शुक्रस्य जठरस्थत्वं तथा मृत्युशमनी-विद्या (Śukra in Śiva’s belly and the death-subduing vidyā)

Verse 1

व्यास उवाच । तस्मिन्महति संग्रामे दारुणे लोमहर्षणे । शुक्रो दैत्यपतिर्विद्वान्भक्षितस्त्रिपुरारिणा

ব্যাসে ক’লে—সেই মহা, ভয়ংকৰ আৰু ৰোমহৰ্ষক যুদ্ধত দানৱসকলৰ বিদ্বান অধিপতি শুক্ৰক ত্ৰিপুৰাৰী ভগৱান শিৱে গ্ৰাস কৰিলে।

Verse 2

इति श्रुतं समासान्मे तत्पुनर्ब्रूहि विस्तरात । किं चकार महायोगी जठरस्थः पिनाकिनः

এই কথা মই সংক্ষেপে শুনিছোঁ; এতিয়া বিস্তাৰে পুনৰ কওক। পিনাকধাৰী মহাযোগী ভগৱান শিৱ জঠৰৰ ভিতৰত থাকি কি কৰিলে?

Verse 3

न ददाह कथं शभोश्शुक्रं तं जठरानलः । कल्पान्तदहनः कालो दीप्ततेजाश्च भार्गवः

শম্ভুৰ সেই বীজক জঠৰাগ্নিয়ে কেনেকৈ দহন কৰিব নোৱাৰিলে? কল্পান্তত জগত দহন কৰা কাল আৰু দীপ্ত তেজস্বী ভাৰ্গৱেও তাক দহন কৰিব নোৱাৰিলে।

Verse 4

विनिष्क्रांतः कथं धीमाच्छंभोर्जठरपंजरात् । कथमाराधयामास कियत्कालं स भार्गवः

সেই ধীমান ভাৰ্গৱ শম্ভুৰ পিঞ্জৰা-সদৃশ জঠৰৰ পৰা কেনেকৈ ওলাই আহিল? আৰু কেনেদৰে তেওঁক আৰাধনা কৰিলে, কিমান কাললৈ?

Verse 5

अथ च लब्धवान्विद्यां तां मृत्युशमनीं पराम् । का सा विद्या परा तात यथा मृत्युर्हि वार्यते

তাৰ পিছত সি সেই পৰম বিদ্যা লাভ কৰিলে যি মৃত্যুক শমায়। হে তাত! সেই পৰাবিদ্যা কোনটো, যাৰ দ্বাৰা মৃত্যু সঁচাকৈ নিবাৰিত হয়?

Verse 6

लेभेन्धको गाणपत्यं कथं शूला द्विनिर्गतः । देवदेवस्य वै शंभोर्मुनेर्लीलाविहारिणः

অন্ধকে গাণপত্য—গণসকলৰ অধিপতি পদ আৰু শক্তি—কেনেকৈ লাভ কৰিলে? আৰু দেৱদেৱ শম্ভু, মুনিৰ দৰে লীলাবিহাৰী শিৱৰ শূলৰ পৰা দ্বিৰূপ শূল কেনেকৈ প্ৰকাশ পালে?

Verse 7

एतत्सर्वमशेषेण महाधीमन् कृपां कुरु । शिवलीलामृतं तात शृण्वत कथयस्व मे

হে মহাধীমান মুনিশ্ৰেষ্ঠ, কৃপা কৰি এই সকলো নিঃশেষে সম্পূৰ্ণকৈ কওক। হে তাত, মই ভক্তিভাৱে শুনিছোঁ—শিৱলীলাৰ অমৃত মোক বৰ্ণনা কৰক।

Verse 8

ब्रह्मोवाच । इति तस्य वचः श्रुत्वा व्यासस्यामिततेजसः । सनत्कुमारः प्रोवाच स्मृत्वा शिवपदांबुजम्

ব্ৰহ্মাই ক’লে—অমিত তেজস্বী ব্যাসৰ এই বাক্য শুনি, সনৎকুমাৰে প্ৰথমে ভগৱান শিৱৰ পদপদ্ম স্মৰণ কৰি তাৰ পিছত ক’বলৈ আৰম্ভ কৰিলে।

