरां सहित्वा शास्त्रचोदिताम्
জীৱক বন্ধন কৰাৰ পাপত তেওঁলোকে পেষণ নামৰ নৰকলৈ যায়, আৰু শোষণ নৰকলৈও পতিত হয়। তাত শাস্ত্ৰবিধান অনুসাৰে নিৰ্ধাৰিত ভয়ংকৰ যাতনা সহি, কৰ্মানুসাৰে পৰৱৰ্তী গতি লাভ কৰে।
Verse 83
इह मानुष्यतां प्राप्य पङ्ग्वन्धबधिरा नराः । गवार्थे ब्राह्मणार्थे च ह्यनृतं वदतामिह
ইয়াত মানৱজন্ম লাভ কৰিও কিছুমান লোক পংগু, অন্ধ আৰু বধিৰ হয়—যিসকলে গৰুৰ স্বাৰ্থত বা ব্ৰাহ্মণ-সম্পৰ্কীয় বিষয়ত এই জগতত মিছা কথা কয়।
Verse 84
पतनं जायते पुंसां नरके कालसूत्रके । तत्रत्या यातना घोरा विहिता शास्त्रकर्तृभिः
পুৰুষসকল কালসূত্ৰক নামৰ নৰকত পতিত হয়; আৰু তাত থকা ভয়ংকৰ যাতনাসমূহ শাস্ত্ৰ-কৰ্তাসকলে বিধান কৰি থৈছে।
Verse 85
भुक्त्वा समागता ह्यत्र ते यास्यन्त्यन्त्यजां गतिम् । बन्धयन्ति च ये जीवांस्त्यक्त्वात्मकुलसन्ततिम्
সেই ফল ভোগ কৰি তেওঁলোকে ইয়ালৈ উভতি আহে আৰু তাৰ পাছত অন্ত্যজ অৱস্থালৈ গতি পায়। যিসকলে জীৱক বন্ধন কৰে—নিজ কুল-সন্ততিৰ ধাৰা ত্যাগ কৰি—তেওঁলোকেও তেনে ফল ভোগ কৰে।
Verse 86
पतन्ति नात्र सन्देहो नरके तेऽस्थिभञ्जने । तत्र वर्षशतस्यान्त इह मानुष्यतां गताः
তেওঁলোকে অস্থিভঞ্জন নামৰ নৰকত পতিত হয়—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই। তাত এশ বছৰৰ অন্তত, ইয়াত পুনৰ মানৱজন্ম লাভ কৰে।
Verse 87
कुब्जा वामनकाः पापा जायन्ते दुःखभागिनः । ये त्यजन्ति स्वकां भार्यां मूढाः पण्डितमानिनः
যিসকল পাপীয়ে নিজকে জ্ঞানী বুলি ভাবি নিজ পত্নীক ত্যাগ কৰে, তেওঁলোক কুঁজা আৰু বাওনা হৈ জন্ম লয় আৰু দুখ ভোগ কৰে।
Verse 88
ते यान्ति नरकं घोरं तामिस्रं नात्र संशयः । तत्र वर्षशतस्यान्ते इह मानुष्यतां गताः
ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই যে তেওঁলোক ভয়ংকৰ তামিস্ৰ নৰকলৈ যায়। তাত এশ বছৰ থকাৰ পাছত, তেওঁলোক ইয়ালৈ মানৱ জন্মলৈ উভতি আহে।
Verse 89
दुश्चर्माणो दुर्भगाश्च जायन्ते मानवा हि ते । मानकूटं तुलाकूटं कूटकं तु वदन्ति ये
