अन्धक-प्रश्नः — Inquiry into Andhaka (Genealogy and Nature)
অধ্যায় ৪২ত নাৰদে শঙ্খচূড়-বধ শুনি তৃপ্ত হয় আৰু মহাদেৱৰ ব্রাহ্মণ্য আচৰণ তথা ভক্তক আনন্দ দিয়া মায়া-লীলা স্তুতি কৰে। ব্রহ্মাই স্মৰণ কৰায় যে জলন্ধৰ-বধৰ সংবাদ শুনাৰ পিছত ব্যাসে ব্রহ্মজ ঋষি সনৎকুমাৰক একে তত্ত্ব বিষয়ে সুধিছিল—শিৱৰ আশ্ৰিত-ৰক্ষক মহিমা আৰু বহু লীলাৰে ভক্তৱৎসল প্ৰভুত্ব। সনৎকুমাৰে ব্যাসক শুভ চৰিত শুনিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনায়: পূৰ্বৰ মহাসংঘৰ্ষৰ পিছত পুনঃপুনঃ আৰাধনা কৰি অন্ধকে শিৱগণৰ মাজত গণপত্য পদ কেনেকৈ লাভ কৰিলে। তাৰ পিছত ব্যাসে প্ৰশ্ন কৰে—অন্ধক কোন, কোন বংশৰ, স্বভাৱ কেনে, আৰু কাৰ পুত্ৰ; স্কন্দৰ পৰা বহু জানিলেও সনৎকুমাৰৰ কৃপাৰে সম্পূৰ্ণ, গূঢ় বিৱৰণ বিচাৰে। এইদৰে অধ্যায়ে অন্ধকৰ উৎপত্তি-পরিচয় অনুসন্ধানৰ কাঠামো স্থাপন কৰে।
Shlokas
Verse 1
नारद उवाच । शंखचूडवधं श्रुत्वा चरितं शशिमौलिनः । अयं तृप्तोऽस्मि नो त्वत्तोऽमृतं पीत्वा यथा जनः
নাৰদে ক’লে—শঙ্খচূড়বধ আৰু শশিমৌলি ভগৱান শিৱৰ পবিত্ৰ চৰিত শুনি মই তৃপ্ত হ’লোঁ; যেনেকৈ তোমাৰ পৰা অমৃত পান কৰি মানুহ তৃপ্ত হয়।
Verse 2
ब्रह्मन्यच्चरितं तस्य महेशस्य महात्मनः । मायामाश्रित्य सल्लीलां कुर्वतो भक्तमोददाम्
হে ব্ৰহ্মন! সেই মহাত্মা মহেশৰ পবিত্ৰ চৰিত—যি নিজৰ দিৱ্য মায়াৰ আশ্ৰয় লৈ শুভ লীলা কৰে আৰু ভক্তসকলক আনন্দ দান কৰে।
Verse 3
ब्रह्मोवाच । जलंधरवधं श्रुत्वा व्यासस्सत्यवतीसुतः । अप्राक्षीदिममेवार्थं ब्रह्मपुत्रं मुनीश्वरम्
ব্ৰহ্মাই ক’লে—জলন্ধৰবধ শুনি সত্যৱতীপুত্ৰ ব্যাসে এই একে বিষয় ব্ৰহ্মপুত্ৰ মুনীশ্বৰক সুধিছিল।
Verse 4
सनत्कुमारः प्रोवाच व्यासं सत्यवतीसुतम् । सुप्रशंस्य महेशस्य चरितं मंगलायनम्
সনৎকুমাৰে সত্যৱতীপুত্ৰ ব্যাসক ক’লে। মহেশ্বৰদেৱৰ মঙ্গলদায়ক, কল্যাণপ্ৰদ চৰিত্ৰ গভীৰভাৱে প্ৰশংসা কৰি তেখেতে পুনৰ কাহিনী আগবঢ়ালে।
Verse 5
सनत्कुमार उवाच । शृणु व्यास महेशस्य चरितं मंगलायनम् । यथान्धको गाणपत्यं प्राप शंभोः परात्मनः
সনৎকুমাৰে ক’লে—হে ব্যাস! মহেশৰ মঙ্গলময়, পুণ্যদায়ক চৰিত্ৰ শুনা; পৰমাত্মা শম্ভুৰ পৰা অন্ধকে শিৱগণৰ গাণপত্য (অধিপত্য) কেনেকৈ লাভ কৰিলে।
Verse 6
