हिरण्यनेत्रस्य तपः — Hiraṇyanetra’s Austerity and the Boon

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । ततो हिरण्याक्षसुतः कदाचित्संश्रावितो नर्मयुतैर्मदांधैः । तैर्भ्रातृभिस्संप्रयुतो विहारे किमंध राज्येन तवाद्य कार्यम्

সনৎকুমাৰ ক’লে—তাৰ পাছত এবাৰ হিৰণ্যাক্ষৰ পুত্ৰ, মদে অন্ধ আৰু পৰিহাসপ্ৰিয় ভাতৃসকলৰ সৈতে ক্ৰীড়া কৰি থাকোঁতে, তেওঁলোকৰ কথা শুনিলে—“হে অন্ধ! আজি তোৰ ৰাজ্যৰ কি প্ৰয়োজন?”

Verse 2

हिरण्यनेत्रस्तु बभूव मूढः कलिप्रियं नेत्रविहीनमेव । यो लब्धवांस्त्वां विकृतं विरूपं घोरैस्तपोभिर्गिरिशं प्रसाद्य

হিৰণ্যনেত্ৰ মোহগ্ৰস্ত হৈ, কলহপ্ৰিয় এক নেত্ৰহীন সত্তাকেই মাত্ৰ লাভ কৰিলে। ভয়ংকৰ তপস্যাৰে গিৰীশ (শিৱ)ক প্ৰসন্ন কৰি, সি তোমাক বিকৃত আৰু বিরূপ ৰূপত প্ৰাপ্ত হ’ল।

Verse 3

स त्वं न भागी खलु राज्यकस्य किमन्यजातोऽपि लभेत राज्यम् । विचार्यतां तद्भवतैव नूनं वयं तु तद्भागिन एव सत्यम्

নিশ্চয় এই ৰাজ্যত তোমাৰ কোনো ন্যায্য অংশ নাই; অন্য বংশত জন্ম লোৱা কোনোবাই কেনেকৈ ৰাজত্ব লাভ কৰিব? এই কথা তুমি নিজেই বিবেচনা কৰা। আমি সঁচাকৈ সেই অংশৰ যথাৰ্থ অধিকাৰী।

Verse 4

सनत्कुमार उवाच । तेषां तु वाक्यानि निशम्य तानि विचार्य बुद्ध्या स्वयमेव दीनः । ताञ्छांतयित्वा विविधैर्वचोभिर्गतस्त्वरण्यं निशि निर्जनं तु

সনৎকুমাৰ ক’লে—তেওঁলোকৰ কথা শুনি আৰু নিজৰ বুদ্ধিৰে বিচাৰ কৰি সি অন্তৰত বিষণ্ণ হ’ল। নানা সান্ত্বনাবচনে তেওঁলোকক শান্ত কৰি, সি ৰাতিতে নিৰ্জন অৰণ্যলৈ গ’ল।

Verse 5

वर्षायुतं तत्र तपश्चचार जजाप जाप्यं विधृतैकपादः । आहारहीनो नियमोर्द्ध्वबाहुः कर्त्तुं न शक्यं हि सुरा सुरैर्यत्

তাত সি দহ হাজাৰ বছৰ তপস্যা কৰিলে আৰু জপযোগ্য মন্ত্ৰ জপ কৰিলে। এক ভৰিত স্থিৰ, আহাৰহীন, কঠোৰ নিয়মে ঊৰ্ধ্ববাহু—দেৱ-অসুৰৰ পক্ষেও অসম্ভৱ এনে সাধনা সি কৰিলে।

Verse 6

प्रजाल्य वह्निं स्म जुहोति गात्रमांसं सरक्तं खलु वर्षमात्रम् । तीक्ष्णेन शस्त्रेण निकृत्य देहात्समंत्रकं प्रत्यहमेव हुत्वा

অগ্নি প্ৰজ্বলিত কৰি, তেওঁ এবছৰ ধৰি তেজৰ সৈতে নিজৰ দেহৰ মাংস আহুতি দিলে। তীক্ষ্ণ অস্ত্ৰৰে দেহৰ পৰা কাটি মন্ত্ৰৰ সৈতে প্ৰতিদিনে হোম কৰিলে।

Verse 7

स्नाय्वस्थिशेषं कुणपं तदासौ क्षयं गतं शोणितमेव सर्वम् । यदास्य मांसानि न संति देहं प्रक्षेप्तुकामस्तु हुताशनाय

তেতিয়া সেই দেহটো কেৱল সিৰা আৰু হাড়ৰ জঁকা হৈ পৰিল; সকলো তেজ শেষ হৈ গৈছিল। যেতিয়া দেহত মাংস নাথাকিল, তেতিয়া তেওঁ দেহটোকে অগ্নিত নিক্ষেপ কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰিলে।

Verse 8

ततः स दृष्टस्त्रिदशालयैर्जनैः सुविस्मितैर्भीतियुतैस्समस्तैः । अथामरैश्शीघ्रतरं प्रसादितो बभूव धाता नुतिभिर्नुतो हि

তাৰ পিছত, যেতিয়া স্বৰ্গবাসী দেৱতাসকলে তেওঁক দেখিলে, তেওঁলোক সকলো আচৰিত আৰু ভীত হ’ল। তেতিয়া দেৱতাসকলে অতি সোনকালে ব্ৰহ্মাক (ধাতা) প্ৰসন্ন কৰিলে; আৰু স্তুতিৰে পূজিত হৈ ব্ৰহ্মা প্ৰসন্ন হ’ল।

Verse 9

निवारयित्वाथ पितामहस्तं ह्युवाच तं चाद्यवरं वृणीष्व । यस्याप्तिकामस्तव सर्वलोके सुदुर्लभं दानव तं गृहाण

