
এই অধ্যায়ত গুৰু-শিষ্য পৰম্পৰাত সনৎকুমাৰ ব্যাসক শিৱৰ ‘মৃত্যুঞ্জয়’ ৰূপসংশ্লিষ্ট মৃত্যু-প্ৰশমনী পৰাবিদ্যাৰ উৎপত্তি আৰু ফল বুজাই দিয়ে। ভৃগুবংশীয় কাব্য ঋষি বাৰাণসীলৈ গৈ বিশ্বেশ্বৰক ধ্যান কৰি দীঘলীয়া তপস্যা কৰে; সেই তপোবলৰ পৰা বিদ্যাৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ ঘটে। তাৰ পিছত শিৱলিঙ্গ প্ৰতিষ্ঠা, শুভ কূপ নিৰ্মাণ, নিৰ্দিষ্ট পৰিমাণে পঞ্চামৃতৰে পুনঃপুনঃ অভিষেক, সুগন্ধ স্নান-লেপন আৰু বিপুল পুষ্পাৰ্পণৰ বিধি বৰ্ণিত; উদ্ভিদ-ফুলৰ তালিকাই শুদ্ধি, সৌৰভ আৰু ভক্তি-সমৃদ্ধিৰ সূচক। ‘মৃতসঞ্জীৱনী’ নামে এই শুদ্ধ বিদ্যা মহাতপস্যাজাত তপশক্তি; শিৱভক্তিত স্থিত হ’লে ই মৃত্যুভয় নিবারণ কৰি প্ৰাণশক্তি পুনঃস্থাপন কৰে।
Verse 1
सनत्कुमार उवाच । शृणु व्यास यथा प्राप्ता मृत्युप्रशमनी परा । विद्या काव्येन मुनिना शिवान्मृत्युञ्जयाभिधात्
সনৎকুমাৰে ক’লে—হে ব্যাস, শুনা; মৃত্যুক প্ৰশমিত কৰিব পৰা সেই পৰম বিদ্যা কেনেকৈ লাভ হ’ল। মুনি কাব্য (শুক্ৰ) এ ‘মৃত্যুঞ্জয়’ নামে প্ৰসিদ্ধ শিৱৰ পৰা তাক গ্ৰহণ কৰিছিল।
Verse 2
पुरासौ भृगुदायादो गत्वा वाराणसीं पुरीम् । बहुकालं तपस्तेपे ध्यायन्विश्वेश्वरं प्रभुम्
পুৰাতন কালত ভৃগুবংশৰ এজন বংশধৰ বাৰাণসী নগৰলৈ গৈ, বিশ্বেশ্বৰ প্ৰভুক ধ্যান কৰি বহুদিন তপস্যা কৰিলে।
Verse 3
स्थापयामास तत्रैव लिंगं शंभोः परात्मनः । कूपं चकार सद्रम्यं वेदव्यास तदग्रतः
সেই ঠাইতেই তেওঁ পৰমাত্মা শম্ভুৰ লিঙ্গ স্থাপন কৰিলে। আৰু তাৰ সন্মুখত, হে বেদব্যাস, এটা সুন্দৰ আৰু মঙ্গলময় কূপ নিৰ্মাণ কৰালে।
Verse 4
मृतसंजीवनी नाम विद्या या मम निर्मला । तपोबलेन महता मयैव परिनिर्मिता
‘মৃতসংজীৱনী’ নামৰ মোৰ এক নিৰ্মল বিদ্যা আছে। মহান তপোবলে মই নিজেই তাক সম্পূৰ্ণৰূপে সৃষ্টি কৰিছোঁ।
Verse 5
सहस्रकृत्वो देवेशं चन्दनैर्यक्षकर्दमैः । समालिलिंप सुप्रीत्या सुगन्धोद्वर्त्तनान्यनु
অতিশয় প্ৰীতিতে সি দেৱেশ্বৰক সহস্ৰবাৰ চন্দন আৰু যক্ষসকলৰ সুগন্ধি লেপেৰে অভ্যঙ্গ কৰিলে; তাৰ পিছত আন মধুৰ-সুগন্ধি উবটন আদি অঙ্গৰাগেৰেো শোভিত কৰিলে।