कृत्वा परमसंग्रामं तेन पूर्वं मुनीश्वर । प्रसाद्य तं महेशानं सत्त्वभावात्पुनः पुनः
হে মুনীশ্বৰ! তেওঁ আগতে পৰম সংগ্ৰাম কৰিছিল; তাৰ পাছত শুদ্ধ সাত্ত্বিক হৃদয়ভাৱে বাৰে বাৰে মহেশানক প্ৰসন্ন কৰিবলৈ আৰাধনা কৰিলে।
Verse 7
माहात्म्यमद्भुतं शंभोश्शरणागतरक्षिणः । सुभक्तवत्सलस्यैव नानालीलाविहारिणः
শৰণাগতক ৰক্ষা কৰা, সুভক্তৰ প্ৰতি বত্সল আৰু নানাবিধ লীলাত বিহাৰ কৰা শম্ভুৰ মাহাত্ম্য সঁচাকৈয়ে অদ্ভুত।
Verse 8
माहात्म्यमेतद्वृषभध्वजस्य श्रुत्वा मुनिर्गंधवतीसुतो हि । वचो महार्थं प्रणिपत्य भक्त्या ह्युवाच तं ब्रह्मसुतं मुनींद्रम्
বৃষভধ্বজ ভগৱান শিৱৰ এই মাহাত্ম্য শুনি গন্ধৱতীপুত্ৰ মুনিয়ে ভক্তিভাৱে প্ৰণাম কৰিলে; তাৰ পাছত সেই বচনৰ গভীৰ অৰ্থক সন্মান কৰি ব্ৰহ্মাপুত্ৰ মুনীন্দ্ৰক সম্বোধন কৰিলে।
Verse 9
व्यास उवाच । को ह्यंधको वै भगवन्मुनीश कस्यान्वये वीर्यवतः पृथिव्याम् । जातो महात्मा बलवान् प्रधानः किमात्मकः कस्य सुतोंऽधकश्च
ব্যাসে ক’লে—হে ভগৱন মুনীশ্বৰ! এই অন্ধক কোন? পৃথিৱীত এই পৰাক্ৰমী, মহাত্মা, বলৱান আৰু প্রধান কোন বংশত জন্মিছে? তাৰ স্বভাৱ কি, আৰু অন্ধক কাৰ পুত্ৰ?
Verse 10
एतत्समस्तं सरहस्यमद्य ब्रवीहि मे ब्रह्मसुतप्रसादात् । स्कंदान्मया वै विदितं हि सम्यक् महेशपुत्रादमितावबोधात्
সেয়ে আজি ব্ৰহ্মাৰ পুত্ৰৰ প্ৰসাদত এই সমগ্ৰ বিষয়টো তাৰ অন্তৰ্নিহিত ৰহস্যসহ মোক কোৱা। কিয়নো মহেশৰ পুত্ৰ, অমিত বোধসম্পন্ন স্কন্দৰ পৰা মই ইয়াক সম্যকভাৱে জানিছোঁ।
Verse 11
गाणपत्यं कथं प्राप शंभोः परमतेजसः । सोंधको धन्य एवाति यो वभूव गणेश्वरः
পৰম তেজস্বী শম্ভুৰ অনুগ্ৰহে সোন্ধকে কেনেকৈ গণপতি-পদ লাভ কৰিলে? সঁচাকৈ সোন্ধকেই অতি ধন্য, কিয়নো সি গণসমূহৰ অধীশ্বৰ হ’ল।
Verse 12
ब्रह्मोवाच । व्यासस्य चैतद्वचनं निशम्य प्रोवाच स ब्रह्मसुतस्तदानीम् । महेश्वरोतीः परमाप्तलक्ष्मीस्संश्रोतुकामं जनकं शुकस्य
ব্ৰহ্মাই ক’লে—ব্যাসৰ বাক্য শুনি ব্ৰহ্মপুত্ৰে সেই মুহূৰ্ততে শুকৰ পিতাক ক’লে; তেওঁ মহেশ্বৰৰ পৰম মঙ্গলকাৰী কথামৃত শুনিবলৈ উদ্গ্ৰীৱ আছিল, যি পৰম সৌভাগ্য আৰু সিদ্ধি দান কৰে।
Verse 13
सनत्कुमार उवाच । पुराऽऽगतो भक्तकृपाकरोऽसौ कैलासतश्शैलसुता गणाढ्यः । विहर्तुकामः किल काशिका वै स्वशैलतो निर्जरचक्रवती