পিতামহ (ব্ৰহ্মা)ই তেওঁক বাধা দি ক’লে: "এতিয়া এটা শ্ৰেষ্ঠ বৰ প্ৰাৰ্থনা কৰা—যি তুমি সকলো লোকতে লাভ কৰিব বিচাৰা, হে দানৱ, তাক গ্ৰহণ কৰা, যদিও সেয়া অত্যন্ত দুৰ্লভ হয়।"

Verse 10

स पद्मयोनेस्तु वचो निशम्य प्रोवाच दीनः प्रणतस्तु दैत्यः । यैर्निष्ठुरैर्मे प्रहृतं तु राज्यं प्रह्रादमुख्या मम संतु भृत्याः

পদ্মযোনি (ব্ৰহ্মা)ৰ বাক্য শুনি, সেই দীন আৰু বিনীত দৈত্যই ক’লে: "যি কঠোৰ ব্যক্তিসকলে মোৰ ৰাজ্য কাঢ়ি লৈছে—প্ৰহ্লাদ আৰু অন্যান্য প্ৰধানসকল—তেওঁলোক মোৰ ভৃত্য হওক।"

Verse 11

अंधस्य दिव्यं हि तथास्तु चक्षुरिन्द्रादयो मे करदा भवंतु । मृत्युस्तु माभून्मम देवदैत्यगंधर्वयक्षोरगमानुषेभ्यः

অন্ধৰ বাবে দিব্য দৃষ্টি উদয় হওক। ইন্দ্ৰ আদি দেৱসকল মোৰ কৰদাতা হওক। আৰু দেৱ, দৈত্য, গন্ধৰ্ব, যক্ষ, নাগ আৰু মানুহৰ পৰা মোৰ মৃত্যু নহওক।

Verse 12

नारायणाद्वा दितिजेन्द्रशत्रोस्सर्वाज्जनात्सर्वमयाच्च शर्वात् । श्रुत्वा वचस्तस्य सुदारुणं तत्सुशंकितः पद्मभवस्तमाह

নাৰায়ণ, দৈত্যৰাজ-শত্ৰু, আৰু সৰ্বব্যাপী শৰ্ব (শিৱ) সম্পৰ্কে তাৰ অতি কঠোৰ বাক্য শুনি পদ্মভৱ (ব্ৰহ্মা) অত্যন্ত শঙ্কিত হৈ তাক ক’লে।

Verse 13

ब्रह्मोवाच । दैत्येन्द्र सर्वं भविता तदेतद्विनाशहेतुं च गृहाण किंचित् । यस्मान्न जातो न जनिष्यते वा यो न प्रविष्टो मुखमंतकस्य

ব্ৰহ্মাই ক’লে— হে দৈত্যেন্দ্ৰ, এই সকলো নিশ্চয় তেনেকৈয়ে হ’ব। কিন্তু বিনাশৰ এটা কাৰণো বুজি লোৱা: যিজন ন জন্মিছে, ন জন্মিব, আৰু যিজন কেতিয়াও অন্তক (মৃত্যু)ৰ মুখত প্ৰৱেশ কৰা নাই—সেই পৰমেশ্বৰক বিৰোধ কৰিলে বিনাশ হয়।

Verse 14

अत्यन्तदीर्घं खलु जीवितं तु भवादृशास्सत्पुरुषास्त्यजंतु । एतद्वचस्सानुनयं निशम्य पितामहात्प्राह पुनस्तस्य दैत्यः

“জীৱন অতি দীঘল—আপোনাৰ দৰে সৎপুৰুষে তাক ত্যাগ কৰক।” এই অনুনয়মিশ্ৰিত বাক্য শুনি সেই দৈত্য পুনৰ পিতামহ (ব্ৰহ্মা)ক ক’লে।

Verse 15

अंधक उवाच । कालत्रये याश्च भवंति नार्यः श्रेष्ठाश्च मध्याश्च तथा कनिष्ठाः । तासां च मध्ये खलु रत्नभूता ममापि नित्यं जननीव काचित्

অন্ধকে ক’লে— ত্ৰিকালৰ নাৰীসকল—শ্ৰেষ্ঠ, মধ্যম আৰু কনিষ্ঠ—তেওঁলোকৰ মাজত এক ৰত্নসম নাৰী আছে, যি সদায় মোৰ বাবে মাতৃসদৃশ।

Verse 16

कायेन वाचा मनसाप्यगम्या नारी नृलोकस्य च दुर्लभाय । तां कामयानस्य ममास्तु नाशो दैत्येन्द्रभावाद्भगवान्स्वयंभूः

যি নাৰী দেহে, বাক্যে আৰু মনতো অগম্য আৰু নৃলোকত অতি দুৰ্লভ—তাক কামনাৰে বিচাৰোঁতে যদি মোৰ বিনাশেই নিৰ্ধাৰিত হয়, তেন্তে স্বয়ম্ভূ ভগৱানে দৈত্যেন্দ্ৰ-ভাবৰ দ্বাৰাই হ’লেও মোৰ বিনাশ ঘটাওক।

Verse 17

वाक्यं तदाकर्ण्य स पद्मयोनिः सुविस्मितश्शंकरपादपद्ममम् । सस्मार संप्राप्य निर्देशमाशु शंभोस्तु तं प्राह ततोंधकं वै

সেই বাক্য শুনি পদ্মযোনি ব্ৰহ্মা অতি বিস্মিত হ’ল আৰু ভক্তিভাৱে শংকৰৰ পদ্মচৰণ স্মৰণ কৰিলে। শম্ভুৰ নিৰ্দেশ শীঘ্ৰে পাই তেওঁ তেতিয়া অন্ধকক ক’লে।

Verse 18

ब्रह्मोवाच । यत्कांक्षसे दैत्यवरास्तु ते वै सर्वं भवत्येव वचस्सकामम् । उत्तिष्ठ दैत्येन्द्र लभस्व कामं सदैव वीरैस्तु कुरुष्व युद्धम्