Verse 9

सनत्कुमार उवाच । शृणु व्यास महाबुद्धे शिवलीलामृतं परम् । धन्यस्त्वं शैवमुख्योसि ममानन्दकरः स्वतः

সনৎকুমাৰে ক’লে—হে মহাবুদ্ধিমান ব্যাস, শিৱলীলা-অমৃতৰ পৰম ৰস শুনা। তুমি ধন্য, শৈৱভক্তসকলৰ মাজত অগ্ৰগণ্য; স্বভাৱতেই তুমি মোক আনন্দ দিয়া।

Verse 10

प्रवर्तमाने समरे शंकरांधकयोस्तयोः । अनिर्भेद्यपविव्यूहगिरिव्यूहाधिनाथयोः

শংকৰ আৰু অন্ধকৰ মাজত যেতিয়া সমৰ প্ৰচণ্ডভাৱে চলিছিল—দুয়ো যুদ্ধ-ব্যূহৰ অধিনায়ক; তেওঁলোকৰ ব্যূহ অপ্রভেদ্য দুৰ্গ আৰু পৰ্বতসদৃশ শাৰীসমূহৰ দৰে দৃঢ় আছিল—সমৰ অবিৰত তীব্ৰ হৈ থাকিল।

Verse 11

पुरा जयो बभूवापि दैत्यानां बलशालिनाम् । शिवप्रभा वादभवत्प्रमथानां मुने जयः

আগতে বলশালী দৈত্যসকলৰেই জয় হৈছিল। কিন্তু শিৱপ্ৰভাৰ মহিমাৰে, হে মুনি, প্ৰমথগণৰ জয় ঘটিল।

Verse 12

तच्छुत्वासीद्विषण्णो हि महादैत्योंधकासुरः । कथं स्यान्मे जय इति विचारणपरोऽभवत्

এই কথা শুনি মহাদৈত্য অন্ধকাসুৰ গভীৰভাৱে বিষণ্ণ হ’ল। তাৰপিছত “মোৰ জয় কেনেকৈ হ’ব?” বুলি চিন্তাত সম্পূৰ্ণ নিমগ্ন হ’ল।

Verse 13

अपसृत्य ततो युद्धादंधकः परबुद्धिमान् । द्रुतमभ्यगमद्वीर एकलश्शुक्रसन्निधिम्

তাৰ পিছত যুদ্ধৰ পৰা আঁতৰি, পৰম বুদ্ধিমান অন্ধক, হে বীৰ, দ্ৰুতগতিতে একাই শুক্ৰৰ সান্নিধ্যলৈ গ’ল।

Verse 14

प्रणम्य स्वगुरुं काव्यमवरुह्य रथाच्च सः । बभाषेदं विचार्याथ सांजलिर्नीतिवित्तमः

নিজ গুৰুকাব্য (শুক্ৰাচাৰ্য)ক প্ৰণাম কৰি আৰু ৰথৰ পৰা নামি, নীতি-ধৰ্মত অতি বিবেকী সি হাত জোৰ কৰি, ভাৱি-চিন্তি এইদৰে ক’লে।

Verse 15

अंधक उवाच । भगवंस्त्वामुपाश्रित्य गुरोर्भावं वहामहे । पराजिता भवामो नो सर्वदा जयशालिनः

অন্ধকে ক’লে: হে ভগৱন! আপোনাৰ আশ্ৰয় লৈ আমি গুৰুভাৱ ধাৰণ কৰোঁ। আমি যেন কেতিয়াও পৰাজিত নহওঁ; আমি যেন সদায় বিজয়শালী হওঁ।

Verse 16

त्वत्प्रभावात्सदा देवान्समस्तान्सानुगान्वयम् । मन्यामहे हरोषेन्द्रमुखानपि हि कत्तृणान्

আপোনাৰ প্ৰভাৱত আমি সদায় সকলো দেৱতাক তেওঁলোকৰ অনুচৰসহ তৃণসম জ্ঞান কৰোঁ—হৰি, ইন্দ্ৰ আদি সকলোকো।

Verse 17

अस्मत्तो बिभ्यति सुरास्तदा भवदनुग्रहात् । गजा इव हरिभ्यश्च तार्क्ष्येभ्य इव पन्नगाः

