शिवाश्रम-नित्यनैमित्तिककर्मविधिः / Śaiva Āśrama-Duties: Daily and Occasional Rites (Morning Purity & Bath Procedure)
অধ্যায় ২১ত কৃষ্ণই শিৱৰ নিজ শাস্ত্ৰ অনুসাৰে শৈৱাশ্ৰম সাধকৰ নিত্য আৰু নৈমিত্তিক কৰ্মৰ স্পষ্ট বিধান বিচাৰে। উপমন্যুৱে ব্ৰাহ্মমুহূর্তত উঠা, অম্বা (শক্তি) সহ শিৱধ্যান কৰা, তাৰ পাছত একান্ত ঠাইত প্ৰয়োজনীয় শাৰীৰিক ক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰা—এই প্ৰভাত-অনুশাসন ক্ৰমে বৰ্ণনা কৰে। শৌচ, দন্তধাৱন, দন্তকাষ্ঠ নাথাকিলে বা কিছুমান তিথিত নিষেধ থাকিলে বিকল্প, আৰু পুনঃপুনঃ পানীৰে কুলকুচি কৰি মুখশুদ্ধিৰ বিধি দিয়া হৈছে। নদী, পুখুৰী, সৰোবৰ বা ঘৰত ‘ৱাৰুণ স্নান’—স্নানদ্ৰব্য ব্যৱহাৰ, বাহ্য অশুচি আঁতৰোৱা, মৃদা (মাটি)ৰে শুদ্ধি, স্নান-উত্তৰ পৰিচ্ছন্নতা—বিস্তাৰে কোৱা হৈছে। শুদ্ধ বস্ত্ৰধাৰণ আৰু পুনঃশুদ্ধিৰ ওপৰত জোৰ; ব্ৰহ্মচাৰী, তপস্বী, বিধবা আদি লোকৰ বাবে সুগন্ধি স্নান আৰু অলংকাৰসদৃশ আচৰণ বর্জনীয় বুলি নিয়ম আছে। উপবীত-শিখা বেঁধি অৱগাহন, আচমন, জলে ত্ৰিমণ্ডল স্থাপন, নিমজ্জিত অৱস্থাত মন্ত্ৰজপ-শিৱস্মৰণ, আৰু শেষত পবিত্ৰ জলে আত্মাভিষেক—এইদৰে দৈনন্দিন দেহচৰ্যাই মন্ত্ৰকেন্দ্ৰিত শৈৱ সাধনাৰ ৰূপ লয়।
Shlokas
Verse 1
कृष्ण उवाच । भगवञ्छ्रोतुमिच्छामि शिवाश्रमनिषेविणाम् । शिवशास्त्रोदितं कर्म नित्यनैमित्तिकं तथा
কৃষ্ণই ক’লে—হে ভগৱন্! শিৱাশ্ৰম-নিষেৱীসকলৰ বিষয়ে শুনিবলৈ ইচ্ছা কৰোঁ; শিৱশাস্ত্ৰত উক্ত নিত্যকৰ্ম আৰু নৈমিত্তিক বিধিকৰ্ম মোক কওক।
Verse 2
उपमन्युरुवाच । प्रातरुत्थाय शयनाद्ध्यात्वा देवं सहाम्बया । विचार्य कार्यं निर्गच्छेद्गृहादभ्युदिते ऽरुणे
উপমন্যুৱে ক’লে—প্ৰভাতে শয্যাৰ পৰা উঠি, অম্বাসহ দেৱক ধ্যান কৰি, কৰণীয় কৰ্ম বিবেচনা কৰি, অৰুণোদয় হ’লে গৃহৰ পৰা ওলাই যাব।
Verse 3
अबाधे विजने देशे कुर्यादावश्यकं ततः । कृत्वा शौचं विधानेन दंतधावनमाचरेत्
বিঘ্ন নোহোৱা নিৰ্জন ঠাইত প্ৰথমে আৱশ্যক ক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰিব। তাৰ পাছত বিধি অনুসাৰে শৌচ কৰি দন্তধাৱন কৰিব।
Verse 4
अलाभे दंतकाष्ठानामष्टम्यादिदिनेषु च । अपां द्वादशगण्डूषैः कुर्यादास्यविशोधनम्
দন্তকাষ্ঠ নাপালে, আৰু অষ্টমী আদি ব্ৰতদিনত, পানীৰে বাৰবাৰ গণ্ডূষ কৰি মুখ শুদ্ধ কৰিব।