ব্ৰহ্মাই ক’লে—হে দৈত্যশ্ৰেষ্ঠ! তুমি যি কামনা কৰ, সেয়া সকলো নিশ্চয় সিদ্ধ হ’ব; মোৰ বাক্য নিষ্ফল নহ’ব। হে দৈত্যেন্দ্ৰ! উঠা, অভীষ্ট লাভ কৰা আৰু তোমাৰ বীৰসকলৰ সৈতে সদায় যুদ্ধত প্রবৃত্ত হোৱা।

Verse 19

श्रुत्वा तदेतद्वचनं मुनीश विधातुराशु प्रणिपत्य भक्त्या । लोकेश्वरं हाटकनेत्रपुत्रः स्नाय्वस्थिशेषस्तु तमाह देवम्

হে মুনীশ! বিধাতা ব্ৰহ্মাৰ এই বাক্য শুনি হাটকনেত্ৰৰ পুত্ৰ—যি কেৱল স্নায়ু আৰু অস্থিমাত্ৰ অৱশিষ্ট আছিল—শীঘ্ৰে ভক্তিভাৱে প্ৰণাম কৰি লোকেশ্বৰ সেই দেৱক ক’লে।

Verse 20

अंधक उवाच । कथं विभो वैरिबलं प्रविश्य ह्यनेन देहेन करोमि युद्धम् । स्नाय्वस्थिशेषं कुरु मांसपुष्टं करेण पुण्ये न च मां स्पृशाद्य

অন্ধকে ক’লে—হে বিভো! এই দেহেৰে মই শত্রুসেনাত প্ৰৱেশ কৰি কেনেকৈ যুদ্ধ কৰিম? মই তো স্নায়ু আৰু অস্থিমাত্ৰ; মোক মাংসে পুষ্ট আৰু দৃঢ় কৰি দিয়া। তোমাৰ পুণ্যহস্তে মোক পুনৰ সক্ষম কৰা—আৰু এতিয়া এইদৰে মোক পুনৰ স্পৰ্শ নকৰিবা।

Verse 21

सनत्कुमार उवाच । श्रुत्वा वचस्तस्य स पद्मयोनिः करेण संस्पृश्य च तच्छरीरम् । गतस्सुरेन्द्रैस्सहितः स्वधाम संपूज्यमानो मुनिसिद्धसंघैः

সনৎকুমাৰ ক’লে—তাৰ কথা শুনি পদ্মযোনি (ব্ৰহ্মা) নিজৰ হাতে সেই দেহ স্পৰ্শ কৰিলে। তাৰ পাছত ইন্দ্ৰ আদি দেৱসকলৰ সৈতে তেওঁ স্বধামলৈ গ’ল; মুনি আৰু সিদ্ধসঙ্ঘে তেওঁক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰি সন্মান জনালে।

Verse 22

संस्पृष्टमात्रस्स च दैत्यराजस्संपूर्णदेहो बलवान्बभूव । संजातनेत्रस्सुभगो बभूव हृष्टस्स्वमेव नगरं विवेश

স্পৰ্শমাত্ৰতেই সেই দৈত্যৰাজ সম্পূৰ্ণ দেহে বলৱান হৈ উঠিল। তাৰ চকু পুনৰ লাভ হ’ল; সি শুভলক্ষণযুক্ত আৰু সুদৰ্শন হ’ল। পৰম আনন্দে সি নিজেই নিজৰ নগৰত প্ৰৱেশ কৰিলে।

Verse 23

उत्सृज्य राज्यं सकलं च तस्मै प्रह्लादमुख्यास्त्वथ दानवेन्द्राः । तमागतं लब्धवरं च मत्वा भृत्या बभूवुर्वश गास्तु तस्य

তেতিয়া প্ৰহ্লাদ আদি দানৱশ্ৰেষ্ঠসকলে নিজৰ সমগ্ৰ ৰাজ্য তাকেই সমৰ্পণ কৰিলে। সি বৰপ্ৰাপ্ত হৈ উভতি আহিছে বুলি জানি, তেওঁলোক তাৰ অধীন হৈ তাৰ ভৃত্য-সেৱক হ’ল।

Verse 24

ततोन्धकः स्वर्गमगाद्विजेतुं सेनाभियुक्तस्सहभृत्यवर्गः । विजित्य लेखान्प्रधने समस्तान्करप्रदं वज्रधरं चकार

তাৰ পিছত অন্ধকে সেনা আৰু ভৃত্যবৰ্গসহ স্বৰ্গ জয় কৰিবলৈ আগবাঢ়িল। যুদ্ধত সকলো দেৱতাক পৰাজিত কৰি সি বজ্ৰধাৰী ইন্দ্ৰকো কৰদাতা অধীন কৰি তুলিলে।

Verse 25

नागान्सुपर्णान्वरराक्षसांश्च गंधर्वयक्षानपि मानुषांस्तु । गिरीन्द्रवृक्षान्समरेषु सर्वांश्चतुष्पदः सिंहमुखान्विजिग्ये

সমৰত সেই সিংহমুখ চতুষ্পদে নাগ, সুপৰ্ণ, শ্ৰেষ্ঠ ৰাক্ষস, গন্ধৰ্ব, যক্ষ আৰু মানুহকো জয় কৰিলে; পৰ্বতৰাজ আৰু গছ-গছনিও সি পৰাভূত কৰিলে।

Verse 26

त्रैलोक्यमेतद्धि चराचरं वै वशं चकारात्मनि संनियोज्य । स कूलानि सुदर्शनानि नारीसहस्राणि बहूनि गत्वा

সিয়ে সমগ্ৰ চল-অচল ত্ৰিলোকক নিজৰ ভিতৰত স্থাপন কৰি বশ কৰিলে। তাৰ পাছত বহু মনোৰম নদীতীৰলৈ গৈ সহস্ৰ সহস্ৰ নাৰীৰ মাজত বিচৰণ কৰিলে।

Verse 27

रसातले चैव तथा धरायां त्रिविष्टपे याः प्रमदाः सुरूपाः । ताभिर्युतोऽन्येषु सपर्वतेषु रराम रम्येषु नदीतटेषु