Verse 6
राजचंपकधत्तूरैः करवीरकुशेशयैः । मालतीकर्णिकारैश्च कदंबैर्बकुलोत्पलैः
সেয়া ৰাজচম্পক আৰু ধত্তূৰ ফুলে, কৰবীৰ আৰু পদ্মে, লগতে মালতী, কৰ্ণিকাৰ, কদম্ব, বকুল আৰু উৎপল পুষ্পে সুশোভিত আছিল।
Verse 7
मल्लिकाशतपत्रीभिस्सिंधुवारैस्सकिंशुकः । बन्धूकपुष्पैः पुन्नागैर्नागकेशरकेशरैः
সেয়া মল্লিকা আৰু শতপত্ৰী, সিন্ধুৱাৰ আৰু কিংশুকৰ পুষ্পে, লগতে বন্ধূক, পুন্নাগ আৰু নাগকেশৰৰ সুগন্ধি কেশৰে সুশোভিত হৈ শিৱপূজাৰ যোগ্য এক দিৱ্য পুষ্পাৰ্ঘ্য হ’ল।
Verse 8
नवमल्लीचिबिलिकैः कुंदैस्समुचुकुन्दकैः । मन्दारैर्बिल्वपत्रैश्च द्रोणैर्मरुबकैर्वृकैः । ग्रन्थिपर्णैर्दमनकैः सुरम्यैश्चूतपल्लवैः
তেওঁলোকে নবমল্লিকা আৰু চিবিলিকা, শুভ্ৰ কুন্দ আৰু সমুচুকুন্দ পুষ্পে; দিৱ্য মন্দাৰ পুষ্প আৰু বিল্বপত্ৰে; দ্ৰোণ, মৰুবক আৰু বৃক পুষ্পে; লগতে সুগন্ধি গ্ৰন্থিপৰ্ণ, দমনক আৰু অতিশয় মনোৰম আমৰ পল্লৱে শিৱক সম্যক্ অর্চনা কৰিলে।
Verse 9
तुलसीदेवगंधारीबृहत्पत्रीकुशांकुरैः । नद्यावर्तैरगस्त्यैश्च सशालैर्देवदारुभिः
তেওঁলোকে তুলসী, দেবগন্ধাৰী, বৃহৎপত্ৰী, কোমল কুশাঙ্কুৰ, নদ্যাবর্ত আৰু অগস্ত্য পুষ্পে; লগতে শালপত্ৰ আৰু দেবদাৰুৰ অৰ্পণসহ—শুভ সামগ্ৰীৰে ভগৱান শিৱক পূজা কৰিলে।
Verse 10
कांचनारैः कुरबकैर्दूर्वांकुरकुरुंटकैः । प्रत्येकमेभिः कुसुमैः पल्लवैरपरैरपि
কাঞ্চনাৰ, কুৰবক, দূৰ্বাৰ কোমল অঙ্কুৰ আৰু কুরুণ্টক পুষ্পে—আৰু এই প্ৰতিটো কুসুমৰ সৈতে আন আন বহু নবপল্লৱেও—শিৱপূজা অতি সমৃদ্ধভাৱে সম্পন্ন হ’ল।
Verse 11
पत्रैः सहस्रपत्रैश्च रम्यैर्नानाविधैश्शुभैः । सावधानेन सुप्रीत्या स समानर्च शंकरम्
সেয়ে নানাবিধ ৰম্য আৰু শুভ পাতেৰে, সহস্ৰদল (পদ্ম) পাতেৰ সৈতে, সাৱধানতাৰে আৰু আনন্দভক্তিৰে শংকৰক সম্যক পূজা কৰিলে।
Verse 12
गीतनृत्योपहारैश्च संस्तुतः स्तुतिभिर्बहु । नाम्नां सहस्रैरन्यैश्च स्तोत्रैस्तुष्टाव शंकरम्
তেওঁ গীত‑নৃত্যৰ উপহাৰ, বহু স্তুতি, সহস্ৰনাম পাঠ আৰু অন্য স্তোত্ৰৰ দ্বাৰা শংকৰক ভক্তিভাৱে স্তৱ কৰি সন্তুষ্ট কৰিলে।
Verse 13