সনৎকুমাৰে ক’লে—পূৰ্বকালে ভক্তসকলৰ প্ৰতি কৃপাশীলা শৈলসুতা (পাৰ্বতী) কৈলাসৰ পৰা আহিছিল। গণসমূহে পৰিবৃতা তেওঁ ক্ৰীড়া কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰি, দেৱসমূহৰ সহচৰ্যে, নিজৰ পৰ্বত ত্যাগ কৰি কাশিকালৈ গ’ল।
Verse 14
स राजधानीं च विधाय तस्यां चक्रं परोतीः सुखदा जनानाम् । तद्रक्षकं भैरवनामवीरं कृत्वा समं शैलजयाहि बह्वीः
তাৰ পাছত তেওঁ তাত ৰাজধানী স্থাপন কৰি জনসকলক সুখ দান কৰা এক ৰক্ষাৰ্থ পবিত্ৰ চক্ৰ স্থিৰ কৰিলে। তাৰ ৰক্ষক হিচাপে ‘ভৈৰৱ’ নামৰ বীৰক নিযুক্ত কৰি, শৈলজা (পাৰ্বতী)সহ তেওঁ বহু কাৰ্যলৈ আগবাঢ়িল।
Verse 15
स एकदा मंदरनामधेयं गतो नगे तद्वरसुप्रभावात् । तत्रापि मानागणवीरमुख्यैश्शिवासमेतो विजहार भूरि
এবাৰ সেই বৰৰ উত্তম প্ৰভাৱত তেওঁ মন্দৰ নামৰ পৰ্বতলৈ গ’ল। তাতো শিৱসহ আৰু নিজৰ গণৰ বীৰ-মুখ্যসকলৰ সৈতে তেওঁ বহুত বিহাৰ কৰিলে।
Verse 16
पूर्वे दिशो मन्दर शैलसंस्था कपर्द्दिनश्चंडपराकमस्य । चक्रे ततो नेत्रनिमीलनं तु सा पार्वती नर्मयुतं सलीलम्
পূব দিশৰ মন্দৰ পৰ্বতত অৱস্থিত পাৰ্বতীয়ে জটাধাৰী, প্ৰচণ্ড পৰাক্ৰমী শংকৰৰ চকু কৌতুকমিশ্ৰ কোমল ক্ৰীড়াৰে বন্ধ কৰিলে।
Verse 17
प्रवालहेमाब्जधृतप्रभाभ्यां कराम्बुजाभ्यां निमिमील नेत्रे । हरस्य नेत्रेषु निमीलितेषु क्षणेन जातः सुमहांधकारः
প্ৰবাল, সোণ আৰু পদ্মসদৃশ দীপ্তিযুক্ত পদ্মহস্তে পাৰ্বতীয়ে হৰৰ চকু বন্ধ কৰিলে; হৰৰ চকু নিমীলিত হতেই ক্ষণতে ভয়ংকৰ মহাঅন্ধকাৰ নামি আহিল।
Verse 18
तत्स्पर्शयोगाच्च महेश्वरस्य करौ च तस्याः स्खलितं मदांभः । शंभोर्ललाटे क्षणवह्नितप्तो विनिर्गतो भूरिजलस्य बिन्दुः
মহেশ্বৰৰ স্পৰ্শযোগে তাইৰ হাতৰ পৰা মদসদৃশ আর্দ্ৰতা স্খলিত হ’ল; শম্ভুৰ ললাটত পৰামাত্ৰ সেই বিন্দু ক্ষণতে অগ্নিতপ্ত হৈ, বহুজলৰ মাজৰ পৰা নিৰ্গত এক ফোঁটা হৈ ফুটি ওলাই আহিল।
Verse 19
गर्भो बभूवाथ करालवक्त्रो भयंकरः क्रोधपरः कृतघ्नः । अन्धो विरूपी जटिलश्च कृष्णो नरेतरो वैकृतिकस्सुरोमा
তেতিয়া ক্ৰোধৰ গৰ্ভসদৃশ এক সত্তা জন্মিল—কৰালমুখ, ভয়ংকৰ, ক্ৰোধপৰায়ণ আৰু কৃতঘ্ন। সি অন্ধ, বিকৃত, জটিল আৰু কৃষ্ণবৰ্ণ; মানুহ নহয়, বিকাৰগ্ৰস্ত ৰোমশ দানৱসদৃশ।
Verse 20
गायन्हसन्प्ररुदन्नृत्यमानो विलेलिहानो घरघोरघोषः । जातेन तेनाद्भुतदर्शनेन गौरीं भवोऽसौ स्मितपूर्वमाह