ৰসাতল, পৃথিৱী আৰু ত্ৰিবিষ্টপ (স্বৰ্গ)ত থকা অতি সুৰূপা প্ৰমদাসকলৰ সৈতে সি পৰ্বতসমৃদ্ধ অন্য ৰমণীয় দেশত, মনোৰম নদীতীৰত ক্ৰীড়া কৰিলে।

Verse 28

क्रीडायमानस्स तु मध्यवर्ती तासां प्रहर्षादथ दानवेन्द्रः । तत्पीतशिष्टानि पिबन्प्रवृत्त्यै दिव्यानि पेयानि सुमानुषाणि

তেওঁলোকৰ মাজত ক্ৰীড়াৰত দানৱেন্দ্ৰ, তেওঁলোকৰ আনন্দত নিজেও প্ৰহৰ্ষিত হৈ, তেওঁলোকে পান কৰাৰ পাছত অৱশিষ্ট থকা দিব্য পানীয়সমূহ একে একে পান কৰি থাকিল—যি শ্ৰেষ্ঠ মানুহৰো যোগ্য।

Verse 29

अन्यानि दिव्यानि तु यद्रसानि फलानि मूलानि सुगंधवंति । संप्राप्य यानानि सुवाहनानि मयेन सृष्टानि गृहोत्तमानि

আৰু আছিল দিব্য ৰসে ভৰা সুগন্ধি ফল আৰু মূল। লগতে উত্তম বাহনযুক্ত শ্ৰেষ্ঠ যান আৰু মায়াৰ দ্বাৰা সৃষ্ট অতি উত্তম গৃহ-প্ৰাসাদসমূহো লাভ হৈছিল।

Verse 30

पुष्पार्घधूपान्नविलेपनैश्च सुशोभितान्यद्भुतदर्शनैश्च । संक्रीडमानस्य गतानि तस्य वर्षायुतानीह तथांधकस्य

পুষ্প, অৰ্ঘ্য, ধূপ, নৈবেদ্য আৰু সুগন্ধি লেপনৰ অৰ্পণ আৰু আশ্চৰ্য দৰ্শনে সেই স্থানসমূহ শোভিত হৈছিল। এইদৰে ক্ৰীড়া কৰি থাকোঁতে অন্ধকৰ ইয়াত অসংখ্য বছৰায়ুত—অৰ্থাৎ দহ-দহ হাজাৰ বছৰ—অতিক্ৰম হ’ল।

Verse 31

जानाति किंचिन्न शुभं परत्र यदात्मनस्सौख्यकरं भवेद्धि । सदान्धको दैत्यवरस्स मूढो मदांधबुद्धिः कृतदुष्टसंगः

পৰলোকত যি সত্য মঙ্গল—যি আত্মাক সুখ দিয়ে—সেয়া সি নাজানে। দানৱশ্ৰেষ্ঠ অন্ধক সদা মোহিত; মদ-অহংকাৰে তাৰ বুদ্ধি অন্ধ, আৰু দুষ্টসঙ্গত সি দৃঢ়ভাবে আবদ্ধ।

Verse 32

ततः प्रमत्तस्तु सुतान्प्रधानान्कुतर्कवादैरभिभूय सर्वान् । चचार दैत्यैस्सहितो महात्मा विनाशयन्वैदिकसर्वधर्मान्

তাৰ পাছত সি মোহগ্ৰস্ত হৈ কুতৰ্কবাদেৰে সকলো প্ৰধান পুত্ৰকো অভিভূত কৰিলে। দৈত্যসকলৰ সৈতে সেই মহাত্মা বিচৰণ কৰি বেদ-আধিষ্ঠিত সকলো ধৰ্মাচাৰ বিনাশ কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 33

वेदान्द्विजान्वित्त मदाभिभूतो न मन्यते स्माप्यमरान्गुरूंश्च । रेमे तथा दैवगतो हतायुः स्वस्यैरहोभिर्गमयन्वयश्च

ধনৰ মদত আচ্ছন্ন হৈ সি বেদ, দ্বিজ, দেৱতা আৰু গুৰুজনকো মান্য নকৰিলে। দেৱগতিৰ বশত আয়ু ক্ষয় হ’লেও সি ভোগত মগ্ন হৈ দিন কটাই যৌৱন অপচয় কৰিলে।

Verse 34

ततः कदाचिद्गतवान्ससैन्यो बहुप्रयाता पृथिवीतलेऽस्मिन् । अनेकसंख्या अपि वर्षकोट्यः प्रहर्षितो मंदरपर्वतं तु

তাৰ পাছত কোনো এক সময়ত সি নিজৰ সৈন্যসহ এই পৃথিৱীতলত বহু দূৰ যাত্ৰা কৰিলে। অগণিত কোটি বছৰৰো পৰে সি আনন্দিত হৈ মন্দর পৰ্বতৰ দিশে আগবাঢ়িল।

Verse 35

स्वर्णोपमां तत्र निरीक्ष्य शोभां बभ्राम सैन्यैस्सह मानमत्तः । क्रीडार्थमासाद्य च तं गिरीन्द्रं मतिं स वासाय चकार मोहात्

তাত স্বৰ্ণসদৃশ শোভা দেখি সি অহংকাৰমদত সৈন্যসহ ঘূৰি ফুৰিলে। কেৱল ক্ৰীড়াৰ্থে সেই গিৰিৰাজৰ ওচৰলৈ আহি, মোহবশত তাতে বাস কৰিবলৈ মন স্থিৰ কৰিলে।

Verse 36

शुभं दृढं तत्र पुरं स कृत्वा मुदास्थितो दैत्यपतिः प्रभावात् । निवेशयामास पुनः क्रमेण अत्यद्भुतं मन्दरशैलसानौ