सहस्रं पञ्चशरदामित्थं शुक्रो महेश्वरम् । नानाप्रकारविधिना महेशं स समर्चयत्
এইদৰে শুক্ৰই পনৰশ বছৰ ধৰি নানা বিধি‑বিধান আৰু ব্ৰত‑নিয়মে মহেশ্বৰ মহাদেৱক নিৰন্তৰ আৰাধনা কৰিলে।
Verse 14
यदा देवं नानुलोके मनागपि वरोन्मुखम् । तदान्यं नियमं घोरं जग्राहातीव दुस्सहम्
যেতিয়া তেওঁ দেৱক সামান্যও বৰদান দিবলৈ উন্মুখ নেদেখিলে, তেতিয়া তেওঁ আন এটা ঘোৰ আৰু অতি দুঃসহ নিয়ম‑তপ গ্ৰহণ কৰিলে।
Verse 15
प्रक्षाल्य चेतसोऽत्यंतं चांचल्याख्यं महामलम् । भावनावार्भिरसकृदिंद्रियैस्सहितस्य च
তেওঁ চিত্তৰ ‘চাঞ্চল্য’ নামৰ মহামলক ভাবনা‑ৰূপ জলে বাৰে বাৰে ধুই, ইন্দ্ৰিয়সহ সম্পূৰ্ণ শুদ্ধ কৰিলে।
Verse 16
निर्मलीकृत्य तच्चेतो रत्नं दत्त्वा पिनाकिने । प्रययौ कणधूमौघं सहस्रं शरदां कविः
চিত্ত নিৰ্মল কৰি সেই কবিয়ে পিনাকী (ভগৱান শিৱ)লৈ এটা ৰত্ন অৰ্পণ কৰিলে। তাৰ পিছত সি সূক্ষ্ম ধোঁৱা-কণাৰ সমূহত লীন হৈ সহস্ৰ শৰৎ (হাজাৰ বছৰ) তেনেদৰেই থাকিল।
Verse 17
काव्यमित्थं तपो घोरं कुर्वन्तं दृढमानसम् । प्रससाद स तं वीक्ष्य भार्गवाय महेश्वरः
এইদৰে ঘোৰ তপস্যা কৰি দঢ় মনৰ ভাৰ্গৱক দেখি মহেশ্বৰ তেওঁৰ ওপৰত প্ৰসন্ন হ’ল।
Verse 18
तस्माल्लिंगाद्विनिर्गत्य सहस्रार्काधिकद्युतिः । उवाच तं विरूपाक्षस्साक्षाद्दाक्षायणीपतिः
তেতিয়া সেই লিঙ্গৰ পৰা সহস্ৰ সূৰ্যতকৈও অধিক দীপ্তিমান ত্ৰিনেত্ৰধাৰী বিৰূপাক্ষ—দাক্ষায়ণী (সতী)ৰ সাক্ষাৎ পতি—প্ৰকট হৈ তাক ক’লে।
Verse 19
महेश्वर उवाच । तपोनिधे महाभाग भृगुपुत्र महामुने । तपसानेन ते नित्यं प्रसन्नोऽहं विशेषतः
মহেশ্বৰে ক’লে—হে তপোনিধি, হে মহাভাগ্যবান, হে ভৃগুপুত্ৰ মহামুনি! তোমাৰ এই তপস্যাৰ দ্বাৰা মই সদায় প্ৰসন্ন, আৰু বিশেষকৈ অতি প্ৰসন্ন।
Verse 20
मनोभिलषितं सर्वं वरं वरय भार्गव । प्रीत्या दास्येऽखिलान्कामान्नादेयं विद्यते तव
হে ভাৰ্গৱ! মনত যি যি অভিলষিত, সেই সকলো বৰ বাছি লোৱা। তোমাত প্ৰসন্ন হৈ মই তোমাৰ সকলো কামনা দান কৰিম; তোমাৰ বাবে অদেয় একো নাই।
Verse 21
सनत्कुमार उवाच । निशम्येति वचश्शंभोर्महासुखकरं वरम् । स बभूव कविस्तुष्टो निमग्नस्सुखवारिधौ