Verse 5
आचम्य विधिवत्पश्चाद्वारुणं स्नानमाचरेत् । नद्यां वा देवखाते वा ह्रदे वाथ गृहे ऽपि वा
বিধি অনুসাৰে আচমন কৰি, তাৰ পাছত বাৰুণ স্নান আচৰণ কৰিব। এই স্নান নদীত, দেৱখাতত, হ্ৰদত, অথবা ঘৰতো কৰিব পাৰি।
Verse 6
स्नानद्रव्याणि तत्तीरे स्थापयित्वा बहिर्मलम् । व्यापोह्य मृदमालिप्य स्नात्वा गोमयमालिपेत्
সেই পবিত্ৰ জলের তীৰত স্নানদ্ৰব্য ৰাখি প্ৰথমে বাহ্য মলিনতা আঁতৰাব; তাৰপিছত শুদ্ধ মাটি মাখি স্নান কৰি, স্নানৰ পাছত পবিত্ৰতাৰ বাবে গোবৰ লেপন কৰিব।
Verse 7
स्नात्वा पुनः पुनर्वस्त्रं त्यक्त्वावाथ विशोध्य च । सुस्नातो नृपवद्भूयः शुद्धं वासो वसीत च
পুনঃ পুনঃ স্নান কৰি মলিন বস্ত্ৰ ত্যাগ কৰিব, অথবা তাক ভালদৰে ধুই শুদ্ধ কৰিব। তাৰপিছত সম্পূৰ্ণ শুদ্ধ হৈ—ৰাজাৰ দৰে—আকৌ পৰিষ্কাৰ বস্ত্ৰ পৰিধান কৰিব।
Verse 8
मलस्नानं सुगंधाद्यैः स्नानं दन्तविशोधनम् । न कुर्याद्ब्रह्मचारी च तपस्वी विधवा तथा
ব্ৰহ্মচাৰী, তপস্বী আৰু বিধৱা—সুগন্ধি আদি লৈ বিলাসী স্নান নকৰিব; আৰু দন্তবিশোধনৰ নামত শৃংগাৰসদৃশ আড়ম্বৰো নকৰিব।
Verse 9
सोपवीतश्शिखां बद्धा प्रविश्य च जलांतरम् । अवगाह्य समाचांतो जले न्यस्येत्त्रिमंडलम्
যজ্ঞোপৱীত ধৰি শিখা বান্ধি জলৰ ভিতৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিব। অবগাহন কৰি সম্যক আচমনেৰে অন্তঃশুদ্ধ হৈ, সেই জলতেই ত্ৰিমণ্ডল (ত্ৰিপুণ্ড্ৰচিহ্ন) ন্যাস কৰিব—শিৱপূজাৰ বিধি অনুসাৰে।
Verse 10
सौम्ये मग्नः पुनर्मंत्रं जपेच्छक्त्या शिवं स्मरेत् । उत्थायाचम्य तेनैव स्वात्मानमभिषेचयेत्
শুভ জলত নিমগ্ন হৈ পুনৰ সম্পূৰ্ণ শক্তিৰে মন্ত্ৰ জপ কৰি শিৱক স্মৰণ কৰিব। উঠি আচমন কৰি সেই জলেই নিজৰ আত্মাৰ অভিষেক কৰিব।
Verse 11
गोशृंगेण सदर्भेण पालाशेन दलेन वा । पाद्मेन वाथ पाणिभ्यां पञ्चकृत्वस्त्रिरेव वा
গৰুৰ শিং, পবিত্ৰ দৰ্ভ, পালাশৰ পাত, পদ্ম বা নিজৰ হাত—এইবোৰেৰে প্ৰোক্ষণ/অৰ্পণ পুনঃপুনঃ কৰিব লাগে; পাঁচবাৰ, নতুবা অন্তত তিনিবাৰ।
Verse 12
उद्यानादौ गृहे चैव वर्धन्या कलशेन वा । अवगाहनकाले ऽद्भिर्मंत्रितैरभिषेचयेत्
উদ্যান আদিত বা ঘৰতেও, ছিটাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰ বা কলহেৰে—অৱগাহনৰ সময়ত মন্ত্ৰ-সংস্কৃত জলেৰে অভিষেক কৰিব লাগে।
Verse 13