সি গান গাই, হাঁহি, পুনৰ কান্দি কান্দি নাচি থাকিল; ওঁঠ চাটি ভয়ংকৰ ঘোৰ গর্জন তুলিলে। সেই আশ্চৰ্য দৃশ্য দেখি ভৱ (শিৱ) প্ৰথমে মৃদু হাঁহিলে, তাৰ পিছত গৌৰী (পাৰ্বতী)ক ক’লে।
Verse 21
श्रीमहेश उवाच । निमील्य नेत्राणि कृतं च कर्म बिभेषि साऽस्माद्दयिते कथं त्वम् । गौरी हरात्तद्वचनं निशम्य विहस्यमाना प्रमुमोच नेत्रे
শ্ৰী মহেশে ক’লে—প্ৰিয়ে, চকু মুদী সেই কৰ্ম কৰি এতিয়া তুমি মোক কিয় ভয় কৰিছা? হৰৰ বাক্য শুনি গৌৰী মৃদু হাঁহিতে চকু মেলিলে।
Verse 22
जाते प्रकाशे सति घोररूपो जातोंधकारादपि नेत्रहीनः । तादृग्विधं तं च निरीक्ष्य भूतं पप्रच्छ गौरी पुरुषं महेशम्
পোহৰ উঠাৰ লগে লগে এক ভয়ংকৰ ৰূপৰ সত্তা প্ৰকাশ পালে—অন্ধকাৰজাত, তথাপি চকুহীন। তাক দেখি গৌৰীয়ে পৰমপুৰুষ মহেশক তাৰ বিষয়ে সুধিলে।
Verse 23
गौर्य्युवाच । कोयं विरूपो भगवन्हि जातो नावग्रतो घोरभयंकरश्च । वदस्व सत्यं मम किं निमित्तं सृष्टोऽथ वा केन च कस्य पुत्रः
গৌৰীয়ে ক’লে—হে ভগৱান, এই বিকৃতৰূপ, ঘোৰ ভয়ংকৰ দৰ্শনযুক্ত সত্তা কোনে জন্মিছে? সত্য কওক—মোৰ কোন নিমিত্তে তাক সৃষ্টি কৰা হ’ল? কোনে উৎপন্ন কৰিলে, আৰু সি কাৰ পুত্ৰ?
Verse 24
सनत्कुमार उवाच । श्रुत्वा हरस्तद्वचनं प्रियाया लीलाकरस्सृष्टिकृतोंऽधरूपाम् । लीलाकरायास्त्रिजगज्जनन्या विहस्य किंचिद्भगवानुवाच
সনৎকুমাৰে ক’লে—প্ৰিয়াৰ বাক্য শুনি, লীলাৰ্থে সৃষ্টিকাৰিণী ৰূপ ধাৰণ কৰা ত্ৰিজগৎজননী দেবীক দেখি ভগৱান হৰে অলপ হাঁহি ক’লে।
Verse 25
महेश उवाच । शृण्वंबिके ह्यद्भुतवृत्तकारे उत्पन्न एषोऽद्भुतचण्डवीर्यः । निमीलिते चक्षुषि मे भवत्या स स्वेदजो मेंधकनामधेयः
মহেশে ক’লে—হে অম্বিকে, অদ্ভুত ঘটনাৰ কাৰিণী! এই অদ্ভুত আৰু প্ৰচণ্ড বীৰ্যবান জন্ম লৈছে। তুমি মোৰ চকু নিমীলিত কৰোঁতে সি মোৰ স্বেদৰ পৰা উৎপন্ন; তাৰ নাম মেণ্ডক।
Verse 26
त्वं चास्य कर्तास्ययथानुरूपं त्वया ससख्या दयया गणेभ्यः । स रक्षितव्यस्त्व यि तं हि वैकं विचार्य बुद्ध्या करणीयमार्ये
তুমিয়েই ইয়াৰ কৰ্ত্ৰী; পৰিস্থিতি অনুসাৰে তুমিয়ে যথাযথ কৰিছা। গণসকলৰ প্ৰতি তোমাৰ সখ্য আৰু দয়াৰ বাবে এই এজনক তুমিয়েই ৰক্ষা কৰিব লাগিব। হে আৰ্যে, বুদ্ধিৰে বিচাৰ কৰি কৰ্তব্য কৰ—ইয়াক নিজৰ দৰে পালন কৰ।