সনৎকুমাৰ ক’লে—শম্ভুৰ মহাসুখদায়ক শ্ৰেষ্ঠ বচন শুনি সেই কবি-ঋষি তৃপ্ত হ’ল আৰু যেন সুখ-সাগৰত নিমগ্ন হ’ল।
Verse 22
उद्यदानंदसंदोह रोमांचाचितविग्रहः । प्रणनाम मुदा शंभुमंभो जनयनो द्विजः
উদিত আনন্দৰ ঢৌৱে ভৰি, ৰোমাঞ্চে তেওঁৰ দেহ পুলকিত হ’ল; জলজন্মা সেই দ্বিজ-ঋষিয়ে হর্ষেৰে শম্ভুক প্ৰণাম কৰিলে।
Verse 23
तुष्टावाष्टतनुं तुष्टः प्रफुल्लनयनाचलः । मौलावंजलिमाधाय वदञ्जयजयेति च
আনন্দিত হৈ সি অষ্টতনু ভগৱান শিৱক স্তৱ কৰিলে। হৰ্ষে প্ৰফুল্ল নয়নে স্থিৰ হৈ, মূৰত অঞ্জলি থৈ উচ্চস্বৰে ক’লে—“জয়! জয়!”
Verse 24
भार्गव उवाच । त्वं भाभिराभिरभिभूय तमस्समस्तमस्तं नयस्यभिमतानि निशाचराणाम् । देदीप्यसे दिवमणे गगने हिताय लोकत्रयस्य जगदीश्वर तन्नमस्ते
ভাৰ্গৱ ক’লে—হে প্ৰভু! তোমাৰ দীপ্তিময় কিৰণে তুমি সমগ্ৰ অন্ধকাৰক পৰাভূত কৰি অস্তলৈ নিয়া, আৰু নিশাচৰ দানৱৰ অভিমত সংকল্পো বিনষ্ট কৰা। হে দিব্য-মণি! লোকত্রয়ৰ হিতৰ বাবে তুমি আকাশত দীপ্যমান। হে জগদীশ্বৰ, তোমাক নমস্কাৰ।
Verse 25
लोकेऽतिवेलमतिवेलमहामहोभिर्निर्भासि कौ च गगनेऽखिललोकनेत्रः । विद्राविताखिलतमास्सुतमो हिमांशो पीयूष पूरपरिपूरितः तन्नमस्ते
হে হিমাংশু, সকলো লোকৰ নয়ন! আকাশত তুমি অতিশয় মহাতেজে কেনেকৈ দীপ্যমান! সমগ্ৰ অন্ধকাৰ দূৰ কৰি, হে শ্ৰেষ্ঠ সুত, তুমি অমৃতধাৰাৰে পৰিপূৰ্ণ। তোমাক নমস্কাৰ।
Verse 26
त्वं पावने पथि सदागतिरप्युपास्यः कस्त्वां विना भुवनजीवन जीवतीह । स्तब्धप्रभंजनविवर्द्धि तसर्वजंतोः संतोषिता हि कुलसर्वगः वै नमस्ते
হে প্ৰভু! পাৱন পথত আপুনি সদা-উপস্থিত আশ্ৰয় আৰু নিত্য উপাস্য। আপোনাৰ বিনা—হে ভুৱনজীৱন—ইয়াত কোনে জীয়াই থাকিব? আপুনি বতাহক স্থিৰো কৰে আৰু সকলো প্ৰাণীৰ বাবে তাৰ শক্তিও বৃদ্ধি কৰে; আপুনি সকলো কুল-সমাজৰ সৰ্বব্যাপী আধাৰ। আপোনাক নমস্কাৰ।
Verse 27
विश्वेकपावक न तावकपावकैकशक्तेरृते मृतवतामृतदिव्यकार्यम् । प्राणिष्यदो जगदहो जगदंतरात्मंस्त्वं पावकः प्रतिपदं शमदो नमस्ते
হে বিশ্বৰ একমাত্ৰ পাৱক! তোমাৰ পাৱক-শক্তিৰ এটা কিৰণো নাথাকিলে মৃতপ্ৰায় লোক অমৃতত্বদায়ী দিব্য কাৰ্য সাধন কৰিব নোৱাৰে। তুমি জগতৰ প্ৰাণদাতা, জগতৰ অন্তৰাত্মা; প্ৰতিপদে শম দান কৰা নিত্য অগ্নিৰূপ। তোমাক নমস্কাৰ।