দৰাচলতে, সেই মানুহবোৰ চৰ্মৰোগ আৰু দুৰ্ভাগ্যৰ সৈতে জন্মগ্ৰহণ কৰে - যিসকলে মিছা জোখ, মিছা ওজন আৰু প্ৰৱঞ্চনাৰ কথা কয়।
Verse 90
नरके तेऽन्धतामिस्रे प्रपच्यन्ते नराधमाः । शतसाहस्रिकं कालमुषित्वा तत्र ते नराः
সেই নীচ মানুহবোৰক অন্ধতামিস্ৰ নামৰ নৰকত ৰন্ধা হয়; তাত এক লাখ বছৰ থকাৰ পাছত, সেই মানুহবোৰে কৰ্ম অনুসাৰে গতি কৰে।
Verse 91
इह शत्रुगृहे त्वन्धा भ्रमन्ते दीनमूर्तयः । पितृदेवद्विजेभ्योऽन्नमदत्त्वा येऽत्र भुञ्जते
ইয়াত, তেওঁলোকে শত্ৰুৰ ঘৰত অন্ধ হৈ ভ্ৰমণ কৰে, এক দুখী ৰূপ ধাৰণ কৰে - যিসকলে ইয়াত পিতৃপুৰুষ, দেৱতা আৰু ব্ৰাহ্মণক অন্ন নিদিয়াকৈ ভোজন কৰে।
Verse 92
नरके कृमिभक्ष्ये ते पतन्ति स्वात्मपोषकाः । ततः प्रसूतिकाले हि कृमिभुक्तश्च सव्रणः
যিসকলে কেৱল নিজৰ দেহকেই পোষণ কৰে, সিহঁতে ‘কৃমিভক্ষ্য’ নামৰ নৰকত পতিত হয়। তাৰ পাছত জন্মকালত সিহঁত কৃমিয়ে খোৱা আৰু ঘাঁয়ে আৱৃত হৈ থাকে।
Verse 93
जायतेऽशुचिगन्धोऽत्र परभाग्योपजीवकः । स्वकर्मविच्युताः पापा वर्णाश्रमविवर्जिताः
ইয়াত সিহঁতে অশুচি দুৰ্গন্ধযুক্ত হৈ জন্ম লয়, আনৰ ভাগ্যৰ ওপৰত জীৱিকা চলে। নিজৰ কৰ্তব্যচ্যুত পাপী, বৰ্ণ-আশ্ৰমৰ বিধান ত্যাগ কৰা।
Verse 94
नरके पूयसम्पूर्णे क्लिश्यन्ते ह्ययुतं समाः । पूर्णे तत्र ततः काले प्राप्य मानुष्यकं भवम्
পূয়-দুৰ্গন্ধে পৰিপূৰ্ণ নৰকত সিহঁতে দহ হাজাৰ বছৰ পৰ্যন্ত কঠোৰ যন্ত্ৰণা ভোগ কৰে। তাত নিৰ্ধাৰিত কাল পূৰ্ণ হ’লে, পুনৰ মানৱ জন্ম লাভ কৰে।
Verse 95
उद्वेजनीया भूतानां जायन्ते व्याधिभिर्वृताः । अग्निदो गरदश्चैव लोभमोहान्वितो नरः
ব্যাধিৰে আৱৃত হৈ সিহঁতে প্ৰাণীৰ বাবে ভয়ৰ কাৰণ হয়। অগ্নিদাতা আৰু বিষ প্ৰয়োগকাৰী সেই নৰ লোভ-মোহৰ অধীন হৈ কৰ্ম কৰে।
Verse 96
नरके विषसम्पूर्णे निमज्जति दुरात्मवान् । तत्र वर्षशतात्कालादुन्मज्जनमवस्थितः
দুৰ্মতি নৰ বিষেৰে সম্পূৰ্ণ নৰকত নিমজ্জিত হয়। তাত সি এশ বছৰকাল পৰ্যন্ত উন্মজ্জন নকৰাকৈয়ে অৱস্থিত থাকে।
Verse 97