अथ चेद्वारुणं कर्तुमशक्तः शुद्धवाससा । आर्द्रेण शोधयेद्देहमापादतलमस्तकम्
যদি বাৰুণ-শুদ্ধি কৰিবলৈ অক্ষম হয়, তেন্তে শুদ্ধ বস্ত্ৰ পৰিধান কৰি, ভিজা কাপোৰেৰে পাদতলৰ পৰা মস্তকলৈ দেহ শুদ্ধ কৰিব।
Verse 14
आग्नेयं वाथ वा मांत्रं कुर्यात्स्नानं शिवेन वा । शिवचिंतापरं स्नानं युक्तस्यात्मीयमुच्यते
অগ্নেয় মন্ত্ৰে বা শিৱ-মন্ত্ৰে মন্ত্ৰস্নান কৰিব পাৰি। কিন্তু শিৱ-চিন্তাত নিমগ্ন হৈ যি স্নান কৰা হয়, সেয়াই নিয়মবদ্ধ সাধকৰ সত্য ‘আত্মীয়’ (অন্তৰঙ্গ) স্নান বুলি কোৱা হয়।
Verse 15
स्वसूत्रोक्तविधानेन मंत्राचमनपूर्वकम् । आचरेद्ब्रह्मयज्ञांतं कृत्वा देवादितर्पणम्
নিজ গৃহ্যসূত্ৰত কোৱা বিধান অনুসৰি, মন্ত্ৰসহ আচমন কৰি আৰম্ভ কৰি ব্ৰহ্মযজ্ঞ সম্পন্ন কৰিব লাগে; তাৰ পাছত দেৱতা আদি সকলক তৰ্পণ অৰ্পণ কৰিব লাগে।
Verse 16
मंडलस्थं महादेवं ध्यात्वाभ्यर्च्य यथाविधि । दद्यादर्घ्यं ततस्तस्मै शिवायादित्यरूपिणे
সূৰ্যমণ্ডলত অধিষ্ঠিত মহাদেৱক ধ্যান কৰি বিধিমতে পূজা সম্পন্ন কৰি, তাৰ পাছত আদিত্যৰূপী শিৱলৈ অৰ্ঘ্য অৰ্পণ কৰিব লাগে—যিজনে সকলোকে পোহৰ দিয়ে আৰু মঙ্গল দান কৰে।
Verse 17
अथ वैतत्स्वसूत्रोक्तं कृत्वा हस्तौ विशोधयेत् । करन्यासं ततः कृत्वा सकलीकृतविग्रहः
তাৰ পাছত নিজৰ সূত্ৰত উক্ত বিধি সম্পন্ন কৰি হাতদুখন শুদ্ধ কৰিব লাগে। তাৰপিছত কৰন্যাস কৰি, মন্ত্ৰ-ন্যাসে দেহক ‘সকলীকৃত’ কৰি সাধক পৰৱৰ্তী ক্ৰিয়ালৈ আগবাঢ়ে।
Verse 18
वामहस्तगतांभोभिर्गंधसिद्धार्थकान्वितैः । कुशपुंजेन वाभ्युक्ष्य मूलमंत्रसमन्वितैः
বাওঁ হাতে ধৰা জলে সুগন্ধি দ্ৰব্য আৰু বগা সৰিষা মিহলাই, কুশগুচ্ছৰে শিৱৰ মূলমন্ত্ৰসহ পূজাস্থান বা আধাৰত প্ৰোক্ষণ (ছিটা) কৰিব।
Verse 19
आपोहिष्ठादिभिर्मन्त्रैः शेषमाघ्राय वै जलम् । वामनासापुटेनैव देवं संभावयेत्सितम्
“আপো হি ষ্ঠা…” আদি মন্ত্ৰে অৱশিষ্ট জল মৃদুভাৱে ঘ্ৰাণ কৰি, কেৱল বাওঁ নাসাপুটে শুভ্ৰ-দীপ্তিমান শিৱদেৱক স্থিৰভাৱে আহ্বান-ধ্যান কৰিব।
Verse 20
अर्घमादाय देहस्थं सव्यनासापुटेन च । कृष्णवर्णेन बाह्यस्थं भावयेच्च शिलागतम्
দেহস্থিত অৰ্ঘ্য লৈ বাওঁ নাসাপুটে বাহিৰলৈ প্ৰেৰণ কৰি, তাক বাহ্যত প্ৰকাশিত—কৃষ্ণবৰ্ণ—হৈ পবিত্ৰ শিলাস্থ শিৱলিঙ্গত প্ৰৱিষ্ট হোৱা বুলি ধ্যান কৰিব।
Verse 21
तर्पयेदथ देवेभ्य ऋषिभिश्च विशेषतः । भूतेभ्यश्च पितृभ्यश्च दद्यादर्घ्यं यथाविधि