Verse 28
पानीयरूप परमेश जगत्पवित्र चित्रविचित्रसुचरित्रकरोऽसि नूनम् । विश्वं पवित्रममलं किल विश्वनाथ पानीयगाहनत एतदतो नतोऽस्मि
হে পৰমেশ্বৰ! জলৰূপে তুমি জগত পৱিত্ৰ কৰা; তুমি নিশ্চয়েই আশ্চৰ্য আৰু অতি মঙ্গলময় কাৰ্য সাধন কৰোৱা। হে বিশ্বনাথ! এই জল-অৱগাহনে সমগ্ৰ বিশ্ব নিৰ্মল আৰু পৱিত্ৰ হয়; সেয়ে এই হেতু মই তোমাক প্ৰণাম কৰোঁ।
Verse 29
आकाशरूपबहिरंतरुतावकाशदानाद्विकस्वरमिहेश्वर विश्वमेतत् । त्वत्तस्सदा सदय संश्वसिति स्वभावात्संकोचमेति भक्तोऽस्मि नतस्ततस्त्वाम्
হে ঈশ্বৰ! তুমি আকাশস্বরূপ—বাহিৰেও, ভিতৰেও; সকলোকে অৱকাশ দান কৰাত এই বিশ্ব বিকশিত হৈ দীপ্ত হয়। হে সদয়! তোমাৰ পৰাই ই স্বভাবতঃ নিৰন্তৰ শ্বাস লয়, আৰু তোমাতেই পুনৰ সংকোচিত হয়। সেয়ে মই তোমাৰ ভক্ত; পুনঃ পুনঃ তোমাক প্ৰণাম কৰোঁ।
Verse 30
विश्वंभरात्मक बिभर्षि विभोत्र विश्वं को विश्वनाथ भवतोऽन्यतमस्तमोरिः । स त्वं विनाशय तमो तम चाहिभूषस्तव्यात्परः परपरं प्रणतस्ततस्त्वाम्
হে বিভু, বিশ্বধাৰক-স্বরূপ! তুমিয়েই ইয়াত সমগ্ৰ বিশ্ব ধাৰণ কৰিছা। হে বিশ্বনাথ! তোমাৰ বাহিৰে ঘোৰতম অন্ধকাৰৰ বিনাশক আৰু কোন? সেয়ে হে অহিভূষণ! বাহিৰৰ আৰু অন্তৰৰ তমসা নাশ কৰা। পৰাত্পৰ, পৰপৰ, স্তুতিতো অতীত—মই তোমাক প্ৰণাম কৰোঁ।
Verse 31
आत्मस्वरूप तव रूपपरंपराभिराभिस्ततं हर चराचररूपमेतत् । सर्वांतरात्मनिलयप्रतिरूपरूप नित्यं नतोऽस्मि परमात्मजनोऽष्टमूर्ते
হে হৰ! তুমি আত্মস্বৰূপ; তোমাৰ ৰূপ-পরম্পৰাৰে এই সমগ্ৰ চৰাচৰ জগত ব্যাপ্ত। হে সৰ্বান্তৰাত্মাৰ নিলয়স্বৰূপ, সকলো ৰূপত প্ৰতিফলিত আদিৰূপ! হে পৰমাত্মজ অষ্টমূৰ্তে, মই তোমাক নিত্য প্ৰণাম কৰোঁ।
Verse 32
इत्यष्टमूर्तिभिरिमाभिरबंधबंधो युक्तौ करोषि खलु विश्वजनीनमूर्त्ते । एतत्ततं सुविततं प्रणतप्रणीत सर्वार्थसार्थपरमार्थ ततो नतोऽस्मि
হে বিশ্বজনীনমূৰ্তে! তুমি নিজে অবন্ধন, তথাপি এই অষ্টমূৰ্তিসকলৰ সৈতে যোগ স্থাপন কৰা। তোমাৰ সত্তা সৰ্বত্র সু-বিস্তৃতভাৱে ব্যাপ্ত; তুমি সকলো লক্ষ্যৰ সাৰ আৰু পৰমাৰ্থ—সেয়ে মই তোমাক প্ৰণাম কৰোঁ।