তাত শুভ আৰু দৃঢ় দুৰ্গনগৰ নিৰ্মাণ কৰি দানৱাধিপতি নিজৰ প্ৰভাৱত আনন্দিত হ’ল। তাৰ পাছত সি ক্ৰমে ক্ৰমে মন্দৰ পৰ্বতৰ ঢালত এক অতি আশ্চৰ্য নগৰ স্থাপন কৰিলে।

Verse 37

दुर्योधनो वैधसहस्तिसंज्ञौ तन्मंत्रिणौ दानवसत्तमस्य । ते वै कदाचिद्गिरिसुस्थले हि नारीं सुरूपां ददृशुस्त्रयोऽपि

দানৱশ্ৰেষ্ঠৰ মন্ত্ৰী দুর্যোধন, বৈধস আৰু হস্তি—এই তিনিও এদিন পাহাৰৰ এক স্থানত থাকোঁতে অতিশয় সুৰূপা এগৰাকী নাৰীক দেখিলে।

Verse 38

ते शीघ्रगा दैत्यवरास्तु हर्षाद्द्रुतं महादैत्यपतिं समेत्य । ऊचुर्यथादृष्टमतीव प्रीत्या तथान्धकं वीरवरं हि सर्वे

তেতিয়া সেই দ্ৰুতগামী শ্ৰেষ্ঠ দৈত্যসকলে আনন্দে উল্লসিত হৈ তৎক্ষণাৎ মহাদৈত্যপতিক ওচৰলৈ গ’ল আৰু যি দৰে দেখিছিল সেইদৰে সকলো কথা পৰম প্ৰীতিতে বীৰশ্ৰেষ্ঠ অন্ধকক ক’লে।

Verse 39

मंत्रिणः ऊचुः । गुहांतरे ध्याननिमीलिताक्षो दैत्येन्द्र कश्चिन्मुनिरत्र दृष्टः । रूदान्वितश्चन्द्रकलार्द्धचूडः कटिस्थले बद्धगजेन्द्रकृत्तिः

মন্ত্ৰীসকলে ক’লে—হে দৈত্যেন্দ্ৰ! গুহাৰ ভিতৰত ধ্যানত চকু নিমীলিত কৰি থকা এজন মুনিক আমি দেখিলোঁ। তেওঁৰ সৈতে ৰুদ্ৰ বিরাজমান—যাঁৰ শিৰত অৰ্ধচন্দ্ৰকলা শোভে আৰু কটিদেশত গজেন্দ্ৰৰ চর্ম বাঁধা।

Verse 40

नागेन्द्रभोगावृतसर्वगात्रः कपालमालाभरणो जटालः । स शूलहस्तश्शरतूणधारी महाधनुष्मान्विवृताक्षसूत्रः

তাঁৰ সমগ্ৰ দেহ নাগেন্দ্ৰৰ ভোগ-কুণ্ডলীত আৱৃত; কপালমালাৰে ভূষিত, জটাধাৰী। হাতত ত্ৰিশূল, বাণৰ তূণীৰ বহন কৰি, মহাধনু ধাৰণ কৰি—ৰুদ্ৰাক্ষমালা স্পষ্ট দেখা গৈছিল।

Verse 41

खड्गी त्रिशूली लकुटी कपर्दी चतुर्भुजो गौरतराकृतिर्हि । भस्मानुलिप्तो विलसत्सुतेजास्तपस्विवर्योऽद्भुतसर्ववेशः

তেওঁ খড়্গ, ত্ৰিশূল আৰু লকুট ধৰি, জটাধাৰী, চতুৰ্ভুজ, দীপ্ত গৌৰবৰ্ণ আকাৰত প্ৰকাশ পালে। ভস্মলিপ্ত, দিব্য তেজে জ্বলন্ত, তেওঁ তপস্বীসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ—অদ্ভুত, ইচ্ছামতে সৰ্ববেশধাৰী।

Verse 42

तस्याविदूरे पुरुषश्च दृष्टस्स वानरो घोरमुखःकरालः । सर्वायुधो रूक्षकरश्च रक्षन्स्थितो जरद्गोवृषभश्च शुक्लः

তেওঁৰ অদূৰত এজন পুৰুষ দেখা গ’ল—বানৰসদৃশ, ভয়ংকৰ আৰু বিকট মুখবিশিষ্ট। সকলো ধৰণৰ অস্ত্ৰে সজ্জিত, ৰুক্ষহস্ত, প্ৰহৰীৰ দৰে থিয় হৈ; গৰুৰ মাজত বৃদ্ধ ষাঁড়ৰ ন্যায় আৰু শ্বেতবৰ্ণ আছিল।

Verse 43

तस्योपविष्टस्य तपस्विनोपि सुचारुरूपा तरुणी मनोज्ञा । नारी शुभा पार्श्वगता हि तस्य दृष्टा च काचिद्भुवि रत्नभूता

সেই তপস্বী উপবিষ্ট থাকোঁতেই তেওঁ নিজৰ কাষতে এজনী শুভ নাৰী দেখিলে—যৌৱনৱতী, মনোহৰ আৰু অতি সুন্দৰী। যেন পৃথিৱীত ৰত্নৰূপে প্ৰকাশ পোৱা।

Verse 44

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे अंधकगाणपत्यलाभोपाख्याने दूतसंवादो नाम चतुश्चत्वारिंशोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰীশিৱমহাপুৰাণৰ দ্বিতীয় ৰুদ্ৰসংহিতাৰ পঞ্চম যুদ্ধখণ্ডত, অন্ধকৰ গণপত্যলাভোপাখ্যানৰ অন্তৰ্গত ‘দূতসংবাদ’ নামৰ চুয়াল্লিশতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।

Verse 45

मान्या महेशस्य च दिव्यनारी भार्य्या मुनेः पुण्यवतः प्रिया सा । योग्या हि द्रष्टुं भवतश्च सम्यगानाय्य दैत्येन्द्र सुरत्नभोक्तः