তাৰ পিছত বিধি অনুসাৰে দেৱতাসকলক আৰু বিশেষকৈ ঋষিসকলক তৰ্পণ কৰিব; লগতে ভূত-প্ৰাণী আৰু পিতৃসকলকো যথাবিধি অৰ্ঘ্য দান কৰিব।
Verse 22
रक्तचंदनतोयेन हस्तमात्रेण मंडलम् । सुवृत्तं कल्पयेद्भूमौ रक्तचूर्णाद्यलंकृतम्
ৰক্তচন্দন-মিশ্ৰিত জলে ভূমিত হাত-পরিমাণ এক সুগোল মণ্ডল আঁকি, ৰক্তচূৰ্ণ আদি দিয়ে অলংকৃত কৰিব।
Verse 23
तत्र संपूजयेद्भानुं स्वकीयावरणैः सह । स्वखोल्कायेति मंत्रेण सांगतस्सुखसिद्धये
সেই ঠাইত ভানু (সূৰ্য)ক তেওঁৰ নিজ আৱৰণ-দেৱতাসহ বিধিপূৰ্বক সম্পূজা কৰিব; ‘স্বখোল্কায়’ মন্ত্ৰে অঙ্গসহিত কৰি সুখ আৰু সিদ্ধি লাভ কৰিব।
Verse 24
पुनश्च मंडलं कृत्वा तदंगैः परिपूज्य च । तत्र स्थाप्य हेमपात्रं मागधप्रस्थसंमितम्
পুনৰায় মণ্ডল কৰি তাৰ অঙ্গসমূহসহ বিধিপূৰ্বক পূজা কৰি, তাতে মাগধ-প্ৰস্থ পৰিমিত এক স্বৰ্ণপাত্ৰ স্থাপন কৰিব।
Verse 25
पूरयेद्गंधतोयेन रक्तचंदनयोगिना । रक्तपुष्पैस्तिलैश्चैव कुशाक्षतसमन्वितैः
সুগন্ধিত জলে ৰক্তচন্দন মিহলাই সেই পাত্ৰ পূৰণ কৰিব; ৰক্তপুষ্প, তিল, কুশ আৰু অক্ষতসহ অৰ্পণ কৰিব।
Verse 26
दूर्वापामार्गगव्यैश्च केवलेन जलेन वा । जानुभ्यां धरणीं गत्वा नत्वा देवं च मंडले
দূৰ্বা, আপামাৰ্গ আৰু গৌ-উৎপাদনেৰে—অথবা কেৱল শুদ্ধ জলেৰে—দুয়ো হাঁটুতে ভূমিত নামি, প্ৰতিষ্ঠিত মণ্ডলত দেৱক প্ৰণাম কৰি নমস্কাৰ কৰিব।
Verse 27
कृत्वा शिरसि तत्पात्रं दद्यादर्घ्यं शिवाय तत् । अथवांजलिना तोयं सदर्भं मूलविद्यया
সেই পাত্ৰটো ভক্তিভৰে শিৰত ধৰি, সেই অৰ্ঘ্য শিৱক অৰ্পণ কৰিব। অথবা অঞ্জলিত জল লৈ, পবিত্ৰ দৰ্ভাসহ, মূল-মন্ত্ৰে সংস্কাৰ কৰি নিবেদন কৰিব।
Verse 28
उत्क्षिपेदम्बरस्थाय शिवायादित्यमूर्तये । कृत्वा पुनः करन्यासं करशोधनपूर्वकम्
আগতে হাত শুদ্ধ কৰি, তাৰ পিছত পুনৰ কৰন্যাস সম্পন্ন কৰি, আকাশস্থ আদিত্য-মূৰ্তি শিৱক ঊৰ্ধ্বদিশে অৰ্পণ কৰিব।
Verse 29
बुद्ध्वेशानादिसद्यांतं पञ्चब्रह्ममयं शिवम् । गृहीत्वा भसितं मन्त्रैर्विमृज्याङ्गानि संस्पृशेत्
ঈশানৰ পৰা সদ্যোজাতলৈ পঞ্চব্ৰহ্মময় শিৱ বুলি বুজি, পবিত্ৰ ভস্ম মন্ত্ৰসহ গ্ৰহণ কৰি, অঙ্গসমূহত মাখি ঘঁহি স্পৰ্শ কৰি দেহ পাৱন কৰিব।
Verse 30
या दिनांतैश्शिरोवक्त्रहृद्गुह्यचरणान्क्रमात् । ततो मूलेन सर्वांगमालभ्य वसनान्तरम्