আপোনাৰ অনুগ্ৰহত তেতিয়া দেৱতাসকলে আমাক ভয় কৰে—যেনে হাতীয়ে সিংহক ভয় কৰে, আৰু সাপে গৰুড়ক ভয় কৰে।

Verse 18

अनिर्भेद्यं पविव्यूहं विविशुर्दैत्य दानवाः । प्रमथानीकमखिलं विधूय त्वदनुग्रहात्

আপোনাৰ অনুগ্ৰহে দৈত্য আৰু দানৱসকলে অনভেদ্য পৱি-ব্যূহত প্ৰৱেশ কৰিলে আৰু সমগ্ৰ প্ৰমথ-সেনাক কঁপাই ছত্ৰভংগ কৰি পেলালে।

Verse 19

वयं त्वच्छरणा भूत्वा सदा गा इव निश्चलाः । स्थित्वा चरामो निश्शंकमाजावपि हि भार्गव

আমি তোমাৰ শৰণ লৈ সদায় গাইৰ দৰে অচল হৈ থাকোঁ। হে ভার্গৱ, যুদ্ধৰ মাজতো দৃঢ় হৈ থিয় দি নিৰ্ভয়ে নিঃশংকভাৱে চলাফেরা কৰোঁ।

Verse 20

रक्षरक्षाभितो विप्र प्रव्रज्य शरणागतान् । असुराञ्छत्रुभिर्वीरैरर्दितांश्च मृतानपि

হে বিপ্ৰ, ‘ৰক্ষা কৰা, ৰক্ষা কৰা’ বুলি পুনঃপুনঃ কাতৰ আহ্বান কৰি শৰণাগতসকলে আশ্ৰয় বিচাৰি ওলাই গ’ল—বীৰ শত্রুৰে পীড়িত, আৰু অসুৰে নিহতসকলো।

Verse 21

प्रथमैर्भीमविक्रांतैः क्रांतान्मृत्युप्रमाथिभिः । सूदितान्पतितान्पश्य हुंडादीन्मद्गणान्वरान्

চোৱা—ভয়ংকৰ পৰাক্ৰমী অগ্ৰণী যোদ্ধা, মৃত্যুদায়ী আক্রমণকাৰীয়ে হুণ্ড আদি মোৰ শ্ৰেষ্ঠ গণসকলক আঘাত কৰি হতা কৰি পেলাইছে; সিহঁত পতিত হৈছে।

Verse 22

यः पीत्वा कणधूमं वै सहस्रं शरदां पुरा । त्वया प्राप्ता वरा विद्या तस्याः कालोयमागतः

যিয়ে পূৰ্বে সহস্ৰ শৰতকাল ধৰি কণৰ ধোঁৱা পান কৰিছিল—তোমাৰ বৰলব্ধ সেই উত্তম বিদ্যাৰ ফল ধৰা সময় এতিয়া আহি পৰিছে।

Verse 23

अद्य विद्याफलं तत्ते सर्वे पश्यंतु भार्गव । प्रमथा असुरान्सर्वान् कृपया जीवयिष्यतः

আজি, হে ভাৰ্গৱ, তোমাৰ বিদ্যাৰ ফল সকলোৱে চাওক। কৃপাৰ বশত প্ৰমথসকলে সকলো অসুৰৰ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিব।

Verse 24

सनत्कुमार उवाच । इत्थमन्धकवाक्यं स श्रुत्वा धीरो हि भार्गवः । तदा विचारयामास दूयमानेन चेतसा

সনৎকুমাৰে ক’লে—অন্ধকৰ এনেকুৱা বাক্য শুনিও ধীৰ ভাৰ্গৱ স্থিৰে থাকিল; কিন্তু অন্তৰে দহি থকা চিত্তে তেওঁ তেতিয়া গভীৰ চিন্তা কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 25

किं कर्तव्यं मयाद्यापि क्षेमं मे स्यात्कथं त्विति । सन्निपातविधिर्जीवः सर्वथानुचितो मम

“এতিয়াও মই কি কৰোঁ? মোৰ ক্ষেম কেনেকৈ হ’ব?”—এদৰে ভাবি মই বুজিলোঁ যে এই সংকটত জীৱিত থাকিবলৈ নিৰ্ধাৰিত বিধি মোৰ বাবে সৰ্বথা অনুচিত।