भुवि मानुषतां प्राप्य कृपणो जायते पुनः । पादुकोपानहौ छत्रं शय्यां प्रावरणानि च
পৃথিৱীত মানৱ জন্ম লাভ কৰিও তেওঁ পুনৰ কৃপণ হয়—পাদুকা, জোতা, ছাতি, বিছনা আৰু বস্ত্ৰৰ প্ৰতিহে আসক্ত হৈ পৰে।
Verse 98
अदत्त्वा दंशमशकैर्भक्ष्यन्ते जन्यसप्ततिम् । पितुर्द्रव्यापहर्तारस्ताडनक्रोशने रताः
যিসকলে দান নিদিয়ে, তেওঁলোকক সত্তৰটা জন্মলৈকে মহ আৰু দংশক কীব-পতংগই ভক্ষণ কৰে। যিসকলে পিতৃৰ ধন অপহৰণ কৰে, তেওঁলোকে প্ৰহাৰ আৰু ক্ৰন্দনত মগ্ন থাকে।
Verse 99
पीडनं क्रियते तेषां यत्र तौ युग्मपर्वतौ । या सा वैतरणी घोरा नदी रक्तप्रवाहिनी
সেই স্থানত, য’ত সেই যুগ্ম পৰ্বত দুটা অৱস্থিত, তেওঁলোকক নিৰ্যাতন কৰা হয়। সেয়াই হৈছে ভয়ংকৰ বৈতৰণী নদী, যাৰ সোঁত তেজৰ দৰে প্ৰবাহিত হয়।
Verse 100
पिबन्ति रुधिरं तत्र येऽभियान्ति रजस्वलाम् । असिपत्रवने घोरे पीड्यन्ते पापकारिणः
তাত, যিসকল পাপীয়ে ঋতুস্ৰাৱ হোৱা নাৰীৰ ওচৰলৈ যায়, তেওঁলোকক তেজ পান কৰোৱা হয়; এনে দুৰাচাৰীসকলক তৰোৱাল সদৃশ পাতৰ ভয়ংকৰ অৰণ্যত (অসিপত্ৰবন) নিৰ্যাতন কৰা হয়।
Verse 101
परपीडाकरा नित्यं ये नरोऽन्त्यजगामिनः । गुरुदाररतानां तु महापातकिनामपि
যিসকল লোকে সদায় আনক কষ্ট দিয়ে, যিসকল অত্যন্ত অধঃপতিত আচৰণত লিপ্ত হয়, আৰু যিসকলে গুৰুৰ পত্নীৰ প্ৰতি আসক্ত হয়—তেনে লোককো মহাপাতকী (মহা পাপী) বুলি গণ্য কৰা হয়।
Verse 102
शिलावगूहनं तेषां जायते जन्मसप्ततिम् । ज्वलन्तीमायसीं घोरां बहुकण्टकसंवृताम्
তেওঁলোকৰ বাবে সত্তৰ জন্মলৈ “শিলা-আলিঙ্গন” নামৰ যন্ত্ৰণা উদ্ভৱ হয়—লোহাৰ ভয়ংকৰ, জ্বলন্ত কাৰাগাৰ, যি বহু কাঁইটাৰে চাৰিওফালে আৱৃত।
Verse 103
शाल्मलीं तेऽवगूहन्ति परदाररता हि ये । परस्य योषितं हृत्वा ब्रह्मस्वमपहृत्य च
যিসকল পৰস্ত্ৰী-আসক্ত, তেওঁলোকক শাল্মলী (কাঁইটীয়া শিমুল) গছক আঁকোৱালি ধৰিবলৈ বাধ্য কৰা হয়; আৰু যিসকলে আনৰ নাৰী হৰণ কৰে বা ব্ৰাহ্মণৰ সম্পত্তি (ব্ৰহ্মস্ব) চুৰি কৰে, সিহঁতকো সেই যন্ত্ৰণালৈ ঠেলি দিয়া হয়।
Verse 104