দিনৰ অন্তত ক্ৰমে মূৰত, মুখত, হৃদয়ত, গুহ্যস্থানত আৰু চৰণত পবিত্ৰ ভস্ম লেপন কৰিব। তাৰ পাছত মূলমন্ত্ৰে সৰ্বাঙ্গ স্পৰ্শ কৰি শুদ্ধ কৰি শেষত নতুন বস্ত্ৰ পৰিধান কৰিব।
Verse 31
परिधाय द्विराचम्य प्रोक्ष्यैकादशमन्त्रितैः । जलैराच्छाद्य वासो ऽयद्द्विराचम्य शिवं स्मरेत्
বস্ত্ৰ পৰিধান কৰি দুবাৰ আচমন কৰিব। তাৰপিছত একাদশ মন্ত্ৰে অভিমন্ত্ৰিত জলেৰে প্ৰোক্ষণ কৰি, সেই জলেৰে বস্ত্ৰ আচ্ছাদিত কৰি শুদ্ধ কৰিব; পুনৰ দুবাৰ আচমন কৰি ভগৱান শিৱক স্মৰণ কৰিব।
Verse 32
पुनर्न्यस्तकरो मन्त्री त्रिपुंड्रं भस्मना लिखेत् । अवक्रमाय तं व्यक्तं ललाटे गन्धवारिणा
তাৰপিছত মন্ত্ৰজ্ঞ ভক্তে হাত পুনৰ বিধিপূৰ্বক স্থাপন কৰি পবিত্ৰ ভস্মে ত্ৰিপুণ্ড্ৰ আঁকিব। তাৰ পিছত সুগন্ধি জলে ললাটত তাক স্পষ্ট আৰু সুগঠিতভাৱে চিহ্নিত কৰিব।
Verse 33
वृत्तं वा चतुरस्रं वा बिन्दुमर्धेन्दुमेव वा । ललाटे यादृशं पुण्ड्रं लिखितं भस्मना पुनः
সেয়া বৃত্ত হ’ব পাৰে বা চতুৰস্ৰ, বিন্দু হ’ব পাৰে বা অর্ধচন্দ্ৰাকৃতি—ললাটত ভস্মে পুনৰ যি ৰূপে পুণ্ড্ৰ আঁকা হয়, তাকেই ভক্তৰ বাবে শুভ পুণ্ড্ৰ বুলি জানিব লাগে।
Verse 34
तादृशं भुजयोर्मूर्ध्नि स्तनयोरंतरे लिखेत् । सर्वांगोद्धूलनं चैव न समानं त्रिपुण्ड्रकैः
একেই ধৰণৰ চিহ্ন দুয়ো বাহুত, মূৰ্ধ্নিত আৰু স্তনদ্বয়ৰ মাজৰ স্থানত আঁকিব লাগে। সমগ্ৰ দেহত ভস্ম লেপন কৰিলেও ত্ৰিপুণ্ড্ৰ-চিহ্নৰ উৎকৰ্ষৰ সমান নহয়।
Verse 35
तस्मात्त्रिपुण्ड्रमेवैकं लिखेदुद्धूलनं विना । रुद्राक्षान्धारयेद्मूर्ध्नि कंठे श्रोते करे तथा
সেয়েহে সম্পূৰ্ণ উদ্ধূলন নকৰিলেও কেৱল ত্ৰিপুণ্ড্ৰই আঁকিব লাগে। আৰু ৰুদ্ৰাক্ষ ধাৰণ কৰিব লাগে—মূৰ্ধ্নিত, কণ্ঠত, কাণত আৰু হাততও।
Verse 36
सुवर्णवर्णमच्छिन्नं शुभं नान्यैर्धृतं शुभम् । विप्रादीनां क्रमाच्छ्रेष्ठं पीतं रक्तमथासितम्
চিহ্নটো সোণালী বৰ্ণৰ, অখণ্ড আৰু মঙ্গলময় হ’ব; এনে মঙ্গলচিহ্ন অন্যে ধাৰণ নকৰিব। ব্ৰাহ্মণ আদি বৰ্ণৰ বাবে ক্ৰমে শ্ৰেষ্ঠ ৰং—হালধীয়া, তাৰপিছত ৰঙা, তাৰপিছত ক’লা।
Verse 37
तदलाभे यथालाभं धारणीयमदूषितम् । तत्रापि नोत्तरं नीचैर्धार्यं नीचमथोत्तरैः
যদি সেই (উত্তম আচাৰ/বস্তু) নাপোৱা যায়, তেন্তে যি পোৱা যায় তাৰ মাজৰ শুদ্ধ আৰু দোষৰহিতটোৱেই ধাৰণ কৰিব। তথাপি নিম্ন অধিকাৰী উচ্চ নিয়ম গ্ৰহণ নকৰিব, আৰু উচ্চ অধিকাৰী নীচ আচাৰ গ্ৰহণ নকৰিব।