Verse 26

विधेयं शंकरात्प्राप्ता तद्गुणान् प्रति योजये । तद्रणे मर्दितान्वीरः प्रमथैश्शंकरानुगैः

শংকৰৰ পৰা পোৱা আদেশক তেওঁৰ গুণ-ইচ্ছা অনুসাৰে মই পালন কৰিম। সেই ৰণত শংকৰৰ অনুগামী প্ৰমথসকলে সেই বীৰক চূর্ণ কৰিলে।

Verse 27

शरणागतधर्मोथ प्रवरस्सर्वतो हृदा । विचार्य शुक्रेण धिया तद्वाणी स्वीकृता तदा

শৰণাগতসকলক ৰক্ষা কৰাৰ ধৰ্মত তেওঁ অগ্ৰগণ্য আছিল। সমগ্ৰ হৃদয়ে, শুদ্ধ আৰু বিবেকী বুদ্ধিৰে যথাযথ বিচাৰ কৰি তেওঁ তেতিয়া সেই বাক্য গ্ৰহণ কৰিলে।

Verse 28

किंचित्स्मितं तदा कृत्वा सोऽब्रवीद्दानवाधिपम् । भार्गवश्शिवपादाब्जं सप्पा स्वस्थेन चेतसा

তেতিয়া অলপ হাঁহি কৰি ভাৰ্গৱে দানৱাধিপতিক ক’লে। শিৱৰ পদপদ্ম ভক্তিভাৱে পূজা কৰি, স্থিৰ আৰু সংযত চিত্তে তেওঁ কথা ক’লে।

Verse 29

शुक्र उवाच । यत्त्वया भाषितं तात तत्सर्वं तथ्यमेव हि । एतद्विद्योपार्जनं हि दानवार्थं कृतं मया

শুক্ৰ ক’লে—হে তাত, তুমি যি কৈছা সেয়া সকলো নিঃসন্দেহে সত্য। দানৱসকলৰ হিতাৰ্থেই মই এই বিদ্যা উপাৰ্জন কৰিছোঁ।

Verse 30

दुस्सहं कणधूमं वै पीत्वा वर्षसहस्रकम् । विद्येयमीश्वरात्प्राप्ता बंधूनां सुखदा सदा

হাজাৰ বছৰ ধৰি অসহ্য তুঁহৰ ধোঁৱা সহি শ্বাসে গ্ৰহণ কৰি, এই বিদ্যা মই ঈশ্বৰৰ পৰা লাভ কৰিছোঁ; ই সদায় বংশ-বন্ধুসকলক সুখ দান কৰে।

Verse 31

प्रमथैर्मथितान्दैत्यान्रणेहं विद्ययानया । उत्थापयिष्ये म्लानानि शस्यानि जलभुग्यथा

ৰণত প্ৰমথসকলে চেপি ধৰা সেই দৈত্যসকলক মই এই বিদ্যাৰ বলৰে পুনৰ উঠাম; যেনেকৈ জল ম্লান শস্যক পুনৰ উজীৱিত কৰে।

Verse 32

निर्व्रणान्नीरुजः स्वस्थान्सुप्त्वेव पुन रुत्थितान् । मुहूर्तेस्मिंश्च द्रष्टासि दैत्यांस्तानुत्थितान्निजान्

সিহঁত ক্ষতবিহীন, বেদনাবিহীন, পূৰ্বাৱস্থাত—যেন নিদ্ৰাৰ পৰা জাগি উঠা—পুনৰ উঠিব; এই মুহূৰ্ততে তই নিজৰ সেই দানৱসকলক উঠা দেখা পাবি।

Verse 33

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा सोधकं शुक्रो विद्यामावर्तयत्क विः । एकैकं दैत्यमुद्दिश्य स्मृत्वा विद्येशमादरात्

সনৎকুমাৰে ক’লে—এনেদৰে কৈ কৱি শুক্ৰই শোধন-ক্ৰিয়াৰ বাবে নিজৰ বিদ্যাৰ আবর্তন আৰম্ভ কৰিলে। আদৰে বিদ্যেশক স্মৰণ কৰি, একে একে প্ৰতিটো দৈত্যক লক্ষ্য কৰি সেই শক্তি প্ৰয়োগ কৰিলে।