अरण्ये निर्जले देशे स भवेत्क्रूरराक्षसः । देवस्वं ब्राह्मणस्वं च लोभेनैवाहरेच्च यः
যি লোভবশত দেৱতাৰ অৰ্পিত সম্পত্তি বা ব্ৰাহ্মণৰ সম্পত্তি চুৰি কৰে, সি ক্ৰূৰ ৰাক্ষস হৈ পৰে আৰু পানীবিহীন, নিৰ্জন অৰণ্যত বাস কৰে।
Verse 105
स पापात्मा परे लोके गृध्रोच्छिष्टेन जीवति । एवमादीनि पापानि भुञ्जन्ते यमशासनात्
সেই পাপাত্মা পৰলোকত গৃধ্ৰৰ এৰি থোৱা উচ্ছিষ্টে জীৱন ধাৰে; এইদৰে যমৰ শাসন অনুসাৰে সিহঁতে এনে আৰু অনুৰূপ বহু পাপৰ ফল ভোগ কৰে।
Verse 106
येषां तु दर्शनादेव श्रवणाज्जायते भयम् । तथा दानफलं चान्ये भुञ्जाना यममन्दिरे
কিছুমানৰ ক্ষেত্ৰত সেই দৃশ্য দেখিলেই বা শুনিলেই ভয় জন্মে; আন কিছুমানে আকৌ যমৰ মন্দিৰত নিজৰ দানৰ ফল ভোগ কৰে।
Verse 107
दृष्टाः श्रुतं कथयतां दूतानां च यमाज्ञया । रथैरन्ये गजैरन्ये केचिद्वाजिभिरावृताः
তাত যমৰ আজ্ঞাত দেখা-শুনা কথা কোৱা দূতসকল দেখা গ’ল; কিছুমান ৰথেৰে ঘেৰাও, কিছুমান হাতীৰে, আৰু কিছুমান ঘোঁৰাৰে আৱৃত আছিল।
Verse 108
दृष्टास्तत्र महाभाग तपःसंचयसंस्थिताः । गोदाता स्वर्णदाता च भूमिरत्नप्रदा नराः
তাত, হে মহাভাগ, তপস্যাৰ সঞ্চয়ত স্থিত নৰসকল দেখা গ’ল—গোদান দাতা, স্বৰ্ণদান দাতা, আৰু ভূমি-ৰত্ন প্ৰদানকাৰী।
Verse 109
शय्याशनगृहादीनां स लोकः कामदो नृणाम् । अन्नं पानीयसहितं ददते येऽत्र मानवाः
সেই লোক নৰসকলৰ বাবে কামনা-পূৰক হয়, শয্যা, আসন, গৃহ আদি দান কৰে—বিশেষকৈ যিসকলে ইয়াত পানীয়সহ অন্ন দান কৰে।
Verse 110
तत्र तृप्ताः सुसंतुष्टाः क्रीडन्ते यमसादने । अत्र यद्दीयते दानमपि वालाग्रमात्रकम्
তাত যমৰ সদনত তেওঁলোকে তৃপ্ত আৰু পৰম সন্তুষ্ট হৈ ক্ৰীড়া কৰে। ইয়াত দিয়া দান, যদিও চুলিৰ আগমাত্ৰ, তথাপি বিফল নাযায়।
Verse 111
तदक्षयफलं सर्वं शुक्लतीर्थे नृपोत्तम । एतत्ते कथितं सर्वं यद्दृष्टं यच्च वै श्रुतम्
হে নৃপোত্তম, শুক্লতীৰ্থত এই সকলো অক্ষয় ফল প্ৰদান কৰে। যি দেখা গ’ল আৰু যি নিশ্চিতভাৱে শুনা গ’ল—সেই সকলো তোমাক কোৱা হ’ল।
Verse 112