Verse 33
सनत्कुमार उवाच । अष्टमूर्त्यष्टकेनेत्थं परिष्टुत्येति भार्गवः । भर्गं भूमिमिलन्मौलिः प्रणनाम पुनःपुनः
সনৎকুমাৰ ক’লে—এইদৰে অষ্টমূৰ্তিৰ অষ্টক স্তৱেৰে ভৰ্গ (শিৱ)ক যথাবিধি স্তুতি কৰি, ভাৰ্গৱ ঋষিয়ে মস্তক ভূমিত লগাই পুনঃপুনঃ প্ৰণাম কৰিলে।
Verse 34
इति स्तुतो महादेवो भार्गवेणातितेजसा । उत्थाय भूमेर्बाहुभ्यां धृत्वा तं प्रणतं द्विजम्
অতিতেজস্বী ভাৰ্গৱৰ স্তৱত এইদৰে স্তুত হৈ মহাদেৱ উঠিল আৰু নিজৰ দুটা বাহুৰে ভূমিত প্ৰণত সেই দ্বিজক উঠাই থিয় কৰালে।
Verse 35
उवाच श्लक्ष्णया वाचा मेघनादगभीरया । सुप्रीत्या दशनज्योत्स्ना प्रद्योतितदिंगतरः
তেওঁ মেঘনাদৰ দৰে গম্ভীৰ, মসৃণ-মৃদু বাণীৰে ক’লে; আৰু পৰম প্ৰীতিত তেওঁৰ দাঁতৰ চন্দ্ৰজ্যোৎস্নাই সকলো দিগন্ত আলোকিত কৰিলে।
Verse 36
महादेव उवाच । विप्रवर्य कवे तात मम भक्तोऽसि पावनः । अनेनात्युग्रतपसा स्वजन्याचरितेन च
মহাদেৱ ক’লে— হে শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণ, হে কবি-মুনি, প্ৰিয় বৎস! তুমি মোৰ ভক্ত, পবিত্ৰ আৰু পাৱনকাৰী। এই অতিশয় উগ্ৰ তপস্যা আৰু নিজ বংশোচিত আচৰণে (তুমি মোৰ কৃপা লাভ কৰিছা)।
Verse 37
लिंगस्थापनपुण्येन लिंगस्याराधनेन च । दत्तचित्तोपहारेण शुचिना निश्चलेन च
শিৱলিঙ্গ স্থাপনৰ পুণ্যৰে, লিঙ্গৰ আৰাধনাৰে, আৰু শুচি অচঞ্চল মনৰে—সমৰ্পিত চিত্তে—অৰ্পণ-উপহাৰ দান কৰিলে, তেনে ভক্তিৰ ফল লাভ হয়।
Verse 38
अविमुक्तमहाक्षेत्रपवित्राचरणेन च । त्वां सुताभ्यां प्रपश्यामि तवादेयं न किंचन
অবিমুক্ত মহাক্ষেত্ৰৰ পবিত্ৰতাৰে পবিত্ৰ হোৱা চৰণসহ মই তোমাক তোমাৰ দুজন পুত্ৰৰ সৈতে দেখিছোঁ। তোমাৰ বাবে সঁচাকৈ গ্ৰহণীয় একো নাই।
Verse 39
अनेनैव शरीरेण ममोदरदरीगतः । मद्वरेन्द्रियमार्गेण पुत्रजन्मत्वमेष्यसि
এই দেহেৰে মোৰ গৰ্ভ-গুহাত প্ৰৱেশ কৰি, মোৰ শ্ৰেষ্ঠ জননেন্দ্ৰিয়ৰ পথেদি তুমি পুত্ৰৰূপে জন্ম লাভ কৰিবা।
Verse 40
यच्छाम्यहं वरं तेऽद्य दुष्प्राप्यं पार्षदैरपि । हरेर्हिरण्यगर्भाच्च प्रायशोहं जुगोप यम्