Verse 27
सनत्कुमार उवाच । गौरी ततो भृत्यवचो निशम्य कारुण्यभावात्सहिता सखीभिः । नानाप्रकारैर्बहुभिर्ह्युपायैश्चकार रक्षां स्वसुतस्य यद्वत्
সনৎকুমাৰে ক’লে—তেতিয়া গৌৰীয়ে ভৃত্যসকলৰ কথা শুনি, কৰুণাভাৱে, সখীসকলৰ সৈতে মিলি নিজৰ পুত্ৰৰ ৰক্ষাৰ ব্যৱস্থা কৰিলে। নানা প্ৰকাৰ বহু উপায়ে তেওঁ ৰক্ষা কৰিলে—যেনে মায়ে কৰে।
Verse 28
कालेऽथ तस्मिञ्शिशिरे प्रयातो हिरण्यनेत्रस्त्वथ पुत्रकामः । स्वज्येष्ठबंधोस्तनयप्रतानं संवीक्ष्य चासीत्प्रियया नियुक्तः
তাৰপিছত শীতকালত হিৰণ্যনেত্ৰ পুত্ৰকামনাৰে যাত্ৰা কৰিলে। জ্যেষ্ঠ ভ্ৰাতাৰ সন্তান-পরম্পৰাৰ বিস্তাৰ দেখি, প্ৰিয় পত্নীৰ প্ৰেৰণাত সি উদ্যোগী হ’ল।
Verse 29
अरण्यमाश्रित्य तपश्चकारासुरस्तदा कश्यपजस्सुतार्थम् । काष्ठोपमोऽसौ जितरोषदोषस्संदर्शनार्थं तु महेश्वरस्य
তেতিয়া সেই অসুৰে কশ্যপজ পুত্ৰলাভৰ বাবে অৰণ্য আশ্ৰয় লৈ তপস্যা কৰিলে। কাঠৰ দৰে স্থিৰ হৈ, ক্ৰোধদোষ জয় কৰি, কেৱল মহেশ্বৰৰ দর্শনৰ উদ্দেশ্যে সেই তপ আৰম্ভ কৰিলে।
Verse 30
तुष्टः पिनाकी तपसास्य सम्यग्वरप्रदानाय ययौ द्विजेन्द्र । तत्स्थानमासाद्य वृषध्वजोऽसौ जगाद दैत्यप्रवरं महेशः
তেওঁৰ কঠোৰ তপস্যাত সন্তুষ্ট হৈ পিনাকী (ভগৱান শিৱ) বৰ দান কৰিবলৈ তাত গ’ল, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ। সেই স্থানত উপস্থিত হৈ বৃষধ্বজ মহেশে সেই দৈত্যপ্ৰৱৰক সম্বোধন কৰিলে।
Verse 31
महेश उवाच । हे दैत्यनाथ कुरु नेन्द्रियसंघपातं किमर्थमेतद्व्रतमाश्रितं ते । प्रब्रूहि कामं वरदो भवोऽहं यदिच्छसि त्वं सकलं ददामि
মহেশে ক’লে—হে দৈত্যনাথ, ইন্দ্ৰিয়সমূহক বিনাশ নকৰিবা। কিহৰ উদ্দেশ্যে তুমি এই ব্ৰত আশ্ৰয় কৰিছা? হৃদয়ৰ কামনা কোৱা। মই ভব, বৰদাতা—তুমি যি ইচ্ছা কৰা, সকলো সম্পূৰ্ণকৈ দিম।
Verse 32
सनत्कुमार उवाच । सरस्यमाकर्ण्य महेशवाक्यं ह्यतिप्रसन्नः कनकाक्षदैत्यः । कृतांजलिर्नम्रशिरा उवाच स्तुत्या च नत्वा विविधं गिरीशम्
সনৎকুমাৰে ক’লে—মহেশৰ মধুৰ বাক্য শুনি কনকাক্ষ দৈত্য অতি প্ৰসন্ন হ’ল। কৰজোড়ে, নতশিৰে, গিৰীশক নানা স্তুতি আৰু নমস্কাৰ কৰি সি ক’লে।
Verse 33
हिरण्याक्ष उवाच । पुत्रस्तु मे चन्द्रललाट नास्ति सुवीर्यवान्दैत्यकुलानुरूपी । तदर्थमेतद्व्रतमास्थितोऽहं तं देहि देवेश सुवीर्यवंतम्