তেওঁ মান্য—এগৰাকী দিব্য নাৰী—পুণ্যৱান মুনিৰ প্ৰিয়া পত্নী, আৰু স্বয়ং মহেশ্বৰেও পূজ্যা। তেওঁ তোমাক সম্যকভাৱে দর্শন কৰিবলৈ যোগ্যা; সেয়ে, হে দৈত্যেন্দ্ৰ, ৰত্ন আৰু ভোগৰ ভোক্তা, তেওঁক ইয়ালৈ আন।

Verse 46

सनत्कुमार उवाच । श्रुत्वेति तेषां वचनानि तानि कामातुरो घूर्णितसर्वगात्रः । विसर्जयामास मुनैस्सकाशं दुर्योधनादीन्सहसा स दैत्यः

সনৎকুমাৰে ক’লে—তেওঁলোকৰ বাক্য শুনি কামাতুৰ সেই দৈত্য, সৰ্বাঙ্গ কঁপাই, মুনিসকলৰ সান্নিধ্যৰ পৰা দুৰ্যোধন আদি সকলক হঠাতে বিদায় দিলে।

Verse 47

आसाद्य ते तं मुनिमप्रमेयं बृहद्व्रतं मंत्रिवरा हि तस्य । सुराजनीतिप्रवणा मुनीश प्रणम्य तं दैत्यनिदेशमाहुः

হে মুনীশ্বৰ! সু-ৰাজনীতিত প্ৰৱীণ সেই শ্ৰেষ্ঠ মন্ত্ৰীসকলে মহাব্ৰতী, অপ্ৰমেয় মুনিৰ ওচৰলৈ গৈ প্ৰণাম কৰি দৈত্যৰাজৰ নিৰ্দেশ নিবেদন কৰিলে।

Verse 48

मंत्रिण ऊचुः । हिरण्यनेत्रस्य सुतो महात्मा दैत्याधिराजोऽन्धकनामधेयः । त्रैलोक्यनाथो भवकृन्निदेशादिहोपविष्टोऽद्य विहारशाली

মন্ত্ৰীসকলে ক’লে—হিৰণ্যনেত্ৰৰ মহাত্মা পুত্ৰ, ‘অন্ধক’ নামধাৰী দৈত্যাধিৰাজ, ভৱ (শিৱ)ৰ আদেশত ত্ৰিলোকনাথ হৈ আজি এই বিহাৰশালাত আসীন আছে।

Verse 49

तन्मंत्रिणो वै वयमंगवीरास्तवोपकंठं च समागताः स्मः । तत्प्रेषितास्त्वां यदुवाच तद्वै शृणुष्व संदत्तमनास्तपस्विन्

আমি তাৰ মন্ত্ৰী আৰু অঙ্গদেশৰ বীৰ; আমি তোমাৰ ওচৰলৈ আহিছোঁ। তাৰেই প্ৰেৰিত হৈ, সি যি কৈছে সেই কথাই তোমাক কওঁ—হে তপস্বী, স্থিৰ আৰু সংযত মনে শুনা।

Verse 50

त्वं कस्य पुत्रोऽसि किमर्थमत्र सुखोपविष्टो मुनिवर्य धीमन् । कस्येयमीदृक्तरुणी सुरूपा देया शुभा दैत्यपतेर्मुनीन्द्र

হে মুনিবৰ্য, হে ধীমান! তুমি কাৰ পুত্ৰ আৰু কিয় ইয়াত নিশ্চিন্তে বহি আছা? এই সুৰূপা তৰুণী কাৰ? হে মুনীন্দ্ৰ, দৈত্যপতিক শুভ দানৰূপে তাইক অৰ্পণ কৰা উচিত।

Verse 51

क्वेदं शरीरं तव भस्मदिग्धं कपालमालाभरणं विरूपम् । तूणीरसत्कार्मुकबाणखड्गभुशुंडिशूलाशनितोमराणि

তোমাৰ এই দেহ কেনেকুৱা—ভস্মলিপ্ত, বিকৃত, আৰু কপালমালাৰে ভূষিত? আৰু এই তূণীৰ, উৎকৃষ্ট ধনু, বাণ, খড়্গ, গদা, ত্ৰিশূল, বজ্ৰ আৰু তোমৰ—এইবোৰ কি?

Verse 52

क्व जाह्नवी पुण्यतमा जटाग्रे क्वायं शशी वा कुणपास्थिखण्डम् । विषानलो दीर्घमुखः क्व सर्पः क्व संगमः पीनपयोधरायाः

জটাৰ শিখৰত সেই পৰম পুণ্যৱতী জাহ্নৱী (গংগা) ক’ত? এই চন্দ্ৰ ক’ত—নেকি ই মৃতদেহৰ অস্থিখণ্ড? বিষাগ্নি ক’ত, আৰু দীঘলমুখ সাপ ক’ত? আৰু পূৰ্ণ পয়োধৰাযুক্ত নাৰীৰ সৈতে সংগম ক’ত সম্ভৱ?

Verse 53

जरद्गवारोहणमप्रशस्तं क्षमावतस्तस्य न दर्शनं च । संध्याप्रणामः क्वचिदेष धर्मः क्व भोजनं लोकविरुद्धमेतत्

জৰাজীৰ্ণ গৰুত আৰোহণ প্ৰশংসনীয় নহয়; আৰু যিয়ে নিজকে ক্ষমাশীল-ধৰ্মবান বুলি কয়, তাক দেখাো নাযায়। সন্ধ্যাবন্দনৰ প্ৰণাম ক’ত, আৰু এই লোকবিৰোধী ভোজন ক’ত? এই সকলো আচাৰৰ বিপৰীত।

Verse 54

प्रयच्छ नारीं सम सान्त्वपूर्वं स्त्रिया तपः किं कुरुषे विमूढ । अयुक्तमेतत्त्वयि नानुरूपं यस्मादहं रत्नपतिस्त्रिलोके