Verse 38
नाशुचिर्धारयेदक्षं सदा कालेषु धारयेत् । इत्थं त्रिसंध्यमथवा द्विसंध्यं सकृदेव वा
অশুচি অৱস্থাত ৰুদ্ৰাক্ষ ধাৰণ নকৰিব; উপযুক্ত সময়তহে সদায় ধাৰণ কৰিব। এইদৰে ত্ৰিসন্ধ্যাত, অথবা দ্বিসন্ধ্যাত, নাইবা দিনে একবাৰো (ধাৰণ কৰিব পাৰি)।
Verse 39
कृत्वा स्नानादिकं शक्त्या पूजयेत्परमेश्वरम् । प्रजास्थानं समासाद्य बद्ध्वा रुचिरमासनम्
শক্তি অনুসাৰে স্নানাদি শুদ্ধিকৰ্ম কৰি পৰমেশ্বৰ (শিৱ)ৰ পূজা কৰিব। তাৰ পিছত বিধিস্থানত গৈ পৰিষ্কাৰ আৰু মনোহৰ আসন সাজিব।
Verse 40
ध्यायेद्देवं च देवीं च प्राङ्मुखो वाप्युदङ्मुखः । श्वेतादीन्नकुलीशांतांस्तच्छिष्यान्प्रणमेद्गुरुम्
পূৰ্বমুখে বা উত্তৰমুখে হৈ দেৱ আৰু দেৱীৰ ধ্যান কৰিব। তাৰ পিছত গুৰুক, আৰু শ্বেতৰ পৰা নকুলীশ পৰ্যন্ত পৰম্পৰা আৰু তেওঁলোকৰ শিষ্যসকলক প্ৰণাম কৰিব।
Verse 41
पुनर्देवं शिवं नत्वा ततो नामाष्टकं जपेत् । शिवो महेश्वरश्चैव रुद्रो विष्णुः पितामहः
পুনৰায় দেৱ শিৱক প্ৰণাম কৰি, তদনন্তৰে তেওঁৰ নামাষ্টক জপ কৰিব— “শিৱ, মহেশ্বৰ, ৰুদ্ৰ, বিষ্ণু আৰু পিতামহ (ব্ৰহ্মা) …”
Verse 42
संसारवैद्यस्सर्वज्ञः परमात्मेति चाष्टकम् । अथवा शिवमेवैकं जपित्वैकादशाधिकम्
“সংসাৰ-ৱৈদ্য, সৰ্বজ্ঞ, পৰমাত্মা” আদি অষ্টক জপ কৰিব। অথবা কেৱল “শিৱ” নামটিক এগাৰবাৰ (আৰু অধিক) জপ কৰিব।
Verse 43
प्रकुर्वीत करन्यासं करशोधनपूर्वकम्
প্ৰথমে হাতৰ শোধন কৰি, তাৰপিছত কৰন্যাস— অৰ্থাৎ হাতত মন্ত্রশক্তিৰ বিন্যাস— সম্পন্ন কৰিব।
Frequently Asked Questions
Rather than a mythic episode, the chapter is a didactic dialogue: Kṛṣṇa asks Upamanyu for Śaiva-āśrama duties, and Upamanyu delivers a prescriptive ritual routine (especially morning purification and bathing).
The procedure sacralizes ordinary bodily acts by binding them to mantra and Śiva-smaraṇa: external cleansing (earth, water, ācamanā) becomes an inner reorientation, culminating in self-abhiṣeka with ritually conditioned water.
Śiva is explicitly contemplated together with Ambā/Śakti, indicating a paired devotional focus (Śiva-Śakti) even within routine purity rites.