Verse 34

विद्यावर्तनमात्रेण ते सर्वे दैत्यदानवाः । उत्तस्थुर्युगपद्वीरास्सुप्ता इव धृतायुधाः

সেই বিদ্যাৰ আবর্তনমাত্ৰতেই সকলো দৈত্য-দানৱ বীৰ একেলগে উঠি দাঁড়াল—যেন নিদ্ৰাৰ পৰা জাগি উঠা যোদ্ধা, হাতে অস্ত্ৰ ধৰি।

Verse 35

सदाभ्यस्ता यथा वेदास्समरे वा यथाम्बुदा । श्रदयार्थास्तथा दत्ता ब्राह्मणेभ्यो यथापदि

যেনেকৈ বেদ সদায় অভ্যাস কৰা হয় আৰু যেনেকৈ সমৰৰ সময়ত মেঘ ঘনীভূত হয়, তেনেকৈ বিধি অনুসাৰে যথোচিত সময়ত শ্ৰদ্ধাৰে ব্রাহ্মণসকলক দান দিয়া হৈছিল।

Verse 36

उज्जीवितांस्तु तान्दृष्ट्वा हुंडादींश्च महासुरान् । विनेदुरसुराः सर्वे जलपूर्णा इवांबुदाः

তেওঁলোক পুনৰ্জীৱিত হোৱা দেখি আৰু হুṃḍ আদি মহাশক্তিধৰ অসুৰসকলকো দেখি, সকলো অসুৰ জলভৰা মেঘৰ দৰে গর্জন কৰি উঠিল।

Verse 37

रणोद्यताः पुनश्चासन्गर्जंतो विकटान्रवान् । प्रमथैस्सह निर्भीता महाबलपराक्रमाः

তেওঁলোক পুনৰ যুদ্ধলৈ উদ্যত হৈ ভয়ংকৰ নাদে গর্জন কৰিবলৈ ধৰিলে। নিৰ্ভয়ে প্ৰমথসকলৰ সৈতে আগবাঢ়িল—মহাবল আৰু মহাপৰাক্ৰমশালী।

Verse 38

शुक्रेणोज्जीवितान्दृष्ट्वा प्रमथा दैत्यदानवान् । विसिष्मिरे ततस्सर्वे नंद्याद्या युद्धदुर्मदाः

শুক্ৰাচাৰ্যই দৈত্য-দানৱসকলক পুনৰ্জীৱিত কৰা দেখি, যুদ্ধমদে উন্মত্ত নন্দী আদি সকলো প্ৰমথ বিস্মিত হৈ পৰিল।

Verse 39

विज्ञाप्यमेवं कर्मैतद्देवेशे शंकरेऽखिलम् । विचार्य बुद्धिमंतश्च ह्येवं तेऽन्योन्यमब्रुवन्

এইদৰে এই সমগ্ৰ কাৰ্যবৃত্তান্ত দেৱেশ শংকৰক নিবেদন কৰা হ’ল। তাৰপিছত সেই বুদ্ধিমানসকলে চিন্তা কৰি পৰস্পৰে এইদৰে ক’লে।

Verse 40

आश्चर्यरूपे प्रमथेश्वराणां तस्मिंस्तथा वर्तति युद्धयज्ञे । अमर्षितो भार्गवकर्म दृष्ट्वा शिलादपुत्रोऽभ्यगमन्महेशम्

প্ৰমথেশ্বৰসকলৰ অধীনত সেই যুদ্ধ-যজ্ঞ আশ্চৰ্যৰূপে চলি আছিল। ভাৰ্গৱ (পৰশুৰাম)ৰ কৰ্ম দেখি শিলাদপুত্ৰ নন্দী ক্ৰোধে দগ্ধ হৈ সোজা মহেশ্বৰলৈ গ’ল।

Verse 41

जयेति चोक्त्वा जययोनिमुग्रमुवाच नंदी कनकावदातम् । गणेश्वराणां रणकर्म देव देवैश्च सेन्द्रैरपि दुष्करं सत्