कुरुष्व यदभिप्रेतं यदि शक्नोषि मुच्यताम् । तयोस्तद्वचनं श्रुत्वा चाणक्यो हृष्टमानसः
যি তোমাৰ অভিপ্ৰেত, সেয়া কৰা; যদি সক্ষম হওঁ, তেন্তে বন্ধনৰ পৰা মুক্ত হওঁ। সেই দুজনৰ বাক্য শুনি চাণক্যৰ মন অতি আনন্দিত হ’ল।
Verse 113
विसर्जयामास खगावभिनन्द्य पुनःपुनः । ताभ्यां गताभ्यां सर्वस्वं दत्त्वा विप्रेषु भारत
সেই দুটা পাখিক পুনঃপুনঃ সন্মান কৰি তেওঁলোকক বিদায় দিলে। তেওঁলোক গ’ল পাছত, হে ভাৰত, তেওঁ নিজৰ সকলো সম্পদ বিপ্ৰসকলৰ মাজত দান কৰিলে।
Verse 114
कामक्रोधौ परित्यज्य जगामामरपर्वतम् । तत्र बद्ध्वोडुपं गाढं कृष्णरज्ज्वावलम्बितम्
কাম আৰু ক্ৰোধ ত্যাগ কৰি তেওঁ অমৰপৰ্বতলৈ গ’ল। তাত তেওঁ ক’লা ৰজ্জুত ঝুলোৱা সৰু নাওখন দৃঢ়কৈ বান্ধিলে।
Verse 115
प्लवमानो जगामाऽशु ध्यायन्देवं जनार्दनम् । आरोग्यं भास्करादिच्छेद्धनं वै जातवेदसः
প্লৱমান হৈ তেওঁ শীঘ্ৰে আগবাঢ়িল, প্ৰভু জনাৰ্দনৰ ধ্যান কৰি। সূৰ্য্যৰ পৰা আৰোগ্য লাভ হয়, আৰু অগ্নি—জাতবেদসৰ পৰা—ইচ্ছিত ধন প্ৰদান হয়।
Verse 116
प्राप्नोति ज्ञानमीशानान्मोक्षं प्राप्नोति केशवात् । नीलं रक्तं तदभवन्मेचकं यद्धि सूत्रकम्
ঈশানৰ পৰা সত্য জ্ঞান লাভ হয়, কেশৱৰ পৰা মোক্ষ লাভ হয়। আৰু যি সূত্ৰ নীলা-ৰক্ত আছিল, সেয়া গাঢ় মেঘবৰ্ণ (মেচক) ৰঙৰ হৈ পৰিল।
Verse 117
शुद्धस्फटिकसङ्काशं दृष्ट्वा रज्जुं महामतिः । आप्लुत्य विमले तोये गतोऽसौ वैष्णवं पदम्
শুদ্ধ স্ফটিকৰ দৰে দীপ্তিমান ৰজ্জু দেখি সেই মহামতি নিৰ্মল জলে স্নান কৰি বৈষ্ণৱ পৰম পদ লাভ কৰিলে।
Verse 118
गायन्ति यद्वेदविदः पुराणं नारायणं शाश्वतमच्युताह्वयम् । प्राप्तः स तं राजसुतो महात्मा निक्षिप्य देहं शुभशुक्लतीर्थे
যি শাশ্বত নাৰায়ণ-পুৰাণক বেদবিদসকলে ‘অচ্যুত’ নামে গায়, সেই মহাত্মা ৰাজসুতে তাক লাভ কৰিলে; আৰু শুভ শুক্লতীৰ্থত দেহ ত্যাগ কৰিলে।
Verse 119
एषा ते कथिता राजन्सिद्धिश्चाणक्यभूभृतः । तथान्यत्तव वक्ष्यामि शृणुष्वैकाग्रमानसः
হে ৰাজন, চাণক্য ভূভৃতৰ এই সিদ্ধি তোমাক কোৱা হ’ল। এতিয়া মই আৰু কিবা ক’ম—একাগ্ৰ মনেৰে শুনা।