
এই অধ্যায়ত মার্কণ্ডেয় ঋষিয়ে সেনাপুৰত অৱস্থিত চক্ৰতীৰ্থৰ মাহাত্ম্য বৰ্ণনা কৰিছে। এই তীৰ্থ পাপক্ষয়কাৰী, দোষশোধক আৰু অতি পৱিত্ৰ বুলি কোৱা হৈছে। কাহিনিৰ প্ৰসঙ্গত মহাসেনৰ সেনাপত্যাভিষেকৰ অনুষ্ঠান উল্লেখ আছে—ইন্দ্ৰপ্ৰমুখ দেৱতাসকল দানৱদমন আৰু দেৱসেনাৰ বিজয়ৰ উদ্দেশ্যে সমবেত হয়; তেতিয়া ৰুরু নামৰ দানৱে বিঘ্ন ঘটাই ভয়ংকৰ যুদ্ধ আৰম্ভ কৰে, পুৰাণীয় ৰীতি অনুসাৰে অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ আৰু ব্যূহৰ বৰ্ণনা দেখা যায়। নির্ণায়ক মুহূর্তত বিষ্ণুৰ সুদৰ্শনচক্ৰ প্ৰয়োগ হৈ ৰুৰুৰ শিৰচ্ছেদ কৰে আৰু অভিষেকৰ বাধা নাশ হয়। মুক্ত চক্ৰ দানৱক বিদাৰণ কৰি শুদ্ধ জলে পতিত হোৱাত সেই স্থান ‘চক্ৰতীৰ্থ’ নামে প্ৰতিষ্ঠিত হয় আৰু তাৰ পাৱন শক্তি প্ৰকাশ পায়। পাছত ফলশ্ৰুতি: ইয়াত স্নান কৰি অচ্যুতক পূজা কৰিলে পুণ্ডৰীক যজ্ঞৰ ফল লাভ হয়; স্নানান্তে নিয়মশীল ব্ৰাহ্মণক সন্মান কৰিলে কোটিগুণ পুণ্য হয়; আৰু ভক্তিভাৱে ইয়াত দেহত্যাগ কৰিলে বিষ্ণুলোকপ্ৰাপ্তি, শুভ ভোগ আৰু পিছত শ্ৰেষ্ঠ বংশত পুনর্জন্ম হয়। শেষত তীৰ্থক ধন্য, দুঃখনাশক আৰু পাপনাশক বুলি কৈ আগলৈ অধিক উপদেশৰ সংকেত দিয়া হৈছে।
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल चक्रतीर्थमनुत्तमम् । सेनापुरमितिख्यातं सर्वपापक्षयंकरम्
শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: তেতিয়া, হে পৃথিৱীৰ ৰক্ষক নৃপতি, অনুত্তম চক্ৰ-তীৰ্থলৈ গমন কৰা উচিত—যি ‘সেনাপুৰ’ নামে খ্যাত—সেই তীৰ্থে সকলো পাপ ক্ষয় কৰে।
Verse 2
सैनापत्याभिषेकाय देवदेवेन चक्रिणा । आनीतश्च महासेनो देवैः सेन्द्रपुरोगमैः
দেৱসেনাপতি-পদৰ অভিষেকৰ বাবে, দেৱদেৱ চক্ৰধাৰী প্ৰভুৱে মহাসেনক ইন্দ্ৰ-প্ৰমুখ দেৱগণৰ সৈতে আনিলে।
Verse 3
दानवानां वधार्थाय जयाय च दिवौकसाम् । भूमिदानेन विप्रेन्द्रांस्तर्पयित्वा यथाविधि
দানৱবধ আৰু দিবৌকসকলৰ জয়ৰ নিমিত্তে, বিধি অনুসাৰে ভূমিদান কৰি বিপ্ৰেন্দ্ৰসকলক সন্তুষ্ট কৰা হ’ল।
Verse 4
शङ्खभेरीनिनादैश्च पटहानां च निस्वनैः । वीणावेणुमृदङ्गैश्च झल्लरीस्वरमङ्गलैः
শঙ্খ-ভেৰীৰ নিনাদে, পটহৰ গম্ভীৰ ধ্বনিত, আৰু বীণা, বেণু, মৃদংগ তথা ঝল্লৰীৰ মঙ্গল সুৰে—
Verse 5
ततः कृत्वा स्वनं घोरं दानवो बलदर्पितः । रुरुर्नाम विघातार्थमभिषेकस्य चागतः
তাৰ পাছত, নিজৰ শক্তিৰ অহংকাৰত মত্ত ৰুৰু নামৰ এজন দানৱে অভিষেকত বাধা দিবাৰ বাবে এক ভয়ংকৰ গৰ্জন কৰি সেই স্থানত উপস্থিত হ’ল।
Verse 6
हस्त्यश्वरथपत्त्योघैः पूरयन्वै दिशो दश । तत्र तेन महद्युद्धं प्रवृत्तं किल भारत
হাতী, ঘোঁৰা, ৰথ আৰু পদাতি সৈন্যৰে দহো দিশ পূৰ্ণ কৰি, হে ভাৰত! তেওঁৰ কাৰণে তাত সঁচাকৈয়ে এক মহাযুদ্ধ আৰম্ভ হ’ল।
Verse 7
शक्त्यृष्टिपाशमुशलैः खड्गैस्तोमरटङ्कनैः । भल्लैः कर्णिकनाराचैः कबन्धपटसंकुलैः