হিৰণ্যাক্ষে ক’লে—হে চন্দ্ৰললাট, দৈত্যকুলৰ উপযুক্ত মহাবীৰ্যবান পুত্ৰ মোৰ নাই। সেই উদ্দেশ্যেই মই এই ব্ৰত আশ্ৰয় কৰিছোঁ। সেয়ে, হে দেবেশ, মোক মহাবীৰ্যবান পুত্ৰ দান কৰা।
Verse 34
यस्माच्च मद्भ्रातुरनंतवीर्याः प्रह्लादपूर्वा अपि पंचपुत्राः । ममेह नास्तीति गतान्वयोऽहं को मामकं राज्यमिदं बुभूषेत्
কাৰণ মোৰ ভ্ৰাতাৰ প্ৰহ্লাদ আদি অনন্ত বীৰ্যবান পাঁচ পুত্ৰ আছে। কিন্তু মোৰ ইয়াত বংশ শেষ—মোৰ কোনো নাই। তেন্তে মোৰ এই ৰাজ্য কোনে ভোগ কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰিব?
Verse 35
राज्यं परस्य स्वबलेन हृत्वा भुंक्तेऽथवा स्वं पितुरेव दृष्टम् । च प्रोच्यते पुत्र इह त्वमुत्र पुत्री स तेनापिभवेत्पितासौ
যি নিজৰ বলত পৰৰ ৰাজ্য হৰণ কৰি ভোগ কৰে, অথবা পিতৃদৃষ্টিত নিজৰ অধিকাৰো ভোগ কৰে, সি ইহলোকে আৰু পৰলোকে ‘পুত্ৰ’ বুলি কোৱা হয়। সেই একে অৰ্থতে কন্যাও পুত্ৰসমান গণ্য হয়; সেয়ে পিতাই তাৰ পিতা (বংশাধিকাৰৰ উৎস) বুলি মানা হয়।
Verse 36
ऊर्द्ध्वं गतिः पुत्रवतां निरुक्ता मनीषिभिर्धर्मभृतां वरिष्ठैः । सर्वाणि भूतानि तदर्थमेवमतः प्रवर्तेत पशून् स्वतेजसः
ধৰ্মধাৰীৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ মুনিসকলে ঘোষণা কৰিছে—যিসকলৰ যোগ্য সন্তান আছে, তেওঁলোকৰ গতি ঊৰ্ধ্ব, উচ্চ হয়। সকলো জীৱ সেই উদ্দেশ্যতেই আছে; সেয়ে নিজৰ তেজে (আধ্যাত্মিক উদ্যমে) পশু আৰু আশ্ৰিতসকলক সৎপথে প্ৰবৃত্ত কৰি যথাযথ পালন-ৰক্ষণ কৰা উচিত।
Verse 37
निरन्वयस्याथ न संति लोकास्तदर्थमिच्छंति जनाः सुरेभ्यः । सदा समाराध्य सुरात्रिपंकजं याचंत इत्थं सुतमेकमेव
যাৰ বংশান্বয় নাই, তাৰ বাবে স্থায়ী ‘লোক’—নাম আৰু স্থানৰ ধাৰাবাহিকতা—নাথাকে বুলি কোৱা হয়। সেয়ে মানুহে সেই উদ্দেশ্যতেই দেৱতাসকলৰ ওচৰত প্ৰাৰ্থনা কৰে। দেৱসকলে সদা আৰাধনা কৰা পদ্মসম ত্ৰিপুৰাৰিক নিত্য উপাসনা কৰি তেওঁলোকে একেটাই বৰ বিচাৰে—এজন পুত্ৰ।
Verse 38
सनत्कुमार उवाच । एतद्भवस्तद्वचनं निशम्य कृपाकरो दैत्यनृपस्य तुष्टः । तमाह दैत्यातप नास्ति पुत्रस्त्वद्वीर्यजः किंतु ददामि पुत्रम्