আজি মই তোমাক এটা বৰ দিছোঁ—যি মোৰ পাৰ্ষদসকলৰ বাবেও দুৰ্লভ; হৰি (বিষ্ণু) আৰু হিৰণ্যগৰ্ভ (ব্ৰহ্মা) ৰ পৰাো মই তাক প্ৰায়ে গোপনে ৰাখিছিলোঁ।
Verse 42
त्वां तां तु प्रापयाम्यद्य मंत्ररूपां महाशुचे । योग्यता तेऽस्ति विद्यायास्तस्याश्शुचि तपोनिधे
হে মহাশুচি! আজি মই তোমাক মন্ত্রৰূপা সেই পবিত্ৰ বিদ্যা প্ৰদান কৰিম। হে নিৰ্মল তপোনিধি! সেই বিদ্যা গ্ৰহণৰ বাবে তুমি সম্পূৰ্ণ যোগ্য।
Verse 43
यंयमुद्दिश्य नियतमेतामावर्तयिष्यसि । विद्यां विद्येश्वरश्रेष्ठं सत्यं प्राणि ष्यति धुवम्
যাক যাক উদ্দেশ্য কৰি তুমি নিয়মসহ এই বিদ্যাৰ জপ-আৱৰ্তন কৰিবা, সেই ব্যক্তি বিদ্যেশ্বৰ-শ্ৰেষ্ঠৰ কৃপাৰে নিশ্চয় সত্য জীৱন আৰু মঙ্গল লাভ কৰিব।
Verse 44
अत्यर्कमत्यग्निं च ते तेजो व्योम्नि च तारकम् । देदीप्यमानं भविता ग्रहाणां प्रवरो भव
তোমাৰ তেজ সূৰ্যতকৈও অধিক আৰু উগ্ৰ অগ্নিতকৈও প্ৰবল হওক; আৰু আকাশত তৰাৰ দৰে দীপ্ত হৈ তুমি গ্ৰহসমূহৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ হওক।
Verse 46
तवोदये भविष्यंति विवाहादीनि सुव्रत । सर्वाणि धर्मकार्याणि फलवंति नृणामिह
হে সুৱ্ৰত! তোমাৰ শুভ উদয়ত বিবাহ আদি সকলো ধৰ্মানুষ্ঠান সম্পন্ন হ’ব; আৰু এই লোকত মানুহে কৰা সকলো ধৰ্মকাৰ্য ফলপ্ৰদ হ’ব।
Verse 47
सर्वाश्च तिथयो नन्दास्तव संयोगतश्शुभाः । तव भक्ता भविष्यंति बहुशुक्रा बहु प्रजाः
হে নন্দ (নন্দিন)! তোমাৰ সংযোগত সকলো তিথি শুভ হয়; তোমাৰ ভক্তসকল সমৃদ্ধ হ’ব—বহু তেজস্বী আৰু বহু সন্তানযুক্ত।
Verse 48
त्वयेदं स्थापितं लिंगं शुक्रेशमिति संज्ञितम् । येऽर्चयिष्यंति भनुजास्तेषां सिद्धिर्भविष्यति
এই লিংগটো আপোনাৰ দ্বাৰাই স্থাপিত আৰু ‘শুক্ৰেশ’ নামে খ্যাত। ভানুৰ বংশধৰ যিসকলে ইয়াক অৰ্চনা কৰিব, তেওঁলোকে নিশ্চয় সিদ্ধি লাভ কৰিব।
Verse 49
आवर्षं प्रतिघस्रां ये नक्तव्रतपरायणाः । त्वद्दिने शुक्रकूपे ये कृतसर्वोदकक्रियाः
যিসকলে বৰ্ষাঋতু জুৰি প্ৰতিদিন নক্তব্ৰতত অটল থাকে, আৰু আপোনাৰ পবিত্ৰ দিনত শুক্ৰকূপত সকলো জল-সম্পৰ্কীয় ক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰে—তেনে ভক্তসকলে আপোনাৰ কৃপাৰে উপাসনাৰ ফল লাভ কৰক।