নাৰীগৰাকীক উভতাই দে—সান্ত্বনাপূৰ্বক, কোমল বাক্যৰে। হে বিমূঢ়! পৰস্ত্ৰীৰ সৈতে তুমি কিহৰ তপস্যা কৰিবলৈ গৈছা? ই তোমাৰ বাবে অযুক্ত, তোমাৰ শোভা নাপায়; কিয়নো মই ত্ৰিলোকত বিখ্যাত ৰত্নপতি।

Verse 55

विमुंच शस्त्राणि मयाद्य चोक्तः कुरुष्व पश्चात्तव एव शुद्धम् । उल्लंघ्य मच्छासनमप्रधृष्यं विमोक्ष्यसे सर्वमिदं शरीरम्

আজি মোৰ আজ্ঞা অনুসৰি তোৰ অস্ত্ৰ ত্যাগ কৰ; তাৰ পাছত যি তোৰ বাবে সঁচাকৈ শুদ্ধিকৰ, সেয়া কৰ। মোৰ অপ্রধর্ষ্য শাসন উলংঘন কৰিলে, এই সমগ্ৰ দেহ তই হেৰুৱাবি।

Verse 56

मत्वांधकं दुष्टमतिं प्रधानो महेश्वरो लौकिकभावशीलः । प्रोवाच दैत्यं स्मितपूर्वमेवमाकर्ण्य सर्वं त्वथ दूतवाक्यम्

অন্ধকক দুষ্টমতি বুলি জানি, লোকব্যৱহাৰৰ বাবে মানৱসদৃশ ভাব ধাৰণ কৰা প্ৰধান মহেশ্বৰে দূতৰ বাক্য সম্পূৰ্ণ শুনি, প্ৰথমে মৃদু হাঁহিৰে সেই দৈত্যক ক’লে।

Verse 57

शिव उवाच । यद्यस्मि रुद्रस्तव किं मया स्यात्किमर्थमेवं वदसीति मिथ्या । शृणु प्रभावं मम दैत्यनाथ न्याय्यं न वक्तुं वचनं त्वयैवम्

শিৱে ক’লে—যদি মই সঁচাকৈ তোৰ ৰুদ্ৰ হওঁ, তেন্তে মোৰ কি কৰণীয়? তই কিয় মিছাকৈ এনেদৰে ক’ছ? হে দৈত্যনাথ, মোৰ মহিমা শুন; এনেকুৱা বাক্য কোৱা তোৰ বাবে ন্যায্য নহয়।

Verse 58

नाहं क्वचित्स्वं पितरं स्मरामि गुहांतरे घोरमनन्यचीर्णम् । एतद्व्रतं पशुपातं चरामि न मातरं त्वज्ञतमो विरूपः

মই কেতিয়াও মোৰ পিতাক স্মৰণ নকৰোঁ—যি ভয়ংকৰ গুহাৰ ভিতৰত একাকী বাস কৰিছিল। মই এই পাশুপত ব্ৰতহে আচৰণ কৰোঁ; মাতাকো স্মৰণ নকৰোঁ—মই অজ্ঞানে আচ্ছন্ন আৰু বিকৃত।

Verse 59

अमूलमेतन्मयि तु प्रसिद्धं सुदुस्त्यजं सर्वमिदं ममास्ति । भार्या ममेयं तरुणी सुरूपा सर्वंसहा सर्वगतस्य सिद्धिः

এই আসক্তি মূলহীন, তথাপি মোৰ ভিতৰত দৃঢ়ভাৱে প্ৰতিষ্ঠিত হৈছে; ‘মোৰ’ বুলি ধৰা এই সকলো ত্যাগ কৰা অতি দুৰ্লভ। এই যুৱতী সুন্দৰী নাৰী মোৰ ভাৰ্যা—সৰ্বংসহা; আৰু সৰ্বত্ৰ গমনকাৰীৰ সিদ্ধিস্বৰূপা।

Verse 60

एतर्हि यद्यद्रुचितं तवास्ति गृहाण तद्वै खलु राक्षस त्वम् । एतावदुक्त्वा विरराम शंभुस्तपस्विवेषः पुरतस्तु तेषाम्

“এতিয়া তোমাৰ যি যি ইচ্ছা, হে ৰাক্ষস, সেয়াই নিশ্চয় গ্ৰহণ কৰা।” ইমান ক’য়েই তপস্বী-বেশধাৰী শম্ভু তেওঁলোকৰ সন্মুখত নীৰৱ হ’ল।

Verse 61

सनत्कुमार उवाच । गंभीरमेतद्वचनं निशम्य ते दानवास्तं प्रणिपत्य मूर्ध्ना । जग्मुस्ततो दैत्यवरस्य सूनुं त्रैलोक्यनाशाय कृतप्रतिज्ञम्

সনৎকুমাৰ ক’লে—সেই গম্ভীৰ বাক্য শুনি দানৱসকলে মূৰ নত কৰি তেওঁক প্ৰণাম কৰিলে। তাৰ পিছত ত্ৰিলোক-নাশৰ প্ৰতিজ্ঞাবদ্ধ শ্ৰেষ্ঠ দৈত্যৰ পুত্ৰৰ ওচৰলৈ গ’ল।

Verse 62

बभाषिरे दैत्यपतिं प्रमत्तं प्रणम्य राजानमदीनसत्त्वाः । ते तत्र सर्वे जयशब्दपूर्वं रुद्रेण यत्तत्स्मितपूर्वमुक्तम्

তাৰ পাছত অদীনসত্ত্বৰ মন্ত্ৰীসকলে দানৱৰ মদোন্মত্ত অধিপতি ৰজাক প্ৰণাম কৰি ক’লে। তাত সকলোৱে প্ৰথমে ‘জয়’ ধ্বনি তুলিলে, তাৰ পিছত ৰুদ্ৰৰ মৃদু হাসিৰ পূৰ্বে কোৱা বাক্য হুবহু জনালে।

Verse 63

मंत्रिण उचुः । निशाचरश्चंचलशौर्यधैर्यः क्व दानवः कृपणस्सत्त्वहीनः । क्रूरः कृतघ्नश्च सदैव पापी क्व दानवः सूर्यसुताद्बिभेति

মন্ত্ৰীসকলে ক’লে—যাৰ শৌৰ্য আৰু ধৈৰ্য চঞ্চল, সেই নিশাচৰ ক’ত? সেই কৃপণ, সত্ত্বহীন দানৱ ক’ত? যি ক্ৰূৰ, কৃতঘ্ন আৰু সদা পাপী—এনে দানৱ সূৰ্যপুত্ৰক কিয় ভয় কৰিব?