সনৎকুমাৰে ক’লে—ভৱ (শ্ৰীশিৱ)ৰ এই বাক্য শুনি কৰুণাময় প্ৰভু দানৱ-ৰাজৰ ওপৰত সন্তুষ্ট হ’ল। তেওঁ তাক ক’লে—“হে দৈত্যাতপ! তোমাৰ নিজৰ বীৰ্যৰ পৰা পুত্ৰ নহ’ব; তথাপি মই তোমাক পুত্ৰ দান কৰিম।”
Verse 39
ममात्मजं त्वंधकनामधेयं त्वत्तुल्यवीर्यं त्वपराजितं च । वृणीष्व पुत्रं सकलं विहाय दुःखं प्रतीच्छस्व सुतं त्वमेव
“মোৰ আত্মজক গ্ৰহণ কৰা—তাৰ নাম অন্ধক; সি তোমাৰ সমান বীৰ্যবান আৰু অপৰাজিত। সকলো দুখ ত্যাগ কৰি তাক পুত্ৰৰূপে বাছি লোৱা; এই সুতক গ্ৰহণ কৰা—হয়, তুমি নিজেই তাক নিজৰ পুত্ৰ বুলি গ্ৰহণ কৰা।”
Verse 40
सनत्कुमार उवाच । इत्येवमुक्त्वा प्रददौ स तस्मै हिरण्यनेत्राय सुतं प्रसन्नः । हरस्तु गौर्य्या सहितो महात्मा भूतादिनाथस्त्रिपुरारिरुग्रः
সনৎকুমাৰে ক’লে—এইদৰে কৈ তেওঁ প্ৰসন্ন হৈ হিৰণ্যনেত্ৰক এক পুত্ৰ দান কৰিলে। আৰু গৌৰীৰ সৈতে মহাত্মা হৰ—ভূতাদিনাথ, ত্ৰিপুৰাৰী, উগ্ৰ—সেই বৰ সিদ্ধ কৰিলে।
Verse 41
नतो हरात्प्राप्य सुतं स दैत्यः प्रदक्षिणीकृत्य यथाक्रमेण । स्तोत्रैरनेकैरभिपूज्य रुद्रं तुष्टस्स्वराज्यं गतवान्महात्मा
সেই দৈত্যে হৰক প্ৰণাম কৰি পুত্ৰ লাভ কৰি যথাক্ৰমে প্ৰদক্ষিণা কৰিলে। বহু স্তোত্ৰে ৰুদ্ৰক পূজা কৰি তুষ্ট হৈ সেই মহাত্মা নিজ ৰাজ্যলৈ গ’ল।
Verse 42
ततस्तु पुत्रं गिरिशादवाप्य रसातलं चंडपराक्रमस्तु । इमां धरित्रीमनयत्स्वदेशं दैत्यो विजित्वा त्रिदशानशेषान्
তাৰ পিছত সেই চণ্ড পৰাক্ৰমী দৈত্যে গিৰীশৰ পৰা পুত্ৰ পাই ৰসাতললৈ গ’ল। সকলো দেৱতাক নিঃশেষে জয় কৰি এই পৃথিৱীকো নিজৰ দেশলৈ লৈ গ’ল।
Verse 43
ततस्तु देवेर्मुनिभिश्च सिद्धैः सर्वात्मकं यज्ञमयं करालम् । वाराहमाश्रित्य वपुः प्रधानमाराधितो विष्णुरनंतवीर्यः
তেতিয়া দেৱসকলে মুনি আৰু সিদ্ধসকলৰ সৈতে সৰ্বাত্মক, যজ্ঞময়, ভয়ংকৰ বৰাহ-ৰূপ আশ্ৰয় কৰা অনন্তবীৰ্য বিষ্ণুক আৰাধনা কৰিলে। তেওঁ পৰম দেহ প্ৰকাশ কৰি বিধিপূৰ্বক প্ৰসন্ন হ’ল।
Verse 44
घोणाप्रहारैर्विविधैर्धरित्रीं विदार्य पातालतलं प्रविश्य । तुंडेन दैत्याञ्शतशो विचूर्ण्य दंष्ट्राभिरग्र्याभि अखंडिताभिः
নিজ ঘোণাৰ নানাবিধ প্ৰহাৰে তেওঁ ধৰিত্ৰী বিদাৰিত কৰি পাতালতলত প্ৰৱেশ কৰিলে। তাত তুন্ডেৰে শত শত দৈত্যক চূৰ্ণ কৰি, অখণ্ড অগ্ৰদংশনেৰে তেওঁলোকক পুনঃ পুনঃ বিদলিত কৰিলে।
Verse 45
पादप्रहारैरशनिप्रकाशैरुन्मथ्य सैन्यानि निशाचराणाम् । मार्तंडकोटिप्रतिमेन पश्चात्सुदर्शनेनाद्भुतचंडतेजाः