“জয়!” বুলি কৈ নন্দীয়ে সেই উগ্ৰ, সোণসদৃশ উজ্জ্বল আৰু নিৰ্মল তেজস্বীক ক’লে—“হে দেৱ! গণেশ্বৰসকলৰ এই ৰণকৰ্ম সঁচাকৈ দুষ্কৰ; ইন্দ্ৰসহ দেৱতাসকলৰ বাবেও।”

Verse 42

तद्भार्गवेणाद्य कृतं वृथा नस्संजीवतांस्तान्हि मृतान्विपक्षान् । आवर्त्य विद्यां मृतजीवदात्रीमेकेकमुद्दिश्य सहेलमीश

হে ঈশ! আজি ভাৰ্গৱে যি কৰিলে সেয়া আমাৰ বাবে বৃথা হ’ল; কিয়নো সি মৃত হোৱা বিপক্ষ যোদ্ধাসকলকো পুনৰ জীৱিত কৰি তুলিছে। মৃতক জীৱন দিয়া বিদ্যা পুনৰ আহ্বান কৰি সি একে একে অনায়াসে তেওঁলোকক উঠাইছে।

Verse 43

तुहुंडहुंडादिककुंभजंभविपा कपाकादिमहासुरेन्द्राः । यमालयादद्य पुनर्निवृत्ता विद्रावयंतः प्रमथांश्चरंति

তুহুণ্ড, হুণ্ড, কুম্ভ, জম্ভ, বিপাক, কপাক আদি মহাবলী অসুৰেন্দ্ৰসকল আজি যমালয়ৰ পৰা পুনৰ ঘূৰি আহি প্ৰমথসকলক খেদাই ফুৰিছে।

Verse 44

यदि ह्यसौ दैत्यवरान्निरस्तान्संजीवयेदत्र पुनः पुनस्तान् । जयः कुतो नो भविता महेश गणेश्वराणां कुत एव शांतिः

যদি সি ইয়াত নিক্ষিপ্ত সেই শ্ৰেষ্ঠ দৈত্যসকলক পুনৰ পুনৰ জীৱিত কৰে, তেন্তে হে মহেশ! আমাৰ জয় কেনেকৈ হ’ব? গণেশ্বৰসকলৰ শান্তি ক’ত?

Verse 45

सनत्कुमार उवाच । इत्येवमुक्तः प्रमथेश्वरेण स नंदिना वै प्रमथेश्वरेशः । उवाच देवः प्रहसंस्तदानीं तं नंदिनं सर्वगणेशराजम्

সনৎকুমাৰে ক’লে—প্ৰমথাধিপতি নন্দীয়ে এনেদৰে কোৱাত, সেই মুহূৰ্তত দেৱ (শিৱ) হাঁহি মুখে সৰ্বগণৰাজ নন্দীক ক’লে।

Verse 46

शिव उवाच । नन्दिन्प्रयाहि त्वरितोऽति मात्रं द्विजेन्द्रवर्यं दितिनन्दनानाम् । मध्यात्समुद्धृत्य तथा नयाशु श्येनो यथा लावकमंडजातम्

শিৱে ক’লে—হে নন্দী! অতি ত্বৰিত গতিৰে যা। দিতিৰ পুত্ৰসকলৰ মাজৰ পৰা সেই শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজেন্দ্ৰক উঠাই তৎক্ষণাৎ মোৰ ওচৰলৈ আন, যেন শ্যেন পাখিয়ে জাকৰ মাজৰ পৰা ছানাক ছিনাই আনে।

Verse 47

इति श्रीशिव महापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे अंधकयुद्धे शुक्रनिगीर्णनवर्णनं नाम सप्तचत्वारिंशोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰীশিৱ মহাপুৰাণৰ দ্বিতীয় ভাগ ৰুদ্ৰসংহিতাৰ পঞ্চম যুদ্ধখণ্ডত অন্ধকযুদ্ধ প্ৰসঙ্গত ‘শুক্ৰ নিগীৰ্ণনৰ বৰ্ণনা’ নামৰ সাতচল্লিশতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।

Verse 48

तं रक्ष्यमाणं दितिजैस्समस्तैः पाशासिवृक्षोपलशैलहस्तैः । विक्षोभ्य दैत्यान्बलवाञ्जहार काव्यं स नन्दी शरभो यथेभम्