শল্য, ঋষ্টি, পাশ, মুষল, তৰোৱাল, তোমৰ আৰু টাংগিৰ দ্বাৰা; ভল্ল আৰু কাঁড়ৰ দ্বাৰা—সেই স্থান কবন্ধ (মুণ্ডহীন দেহ) আৰু ছিন্নভিন্ন অংগৰে ভৰি পৰিল।
Verse 8
ततस्तु तां शत्रुबलस्य सेनां क्षणेन चापन्च्युतबाणघातैः । विध्वस्तहस्त्यश्वरथान्महात्मा जग्राह चक्रं रिपुसङ्घनाशनः
তাৰ পাছত, এক মুহূৰ্ততে, ধনুৰ পৰা নিক্ষিপ্ত বাণৰ আঘাতত তেওঁ শত্ৰু সৈন্যক ধংস কৰিলে—হাতী, ঘোঁৰা আৰু ৰথবোৰ বিনাশ হ’ল; আৰু শত্ৰুনাশক সেই মহাত্মাই চক্ৰ ধাৰণ কৰিলে।
Verse 9
ज्वलच्च चक्रं निशितं भयंकरं सुरासुराणां च सुदर्शनं रणे । चकर्त दैत्यस्य शिरस्तदानीं करात्प्रमुक्तं मधुघातिनश्च तत्
সেই জ্বলন্ত, তীক্ষ্ণ আৰু ভয়ংকৰ চক্ৰ—সুদৰ্শন, যি ৰণক্ষেত্ৰত দেৱতা আৰু অসুৰ উভয়ৰে বাবে ভীতিপ্ৰদ—মধুসূদনৰ হাতৰ পৰা মুক্ত হৈ সেই মুহূৰ্ততে দৈত্যৰ শিৰচ্ছেদ কৰিলে।
Verse 10
तं दृष्ट्वा सहसा विघ्नमभिषेके षडाननः । त्यक्त्वा तु तत्र संस्थानं चचार विपुलं तपः
অভিষেকত হঠাৎ বিঘ্ন দেখা পাই ষড়ানন প্ৰভুৱে সেই স্থান ত্যাগ কৰি বিপুল তপস্যাত প্রবৃত্ত হ’ল।
Verse 11
मुक्तं चक्रं विनाशाय हरिणा लोकधारिणा । द्विदलं दानवं कृत्वा पपात विमले जले
লোকধাৰিণী হৰিয়ে বিনাশৰ বাবে চক্র মুক্ত কৰিলে; তাতে দানৱ দ্বিখণ্ডিত হৈ বিমল জলে পতিত হ’ল।
Verse 12
तदा प्रभृति तत्तीर्थं चक्रतीर्थमिति श्रुतम् । सर्वपापविनाशाय निर्मितं विश्वमूर्तिना
সেই সময়ৰ পৰা সেই তীৰ্থ ‘চক্রতীৰ্থ’ নামে খ্যাত হ’ল; বিশ্বমূর্তিধাৰী প্ৰভুৱে সকলো পাপ বিনাশৰ বাবে ইয়াক স্থাপন কৰিলে।
Verse 13
चक्रतीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेद्देवमच्युतम् । पुण्डरीकस्य यज्ञस्य फलमाप्नोति मानवः
চক্রতীৰ্থত যিয়ে স্নান কৰি অচ্যুত দেৱক পূজা কৰে, সেই মানুহে পুণ্ডৰীকৰ যজ্ঞৰ ফল লাভ কৰে।
Verse 14
तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेद्ब्राह्मणाञ्छुभान् । शान्तदान्तजितक्रोधान्स लभेत्कोटिजं फलम्
সেই তীৰ্থত যিয়ে স্নান কৰি শুভ ব্ৰাহ্মণসকলক সন্মান কৰে—যিসকল শান্ত, দান্ত আৰু ক্ৰোধজয়ী—সিয়ে কোটিগুণ ফল লাভ কৰে।
Verse 15
तत्र तीर्थे तु यो भक्त्या त्यजते देहमात्मनः । विष्णुलोकं मृतो याति जयशब्दादिमङ्गलैः
সেই তীৰ্থত যি ভক্তিভাৱে নিজৰ দেহ ত্যাগ কৰে, সি মৃত্যুৰ পিছত বিষ্ণুলোকলৈ গমন কৰে; জয়ধ্বনি আৰু মঙ্গলাশীৰ্বাদৰ শুভ শব্দেৰে সাদৰ অভ্যৰ্থনা পায়।
Verse 16
क्रीडयित्वा यथाकामं देवगन्धर्वपूजितः । इहागत्य च भूयोऽपि जायते विपुले कुले
ইচ্ছামতে আনন্দ-ক্ৰীড়া কৰি, দেৱতা আৰু গন্ধৰ্বসকলৰ দ্বাৰা পূজিত হৈ, সি পুনৰ ইয়ালৈ আহে আৰু আকৌ এক সমৃদ্ধ বৃহৎ কুলত জন্ম গ্ৰহণ কৰে।
Verse 17
एतत्पुण्यं पापहरं धन्यं दुःखप्रणाशनम् । कथितं ते महाभाग भूयश्चान्यच्छृणुष्व मे
এই পুণ্যময় বৃত্তান্ত—পাপহৰ, ধন্য আৰু দুঃখনাশক—হে মহাভাগ, তোমাক কোৱা হ’ল; এতিয়া মোৰ পৰা আৰু অধিক শুনা।
Verse 109
। अध्याय
অধ্যায়—এই অংশৰ সমাপ্তি-চিহ্ন।