বজ্ৰসম দীপ্ত পাদপ্ৰহাৰে তেওঁ নিশাচৰসকলৰ সৈন্য উন্মথিত কৰি চূৰ্ণ কৰিলে। পাছত কোটি সূৰ্যসম অদ্ভুত চণ্ড তেজস্বী সুদৰ্শনচক্ৰেৰে তেওঁলোকক নিপাত কৰিলে।
Verse 46
हिरण्यनेत्रस्य शिरो ज्वलंतं चिच्छेद दैत्यांश्च ददाह दुष्टान् । ततः प्रहृष्टो दितिजेन्द्रराजं स्वमंधकं तत्र स चाभ्यषिंचत्
তেওঁ হিৰণ্যনেত্ৰৰ জ্বলন্ত শিৰচ্ছেদ কৰিলে আৰু দুষ্ট দৈত্যসকলক দগ্ধ কৰিলে। তাৰ পাছত প্ৰহৃষ্ট হৈ তাতেই নিজৰ অন্ধকক দিতিজসকলৰ ৰজা হিচাপে অভিষিক্ত কৰিলে।
Verse 47
स्वस्थानमागत्य ततो धरित्रीं दृष्ट्वांकुरेणोद्धरतः प्रहृष्टः । भूमिं च पातालतलान्महात्मा पुपोष भागं त्वथ पूर्वकं तु
নিজ স্থানলৈ উভতি আহি, অঙ্কুৰেৰে উদ্ধৃত হোৱা ধৰিত্ৰীক দেখি সেই মহাত্মা প্ৰহৃষ্ট হ’ল। তাৰ পাছত পাতালতলৰ পৰা ভূমি উঠাই তেওঁ তাক পোষণ কৰি, পূৰ্ববৎ তাৰ অংশ পুনৰ স্থাপন কৰিলে।
Verse 48
देवैस्समस्तैर्मुनिभिःप्रहृष्टै रभिषुतः पद्मभुवा च तेन । ययौ स्वलोकं हरिरुग्रकायो वराहरूपस्तु सुकार्यकर्ता
সমস্ত দেৱতা আৰু প্ৰহৃষ্ট মুনিসকলৰ স্তৱেৰে সন্মানিত হৈ, আৰু পদ্মভূ (ব্ৰহ্মা) দ্বাৰা বিধিপূৰ্বক অভিষিক্ত হৈ, সুকাৰ্যসাধক বৰাহৰূপ উগ্ৰকায় হৰি নিজৰ স্বলোকলৈ গ’ল।
Verse 49
हिरण्यनेत्रेऽथ हतेऽसुरेशे वराहरूपेण सुरेण देवाः । देवास्समस्ता मुनयश्च सर्वे परे च जीवास्सुखिनो बभूवुः
বৰাহৰূপ ধাৰণ কৰা দিৱ্য দেৱতাই অসুৰেশ হিৰণ্যনেত্ৰক বধ কৰাৰ পাছত, সকলো দেৱতা, সকলো মুনি আৰু আন জীৱসমূহো সুখী আৰু শান্ত হ’ল।
Frequently Asked Questions
The chapter primarily frames the transition from earlier slayings (Śaṅkhacūḍa, Jalaṃdhara) to the Andhaka cycle by introducing Vyāsa’s formal inquiry into Andhaka’s origin and status.
It emphasizes ‘rahasya’ as devotional epistemology: true understanding of Śiva’s līlā and governance is accessed through guru/sage-prasāda and reverent listening, not mere narrative curiosity.
Śiva is highlighted through epithets—Śaśimauli, Vṛṣabhadhvaja, Śambhu, Maheśa—stressing his auspiciousness, sovereignty, and role as protector and delight of devotees.