Verse 64

राजत्वमुक्तोऽखिलदैत्यनाथस्तपस्विना तन्मुनिना विहस्य । मत्वा स्वबुद्ध्या तृणवत्त्रिलोकं महौजसा वीरवरेण नूनम्

ৰাজত্বত স্থিত অখিল দৈত্যনাথ—সেই তপস্বী মুনিৰ হাস্য-উপহাসৰ পিছত—নিশ্চয় নিজৰ অহংবুদ্ধিৰে, মহাতেজস্বী বীৰ হোৱাৰ বাবে, ত্ৰিলোকক তৃণসম জ্ঞান কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 65

क्वाहं च शस्त्राणि च दारुणानि मृत्योश्च संत्रासकरं क्व युद्ध । क्व वीरको वानरवक्त्रतुल्यो निशाचरो जरसा जर्जरांगः

মই কোন, আৰু এই ভয়ংকৰ অস্ত্ৰবোৰ কি? মৃত্যুতো ভয় খুৱাব পৰা এই যুদ্ধ কেনেকুৱা? আৰু এই বীৰক কোন—বানৰ-মুখ সদৃশ নিশাচৰ, জৰাৰ বাবে জৰ্জৰ অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গযুক্ত?

Verse 66

क्वायं स्वरूपः क्व च मंदभाग्यो बलं त्वदीयं क्व च वीरुधो वा । शक्तोऽपि चेत्त्वं प्रयतस्व युद्धं कर्तुं तदा ह्येहि कुरुष्व किंचित्

তোৰ মহিমান্বিত স্বৰূপ ক’ত, আৰু তোৰ মন্দভাগ্য অৱস্থা ক’ত? তোৰ বল ক’ত, আৰু তই লতা যেন ক’ত? সঁচাকৈ সক্ষম হ’লে যুদ্ধ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰ; আহ, অলপ হলেও কিবা কৰ।

Verse 67

वज्राशनेस्तुल्यमिहास्ति शस्त्रं भवादृशां नाशकरं च घोरम् । क्व ते शरीरं मृदुपद्मतुल्यं विचार्य चैवं कुरु रोचते यत्

ইয়াত ইন্দ্ৰৰ বজ্ৰ সদৃশ এটা অস্ত্ৰ আছে—ভয়ংকৰ, আৰু তোৰ দৰে বীৰক ধ্বংস কৰিব পৰা। কিন্তু তোৰ দেহ কোমল পদ্মৰ দৰে; এই কথা ভাবি যি তোৰ বাবে যথোচিত বুলিয়ে লাগে সেয়াই কৰ।

Verse 68

मंत्रिण ऊचुः । इत्येवमादीनि वचांसि भद्रं तपस्विनोक्तानि च दानवेश । युक्तं न ते तेन सहात्र युद्धं त्वामाह राजन्स्मयमान एव

মন্ত্ৰীসকলে ক’লে—হে ভদ্ৰ, হে দানৱেশ! তপস্বীয়ে এনেধৰণৰ মঙ্গলময় বাক্যই কৈছিল। হে ৰাজন, তেওঁ হাঁহিমুখে তোমাক ক’লে—ইয়াত তেওঁৰ সৈতে যুদ্ধ কৰা তোমাৰ বাবে যুক্তিসংগত নহয়।

Verse 69

विवस्तुशून्यैर्बहुभिः प्रलापैरस्माभिरुक्तैर्यदि बुध्यसे त्वम् । तपोभियुक्तेन तपस्विना वै स्मर्तासि पश्चान्मुनिवाक्यमेतत्

আমাৰ কোৱা বহু শূন্য, অৰ্থহীন প্ৰলাপত যদি তই বুজি পাৱ, তেন্তে পাছত—তপস্যাৰে নিয়মিত সত্য তপস্বী হৈ—তই নিশ্চয় এই মুনিবাক্য স্মৰণ কৰিবি।

Verse 70

सनत्कुमार उवाच । ततस्स तेषां वचनं निशम्य जज्वाल रोषेण स मंदबुद्धिः । आज्यावसिक्तस्त्विव कृष्णवर्त्मा सत्यं हितं तत्कुटिलं सुतीक्ष्णम्

সনৎকুমাৰ ক’লে—তেওঁলোকৰ কথা শুনি সেই মন্দবুদ্ধি ক্ৰোধে জ্বলি উঠিল, যেন ঘিঁউ ঢালি দিয়া ক’লা ধোঁৱাৰ পথ থকা অগ্নি। সত্য আৰু হিতকৰ বাক্যও তাৰ ওচৰত কুটিল আৰু অতিশয় তীক্ষ্ণ যেন লাগিল।

Verse 71

गृहीतखड्गो वरदानमत्तः प्रचंडवातानुकृतिं च कुर्वन् । गंतुं च तत्र स्मरबाणविद्धस्समुद्यतोऽभूद्विप रीतदेवः

বৰদানৰ মদত মত্ত হৈ সি খড়্গ ধৰি প্ৰচণ্ড বতাহৰ বেগ অনুকৰণ কৰিলে। কামদেৱৰ বাণে বিদ্ধ বিপৰীতদেৱ তাত (ৰণভূমিলৈ) যাবলৈ উদ্যত হৈ উঠিল।