পাশ, তৰোৱাল, গছ, শিল আৰু পৰ্বতখণ্ড হাতত লৈ সকলো দিতিজ দানৱে তাক চাৰিওফালে ৰক্ষা কৰি আছিল; তথাপি বলৱান নন্দীয়ে যুঁজত দৈত্যসকলক কঁপাই, যেন ভয়ংকৰ শৰভে হাতীক দমন কৰে, তেনেদৰে কাব্য (শুক্ৰাচাৰ্য)ক বলপূৰ্বক হৰণ কৰিলে।

Verse 49

स्रस्तांबरं विच्युतभूषणं च विमुक्तकेशं बलिना गृहीतम् । विमोचयिष्यंत इवानुजग्मुः सुरारयस्सिंहरवांस्त्यजंतः

তাৰ বস্ত্ৰ সৰি গৈছিল, অলংকাৰ খসি পৰিছিল আৰু চুলি মুকলি হৈছিল—এনে অৱস্থাত বলৱানে তাক ধৰি ল’লে। দেৱশত্ৰুসকলে যেন তাক মুক্ত কৰিব, তেনেদৰে সিংহনাদ কৰি কৰি তাৰ পিছে পিছে গ’ল।

Verse 50

दंभोलि शूलासिपरश्वधानामुद्दंडचक्रोपलकंपनानाम् । नंदीश्वरस्योपरि दानवेन्द्रा वर्षं ववर्षुर्जलदा इवोग्रम्

বজ্ৰ, ত্ৰিশূল, খড়্গ, পৰশু, ভাৰী গদা, চক্ৰ আৰু শিলাখণ্ডেৰে ৰণভূমি কঁপাই দানৱেন্দ্ৰসকলে নন্দীশ্বৰলৈ ভয়ংকৰ অস্ত্ৰবৃষ্টি বৰ্ষণ কৰিলে—যেন উগ্ৰ মেঘে প্ৰচণ্ড বৰষুণ ঢালে।

Verse 51

तं भार्गवं प्राप्य गणाधिराजो मुखाग्निना शस्त्रशतानि दग्ध्वा । आयात्प्रवृद्धेऽसुरदेवयुद्धे भवस्य पार्श्वे व्यथितारिपक्षः

সেই ভাৰ্গৱ (শুক্ৰ)ৰ ওচৰলৈ গৈ গণাধিৰাজে মুখৰ পৰা ওলোৱা অগ্নিৰে শত শত অস্ত্ৰ দগ্ধ কৰিলে। তাৰ পিছত অসুৰ-দেৱ যুদ্ধ অধিক উগ্ৰ হ’লে, শত্রুপক্ষক ব্যথিত কৰি সি ভবা (শিৱ)ৰ পাৰ্শ্বলৈ আহি থিয় হ’ল।

Verse 52

अयं स शुक्रो भगवन्नितीदं निवेदयामास भवाय शीघ्रम् । जग्राह शुक्रं स च देवदेवो यथोपहारं शुचिना प्रदत्तम्

তেতিয়া শুক্ৰাচাৰ্যই এই বিষয়টো শীঘ্ৰে ভগৱান ভব (শিৱ)ক নিবেদন কৰিলে। আৰু দেৱদেৱে শুক্ৰক তেনেদৰে গ্ৰহণ কৰিলে, যেন শুচি ভাৱৰে অৰ্পিত উপহাৰ গ্ৰহণ কৰা হয়।

Verse 53

न किंचिदुक्त्वा स हि भूतगोप्ता चिक्षेप वक्त्रे फलवत्कवीन्द्रम् । हाहारवस्तैरसुरैस्समस्तैरुच्चैर्विमुक्तो हहहेति भूरि

এটা কথাও নক’লে, ভূতগণৰ ৰক্ষকে কবিশ্ৰেষ্ঠক পকা ফলৰ দৰে নিজৰ মুখত নিক্ষেপ কৰিলে। তেতিয়া সকলো অসুৰ ‘হা! হা!’ বুলি চিঞৰি উঠিল; আৰু ‘হ হ হে’—এনে প্ৰচণ্ড উচ্চ অট্টহাস বহুলভাৱে ফুটি উঠিল।