Verse 50
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे मृतसंजीविनीविद्याप्राप्तिवर्णनं नाम पञ्चाशत्तमोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰীশিৱ মহাপুৰাণৰ দ্বিতীয় ৰুদ্ৰসংহিতাৰ পঞ্চম যুদ্ধখণ্ডত ‘মৃতসঞ্জীৱিনী বিদ্যা প্ৰাপ্তিৰ বৰ্ণনা’ নামৰ পঞ্চাশতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Verse 51
पुंस्त्वसौभाग्यसंपन्ना भविष्यंति न संशयः । उपेतविद्यास्ते सर्वे जनास्स्युः सुखभागिनः
কোনো সন্দেহ নাই; তেওঁলোকে পুৰুষত্ব আৰু সৌভাগ্যৰে সম্পন্ন হ’ব। সেই সকলো লোক সম্যক বিদ্যাৰে যুক্ত হৈ সুখৰ ভাগী হ’ব।
Verse 52
इति दत्त्वा वरान्देवस्तत्र लिंगे लयं ययौ । भार्गवोऽपि निजं धाम प्राप संतुष्टमानसः
এইদৰে বৰ দান কৰি দেৱতা সেই লিঙ্গতেই লয় হ’ল। আৰু ভাৰ্গৱো সন্তুষ্ট মনে নিজৰ ধামলৈ প্ৰাপ্ত হ’ল।
Verse 53
इति ते कथितं व्यास यथा प्राप्ता तपोबलात् । मृत्युंजयाभिधा विद्या किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि
হে ব্যাস, তপোবলৰ দ্বাৰা ‘মৃত্যুঞ্জয়া’ নামৰ পবিত্ৰ বিদ্যা কেনেকৈ লাভ হৈছিল, মই তোমাক ক’লোঁ। এতিয়া আৰু কি শুনিবলৈ ইচ্ছা কৰিছা?
Sanatkumāra narrates how the death-subduing Mṛtyuñjaya-related vidyā became available through the tapas of the sage Kāvya in Vārāṇasī, alongside the establishment of a Śiva-liṅga and intensive abhiṣeka-based worship.
They operate as a ritual index: abundance, fragrance, and purity are treated as effective categories that ‘configure’ devotion into a stable upāsanā, making the vidyā’s protective promise (mṛtyupraśamana) ritually actionable.
Śiva as Viśveśvara/Mṛtyuñjaya is foregrounded to frame Śiva not only as cosmic sovereign but as the accessible protector who neutralizes death through mantra-knowledge anchored in liṅga worship and tapas-derived potency.